“Smyrna delenda est” : Aναζητώντας τις σταθερές της κυρίαρχης νεοελληνικής ιδεολογίας -

 Έκθεση Βιβλίου/Πεδίο Άρεως 16-5-2012

.

Η καταστροφή τηs Σμύρνης το Σεπτέμβρη του ’22 υπήρξε το συμβολικό, αλλά και πραγματικό τέλος της ιστορικής περιόδου που άρχισε με το πραξικόπημα των Νεότουρκων (1908) και σφραγίστηκε με την απόβαση του Μουσταφά Κεμάλ στη Σαμψούντα του Πόντου (19 Μαϊου 1919) και τον ελληνικό Διχασμό.

.

Μιας περιόδου που καθόρισε για πάντα την ιστορία της περιοχής μας και οδήγησε στη μετεξέλιξη του πολυεθνικού οθωμανικού χώρου  σε μονοεθνικό έδαφος. Ο μηχανισμός αυτού του μετασχηματισμού υπήρξαν οι Γενοκτονίες των χριστιανικών λαών, Ελλήνων (Ποντίων Ιώνων, Ανατολικοθρακών κ.ά.), Αρμενίων, Ασσυροχαλδαίων.

.

Στη συνέχεια, η τραυματική εμπειρία των προσφύγων στην Ελλάδα θα εξοβελιστεί από τη δημόσια αναπαράσταση της εθνικής ιστορίας, οι πρόσφυγες θα αντιμετωπιστούν εργαλειακά τόσο από τις δυνάμεις της εξουσίας, όσο και απ’ αυτές της όποιας αντιπολίτευσης.

.

Μόλις στις δεκαετίες του ’80 και του ’90 η προσφυγική Μνήμη θα διεκδικήσει χώρο στο κοινό εθνικό συλλογικό αφήγημα.

.

Σ’ αυτές τις Σιωπές και στους μηχανισμούς εξόντωσης της προσφυγικής Μνήμης είναι αφιερωμένη η εκδήλωση στην Έκθεση Βιβλίου:

.

Την Τετάρτη 16 Μαϊου (19.30-22.00), στο χώρο εκδηλώσεων της Έκθεσης Βιβλίου (Πεδίον Άρεως-Αθήνα) θα γίνει η εκδήλωση με τίτλο: “Η καταστροφή της Σμύρνης στην κυρίαρχη νεοελληνική ιδεολογία“.

.

Αντικείμενο του προβληματισμού θα αποτελέσουν τα ερωτήματα που αφορούν:

.

-την παράδοξη συνάφεια των θέσεων πολύ διαφορετικών πολιτικών χώρων, που καλύπτουν το σύνολο σχεδόν του πολιτικού φάσματος,

-τους κυρίαρχους μηχανισμούς επιλογής των “χρήσιμων” στοιχείων για τις ιδεολογικές κατασκευές και τις δημόσιες αναπαραστάσεις,

-την αντιμετώπιση της προσφυγικής Μνήμης και της προσπάθειας αναμνημόνευσης της τραυματικής εμπειρίας.

.

Εκδήλωση Μνήμης για τη γενοκτονία των Αρμενίων

Την Κυριακή 22 Απριλίου, η Αρμενική Κοινότητα Αλεξανδρούπολης διοργανώνει Εκδήλωση Μνήμης για την γενοκτονία των Αρμενίων , με αφορμή την 97η επέτειο των τραγικών γεγονότων. Ο τίτλος της ομιλίας μου είναι: “Το Χριστιανικό Ολοκαύτωμα στην Ανατολή”…

Η εκδήλωση παρουσιάστηκε ως εξής από ένα τοπικό ειδησεογραφικό σάιτ: 

‘Οταν γνώρισα τον υπαρξιστή Σίμο Τσαπνίδη

«Αν απελπιστείς, μην απελπίζεσαι»

Τον Σίμο Τσαπνίδη, τον “πρωτοπόρο των Ελλήνων υπαρξιστών”  τον γνώρισα πριν από 25 και περισσότερα χρόνια κάπου γύρω απ’ τη Νομική.  Τότε μου αφηγήθηκε και έμαθα για τους Έλληνες υπαρξιστές και τη δράση τους.

Στη συνέχεια τον έβλεπα -με ένα κόκκινο φουλάρι- εκτός από διάφορες πολιτικές εκδηλώσεις και σε εκδηλώσεις με καθαρά ποντιακό περιεχόμενο. O Σίμος γεννήθηκε το 1909 στη Σινώπη του Πόντου. Γι αυτό και ονόμασε “Διογένη (Σινωπέα)” το Σύλλογο Ελλήνων Υπαρξιστών. Στην οικογένεια του είχαν θύματα -μεταξύ αυτών και ο πατέρας του-  από  την εποχή των σκληρών διώξεων που εξαπέλυσαν οι Τούρκοι εθνικιστές κατά των “μη αφομοιώσιμων” λαών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας…  Μιλούσαμε πολύ για διάφορα θέματα. Τότε πρωτάκουσα για την περίφημη Παράγκα αλλά και διάφορα ανορθόδοξα που έκαναν και σόκαραν μάλλον τη συντηρητική μετεμφυλιακή Ελλάδα. Διάβαινα και ‘γω την μετα Σαρτρ εποχή μου, οπότε άκουγα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την εμπειρία του Σίμου. 

Συνέχεια μου ζητούσε να περάσω απ’ το σπίτι του, κάπου μεταξύ Μοναστηρακίου και Ψυρρή. Ήθελε να μου δείξει το αρχείο του. Δυστυχώς δεν βρήκα το χρόνο να πάω τότε.

Τελικά το αρχείο το έδωσε -απ’ ότι έμαθα- στον Γιώργο Βιδάλη της Ελευθεροτυπίας, ο οποίος του έκανε και ένα ενδιαφέρον αφιέρωμα στην εφημερίδα.

Το αφιέρωμα που κάνω εγώ στο Σίμο, δε γίνεται μόνο για τη Μνήμη ενός απλού αλλά ιδιαιτέρως ενδιαφέροντος ανθρώπου που γνώρισα, αλλά και γιατί ακόμα με σιγοτρώνε οι ενοχές που δεν βρήκα τότε το χρόνο να ανταποκριθώ στα  καλέσματά του.  

Παρακάτω αναρτιούνται δύο κείμενα, ένα από το “Mediasoup“ και το άλλο του Γ. Βιδάλη:

——————————————

Eπιστημονικό Συμπόσιο για τους πρόσφυγες του ’22

Την Παρασκευή 25 Νοεμβρίου 2011, 17.00, αρχίζει το 5ο Συμπόσιο του Κέντρου Μικρασιατικού Πολιτισμού στη Ν. Ιωνία (Πατριάχου Ιωακείμ 4, τηλ. 210.2790775) με θέμα «Η Συμβολή των προσφύγων στην Πολιτική, Πολιτιστική & Οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας».  Σου στέλνω το πρόγραμμα…

Η δική μου εισήγηση θα γίνει την πρώτη ημέρα του Συμποσίου (Παρασκευή, 19.25) ο και έχει ως θέμα “Πρόσφυγες του ’22 στην Ελλάδα: Κοινωνικές και Ιδεολογικές συγκρούσεις“. 

Στη συνέχεια παρατίθεται το πλήρες πρόγραμμα:  

Τα ελληνικά μνημεία στην Τουρκία

Παρακάτω αναδημοσιεύω στα αγγλικά και στα ελληνικά ένα κείμενό μου για τα ελληνικά μνημεία στην Τουρκία, που είχε δημοσιευτεί παλιότερα στην “Καθημερινή“.

Ο τίτλος που υπήρχε στην εφημερίδα (“Ελληνικά μνημεία, άλλα θύματα του τουρκισμού”) ήταν ιδέα των επιμελητών της εφημερίδας. Ο αρχικός, δικός μου, τίτλος ήταν : “Τα ελληνικά μνημεία στην Τουρκία“. 

Την μετάφραση στα αγγλικά την έκανε η κ. Eleni Bomis με πρωτοβουλία του Hellenic Electronic Center (ΗΕC).

 

Hellenic monuments, other victims at the hands of Turkishism

Even dances and costumes are presented as Turkish

By Vlasis Agtzidis*

 The relation of Turkish nationalism with the already existing civilizations was problematic from the moment of its appearance.  Even the ottoman civilization had to be excluded and in its place to have developed a new pure Turkish one, which would link the central Asian center descent with the European perspective.  This position was developed in an exemplary way by Ziya Gökalp (1876-1924), who is considered the father of Turkish nationalism. 

Μοναδικό αφιέρωμα για τη Γενοκτονία στην εφημ. “Δρόμος”

Ένα μοναδικό αφιέρωμα πραγματοποίησε η εφημερίδα  ”Δρόμος της Αριστεράς” με τίτλο : ‘Από την Αυτοκρατορία στο έθνος-κράτος. Η Γενοκτονία στην Ανατολή”.

Η μοναδικότητα του αφιερώματος ορίζεται από τους συμμέτεχοντες, οι οποίοι είναι Τούρκοι ιστορικοί και κοινωνικοί επιστήμονες (Fikret Baskaya, Ahmet Oral, Dogan Akanli, Attila Tuygan, Taner Akçam,  Sait Çetinoğlu,  Pervin Erbil). 

Εντυπωσιάζει ο καθαρός λόγος και η αντικειμενική ματιά -η οποία απουσιάζει από το σύνολο σχεδόν της νεοελληνικής ιστοριογραφίας- με την οποία βλέπουν την περίοδο του μεγάλου μετασχηματισμού (1908-1923).

Τα κείμενα -τα οποία μπορείτε να τα διαβάσετε στο ιστολόγια της εφημερίδας-  είναι τα εξής:

Άρθρο του 1993 στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο”

Η γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής

του Βλάση Αγτζίδη (*)

To 1914 αρχίζουν οι μεγάλες διώξεις των Ελλήνων της Ιωνίας και της Ανατολικής Θράκης. Το 1915 γίνεται η γενοκτονία των Αρμενίων μe ενάμιση εκατομμύριο νεκρούς, ενώ το 1916 αρχίζει η γενο­κτονία των Ελλήνων στον Πόντο με 350.000 νεκρούς ως το 1923. Σε έγγραφο του Αυστριακού υπουργού Εξωτερικών προς το Βερολίνο αναφέρο­νται τα εξής:

«Η πολιτική των Τούρκων είναι μέσω μιας γενι­κευμένης καταδίωξης του ελληνικού στοιχείου, να εξοντώσει τους Έλληνες ως εχθρούς του Κράτους, όπως πριν τους Αρμένιους. Οι Τούρκοι εφαρμό­ζουν τακτική εκτόπισης των πληθυσμών, δίχως διάκριση και δυνατότητα επιβίωσης, απ’ τις ακτές στο εσωτερικό της χώρας, ώστε οι εκτοπιζόμενοι να είναι εκτεθειμένοι στην αθλιότητα και τον θάνα­το από πείνα. Τα εγκαταλειπόμενα σπίτια των εξοριζoμένων λεηλατούνται από τα τούρκικα τάγματα τιμωρίας ή καίονται και καταστρέφονται. Και όλα τα άλλα μέτρα τα οποία εις τους διωγμούς των Αρμενίων ευρίσκοντο εις ημερησίαν διάταξιν, επα­ναλαμβάνονται τώρα εναντίον των Ελλήνων». 

Ένας διάλογος μεταξύ πρώτης και τρίτης προσφυγικής γενιάς

Ένα πολύ σημαντικό βιβλίο θα παρουσιαστεί την Τετάρτη 15-6-2011, στην Καλλιθέα Αττικής. Το βιβλίο αυτό, που έχει ως τίτλο “Η φλόγα της αγάπης και οι Αλησμόνητες Πατρίδες της Ανατολής”  εκδόθηκε με πρωτοβουλία του Χρήστου Μαχαιρίδη και αφορά ένα διάλογο δικό του με την Ελευθερία Μπαντουράκη-Μπολέτη, Μικρασιάτισα της α’ γενιάς προσφύγων. Ο Πρόλογος του βιβλίου, γραμμένος από μένα, είναι ο εξής:

Ο διάλογος Μαχαιρίδη-Μπαντουράκη Μπολέτη, διαδραματίστηκε μέσα στις σελίδες της εφημερίδας «Χανιώτικα Νέα», προσφέροντας στον αναγνώστη μια μοναδική, και εντυπωσιακή μαζί, συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων μεταξύ της πρώτης και της τρίτης γενιάς των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Οι εικόνες και ερμηνείες των γεγονότων που δίνει η πρώτη γενιά των προσφύγων που έζησε την Καταστροφή, συναντιέται με την ψύχραιμη ματιά ενός σημερινού ερευνητή. Η μοναδικότητα του διαλόγου έγκειται ακριβώς στην αποκάλυψη της ταυτότητας που καθορίζει απολύτως την υπόσταση των ίδιων των προσφύγων έως και σήμερα και των προβληματισμών που αναπτύσσουν προκειμένου να δώσουν απαντήσεις σε βασανιστικά ερωτήματα. Απ΄την άλλη, μέσα από   τα κείμενα του Μαχαιρίδη προβάλλει η σύγχρονη ερευνητική αγωνία της τρίτης γενιάς των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής, που αποπειράται να απαντήσει στα ίδια ερωτήματα, χρησιμοποιώντας όμως μεθόδους δοκιμασμένες από την ιστορική επιστήμη.

Παρουσιάζοντας το ντοκιμαντέρ του Ömer Asan

…στην Μεταμόρφωση Αττικής στις 11 Μαϊου, 8.00 μ.μ., Κώστα Βάρναλη 12

————————————————————————————-

Ολοκληρώθηκε το εγχείρημα της δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ για την Ανταλλαγή των Πληθυσμών και τη Συνθήκη της Λωζάννης του “τ’εμέτερον” Ομέρ Ασάν, συγγραφέα και ερευνητή από την Τουρκία.  Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ,   είναι:  «Πού πάς αδελφέ: Μια Ιστορία Αποχωρισμού.  Κardeş Nereye : Bir Ayrilik Oykusu».  Η ιδέα για μια τέτοια τηλεοπτική παραγωγή παρουσιάστηκε παλιότερα υπό τον τίτλο:  Ο Ömer Asan και oι καταραμένοι των Κοτυώρων (Ordu). 

Η επίσημη παρουσίαση θα γίνει στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου, όπου ο εκδοτικός οίκος του Ομέρ Ασάν (Heyamola-Iason) συμμετέχει με δικό του περίπτερο. 

 Την Κυριακή 8 Μαϊου 2011, στο περίπτερο 15 (Ηellexpo-Αίθουσα Tιμώμενων Xωρών ) θα ξεκινήσει ως εξής η εκδήλωση με αφορμή το ντοκιμαντέρ:

1) Συζήτηση: 15.00

2) Προβολή   στις 17.00 

————————————————————————————————————-

Στη συνέχεια δημοσιεύεται η  ανακοίνωση των εκδόσεων HeyYiamola: 

Για τον Τύπο στον Εύξεινο Πόντο

Οι φετινές εκδηλώσεις που διοργανώνει ο δραστήριος Μορφωτικός Ποντιακός Σύλλογος “Αλέξανδρος Υψηλάντης”, που εδρεύει στη Νέα Τραπεζούντα του νομού Πιερίας, είναι αφιερωμένες στον ελληνικό Τύπο του Εύξεινου Πόντου.

Στο πλαίσιο αυτό θα παρουσιάσω το σχετικό θέμα το Σάββατο 30 Απριλίου 2011, στις 8.30 μ.μ. 

Ο ελληνικός Τύπος του Εύξεινου Πόντου απηχεί με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο τις προσπάθειες επιβίωσης και πολιτικής χειραφέτησης ενός γηγενούς ελληνικού πληθυσμού που ελάχιστα έγινε γνωστός στην κυρίως Ελλάδα. 

Θεσσαλονίκη: Στην εκδήλωση για την αρμενική γενοκτονία…

Την Κυριακή 17 Απριλίου θα λάβω μέρος στην επετειακή εκδήλωση για τη Γενοκτονία των Αρμενίων που διοργανώνει η Αρμενική Εθνική Επιτροπή. Το ιστορικό αυτά γεγονός αναγνωρίστηκε επισήμως από τη Βουλή των Ελλήνων και η 24 Απριλίου καθιερώθηκε ως Ημέρα Μνήμης για το γεγονός αυτό.  Ως ανάμνηση της έναρξης στις 24 Απριλίου 1915 της γενικευμένης εθνικής εκκαθάρισης από τηνκυβέρνηση των Νεοτούρκων. Η εισήγησή μου θα έχει τίτλο “Το Χριστιανικό Ολοκαύτωμα στη Νεοτουρκική ΟθωμανικήΑυτοκρατορία“. Η εκδήλωση θα αρχίσει στις 11.30 το πρωί, στο Συνεδριακό Κέντρο “Ι. Βελλίδης”.

Ένα από τα ζητήματα που προκύπτουν είναι εάν νομιμοποιούμαστε να χρησιμοποιούμε τον όρο “χριστιανικό ολοκαύτωμα“,
-Είτε για να εντάξουμε τις διώξεις στην κατηγορία εκείνη των διώξεων που βασίζονται στη θρησκευτική ετερότητα, όπως συμβαίνει με το “εβραϊκό ολοκαύτωμα“,
-είτε για να χρησιμοποιήσουμε το χαρακτηρισμό “ολοκαύτωμα” και σε άλλη περίπτωση πλην του εβραϊκού.

Δυστυχώς τα μεθοδολογικά αυτά ζητήματα  ποτέ δεν συζητήθηκαν από τους ιστορικούς μας,  εξ αιτίας της συντηρητικής στάσης που διακρίνει την πλειονότητά τους και την αμηχανία που τους προκαλεί η διαφορετική από την κρατούσα ερμηνεία των γεγονότων εκείνων.

Η άποψή μου είναι ότι έχουμε τη δυνατότητα για τους εξής λόγους:

III. (befejezô) rész A népirtás második szakasza

Με τον τίτλο “Η δεύτερη φάση της γενοκτονίας. Η εκκαθάριση του Πόντου“ δημοσιεύτηκε το τρίτο μέρος ενός αφιερώματος [υπό το γενικό τίτλο: “Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΕΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΛΑΩΝ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ“] στο ουγγρικό περιοδικό ιστορίας Trianon Szemle -που εκδίδεται στη Βουδαπέστη.

Τα πρώτα δύο μέρη δημοσιεύτηκαν παλιότερα στο μπλογκ:

-A török nacionalizmus megjelenése és a keleti keresztény népirtás (α’ μέρος)

-A karsi görögség tragédiája (β’ μέρος)

Στη συνέχεια δημοσιεύεται το κείμενο στην ουγγρική γλώσσα, όπως ακριβώς δημοσιεύτηκε στο Trianon Szemle και στη συνέχεια το ελληνικό πρωτότυπο κείμενο. Η αναλυτική παράθεση του ουγγρικού κειμένου οφείλεται στο γεγονός ότι υπάρχουν αρκετές είσοδοι στα κείμενα αυτά από την Ουγγαρία.

 

PONTUSZ MEGTISZTÍTÁSA

Ο Ömer Asan και oι καταραμένοι των Κοτυώρων (Ordu)

«Πού πάς αδελφέ: Μια Ιστορία Αποχωρισμού»

Κardeş Nereye : Bir Ayrilik Oykusu

Mία ιδέα του καταγόμενου από την Ορντού, Τούρκου ερευνητή, İbrahim Dizman, την οποία ανέλαβε να υλοποιήσει ο εκδότης Ömer Asan.  (http://www.omerasan.com/) Σκοπός τους  είναι, 90 χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, να παρακολουθήσουμε τις συνέπειες των «τραυμάτων», που άφησε ο μεγάλος ξεριζωμός μέσα από ένα  ντοκιμαντέρ που θα κινείται πάνω στο τρίπτυχο «αποχωρισμός-φιλία-νοσταλγία».

Τα γυρίσματα ξεκίνησαν στις 15 Σεπτεμβρίου, με συνεντεύξεις προσφύγων από την Ελλάδα που εγκαταστάθηκαν στην Ορντού (Κοτύωρα του Πόντου) και θα συνεχιστούν  στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης και της Κατερίνης, με συνεντεύξεις Ορντουλήδων Ποντίων.

Samsun’dan Srebrenitsa’ya

Από τη Σαμψούντα στη Σρεμπρένιτσα

Ένα κείμενό μου για τους ομαδικούς τάφους των Ελλήνων που υπάρχουν στην περιοχή της Σαμψούντας του Δυτικού Πόντου, δημοσιεύτηκε στις 3 Νοεμβρίου 2010 στην αριστερή κουρδική εφημερίδα Newroz (Νεβρόζ) της Κωσταντινούπολης (αρ. φ. 151).  Παραθέτω το κείμενο όπως δημοσιεύτηκε στην τουρκική γλώσσα και στη συνέχεια την πρώτη γραφή στην ελληνική.

Κάνε κράτει μπάρμπα Γιάννη

Τίποτα δεν φαίνεται να κρατάει τον Γιάννη Μπουτάρη μετά την εκλογή του στο δημαρχιακό θώκο. Ξαφνικά ο Κεμάλ Ατατούρκ, οι Νεότουρκοι, οι μουσουλμάνοι και τα  τζαμιά τους γίνονται τα κύρια  θέματα στη μετά τον Παπαγεωργόπουλο Θεσσαλονίκη.

Κάποιος που βλέπει όλα αυτά από απόσταση δεν μπορεί παρά να μειδιάσει και να σκεφτεί ότι το πρόβλημα της Θεσσαλονίκης δεν είναι μόνο ο εθνολαϊκισμός και τα οικονομικά σκάνδαλα της προηγούμενης διοίκησης του δήμου, αλλά η βαθύτατη αλλοτρίωση και η εκπληκτική ημιμάθεια των πρωταγωνιστών της πολιτικής ζωής της πόλης. Χαρακτηριστική περίπτωση ο Γιάννης Μπουτάρης, ο οποίος με τις μετεκλογικές του δηλώσεις δείχνει να παρερμηνεύει  βασικές ιστορικές αλήθειες και να παραγνωρίζει τη βασική αρχή ό,τι πρωτίστως πόλη είναι οι πολίτες της . Δείχνει επίσης να αγνοεί τη φύση και την ταυτότητα των κατοίκων της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι κατά πλειονότητα είναι απόγονοι προσφύγων, είτε από τα Βαλκάνια (Ανατολική Ρωμυλία, Βόρεια Μακεδονία) είτε από τους πληθυσμούς που υπέστησαν τη βία των Νεότουρκων και του Μουσταφά Κεμάλ πασά, του επωνομασθέντος Ατατούρκ (Μικρασιάτες, Πόντιοι, Ανατολικοθρακιώτες). Ειδικά η δεύτερη κατηγορία πληθυσμού υπέστη γενοκτονία, η αναγνώριση της οποίας προβλήθηκε ως πετυχημένο πολιτικό αίτημα κατά τα μέσα της δεκαετίας του ’80 από την Αριστερά – εξωκοινοβουλευτική και αριστερά του Πασόκ. ΄Ένα αίτημα στο οποίο τότε είχε αντιδράσει η φιλονατοϊκή δεξιά και μια γενοκτονία που  αναγνωρίστηκε ως μια από τις μεγάλες γενοκτονίες του 20ου αιώνα  –εκτός απ’ τη Βουλή των Ελλήνων-από τον καθ’ ύλη αρμόδιο ακαδημαϊκό φορέα, την  International Association of Genocide Scholars (IAGS).

Ας ξεκινήσουμε πρώτα απ’ τον Μουσταφά Κεμάλ πασά.

Οδός Κεμάλ, αριθμός Mηδέν… Μεταχρονολογημένη επιστολή στον κ. Μπουτάρη

Τον Ιούνη του 2006 η  “Ελευθεροτυπία” φιλοξένησε, μέσα σ’ ένα ρεπορτάζ για τα δημοτικά, δηλώσεις του υποψηφίου δημάρχου Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη, ο οποίος πρότεινε τη μετονομασία της οδού Αγίου Παύλου σε Κεμάλ Ατατούρκ. Ήταν μια αφελής θέση ενός πολίτη -αγνοούντα βασικά ιστορικά στοιχεία-   που διεκδικούσε τις ψήφους των Θεσσαλονικέων. Πίσω απ’ αυτές τις δηλώσεις “κρύφτηκε” ο μη αγνοών Μιχ. Τρεμόπουλος για να επαναλάβει τη φιλοεθνικιστική υπέρ του Κεμάλ προπαγάνδα του.

Θέλω να ελπίζω ότι σήμερα ο κ. Μπουτάρης θα έχει αλλάξει θέση και θα έχει αντιληφθεί ότι ένας πολίτης που διεκδικεί την ψήφο του λαού σ’ ένα δήμο που κατοικείται σε μεγάλο ποσοστό από απογόνους των θυμάτων του τουρκικού εθνικισμού και αυτού του ιδίου του Μουσταφά Κεμάλ, δεν είναι δυνατόν να βασίζεται στην καταδικαστέα πολιτική του μεταξικού καθεστώτος και του τότε δημάρχου  ακροδεξιού Κοσμόπουλου  για να  ονειρευτεί “ελληνοτουρκική προσέγγιση”, ούτε στον εγκωμιασμό ενός στρατοκράτη που βαρύνεται με εθνικές εκκαθαρίσεις αμάχων μόνο και μόνο γιατί είναι “παιδί της πόλης”.

Με αφορμή λοιπόν τη δήλωση του Μπουτάρη του 2006, έγραψα τότε το παρακάτω άρθρο -εν είδει επιστολής, για το νεοελληνικό μας χάος- το οποίο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Μακεδονία” στις 25 Ιουνίου 2006. Πρώτα είχε αναρτηθεί στο παλιό μπλογκ του Πάνου Ζέρβα, στον οποίο οφείλεται και ο ευρηματικός τίτλος “Οδός Κεμάλ, αριθμός μηδέν”....

 O εθνικόφρων Kεμάλ και ο θεσσαλονικιός Μπουτάρης!!!

Αγαπητέ κ. Μπουτάρη,

Eλλάς και Μικρά Ασία: μια ανεξερεύνητη σχέση

«…Ακόμα και σήμερα δεν έχει σιγάσει η διαμάχη γύρω από το ζήτημα γιατί οι ελληνικές δυνάμεις που υπερτερούσαν αριθμητικά και δεν ήταν πολύ χειρότερα εξοπλισμένες από το στρατεύματα του Κεμάλ, οδηγήθηκαν σ’ αυτή την καταστρoφική ήττα.”

Douglaς Dakin, «H ενοποίηση της Ελλάδας 1770-1923», εκδ. ΜΙΕΤ

Η Μικρασιατική Καταστροφή φαίνεται ότι για καιρό ακόμα θα στοιχειώνει τις συζητήσεις και τους προβληματισμούς για την πορεία του νεότερου ελληνισμού. Ειδικά σήμερα, που το κενό που άφησαν οι Έλληνες στην Ανατολική πλευρά του Αιγαίου έχει πλέον καλυφθεί από έναν ακμαίο πληθυσμό και από μια επιθετική κρατική δύναμη, που θυμίζει συνεχώς εν τοις πράγμασι, ότι μόνο όποιος κατέχει τις δύο ακτές μπορεί να ορίζει το Αρχιπέλαγος .

Αφορμή για τη νέα συζήτηση πάνω στην «ανεξερεύνητη σχέση» έδωσε το νέο βιβλίο με τίτλο «Η απόφαση για την επέκταση της ελληνικής κυριαρχίας στη Μικρά Ασία» του ιστορικού Κ. Δ. Σβολόπουλου. Μέσα από τη μελέτη εξαιρετικά ενδιαφέροντος αρχειακού υλικού, μεταξύ αυτών και κάποιων ιδιαίτερα σημαντικών εγγράφων του Foreign Office, προσπαθεί να προσεγγίσει με την αυστηρότητα που επιβάλλει η μεθοδολογία το σύνθετο διεθνές πλαίσιο και να περιγράψει κρίσιμες παραμέτρους.

Τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι πολύ ενδιαφέροντα για ένα θέμα, που κατά κόρον έχει επισκιαστεί από την ιδεολογική χρήση της ιστορίας και την πολιτική κληρονομιά του Διχασμού.

-εμείς και το ισλάμ

11η Σεπτεμβρίου σήμερα, μέρα που οι μουσουλμάνοι εξτρεμιστές της Αλ Κάιντα δολοφόνησαν 3.000 και πλέον αθώους άμαχους στ’ όνομα του Αλλάχ και του Ιερού τους Πολέμου. Ήταν σαν να επιβεβαίωναν τις απόψεις του Χάντιγκτον, περί της σύγκρουσης των πολιτισμών. Ότι δηλαδή μετά τη σοβιετική κατάρρευση η ανθρωπότητα μπαίνει σε μια περίοδο πολιτισμικού διχασμού όπου οι συγκρούσεις θα καθορίζονται από τις πολιτιστικές εντάξεις.

Δεδομένου ότι:

-στην Ελλάδα έχουν εισρεύσει χιλιάδες μετανάστες (νόμιμοι ή παράνομοι) από τις ισλαμικές χώρες οι οποίοι αγνοούν το ιστορικό βάθος της σχέσης των Ελλήνων με το ισλάμ, όπως επίσης και ότι

-η συλλογική εμπειρία του ελληνικού λαού από το ισλάμ προέρχεται αποκλειστικά και μόνο απ’ την ατυχή του συνάντηση με το τουρκικό ισλάμ και κορυφώθηκε με τις γενοκτονίες που έγιναν στην Ανατολή,  (από τον εθνικισμό μεν, στο όνομα του Αλλάχ δε),

καλό είναι να αποκτήσουμε μια ξεκάθαρη γνώση  περί του ισλάμ και της συνάντησης μ’ αυτό των Ελλήνων -αρχίζοντας από την εμπειρία της μεσαιωνικής ρωμιοσύνης- έως και στον 20ο αιώνα,  ώστε να αποφύγουμε τόσο την ισλαμοφοβία, όσο και την ισλαμολαγνεία…

-A török nacionalizmus megjelenése és a keleti keresztény népirtás

Ένα κείμενό μου για την πολιτική του τουρκικού εθνικισμού και τη γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών στην Ανατολή, δημοσιεύτηκε σε τρεις συνέχειες στο ουγγρικό περιοδικό ιστορίας Trianoni Szemle ["Ανασκόπηση (της συνθήκης) του Τριανόν"]-που εκδίδεται στη Βουδαπέστη- υπό το γενικό τίτλο: “Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΕΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΛΑΩΝ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ“.

Η δημοσίευση αυτή έχει ενδιαφέρον, γιατί μέσω αυτής οι Ούγγροι ιστορικοί έρχονται σε επαφή με ένα θέμα της σύγχρονης ιστορίας, άγνωστο έως τώρα σ’ αυτούς. Το γεγονός της γενοκτονίας των χριστιανικών πληθυσμών από τους Νεότουρκους, ενδιαφέρει τους Ούγγρους και για έναν επιπλέον λόγο, που ξεπερνά το απλό ιστορικό ενδιαφέρον και την ευαισθησία για ζητήματα γενοκτονίας και καταπίεσης των μειονοτήτων. Σχετίζεται με την υπαγωγή τους εκείνη την εποχή στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία και τον ιδιαίτερο ρόλο που είχε τότε ο γερμανόφωνος κόσμος στην ενθάρρυνση του τουρκικού εθνικισμού. Ειδικά κατά τη την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν στο πλαίσιο των Κεντρικών Δυνάμεων η Γερμανία του Κάϊζερ, η Αυστροουγγαρία, η νεοτουρκική Οθωμανική Αυτοκρατορία, η Βουλγαρία πολέμησαν κατά της Αντάντ.

-To Oλοκαύτωμα της Ανατολής

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία στις 17 Μαϊου 2010 με τον τίτλο:

“Ο τουρκικός εθνικισμός και  το χριστιανικό Ολοκαύτωμα στην Ανατολή“

 

Η γενοκτονία των Ελλήνων στο μικρασιατικό Πόντο και η αναγνώρισή της από την ελληνική πολιτεία το 1994 –όπως και η αντίστοιχη αναγνώριση για το σύνολο της Μικρά Ασίας το 1998- αποτέλεσε μια πράξη ηθικής αποκατάστασης των  αδικιών που διεπράχθησαν κατά των προσφύγων του 1922 στην ελλαδική «μητέρα πατρίδα». Παρόλη όμως την επίσημη αναγνώριση, η ενσωμάτωση των τραγικών εκείνων ιστορικών στιγμών στη νεοελληνική αντίληψη για την πρόσφατη ιστορία είναι εξαιρετικά μερική. Και αυτό αποτελεί ένα παράδοξο που σχετίζεται αφενός με το παραδοσιακό αντιμικρασιατικό και αντιπροσφυγικό πνεύμα που διέκρινε τη Δεξιά και αφετέρου με τον τρόπο συγκρότησης της νεοελληνικής ιδεολογίας μετά το 1922 και την υπόγεια διαπλοκή ιστοριογραφίας και κρατικών συμφερόντων. Μόνο έτσι μπορεί να ερμηνευτεί η ιδεολογική παραμόρφωση της ερευνητικής ματιάς για ζητήματα, όπως η πολιτική εθνοκάθαρσης των Νεοτούρκων ή η ολοκλήρωσή της από τον κεμαλισμό.

-Η εμφάνιση του τουρκικού εθνικισμού

Με αφορμή το αφιέρωμα της εφημερίδας Αγγελιοφόρος της Θεσσαλονίκης στη “Γενοκτονία των Ποντίων”, συνέταξα ένα κείμενο -βασισμένος κυρίως σε παλιότερα δημοσιευμένα κείμενά μου- για την εμφάνιση του τουρκικού εθνικισμού και τις αποφάσεις του να επιλύσει το εθνικό ζήτημα με την εξόντωση των χριστιανικών κοινοτήτων.

Από το κείμενο που έγραψα αρχικά και παραθέτω παρακάτω, ένα μεγάλο μέρος δημοσιεύτηκε στις 16 Μαϊου 2010 στον Αγγελιοφόρο , χωρίς όμως τις υποσημειώσεις:

Η εμφάνιση του τουρκικού εθνικισμού και η απόφαση για τις γενοκτονίες των χριστιανικών λαών

Η εμφάνιση του επαναστατικού κινήματος στην Κρήτη απ’ τα τέλη του 19^ου αιώνα και η αυτονόμηση του νησιού, όπως επίσης οι ελληνικές και βουλγαρικές επαναστάσεις  στη Μακεδονία, θα ευνοήσουν την ισχυροποίηση των εθνικιστικών απόψεων στο εσωτερικό του οθωμανικού στρατού.

-Ο Ερντογάν, οι γενοκτονίες και οι «κόκκινες γραμμές»

Με αφορμή την έλευση του Ερντογάν στην Αθήνα, δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή το παρακάτω κείμενό μου:

Οι κόκκινες γραμμές

Ένα από τα ζητήματα που φέρεται να θέτει επισήμως η τουρκική πλευρά είναι η αλλαγή των ελληνικών βιβλίων Ιστορίας και η απαλοιφή των αναφορών που έχουν στη Μικρασιατική Καταστροφή, στη σφαγή και την πυρπόληση της Σμύρνη, καθώς και στη γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού. Με τον τρόπο αυτό ο Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να πραγματοποιεί μια μεγάλη  ιδεολογική στροφή και να αλλάζει επί το αρνητικότερον με βάση το εσωτερικό πολιτικό παιχνίδι. Τα σημάδια αυτοκριτικής   που είχε δείξει ο Ερντογάν για τα θλιβερά γεγονότα του παρελθόντος, φαίνεται ότι παραχωρούν τη θέση τους στην παραδοσιακή αδιαλλαξία και την άρνηση.

-H τουρκική άποψη για το ποντιακό ζήτημα,

Την Παρασκευή 16 Απριλίου 2010, θα παρουσιαστούν στο Κιλκίς τα δύο βιβλία του δικηγόρου, αλλά και καλού ερευνητή, Θεόδωρου Παυλίδη. Το πρώτο βιβλίο με  τίτλο “Ο ελληνισμός του Δυτικού Πόντου“ θα παρουσιαστεί από τον εκπαιδευτικό Γεώργιο Αντωνιάδη και το δεύτερο με τίτλο “Το Ποντιακό από τη σκοπιά των Τούρκων“ από μένα.

Η εκδήλωση θα γίνει στο Συνεδριακό Κέντρο του Δήμου Κιλκίς (19.00) και συνδιοργανώνεται από τον Δήμο, τον  Δικηγορικό Σύλλογο, τους δύο ποντιακούς συλλόγους της πόλης του Κιλκίς “Οι Αργοναύτες” και “Ο Γερμανός Καραβαγγέλης” και τις τοπικές εφημερίδες.

-Η Αριστερά και οι πρόσφυγες του ’22

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί το πρώτο μέρος -που επιγράφεται “Η Αντιμετώπιση”- από ένα εκτεταμένο τμήμα  της μελέτης μου με τίτλο “Mνήμη, ταυτότητα και ιδεολογία στον ποντιακό ελληνισμό”. Συμπεριλαμβάνεται στο υπό έκδοση βιβλίο:

Γιώργος Κόκκινος – Βλάσης Αγτζίδης – Έλλη Λεμονίδου, Tο τραύμα και οι πολιτικές της Μνήμης.  Ενδεικτικές όψεις των συμβολικών πολέμων για την Ιστορία και τη Μνήμη, εκδ. Ταξιδευτής, Αθήνα.

Το τμήμα αυτό της μελέτης που αρχίζω να αναδημοσιεύω , αφορά τις πολυσύνθετες, διαδραστικές σχέσεις της Αριστεράς με τη μικρασιατική προσφυγιά και ειδικώτερα το ποντιακό της μέρος. Ήδη, από τη μελέτη αυτή,  έχω αναρτήσει τα:

-Ταυτότητες μέσα στο χρόνο

-Πρόσφυγες του ’22 στη «μητέρα-πατρίδα»

-Κράτος και πρόσφυγες του ‘22…

Η Αντιμετώπιση

-Πρόσφυγες του ’22 στη «μητέρα-πατρίδα»

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μέρος από μια ευρύτερη μελέτη μου με τίτλο “Mνήμη, ταυτότητα και ιδεολογία στον ποντιακό ελληνισμό”.

Το κείμενο που δημοσιεύω είναι το πρώτο μέρος (“Η αντιμετώπιση των προσφύγων”) από τό κεφάλαιο: Πρόσφυγες του ’22 στη «μητέρα-πατρίδα». Συμπεριλαμβάνεται στο υπό έκδοση βιβλίο:

Γιώργος Κόκκινος – Βλάσης Αγτζίδης – Έλλη Λεμονίδου, Tο τραύμα και οι πολιτικές της Μνήμης. Ενδεικτικές όψεις των συμβολικών πολέμων για την Ιστορία και τη Μνήμη, εκδ. Ταξιδευτής, Αθήνα.

Τα υπόλοιπα μέρη της μελέτης μου επιγράφονται:

-Ταυτότητες μέσα στο χρόνο,

-Στη Σοβιετική Ένωση μετά την Έξοδο (Ο σοβιετικός ελληνισμός του Μεσοπολέμου, Οι σταλινικές διώξεις, Η νέα έξοδος),

-Πρόσφυγες του ’22 στη «μητέρα-πατρίδα» (Η αντιμετώπιση των προσφύγων, Κράτος και πρόσφυγες, Πρόσφυγες κι Αριστερά),

-Πολιτικές και κοινωνικές συμπεριφορές των προσφύγων.

Πρόσφυγες του ’22 στη «μητέρα-πατρίδα»

Η αντιμετώπιση των προσφύγων. Οι δικοί μας Παλαιστίνιοι

Η ελλαδική κοινωνία είχε ήδη διαμορφώσει τις εικόνες της για τους ομοεθνείς της απ’ την άλλη πλευρά του Αιγαίου. Και οι εικόνες αυτές ήταν ήδη αρνητικές απ΄ την εποχή του ’16, που απ’ τη μια το Εργατικό Κέντρο Αθηνών ζητούσε να απαγορευτεί η πρόσληψη προσφύγων εργατών και απ’ την άλλη οι πρωτοφασιστικές ομάδες των «Επίστρατων» του Δ. Γούναρη και του Ι. Μεταξά οργάνωναν το  πογκρόμ κατά των προσφύγων ως βενιζελικών.[1]

Το αρνητικό στερεότυπο που είχε δημιουργηθεί στην ελλαδική κοινωνία από τη φιλομοναρχική προπαγάνδα θα επιβεβαιωθεί πλήρως από έναν κορυφαίο διανοούμενο, εκφραστή του βαλκανικού ελληνικού εθνικισμού, τον Ίωνα Δραγούμη, ο οποίος το 1919 θεωρούσε ότι οι Μικρασιάτες, όπως και οι Κρητικοί, ήταν τα όργανα υποταγής της Παλαιάς Ελλάδας στον «αγγλογαλλικό ιμπεριαλισμό».[2]

-Για το βιβλίο του Σβολόπουλου…

Στο τελευταίο τεύχος των Μικρασιατικών Χρονικών, που εκδίδει η Ένωση Σμυρναίων   δημοσιεύτηκε η παρουσίαση της μελέτης του  Κωσταντίνου Δ. Σβολόπουλου,  που συνέγραψα. Η μελέτη αυτή εκδόθηκε από τις εκδόσεις  Ίκαρος το 2009 υπό τον τίτλο «Η απόφαση για την επέκταση της ελληνικής κυριαρχίας στη Μικρά Ασία». Παρουσιάστηκε επίσης και στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Κηφισιάς στις 3 Μαρτίου, στο πλαίσιο του Σεμιναρίου Ιστορίας, που διοργανώνω στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. 

Στη συνέχεια παρατίθεται η βιβλιοπαρουσίαση:

«…Ακόμα και σήμερα δεν έχει σιγάσει η διαμάχη γύρω από το ζήτημα γιατί οι ελληνικές δυνάμεις που υπερτερούσαν αριθμητικά και δεν ήταν πολύ χειρότερα εξοπλισμένες από τα στρατεύματα του Κεμάλ, οδηγήθηκαν σ’ αυτή την καταστρoφική ήττα.»

Douglaς Dakin, “H ενοποίηση της Ελλάδας 1770-1923”, εκδ. ΜΙΕΤ 

Η Μικρασιατική Καταστροφή φαίνεται ότι για καιρό ακόμα θα στοιχειώνει τις συζητήσεις και τους προβληματισμούς για την πορεία του νεότερου ελληνισμού. Ειδικά σήμερα, που το κενό που άφησαν οι Έλληνες στην Ανατολική πλευρά του Αιγαίου έχει πλέον καλυφθεί από έναν ακμαίο πληθυσμό και από μια επιθετική κρατική δύναμη, που θυμίζει συνεχώς εν τοις πράγμασι, ότι μόνο όποιος κατέχει τις δύο ακτές μπορεί να ορίζει το Αρχιπέλαγος . 

-Από τον Πόντο στο Μακρονήσι

Ψάχνοντας κάποια παλιότερα κείμενα έπεσα πάνω σε μια εκτύπωση με τίτλο “Η Μακρόνησος των Προσφύγων” και υπότιτλο: “Από τον Πόντο στο Μακρονήσι”. Είναι ένα κείμενο που το είχα ξεχάσει κυριολεκτικά. Φαίνεται ότι γράφτηκε με αφορμή ένα Διεθνές Συνέδριο για τη Μακρόνησο, που έγινε στις 6 και 7 Μαρτίου 1998 κι απ’ όπου απουσίαζε πλήρως κάθε αναφορά στο γεγονός ότι από το Μακρονήσι είχαν “περάσει” και Πόντιοι πρόσφυγες. Θα πρέπει να δημοσιεύτηκε τότε στην εφημερίδα “Εύξεινος Πόντος”.  

 Με αφορμή την υπενθύμιση του ιστορικού γεγονότος από τον “Πόντο κι Αριστερά” αναρτώ τα κείμενα αυτά. Το αντίγραφο αυτό είναι το μόνο που έχει απομείνει στο δικό μου αρχείο, εφόσον πολλά παλιά κείμενα χάθηκαν από τη μνήμη του υπολογιστή μου, ενός Olivetti (αλήστου μνήμης και απαράδεκτης υποστήριξης) που είχα μέχρι το 1998.

-Κατασκευάζοντας χάρτες

Οι διαφόρων ειδών “κατασκευές” -που ξεκινούν από τη ζωγραφική και επεκτείνονται σ’ ένα ευρύ φάσμα-  αποτελούν μια από τις αγαπημένες μου απασχολήσεις. Σ’ αυτές τις κατασκευές περιλαμβάνονται και κάποιοι χάρτες του Πόντου και των περιοχών εγκατάστασης των Ελλήνων στην πρώην Σοβιετική Ένωση.

Ο πρώτος, εμπνευσμένος από τις βυζαντινές μινιατούρες, ζωγραφίστηκε με τις αγιογραφικές τεχνικές (αυγοτέμπερα, επιχρύσωση) πάνω σε τεχνητό πάπυρο γύρω στο 1986 και είναι ο παρακάτω:

Το 1987, ζωγράφισα την επόμενη σύνθεση για να αποτελέσει το βασικό θέμα σε μια αφίσα για τη γενοκτονία που εξέδωσε ένας σημαντικός (τότε)ποντιακός σύλλογος, που δραστηριοποιούταν  στην Καλλιθέα Αττικής και τον αποκαλούμε σήμερα η “παλιά Αργώ” :

-Οι δρόμοι των Ελλήνων

……….για τον εξωελλαδικό ελληνισμό

Μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις  Ρolaris ένα συλλογικό έργο για τους εκτός Ελλάδας Έλληνες, που συμπεριλαμβάνει τόσο τη διασπορά, όσο και τις ένδημες κοινότητες του εξωτερικού.

Στο έργο αυτό,  εκτός από μένα γράφουν οι: Αλέξανδρος Κιτρόεφ (Βόρεια και Κεντρική Αμερική, Βόρεια Αφρική, Μέση Ανατολή),  Αναστάσιος Τάμης (Νότια Αμερική, Ανατολική και Νότια Ασία, Ωκεανία), Γεώργιος Γιακουμής (Αλβανία), Κώστας Λουκέρης (Έλληνες της Κωσταντινούπολης, Υποσαχάρια Αφρική), Κυριακή Πετράκη (Δυτική Ευρώπη, Ρουμανία).

Η δική μου συμβολή αφορά τις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, τη Βουλγαρία, τη FYROM, καθώς και τις ελληνόφωνες ομάδες στη σύγχρονη Τουρκία.  Τα κείμενα αυτά θα τα αναρτήσω τις επόμενες μέρες.

-Μια παλιά εργογραφία (1987-1997)

Η “Εργογραφία” αυτή εκδόθηκε το 1998, μ’ αφορμή τη συμπλήρωση 10 χρόνων παρουσίας με έντυπο λόγο.

Η τότε έντυπη παρέμβαση -καθώς και η παράλληλη ερευνητική μου  προσπάθεια, που τα αποτελέσματά της  ευτύχησαν να δημοσιευτούν- πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο μεγάλων μετασχηματισμών.

Η μεταπολίτευση είχε φτάσει στο τέλος της και κάποιοι απ΄τη γενιά που διαμορφώθηκε μέσα στις αξίες της, χρησιμοποίησαν την εμπειρία εκείνη για την καλύτερη κατανόηση άγνωστων ή συνειδητά αγνοημένων πλευρών της πρόσφατης Ιστορίας μας. Επίσης, η εποχή αυτή χαρακτηρίστηκε από τη κατάρρευση του σοβιετικού κόσμου και την επανεμφάνιση φαινομένων, που  από τη μια σχετίζονταν με αυτές τις άγνωστες σελίδες της ιστορίας και απ’ την άλλη ήταν απόρροια των κοσμοϊστορικών αλλαγών.

-Ποντιακό Ζήτημα και Μικρασιατική Καταστροφή

Ένα πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα, σε ένθετη έκδοση, πραγματοποίησε η εφημερίδα Το Παρόν την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2009. Συμμετείχα με το παρακάτω κείμενο, που δημοσιεύτηκε με τίτλο: “Ποντιακό Ζήτημα και Μικρασιατική Καταστροφή” σελ. 43-45

 

 Μια από τις πολύ ενδιαφέρουσες, παρότι άγνωστη,  πλευρές του Μικρασιατικού Ζητήματος ήταν τα του Πόντου. Ο Πόντος βρισκόταν στην περιοχή της βορειοανατολικής Μικράς Ασίας. Παρόλη τη μεγάλη μετανάστευση προς τη Ρωσία που είχε αρχίσει από τον 19^ο αιώνα,  οι Έλληνες υπήρχαν σε αξιοσημείωτα μεγέθη μεταξύ των σύνοικων μουσουλμανικών πληθυσμών. Επίσης ενδιαφέρον έχει το γεγονός –παρότι είχε μικρή σημασία στις συγκεκριμένες συνθήκες όπου το κύριο κριτήριο της ένταξης ήταν η θρησκευτική τοποθέτηση-  ότι μεγάλο μέρος των μουσουλμάνων του Πόντου ήταν ελληνογενές και ελληνόφωνο. 

Το Ζήτημα του Πόντου ήταν μέρος του ευρύτερου Μικρασιατικού Ζητήματος. Η ευκαιρία επίλυσής του χάθηκε κυρίως ως αποτέλεσμα της ανορθολογικής πολιτικής του Λαϊκού Κόμματος μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του ’20, όταν διαρραγούν πλήρως οι συμμαχικές σχέσεις τη στιγμή ακροβώς που η δημιουργία της Δημοκρατίας του Πόντου είχε ενσωματωθεί στην ατζέντα της ελληνικής κυβέρνησης και οι Βρετανοί πιθανότατα θα αποδέχονταν τη ριζοσπαστική αυτή πρόταση. Εν τέλει οι Πόντιοι θα κι αυτοί, όπως και οι υπόλοιποι Μικρασιάτες συντοπίτες τους, την εγκληματική πολιτική των μοναρχικών της «Μικράς πλην εντίμου Ελλάδος» και του  «Οίκαδε» και οι επιζήσαντες θα καταφύγουν πρόσφυγες στην Ελλάδα και στη Σοβιετική Ένωση. 

-SANO (Ευθυμία) HALO: Η δική μας Άννα Φρανκ

Mε σεμνή τιμητική εκδήλωση, που διοργάνωσε η Διεθνής Συνομοσπονδία Ποντίων Ελλήνων (ΔιΣυΠΕ) στο RG   του ξενοδοχείου Caravel των Αθηνών, ολοκληρώθηκε η επίσκεψη στην Ελλάδα της 100χρονης Eυθυμίας Βαρυτιμιάδου (Sano Halo) και της κόρης της συγγραφέως Thea Halo.

 Αφορμή ήταν η απόδοση της ελληνικής υπηκοότητας στις δύο αυτές γυναίκες από την ελληνική πολιτεία..

Η Eυθυμία Βαρυτιμιάδου (Sano Halo) ήταν ένα από τα χιλιάδες παιδιά που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής κατά τις πορείες θανάτους που οργάνωσαν οι κεμαλικοί κατά τη δεύτερη φάση της Γενοκτονίας. Βρέθηκε στο Κουρδιστάν και από ‘κει στο Λίβανο, απ’ όπου μετέβη με μυθιστορηματικό τρόπο στην Αμερική. Χάρη στις προσπάθειες της κόρης της Thea Halo κατάφερε να ξετυλίξει το κουβάρι της προσωπικής ιστορίας και να ανακαλύψει το χωριό τους Άγιο Αντώνιο της Κερασούντας. Ήταν ένα από τα εκατοντάδες χωριά που οι τσέτες του Τοπάλ Οσμάν ισοπέδωσαν κατόπιν κεντρικών οδηγιών για να χαθούν τα ρωμαίικα ίχνη στην περιοχή του Πόντου. Τα ίχνη όμως αυτά είναι ακόμα ορατά και ζωντανά πάνω στους ανθρώπους που επιβίωσαν από τη Γενοκτονία και από τα παιδιά τους και τα εγγόνιο τους που αρνούνται να ξεχάσουν.

-Μια συνέντευξη μ’ αφορμή το “νεο-οθωμανισμό”

H εμφάνιση των τουρκικών ομάδων στον ελληνικό χώρο από τον 11^ο μ.Χ. αιώνα, εγκαινίασε μια μακρά περίοδο συνάντησης, επικοινωνίας και ώσμωσης. Είτε ως Σελτζούκοι, είτε ως Οθωμανοί θα διαμορφώσουν τελικά τη φυσιογνωμία ολόκληρης της περιοχής μας. Το ερώτημα που αντιμετώπιζαν οι επιστήμονες ήταν το πώς ένας πληθυσμός εισβολέων που δεν ξεπέρασε τις 400.000 άτομα, κατάφερε να κυριαρχήσει σ’ ένα ελληνόφωνο  κόσμο 8 εκατομμυρίων. Πώς οι «ολίγοι» Τουρκομάνοι κατάφεραν να μεταστρέψουν ένα μεγάλο πληθυσμό ελληνοφώνων, χριστιανών μαζί με τους οποίους στη συνέχεια, θα αποτελέσουν τους Οθωμανούς πολίτες της νέας αυτοκρατορίας τους.

 

Πώς εξηγείται το οτι οι ελληνόφωνοι χριστιανοί πληθυσμοί αλλαξοπίστησαν; οφείλεται στο ότι η νέα θρησκεία ήταν περισσότερο δελεαστική, ή στο ότι οι Σελτζούκοι έδιναν μέσα από αυτή άλλες δυνατότητες;

Ο κύριος όρος στον εξισλαμισμό δεν ήταν η πειθώ της νέας θρησκείας, αλλά η απαλλαγή των Ελλήνων από τα φορολογικά βάρη του Ισλάμ. Αποδέχονταν τους λαούς της Βίβλου, χριστιανούς και εβραίους, και δεν τους αντιμετώπιζαν  όπως τους παγανιστές, τους οποίους καταδίκαζαν σε θάνατο ως ειδωλολάτρες. Τους «λαούς της Βίβλου» τους ανέχονταν, ως έχοντες κοινή θεολογική μήτρα, αλλά τους επιβάρυναν με δύο ειδικούς φόρους. Από τις αρχές του 11^ου αιώνα, που οι τουρκικές ομάδες εισβάλουν στη Μικρά Ασία, οι πρώτες ελληνόφωνες ομάδες που εξισλαμίζονται είναι αυτές των κατεχόντων εδαφών, οι οποίες εξισλαμίσθηκαν για να διασώσουν τα προνόμια τους. Απ΄αυτούς θα προέλθει και νέα ελίτ των τουρκομανικών ομάδων.

 

-Οι Έλληνες της Ανατολής στην Επανάσταση του 1821

Παρότι η Επανάσταση του 1821 έχει μελετηθεί σε μεγάλο βαθμό, εν τούτοις διάφορες παράμετροι που σχετίζονται με το ιδεολογικό, κοινωνικό αλλά και γεωγραφικό πλαίσιο, παραμένουν ακόμα άγνωστοι. Στις παραμέτρους αυτές περιλαμβάνεται και η συμμετοχή των Ελλήνων που κατοικούσαν στις περιοχές που χάθηκαν οριστικά για τον ελληνικό κόσμο μετά το 1922.

Οι Έλληνες του Εύξεινου Πόντου

Για τον οθωμανοκρατούμενο μικρασιατικό Πόντο, ο Γεώργιος Κανδηλάπτης αναφέρει ότι “Εν Τραπεζούντι κοινωνοί αυτής εγένοντο οι διδάσκαλοι Ηλ. Κανδήλης και Σάββας Τριανταφυλλίδης…” (Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτη, Ποντιακά ιστορικά ανάλεκτα, Αλεξανδρούπολη, 1925, σελ. 14.) Ο  ίδιος αναφέρεται στη μύηση του μητροπολίτη Χαλδίας Σιλβέστρου του Β’ και σε άλλα ενδιαφέροντα γεγονότα.

Turk-le-sh-tir-e-me-dik-ler-im-iz-den-mi-sin-iz?

ΕΛΛΗΝΕΣ  ΚΑΙ  ΤΟΥΡΚΟΙ: Μια ενδιαφέρουσα συνάντηση

Turk-le-sh-tir-e-me-dik-ler-im-iz-den-mi-sin-iz?[1]

Του Βλάση  Αγτζίδη[2]

Μέχρι σήμερα δεν έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια ο χρόνος εμφάνισης των Τούρκων στο προσκήνιο της ιστορίας. Γενέθλιος χώρος των πρώτων τουρκικών ομάδων είναι η ανατολική περιοχή της ευρασιατικής ζώνης, στα δάση της Σιβηρίας. Πιθανότατα, η πρώτη περιοχή που εμφανίστηκαν οι Τούρκοι να είναι η Ματζουρία. Κατά την πρώτη χιλιετία π.χ. άρχισε η εξάπλωσή τους στην Άνω Ασία, για να μετατραπούν από ανθρώπους των δασών σε ανθρώπους της στέπας. Ένα από τα πρώτα ονόματα με τα οποία εμφανίζονται είναι Χιόνγκ-νου. Οι Χιόνγκ-νου, οι οποίοι αποτελούσαν τους βάρβαρους που πολιορκούσαν την Κίνα από το Βορρά, φαίνεται ότι περιλάμβαναν στους κόλπους τους και αρκετές άλλες φυλές. Στην προέλασή τους προς τα δυτικά συγκρούονται με με τους Γιουέ-τσε, τους οποίους διώχνουν από το Κανσού μεταξύ 177 και 165 π.χ. Οι Γιουέ-τσε, οι οποίοι πιθανόν να ταυτίζονται με τους Τοχάρους,  εκδιώκονται και εξαναγκάζονται σε μετανάστευση. Έτσι έχουμε την πρώτη μεγάλη ιστορική μετανάστευση ενός λαού.