Για τη λέξη «διακύβευμα»….

Μπορούμε να χρησιμοποιούμε ελεύθερα τη λέξη «διακύβευμα»;
.

σάρωση0076Η λέξη διακύβευμα σε κάποιους φαντάζει ως μια νέα γλωσσική κατασκευή. Και επί πλέον τη φορτίζουν και με πολιτική σκοπιμότητα!! Πιθανόν η επικράτησή της να είναι  απότοκος της εποχής των γλωσσικών «καινοτομιών» και «πειραματισμών» της σύγχρονης λαϊκιστικής περιόδου που ενσωμάτωσε και εξέλιξε τους κώδικες της ξύλινης κομματικής γλώσσας, συνδεδεμένης πάντα με τον ακραίο δημοτικισμό. Φαίνεται όμως ότι η λέξη προϋπήρχε και απλώς την περίοδο του λαϊκισμού χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά και κατά κόρον. Στο Λεξικό της κοινής νεοελληνικής του ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη  αναφέρεται ότι η λέξη εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1852 στο περιοδικό σύγγραμμα Μνημοσύνη.

Προσωπικά, η λέξη «διακύβευμα» μου αρέσει αισθητικά και νομίζω ότι περιγράφει καλύτερα από άλλες αυτό που σημαίνει, δηλαδή ότι κάτι τίθεται σε κίνδυνο, παίζεται στα ζάρια, ότι μπορεί να χαθεί ή να κερδηθεί ανάλογα με τη διαχείριση. Έτσι, κατά καιρούς την έχω χρησιμοποιήσει για να περιγράψω αυτό «που παίχθηκε» την περίοδο του μικρασιατικού. Παράδειγμα αποτελεί ο τίτλος που είχα χρησιμοποιήσει το 2011 : » To διακύβευμα του ’22. Ένα αφιέρωμα στην “Ελευθεροτυπία. Τη λέξη αυτή τη χρησιμοποιώ στη αντίστοιχη θέση και σε ομιλίες. Έτσι λοιπόν, σε μια απ’ αυτές που έγινε τον Οκτώβριο του 2012[αναρτήθηκε και στο διαδίκτυο και μπορείτε να την ακούσετε πατώντας ΕΔΩ], έθεσα τον τίτλο «Το διακύβευμα της Μικράς Ασίας«. Ένας συμπολίτης μας αντέδρασε για τη χρήση της λέξης με γραπτό σχόλιο, όπου τα επιχειρήματα δεν ήταν γλωσσολογικά αλλά πολιτικά και ιδεολογικά.
.
Παραθέτω το σχόλιο αυτό και στη συνέχεια παραθέτω τη δική μου απάντηση (που γράφτηκε όταν διάβασα  με κάποια καθυστέρηση, το σχόλιο) :

 035-2

Δημήτριος Γ. Παναγιώτου

09 Νοεμβρίου 2012 στις 06:05 | #

Κύριε Αγτζίδη: Η λέξη διακύβευμα δεν υπάρχει στην ελληνική γλώσα. Για την ακρίβεια δεν υπήρχε μέχρι που την «κατασκέυασε» η αυτοαποκαλούμενη «Αριστερά» και η νομενκλατούρα της με αιχμή του δόρατος την ομάδα της κυρίας που -επίσης- ανακάλυψε τον «συνωστισμό». Ως πότε εμείς οι ανένταχτοι Έλληνες θα αποτελούμε την ουρά αυτής της φασίζουσας και πλήρως αντιδημοκρατικής (δήθεν) διανόησης που σκοπό έχει να αποδομήσει και ξεφτιλίσει κάθε τι το ελληνικό.

  • Administrator
    Βλάσης Αγτζίδης
    07 Μαρτίου 2013 στις 14:42 | 

    Η λέξη «διακύβευμα» είναι παράγωγο του αρχαίου ρήματος «διακυβεύω» και είναι χρήσιμη διότι δεν ταυτίζεται με τη «διακύβευση». Διακύβευση είναι η ενέργεια, διακύβευμα το αντικείμενο της ενέργειας -ίδια διαφορά όπως ανάμεσα σε «ποίημα» και «ποίηση».

    Η λέξη υπάρχει τουλάχιστον εδώ και τρεις δεκαετίες στην ελληνική γλώσσα, και πρέπει να πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τις ελληνικές μεταφραστικές υπηρεσίες της ΕΕ ως απόδοση του γαλλ. enjeu.
    Πλέον χρησιμοποιείται ευρύτατα από έντυπα και από πολιτικούς όλου του πολιτικού φάσματος και έχει συμπεριληφθεί στο λεξικό Μπαμπινιώτη, επομένως είναι εξωπραγματικό να λέει κανείς ότι είναι «ανύπαρκτη».

    Είναι βέβαια σωστό ότι, επειδή έγινε λέξη της μόδας και κλισέ, έχει χρησιμοποιηθεί πολύ, ακόμη και καταχρηστικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα καταδικάσουμε μια χρήσιμη λέξη επειδή κάποιοι την έκαναν ψωμοτύρι.

    http://www.intv.gr/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=325&Itemid=82

    035-1

4 comments so far

  1. Του Ιωαννη Ν. Γρηγοριαδη*
    Γλώσσα και λαϊκισμός
    ΑΡΧΕΙΟ ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ 14.12.2011
    Η βαθμιαία επιβολή του λαϊκισμού ως θεμελιώδους οργανωτικής αρχής του πολιτικού και κοινωνικού βίου της χώρας αποτελεί τη βαθύτερη ρίζα της ελληνικής μεταπολιτευτικής κακοδαιμονίας. Η αμφισβήτηση της ηγεμονίας του λαϊκισμού κατέστη εφικτή μόνον μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης η οποία βύθισε την Ελλάδα στη δίνη μιας πολυεπίπεδης κρίσης. Θέματα που αποτελούσαν ταμπού επί δεκαετίες βλέπουν το φως της δημοσιότητας και υπόκεινται σε δημόσιο διάλογο. Η βαθμιαία κυριαρχία του λαϊκισμού στο σύνολο του πολιτικού φάσματος και η διαλυτική επιρροή του στους πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς, στην εξωτερική πολιτική, στην παιδεία και στην οικονομία αναδεικνύονται όλο και περισσότερο. Ωστόσο, υπάρχει μία από τις εκφάνσεις του μεταπολιτευτικού λαϊκισμού η οποία διέλαθε την προσοχή που της αρμόζει: ο γλωσσικός λαϊκισμός.

    Η λαίλαπα του λαϊκισμού ήταν αδύνατον να αφήσει αλώβητη και την ελληνική γλώσσα. Αν και ο γλωσσικός λαϊκισμός γεννήθηκε στα αριστερά του ελληνικού πολιτικού φάσματος, σύντομα έχασε το πολιτικό του πρόσημο και έγινε κοινό κτήμα του ελληνικού δημόσιου λόγου. Σειρά γλωσσικών μεταρρυθμίσεων των κυβερνήσεων της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ επέβαλε τη δημοτική και το μονοτονικό υπό το πρόσχημα του «εκδημοκρατισμού» της παιδείας και της άρσεως του «γλωσσικού διχασμού». Στην πραγματικότητα, αντικαθιστούσαν τη μια ορθοδοξία -αυτήν της καθαρεύουσας- με μιαν άλλη -αυτήν της δημοτικής- και περιθωριοποιούσαν τη λόγια παράδοση της ελληνικής γλώσσας. Οπως στιγματιζόταν παλαιότερα η χρήση όρων της δημοτικής, έτσι δαιμονοποιήθηκε η χρήση όρων της καθαρεύουσας, σαν να μην αποτελούν και οι δύο διαφορετικές μορφές της μιας γλώσσας και να μην είναι δικαίωμα κάθε χρήστη της ελληνικής γλώσσας να επιλέγει σε ποιες περιστάσεις θα χρησιμοποιεί όρους της μιας ή της άλλης. Η διάκριση μεταξύ γραπτού και προφορικού λόγου, σαφές και αναγκαίο χαρακτηριστικό κάθε γλώσσας, ισοπεδώθηκε στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή, το παλλάδιο του λαϊκισμού.

    Ο γλωσσικός λαϊκισμός εκφράσθηκε συχνά και ως «κάθαρση» της καθομιλουμένης γλώσσας από τις επιρροές της καθαρεύουσας. Απλοποιήθηκε η ορθογραφία λέξεων και περιορίσθηκε η χρήση των μετοχών. Συνέπεια του γλωσσικού λαϊκισμού ήταν η σαφής υποβάθμιση της ποιότητος του λόγου, δημοσίου και ιδιωτικού, και η ανάδυση μιας νέας «δημοτικής καθαρεύουσας», στην οποία ιδιαιτέρως διακρίθηκαν πολιτικοί και συνδικαλιστές όλων των κομμάτων. Κείμενα πολιτικών, καθηγητών και δημοσιογράφων, ανθρώπων που υποτίθεται ότι είναι «τεχνίτες και δάσκαλοι του λόγου», βρίθουν σολοικισμών και βαρβαρισμών. Λάθη επαναλαμβανόμενα, ιδίως σε συνθήκες κυριαρχίας του δημοσίου λόγου των τηλεοπτικών «παραθύρων», λειτουργούν διδακτικά και αλλοιώνουν το κοινό γλωσσικό αίσθημα.

    Συνέπεια των διαδοχικών γλωσσικών μεταρρυθμίσεων, της γενικής κρίσης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και της έκπτωσης του δημοσίου λόγου είναι και η ανεπαρκής γλωσσική παιδεία της νεολαίας. Φθάσαμε στο σημείο ο μέσος απόφοιτος λυκείου να δυσκολεύεται να διαβάσει Παπαρρηγόπουλο, Βιζυηνό, Ροΐδη και Παπαδιαμάντη -ίσως και Καβάφη- και να κυκλοφορούν μεταγλωττίσεις τους στη δημοτική. Την ίδια στιγμή, ο ίδιος απόφοιτος διδάσκεται -σε ιδιωτικά συνήθως εκπαιδευτήρια- τους γραμματικούς κανόνες της αγγλικής, γαλλικής και γερμανικής «καθαρεύουσας», αν θέλει να τελειοποιήσει τη γνώση της γλώσσας και να σπουδάσει στα πανεπιστήμια των αντιστοίχων κρατών.

    Κρίσιμο εργαλείο στην ηγεμονία του γλωσσικού λαϊκισμού ήταν και η ταύτιση της «καθαρεύουσας» και της αρχαίας ελληνικής με τη χούντα και την Ακροδεξιά. Ο εξοβελισμός της «καθαρεύουσας» παρουσιάσθηκε ως δημοκρατική κατάκτηση. Μέχρι και το Σύνταγμα μεταγλωττίσθηκε με αμφίβολης συνταγματικότητας διαδικασίες, για να μη μείνει μισή η «νίκη της δημοκρατίας». Οποιος διεκδικούσε το δικαίωμα να κινείται στον λόγο του μεταξύ των διαφόρων μορφών της ελληνικής παρουσιαζόταν ως «ακροδεξιός» ή «χουντικός». Η δημόσια παρουσία -στομφωδών και κατά κανόνα ημιμαθών- ακροδεξιών, οι οποίοι εμφανίζονται ως αμύντορες της ελληνικής γλώσσας, συνεχίζεται και ώς τις μέρες μας. Η ελληνική γλώσσα και κληρονομιά όμως είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να αφήνεται στους ακροδεξιούς.

    Λύση, βεβαίως, δεν αποτελεί η επαναφορά του προηγουμένου καθεστώτος, αποτελεί, ωστόσο, αναγκαία προϋπόθεση η άρση των ακροτήτων του παρόντος. Δημοτική και καθαρεύουσα μπορούν να συνυπάρχουν, να συνδιδάσκονται και να αλληλοσυμπληρώνονται. Η απελευθέρωση του δημοσίου λόγου από τα δεσμά της λαϊκίστικης «δημοτικής καθαρεύουσας» θα αποτελέσει αλλαγή με καίριο συμβολισμό. Η ανάκαμψη της Ελλάδος από την πολυεπίπεδη οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική κρίση μπορεί και πρέπει να περιλαμβάνει και τη γλώσσα.

    http://www.kathimerini.gr/728160/opinion/epikairothta/arxeio-monimes-sthles/glwssa-kai-laikismos

  2. Όσοι ενδιαφέρονται για τη γλωσσική καθαρότητα και την ακρίβεια των λεγομένων ας περιπλανηθούν εδώ: http://sarantakos.wordpress.com/

    • Θεόδωρος Πάρλας on

      ο Σαραντάκος είναι ικανός να μας διαφωτίσει για την Ελληνική γλώσσα όσο και μια χαλασμένη λυχνία στο σκοτάδι.

  3. […] στο χώρο της Αριστεράς έχουν αντιληφθεί το πραγματικό διακύβευμα, τόσο όσον αφορά το ηθικό μέρος, δηλαδή το σεβασμό της  […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: