Φούλατζικ: Ένα «Δίστομο» στη Βιθυνία τον Ιούνη του 1920

σάρωση0005

Την Κυριακή 7 Ιουλίου 2013, επιμελήθηκα στις ιστορικές σελίδες της «Ελευθεροτυπίας» (δισέλιδο στο ένθετο «Plus») σάρωση0001ενός αφιερώματος στο Ολοκαύτωμα του Φούλατζικ της Νικομήδειας (Βιθυνία) που έγινε από τους κεμαλικούς την 23η Ιουνίου του 1920.

Στο αφιέρωμα περιέχονται τρία κείμενα:
ένα δικό μου, όπου παρουσιάζω το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, τη σημασία του Ολοκαυτώματος του Φούλατζικ αλλά και τις σημερινές ιδεολογικές χρήσεις κάποιων πλευρών των γεγονότων της Νικομήδειας,
ένα του νομικού Γιώργου Ευστρατιάδη που περιγράφει τα γεγονότα και

σάρωση0021

Το Ολοκαύτωμα του Φούλατζικ

.

 Του Βλάση Αγτζίδη (*)

Μια από τις πλέον άγνωστες σελίδες του μικρασιατικού δράματος ξετυλίχθηκε στη Βιθυνία, στη βορειοδυτική Μικρά Ασία. Ενενήντα χρόνια μετά τα όσα συνέβησαν στην περιοχή της Νικομήδειας, η σε βάθος μελέτη ακόμα εκκρεμεί. Εν τούτοις όμως, κάποια στιγμιότυπα χρησιμοποιούνται ως επιχείρημα αρνητιστικών (negotiationism) προσεγγίσεων στην περί των μικρασιατικών  ιδεολογική σύγκρουση.

 Η περιοχή της Βιθυνίας -που το Μεσαίωνα οι Σελτζούκοι αποκαλούσαν Villayet-i Yunani, δηλαδή «Ελλάδα»- χαρακτηριζόταν στις αρχές του 20ου αιώνα από την πολυεθνικότητα. Ρωμιοί (ελληνόφωνοι, τουρκόφωνοι, αρμενόφωνοι και κάποιοι σλαβόφωνοι), Αρμένιοι (αρμενόφωνοι και τουρκόφωνοι), Εβραίοι, Λεβαντίνοι, Μουσουλμάνοι (τουρκόφωνοι, αλβανόφωνοι, σλαβόφωνοι, κιρκασιόφωνοι, αμπχαζόφωνοι), συναπάρτιζαν το πολύχρωμο εθνολογικό μωσαϊκό της περιοχής.  Τα πρώτα σημάδια ότι έφτανε στο τέλος της η κατά τα άλλα ειρηνική ζωή, θα εμφανιστούν όταν θα εγκατασταθούν στην περιοχή οι «μποσνάκηδες» δηλαδή σλαβόφωνοι μουσουλμάνοι πρόσφυγες από τις περιοχές της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Οι επήλυδες αυτοί θα επανδρώσουν σε μεγάλο βαθμό τις σκληρές εθνικιστικές οργανώσεις που θα συγκροτήσουν στην αρχή οι Νεότουρκοι και οι κεμαλικοί αργότερα. 

Στη συνέχεια, με την ισχυροποίηση των Νεότουρκων, τη σκλήρυνση της πολιτικής τους και την έναρξη των διώξεων από το 1914, οι συνθήκες ομαλής διεθνοτικής συμβίωσης θα διαταραχθούν έντονα.  Η πρώτη περίοδος των σκληρών διωγμών (1914-1918) κατά των χριστιανικών κοινοτήτων θα λάβει τέλος με την ήττα της νεοτουρκικής Οθωμανικής  Αυτοκρατορίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Η δεύτερη φάση των διώξεων θα ξεκινήσει με τη συγκρότηση του κεμαλικού εθνικιστικού μετώπου. Σύμφωνα με τον Τούρκο ιστορικό Taner Aksam, οι πρώτες δυνάμεις που θα επανδρώσουν το κεμαλικό στρατόπεδο θα είναι οι παλιοί παρακρατικοί εθνικιστές των Teskilat I Mahsusa που βαρύνονταν με τα εγκλήματα γενοκτονίας της πρώτης περιόδου και διώκονταν από τις επίσημες οθωμανικές αρχές της Κωσταντινούπολης.  

5  1920 xάρτης 3Σύμφωνα με τις καταγγελίες της οθωμανικής κυβέρνησης, ο Μουσταφά Κεμάλ είχε προσανατολίσει τις άτακτες ομάδες που συντάχθηκαν μαζί του στη λεηλασία και την καταστροφή των χριστιανικών πόλεων, κωμοπόλεων και χωριών που βρίσκονταν εντός της εμβέλειας δράσης τους. Στο πλαίσιο αυτό θα συμβεί το Ολοκαύτωμα της ελληνικής κωμόπολης Φούλατζικ (Φωλίτσα) του Νομού Νικομήδειας (Iznik) στις 23 Ιουνίου 1920. Ο Δ. Σταματόπουλος αναφέρει ότι «Πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή ο πληθυσμός του χωριού ανερχόταν σε 2.500 κατοίκους (700 σπίτια)». Λίγες μέρες αργότερα θα ακολουθήσει και η σφαγή της ελληνικής κοινότητας της πόλης της Νικομήδειας.

 

Κεμαλικοί εναντίον όλων 

Το μέτωπο της σύγκρουσης στην περιοχή έχει πολύ ενδιαφέρον και υπονομεύει εντελώς τον παραδοσιακό τρόπο, με τον οποίο ακόμα και μοντέρνοι ιστορικοί προσεγγίζουν τα γεγονότα. Από τη μια υπάρχουν οι κεμαλικές ένοπλες ομάδες που έχουν εντολή να εκκαθαρίσουν την περιοχή από τους ανεπιθύμητους πληθυσμούς, κυρίως από τους χριστιανικούς (ελληνικούς και αρμενικούς), αλλά και τους οθωμανικούς (δηλαδή πληθυσμούς πιστούς στο σουλτάνο και το χαλιφάτο), εβραϊκούς, καθώς και τους εχθρικά διακείμενους προς τους κεμαλικούς μουσουλμανικούς (εθνότητες του Καυκάσου που κατοικούσαν στην Βιθυνία, όπως Κιρκάσιοι, Αμπχάζιοι, κ.ά.) και από την άλλη όλοι οι υπόλοιποι. 

            Ο ελληνικός στρατός έφτασε στην περιοχή ένα χρόνο μετά τις σφαγές, στις 7-11 Ιουνίου του 1921, μετά από αίτημα των συμμαχικών αρχών που αδυνατούσαν να αντιμετωπίσουν τις κεμαλικές επιθέσεις στη ζώνη ευθύνη τους. Τα γεγονότα που ακολούθησαν σχετίζονται κυρίως με την διεθνή χρησιμοποίηση από συγκεκριμένους  πολιτικούς κύκλους των αντεκδικήσεων που έκαναν αρμενικές, ελληνικές, κιρκασιανές και αμπχάζικες ένοπλες ομάδες κατά του άμαχου τουρκικού πληθυσμού που είχε συνταχθεί με τους κεμαλικούς και των αγριοτήτων που όντως διαπράχτηκαν. Οι βιαιοπραγίες αυτές θα συμβούν σε μια δύσκολη για τους  Έλληνες ιστορική στιγμή: Οι εκλογές του Νοεμβρίου του ’20 είχαν φέρει στην εξουσία τους παλιούς φιλογερμανούς του Λαϊκού Κόμματος, οι οποίοι παλινόρθωσαν τη μοναρχία και τον βασιλιά Κωνσταντίνο, παρ’ όλες τις έντονες αντιδράσεις και  προειδοποιήσεις των Γάλλων και των Βρετανών. Ως αντίδραση σ’ αυτές τις εξελίξεις οι έως τότε σύμμαχοι, άρχισαν να προσεγγίζουν τον Μουσταφά Κεμάλ. Ειδικά οι Γάλλοι και οι Ιταλοί είχαν πλέον εμφανίσει ανοιχτή αντι-ελληνική και φιλοκεμαλική στάση. Οι Βρετανοί είχαν προβεί σε κήρυξη ουδετερότητας. 

Οι εκλογές στην Ελλάδα ενίσχυσαν επίσης, εις βάρος της κυρίαρχης έως τότε φιλελληνικής πολιτικής του Λόιντ Τζορτζ, το φιλοκεμαλικό στρατόπεδο των «αποικιστών», που δεν ήθελε την υπερίσχυση της Ελλάδας στο μικρασιατικό χώρο.  Στο στρατόπεδο των «αποικιστών» ανήκαν τόσο ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, όσο και ο ελληνιστής Άρνολντ Τόιμπι. Οι αντεκδικήσεις στη Νικομήδεια θα χρησιμοποιηθούν από τις φιλοκεμαλικές δυνάμεις των συμμάχων για να επηρεάσουν αρνητικά την κοινή γνώμη των κρατών τους. Ακριβώς το ρόλο αυτό έπαιξαν με επιτυχία τόσο ο Τόιμπι, όσο και η Διασυμμαχική Επιτροπή που διερεύνησε τα γεγονότα. Έτσι, θα αποσιωπηθούν εντελώς τα κεμαλικά εγκλήματα που προηγήθηκαν και άνοιξαν τους ασκούς της Βίας στην περιοχή, θα ενοχοποιηθούν οι ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις  για όλες τις πράξεις αντεκδίκησης, ακόμα και αυτές των Κιρκασίων και των Αμπχαζίων. Και βεβαίως, τα τεκμήρια της φιλοκεμαλικής προκατειλημμένης γαλλικής στάσης για τα γεγονότα της Νικομήδειας φυλάσσονται έως σήμερα στα στρατιωτικά αρχεία στον πύργο Vincennes στο Παρίσι και φαίνεται ότι αποτελούν τη μοναδική πηγή πληροφόρησης για κάποιους Έλληνες ιστορικούς. 

Προσπαθώντας να καταγράψουμε τα γεγονότα που εγκαινίασαν τον κύκλο της βίας στην περιοχή της Νικομήδειας (Iznik) είχαμε την αμέριστη συμπαράσταση της «Εταιρείας Μικρασιατικών Σπουδών και Ερευνών Ευρωπού» και του δραστήριου πρόεδρού της Απόστολου Καραγιαννόπουλου. Τον ερευνητικό αυτό θεσμό δημιούργησαν πρόσφυγες από το Φούλατζικ της Βιθυνίας και την Τσαντώ της Ανατολικής Θράκης, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στον Ευρωπό του νομού Κιλκίς. 

 

Φαλτάιτς2

Ο θρήνος για τη σφαγή του Φούλατζικ

 Η σφαγή στο Φούλαντζικ και η βία που άσκησαν οι κεμαλικοί κατά των χριστιανικών, κιρκασιανών και οθωμανών «παλαιότουρκων» συμπρτριωτων τους αποτυπώνεται στον παρακάτω θρήνο στην τούρκικη γλώσσα των Ελλήνων της κωμόπολης, όπου ο απεχθής εχθρός δεν έχει εθνικά χαρακτηριστικά αλλά είναι απλώς «οι κεμαλικοί»   

 

    Κεμαλιν  ανταμλαρί  χαρμανλαρντάν  ιντιλέρ,

    Σαλέ  γκιουνού  Φουλατζιγι  μπαστιλάρ,

    γκιουζέλ  καριλαρί  αϊρί  κοϊντουλάρ,

    βε  τσιπλάκ οϊναττιλάρ.

    Τσοτζουκλαριμιζι  όλμεντεν  μεζαρά  κοϊντουλάρ,

    ερκεκλερί  κλίσενιν  ιτσιντέ  γιαχτιλάρ,

    παπαζιν  αγζινά  γκεμλερί  γκετσιρντιλέρ.

    Γετίς  Γιουνανιστανίμ,  γετίς, γιαρντίμ  κίμσεντεν  γιόκτουρ.

        

   Δηλαδή: 

  
Οι κεμαλικοί κατέβηκαν από τ’αλώνια,

   κι ημέρα Τρίτη πάτησαν το Φουλαζίκ,

   διάλεξαν τις ωραίες μας και τις έβαλαν γυμνές στο χορό.

   Έθαψαν τα παιδιά μας ολοζώντανα,

   τους άνδρες έκαψαν στην εκκλησιά,

   και στου παπά το στόμα πέρα­σαν χαλινάρι.

   Φθάσε Ελλάδα μου, φθάσε, δεν έχω βοήθεια.

 

Το μνημείο των σφαγιασθέντων Ελλήνων του χωριού και η προτομή του ηρωικού παπα-Φίλιππου Καλοκίδη (φωτ. Αρχείο «Ε»)

  Το θρήνο διέσωσε ο δημοσιογράφος-απεσταλμένος της εφημερίδας «Εμπρός» των Αθηνών και μετέπειτα συγγραφέας Κωνσταντίνος  Φάλταϊτς, με καταγωγή από την Σκύρο. Ο Φαλτάιτς κατέγραψε περίπου ένα χρόνο μετά, τις μαρτυρίες των διασωθέντων  Φουλατζικιωτών  μετά τη σφαγή, στους προσφυγικούς καταυλισμούς  της Νικομήδειας. Οι εμπειρίες από τους πρόσφυγες πρωτοδημοσιεύτηκαν σ’ ένα βιβλίο το Νοέμβριο του 1921.  

 Ως άμεσος μάρτυρας, ο Φαλτάιτς περιγράφει με συγλονιστικό τρόπο αυτά που συνάντησε: «Εξήντα χιλιάδες άνθρωποι, Έλληνες, Αρμένιοι, Κιρκάσιοι, Αλβανοί, Πέρσαι και Τούρκοι ακόμη έφευγαν μαζί με τον Ελληνικό στρατό, παίρνοντας μαζί των μόνο τη ψυχή των, στο πλησίασμα των Τούρκων του Κεμάλ, και εύρισκαν σωτηρία και άσυλο στην ελεύθερον Ελλάδα ….

 Από την περιοχή της Νικομήδειας, μια περιοχή με σαρανταπέντε σχεδόν ελ­ληνικές πολιτείες και χωριά, με σαράντα σχεδόν αρμενικά χωριά και πολιτείες και με άλλα τόσα κιρκασιακά , δεν έχει μείνη σήμερα άλλο τίποτα από στάχτη και ερείπια, και οι εκατό χιλιάδες των σφαγιασμένων κατά τον αγριότερο τρόπο πού έχει να μας δείξει η ιστορία ανθρώπων, και οι σωροί οι ατελείωτοι των ανθρωπί­νων κοκκάλων που είναι σκορπισμένα στα βουνά , στους κάμπους, στα δάση και στις χαράδρες της Νικομήδειας……»

——————————————————————————————————————————————–

1921_greek_attack

  • Καίγοντας τη «Μικρή Ελλάδα»

    ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗ *

  • Το σύνολο των νεκρών της σφαγής, μεταξύ των οποίων υπήρχαν και βρέφη, δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθεί. Μέχρι σήμερα εντοπίσθηκαν 182 ονόματα
  • Τον Ιούνιο του 1920 οι κεμαλικές συμμορίες οργάνωσαν εκστρατεία για να κάψουν το Φούλατζικ, που το αποκαλούσαν «Κιουτσούκ Γιουνανιστάν» (Μικρή Ελλάδα), να σφαγιάσουν τους κατοίκους του και να ληστέψουν τις περιουσίες τους. Για το σκοπό αυτό συγκεντρώθηκαν περίπου εξακόσιοι άτακτοι οπλοφόροι (τσέτες), αλλά και τακτικός στρατός με διοικητή τον οπλαρχηγό Χατζή Μεχμέτ, διοικητή χωροφυλακής του Καραμουσάλ.Η δύναμη αυτή, ακολουθούμενη από πλήθος Τούρκων χωρικών, πολιόρκησε το Φούλατζικ από τα χαράματα της Κυριακής 21 Ιουνίου 1920. Αφού ασφάλισε όλα τα περάσματα, ώστε οι πολιορκημένοι να μην μπορούν να διαφύγουν, την Τρίτη 23 Ιουνίου 1920 μπήκαν πάνοπλα τμήματα στο χωριό και κάθισαν στα καφενεία της αγοράς. Εκεί ο αρχηγός τους Τζεμάλ μπέης κάλεσε τον πρόεδρο του χωριού Γεώργιο Χατζηχρήστου, τον ιερέα παπα-Φίλιππο Καλοκίδη και τους άλλους προκρίτους και τους διέταξε να παραδώσουν τα όπλα του χωριού, με την απειλή ότι θα επακολουθήσει έρευνα και αν σε κάποιο σπίτι βρεθούν όπλα, οι μεν ένοικοι θα σφαγιασθούν, το δε σπίτι θα πυρποληθεί.

    Οταν παραδόθηκαν τα τουφέκια του χωριού, διέταξαν τον πρόεδρο και τον παπα-Φίλιππο να συγκεντρώσουν τα χρήματα και τα κοσμήματα του κόσμου, όπως και έγινε. Στους κατοίκους του χωριού επικρατούσε σιγή θανάτου. Τελικά, δόθηκε η εντολή στον παπα-Φίλιππο: Ολοι οι άντρες του χωριού από 14 ετών και άνω να συγκεντρωθούν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου δήθεν θα τους μιλούσε ο Τζεμάλ μπέης. Ολοι τότε κατάλαβαν τι επρόκειτο να συμβεί και προσπάθησαν να κρυφτούν. Βλέποντας αυτό οι Τούρκοι έβγαλαν «τελάλη» και απείλησαν ότι όποιος βρεθεί στο σπίτι του ή στο δρόμο θα τουφεκιστεί. Τελικά, γύρω στις 15.00 μ.μ., ύστερα από έρευνες και υπό την απειλή των όπλων οδηγήθηκαν στην εκκλησία περίπου 300 άτομα και κλείσθηκαν μέσα.

    Οταν οι μελλοθάνατοι συγκεντρώθηκαν στο ναό, μπήκε μέσα ο σαδιστής Τζεμάλ μπέης και, μπροστά στα Πρόσφυγες από το χωριό Φούλατζικ (το αποκαλούσαν «Κιουτσούκ Γιουνανιστάν», δηλαδή «Μικρή Ελλάδα») στο λιμάνι του Βόλουμάτια των άλλων εγκλείστων, βασάνισε με απερίγραπτη βαρβαρότητα τον εβδομηντάχρονο ιερέα και εθνομάρτυρα παπα-Φίλιππο. Τού πέρασε καπίστρι στο λαιμό και χαλινάρι στο στόμα, του έβγαλε με μαχαίρι το ένα του μάτι, τον έσυρε στο Ιερό, κι εκεί τον έσφαξε σαν αρνί, επάνω στην Αγία Τράπεζα. Επειτα έσυραν το σώμα του έξω, με το κεφάλι να κρέμεται, τον έδεσαν πίσω από ένα άλογο, το έσυραν στους δρόμους του χωριού και το πέταξαν σε μια χαράδρα. Στη συνέχεια έδεσαν απ’ έξω την πόρτα της εκκλησίας και έβαλαν φωτιά για να κάψουν ζωντανούς τους κλεισμένους. Οι τελευταίοι, προκειμένου ν’ αποφύγουν το φρικτό θάνατο, αποφάσισαν να σπάσουν την πόρτα και να ξεχυθούν έξω από το ναό, γνωρίζοντας ότι τους περίμεναν τα τουφέκια και τα μαχαίρια. Πολλοί τουφεκίστηκαν βγαίνοντας, ενώ οι τραυματίες σφάχτηκαν στον περίβολο της εκκλησίας… Ομως δεν αρκέσθηκαν στους 300 της εκκλησίας. Γνώριζαν ότι ο ανδρικός πληθυσμός του χωριού ήταν μεγαλύτερος και για το λόγο αυτό συνέχισαν τις έρευνες στα σπίτια, πριν τα πυρπολήσουν.

    Οδήγησαν έξω από το χωριό περί τα δέκα κορίτσια, που τα υποχρέωσαν να γδυθούν και να χορεύουν υπό τους ήχους ζουρνάδων και νταουλιών, πάνω από τα πτώματα των χωριανών. Πολλές γυναίκες ατιμάσθηκαν από τον ξεχαλίνωτο όχλο. Ακολούθησε ένα νέο Ζάλογγο, καθώς περί τις είκοσι μικρομάνες έπεσαν μαζί με τα παιδιά τους στον γκρεμό για να γλιτώσουν από την ατίμωση…

    Το σύνολο των νεκρών της σφαγής, μεταξύ των οποίων υπήρχαν και βρέφη, δεν κατέστη δυνατό να εξακριβωθεί. Μέχρι σήμερα εντοπίσθηκαν 182 ονόματα, ενώ οι συνέπειες της φυγής στο βουνό, οι στερήσεις, οι ασθένειες και η πείνα προκάλεσαν ανεξακρίβωτο αριθμό επιπλέον θυμάτων.

    * Νομικός, ερευνητής της τοπικής ιστορίας του Φούλατζικ

σάρωση0005

 

19 comments so far

  1. Γ.Δ. on

    Το Ορτάκιοϊ ήταν κωμόπολη της Βιθυνίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά την περίοδο 1650 – 1920, έξι χιλιόμετρα βορειοανατολικά στην σημερινή Γκέιβε, στον ποταμό Σαγγάριο, με 10.000 περίπου κατοίκους: 7.000 Έλληνες και 3.000 Αρμένιους.

    Καταστράφηκε το 1920 μετά από ολοκληρωτική σφαγή του πληθυσμού και φωτιά που ακολούθησε. Σήμερα κατά μαρτυρίες σώζονται μόνο τα θεμέλια της εκκλησίας. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με γεωργικές εργασίες και με την σηροτροφία, ενώ υπήρχαν πέντε ατμοκίνητα βιομηχανικά κλωστήρια μεταξιού με μεγάλο εμπόριο με τις Ευρωπαϊκές χώρες.

    Ήταν πατρίδα των αδελφών Γεώργιου και Αθανάσιου Ετμεκτζόγλου που συνέχισαν και στην Ελλάδα την παράδοση του μεταξιού με εργοστάσια στον Βόλο και την Αθήνα (Μεταξουργείο Ετμεκτζόγλου). Επίσης ήταν τόπος καταγωγής του Μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης (1923 -1945) Ιωακείμ Αποστολίδη, γνωστού για την πλούσια κοινωνική προσφορά του και την συμμετοχή του στην αντίσταση κατά την γερμανική κατοχή στις γραμμές του ΕΑΜ.

    Στο Ορτακιοϊ γεννήθηκε και ο Παχτίκος Γεώργιος Δ. (Ορτάκιοϊ Βιθυνίας 1869 – Κων/πολις 1916). Διακεκριμένος εθνομουσικολόγος, συνθέτης και πολύγλωσσος φιλόλογος.

    Στο Ορτάκιοϊ της Βιθυνίας (Μεσοχώρι), πριν από την αναβίωση των Ολυμπιακών του 1896 στην Αθήνα τελούνταν «Ολυμπιακοί Αγώνες» με πλούσιο αγωνιστικό πρόγραμμα (εύφημος μνεία του θεσμού γίνεται στο δελτίο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής το 1895).

    —————————————

    …………….
    …………….
    Ήταν τό φθινόπωρο τού 1943, όταν ξεπέζεψε μέ ασυνήθιστη σβελτάδα απ’ τό άλογό του στήν πλατεία τού χωριού μου ένας ιερωμένος. Ήταν ο δεσπότης τής Κοζάνης, ο Ιωακείμ, πού άφησε τήν μητρόπολή του καί βγήκε αντάρτης μέ τίς δυνάμεις του ΕΛΑΣ (Ελληνικός Απελευθερωτικός Στρατός).

    ……….

    Ο Ίωακείμ (Αποστολίδης) καταγόταν από τό Ορτάκιοϊ τής Βιθυνίας, εκλέχτηκε επίτιμος πρόεδρος τής Εθνικής Αλληλεγγύης καί ύστερα εθνοσύμβουλος τής ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης), τής “Κυβέρνησης τού Βουνού”. Καθαιρέθηκε γιά τήν δράση του, αλλά επανήλθε στό αξίωμά του, όχι όμως στήν έδρα του, τό 1956.
    ………..»

    http://fdathanasiou.wordpress.com/2010/12/01/%CE%BC%CE%B1%CF%84%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%B1-%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B1/

  2. Βλάσης Αγτζίδης on

    Λινάρδος Πέτρος Ν.

    ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

    ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 12/09/1999 00:00

    * Τις ημέρες αυτές που η εθνική μνήμη μάς αναπέμπει στον ξεριζωμό του μικρασιατικού ελληνισμού από τις προαιώνιες εστίες του, ανάμεσα στα τόσα σπουδαία και διαχρονικά ακατάλυτα εξέχουσα θέση κατέχει η άθληση. Και όταν λέμε άθληση δεν πρέπει να την περιορίζουμε στη λαμπρή προθήκη του σμυρναϊκού πολιτισμού με την πρωτοπορία ιστορικότατων σωματείων (Ορφέας, Γυμνάσιο, Πανιώνιος, Απόλλωνας κ.ά.) αλλά να τη δούμε σε όλο το πλάτος και το βάθος της πατρώας μικρασιατικής γης. Και τούτο διότι η έννοια της άθλησης είχε ριζώσει σε όλες τις περιοχές όπου ανθούσε το ελληνικό στοιχείο. Και η άνθηση και η καρποφορία δεν ήταν κοινωνική επίδοση μόνο, αλλά ταυτόχρονα θωράκιση του εθνικού φρονήματος. Αυτή είναι η ιστορική σημασία του μικρασιατικού αθλητισμού.
    *Αυτό τον αθλητισμό συναντάμε ακμαίο και δημιουργικά ανήσυχο, από τα ιωνικά και αιολικά παράλια (μεγάλη αθλητική και πολιτισμική εστία π.χ. το Αϊβαλί, οι Κυδωνιές, με επίδραση και δεσμούς με τη Λέσβο και τη Σάμο) ως τα βάθη της Μικρασίας και ιδιαίτερα τον Πόντο. Μάλιστα ο αθλητισμός του Πόντου, ενώ έχει δώσει αγωνιστικό πλούτο με την εγκατάσταση των προσφύγων στη γη της ελεύθερης πατρίδας, δεν έχει ταξινομηθεί στην εθνική συνείδηση στην πρέπουσα θέση του (όπως συμβαίνει με τον αθλητισμό της Σμύρνης).

    *Τι να πρωτοαναφέρουμε από όλη αυτή τη θαυμαστή αθλητική δημιουργία; Ενδεικτικά να γράψουμε ότι η γυμναστική ως ιδιαίτερο μάθημα αρχίζει να εισάγεται στα σχολεία κατά τα τελευταία 25 χρόνια του 19ου αιώνα και παράλληλα διαδίδεται η αγάπη για τον αθλητισμό και έξω από το σχολείο από τους νέους της εποχής. (Χρ. Σολδάτου Η εκπαιδευτική και πνευματική κίνηση του ελληνισμού της Μικράς Ασίας 1800-1922.)

    *Η σμυρναϊκή πρωτοπορία είναι αναμφισβήτητη. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε τη σύζευξη της δράσης πολλών μορφωτικών συλλόγων με την άθληση. Π.χ. ο φιλεκπαιδευτικός σύλλογος «Προμηθεύς» στην Τραπεζούντα (κατά την καταγραφή του Χρ. Σολδάτου) ίδρυσε το 1890 γυμναστήριο και ο φιλεκπαιδευτικός σύλλογος «Απάμεια» στα Μουδανιά της Βιθυνίας ίδρυσε το 1888 (!) γυμναστήριο για την άθληση των νέων της κοινότητας. Λίγο-πολύ σε όλες τις πόλεις και κοινότητες του μικρασιατικού ελληνισμού δρούσε πολύπλευρα αυτή η συνύπαρξη της άθλησης με τη μουσική και τη μόρφωση.

    *Τεράστιο το αθλητικό μικρασιατικό πανόραμα. Από τη Σμύρνη και τις Κυδωνιές ως το Ορτάκιοϊ της Βιθυνίας (Μεσοχώρι), όπου πριν από την αναβίωση των Ολυμπιακών του 1896 στην Αθήνα τελούνταν «Ολυμπιακοί Αγώνες» με πλούσιο αγωνιστικό πρόγραμμα (εύφημος μνεία του θεσμού γίνεται στο δελτίο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής το 1895). Από την Πάνορμο και την Αττάλεια ως τις πόλεις του Πόντου. Και μάλιστα στην Πέραμο της Κιζύκου «εθνικά τοπικά αγωνίσματα» ήσαν οι καταδύσεις («καβάκι», με ολόκληρη στροφή του κορμιού, τη λεγόμενη από τους νέους της πόλης «κατσκαμπίνα») αλλά και η πάλη, κάτι που δεν συνέβαινε στις άλλες περιοχές.

    *Ειδική μνεία πρέπει να γίνει για τη συμβολή φωτισμένων ιεραρχών στην αθλητική δραστηριότητα. Κορυφαίος όλων ο εμπνευσμένος φιλαθλητικός εθνομάρτυρας Χρυσόστομος Σμύρνης. Υπόδειγμα εσαεί εκπροσώπου της «ζωντανής εκκλησίας». Ανάμεσα στα τόσα είχε ιδρύσει κολυμβητήριο για τρεις κατηγορίες, από πλευράς ηλικίας, και σχολή γυμναστών (με τη συνεργασία του Πανιωνίου και του ξεχασμένου ακάματου γυμναστή Σοφοκλή Μάγνη) όπου φοιτούσαν δάσκαλοι και δασκάλες από τα βάθη της Μικράς Ασίας κάθε καλοκαίρι και γυρνούσαν στις κοινότητες ως απόστολοι του ελληνικού φρονήματος.

    *Και το 1912 με υπόμνημά του ο Μητροπολίτης Καισαρείας Αμβρόσιος ζήτησε ­ με μακροσκελή κατάλογο ­ όργανα και «γυμναστικόν υλικόν» από την Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων για τους μαθητές και τις μαθήτριες του εκεί γυμνασίου…

    *Από τα προσφυγοχώρια της Βόρειας Ελλάδας και τις παράγκες των προσφύγων στα αστικά γκέτο αμέσως μετά το 1922 ξεπήδησε ο νέος ελληνικός αθλητισμός.

    http://www.tovima.gr/sports/article/?aid=114233

  3. […] φτάνουν και τις 800.000 (Μικρά Ασία -δηλαδή Πόντος, Ιωνία,  Βιθυνία κ.α.- και Ανατολική Θράκη). . Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο […]

  4. χαιχουρουμ on

    Για τους Χαϊχουρούμ
    ————————————-
    …..
    Είναι πάντως γεγονός ότι ο Μονοφυσιτισμός και η απόρριψη της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου επεκράτηοαν στην Αρμενία, αφού κατοχυρωθήκαν και με αποφάσεις συνόδων Αρμενίων επισκόπων εις Βαγκαρσαπάτ το 491 και εις Δοβέν το 527 (ή το 535 κατ’ άλλους), μολονότι υπήρξαν μεταξύ των Αρμενίων και υπέρμαχοι της συνόδου της Χαλκηδόνος, όπως ο Καθολικός Ιωάννης ο Mandakuni (478-490) και μετά από αυτόν άλλοι Καθολικοί, οι οποίοι, σε επανειλημμένες ενωτικές απόπειρες που έγιναν μέχρι την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως, αναγνωρίσαν την Δ’ Οικουμενική σύνοδο και απεκήρυξαν τον Μονοφυσιτισμό. Οι ενωτικές αυτές προσπάθειες, μολονότι δεν οδήγησαν τελικώς στην ένωση των Αρμενίων συνολικά με την Ορθόδοξη Εκκλησία, συνετέλεσαν πάντως στο να ενταχθούν και να παραμείνουν εντός των κόλπων της Εκκλησίας σημαντικός αριθμός Αρμενίων. Στις ορθόδοξες π.χ. μονές της Παλαιστίνης από τον 6ο αιώνα, εγκαταβιούν πολλοί Αρμένιοι. ο μοναχός Νίκων ο Μαυρορείτης (11ος αιών) παραδίδει ότι ο άγιος Σάββας ο Ηγιασμένος επέτρεψε στους Αρμενίους μοναχούς «εν τη των Αρμενίων διαλέκτω ψάλλεσθαι την ακολουθίαν», εκτός από τον τρισάγιο ύμνο, που έπρεπε να ψάλλεται στα ελληνικά, για να αποφευχθεί η πιθανότης προσθήκης της θεοπασχιτικής φράσεως «ο σταυρωθείς δι’ ημάς» του Πέτρου Γναφέως. Αρκετοί Αρμένιοι που ζούσαν σε ελληνικά κέντρα δεν ακολούθησαν τον Μονοφυσιτισμό, αλλά έμειναν Ορθόδοξοι ενώ άλλοι επανήλθαν στην Ορθοδοξία όπως ήδη ελέχθη. Όλοι αυτοί ονομάσθηκαν Ελληνοαρμένιοι (Χαϊχουρούμ). Από τους Αρμενίους αυτούς Ορθοδόξους προέρχονται οι αρμενικής καταγωγής αυτοκράτορες, αυτοκράτειρες, στρατηγοί και άλλοι αξιωματούχοι του Βυζαντίου, ως και πολλοί άγιοι της Εκκλησίας. Αρμένιοι ιστορικοί θεωρούν ότι οι επιζήσαντες μέχρι και των σφαγών του 1915 Χαϊχουρούμ (Αρμενορωμαίοι) είναι Αρμένιοι Χαλκηδονίτες, Αρμένιοι δηλαδή ως προς την καταγωγή και Ρωμαίοι, Ρωμηοί, ως προς την πίστη, ενώ από Έλληνες ιστορικούς διατυπώνεται η άποψη ότι είναι απλώς αρμενόγλωσσοι Έλληνες, ελληνικής δηλαδή καταγωγής Ορθόδοξοι, που μόνον γλωσσικά συνδέονται με τους Αρμενίους, απομεινάρια στρατιωτών του Ξενοφώντος και του Μεγάλου Αλεξάνδρου2.
    ………………

    2. Βλ. Αρχιμ. Βασ. Στεφανίδου, Εκκλησιαστική Ιστορία, απ’ αρχής μέχρι σήμερον, Αθήναι 1959, σελ. 243. Χ.Μ. Μπαρτικιάν, Ελληνισμός και Αρμενία, Αθήναι 1991, σελ. 63-65.
    3. Βλ. π.χ. Χ.Μ. Μπαρτικιάν, αυτόθι, σελ. 61: «Η στάση των βυζαντινών αρχών έναντι των Αρμενίων του Βυζαντίου δεν ήταν μονοειδής. Αυτή εξηρτάτο από την ομολογία πίστεως των Αρμενίων. Η συμπεριφορά των Βυζαντινών έναντι των μονοφυσιτών Αρμενίων και των ασπαθέντων τον διφυσιτισμό ήταν τελείως διαφορετική. Οι μονοφυσίτες Αρμένιοι, που παρουσίαζαν την απόλυτη πλειοψηφία των Αρμενίων του κράτους, αποτελούντες κοινότητες, έμεναν παραγκωνισμένοι εν αντιθέσει με τους Αρμενίους Χαλκηδονίτες, οι οποίοι όντες ομόδοξοι των Ελλήνων, απολάμβαναν όλων των δικαιωμάτων των Ρωμαίων πολιτών».

    http://www.impantokratoros.gr/CC748E31.el.aspx

  5. Captain Vangelis Fotiadis (1892-1967)

    During the years of the genocide, the Turkish leaders in Asia Minor and Pontus issued a requirement that whenever there was a Greek marriage, they would spend the first night of the marriage with the bride. The father of Captain Vangelis resisted the ignominy of his daughter so the Turks killed him along with one of his sons. Captain Vangelis Fotiadis was absent when it happenned. When he returned and was informed, he organised a group of men and together they took to the mountains. They were to become the resistance to the chettes (irregular Turks) who were active in the area.

    During the exodus of the Greeks of Nicomedea, Cpt Vangelis led 10,000 women and children back to Greece.

    His last years were spent in Nea Nicomedea but he often visited Mesimeri (where he once lived). The locals remember him and the house in which he lived describing him as a courageous man even in his final years, and even despite sufferring an accident in which he lost his left hand. Some locals tried gathering some money for him so that he could at least retire with some dignity but it was difficult to do in Greece back then. He thus survived on donations until his death.

    From testimonies of the residents of Mesimeri.

    Photo: Despina Stefanidis
    Shared from ATAPAZAR facebook page.
    https://www.facebook.com/groups/55421058253/

    —————

    η σύντομη ιστορία του όπως είναι γραμμένη στο μνήμα του στη Νέα Νικομήδεια Ημαθίας…

    Ο Ευάγγελος Φωτιάδης γεννήθηκε το 1892 στην Ποντοηράκλεια. Η καταγωγή του όμως ήταν από το Σέρντιβαν. Αρνήθηκε να καταταγεί στον τουρκικό στρατό κι’έτσι κατέφυγε στα βουνά της περιοχής. Εκεί συγκρότησε με λίγα όπλα αντάρτικο,το οποίο όμως γρήγορα εξελίχθηκε σε ένα σπουδαίο σώμα πεντακοσίων περίπου ανδρών. Συνεργάστηκε με τους φιλοσουλτανικούς που πολεμούσαν ενάντια του Κεμάλ. Είχε υπαρχηγούς τους: Σταύρο Ευθυμιάδη,Χρήστο Ταχτσόγλου,Κυριάκο Παπαδόπουλο,Λάζαρο Τσορακλίδη,Λεόντιο,Σάββα και Σταύρο Σουλτσίδη,Κωνσταντίνο και Κυριάκο Ιωσηφίδη και τον Σαργιαννίδη. Τα κατορθώματά του ήταν πάρα πολλά. Κάτοικοι χωριών που σώθηκαν με την υποστήριξη του Καπετάν Βαγγέλη αναφέρουν: ‘’Ο Καπετάν Βαγγέλης πολέμησε αδίστακτα,ηρωικά τους Τούρκους τσέτες,τσανταρμάδες και στρατιώτες ως τη μέρα του ξεριζωμού μας. Μετά τη δολοφονία των παλικαριών,το κάψιμο των χωριών και τον αποδιωγμό μας στα βουνά,κατάφερε να συγκεντρώσει όλους τους κρυμμένους Έλληνες και προστατεύοντας μας με το σώμα επιλέκτων πολεμιστών του να μας περάσει από τον ποταμό Σαγγάριο και μετά από πορεία πέντε μερόνυχτων να μας οδηγήσει σώους στη Νικομήδεια,όπου υπήρχαν τμήματα του ελληνικού στρατού,όπου και μας παρέδωσε.’’ ‘’…ο Καπετάν Βαγγέλης καβάλα στο άλογο του με το μαστίγιο στο χέρι και τη σάλπιγγα στο στόμα,με τους οπλίτες του σε αυστηρή πειθαρχία,μας επέβαλε τάξη και πιστή υπακοή. Έτσι στις 16 Αυγούστου 1920 περάσαμε το Σαγγάριο ποταμό. Σ’όλη τη διαδρομή ήσαν 200 οπλίτες εμπροσθοφυλακή,200 οπισθοφυλακή και ανάλογες πλαγιοφυλακές. Μόλις περάσαμε το ποτάμι έγινε μια μικρή αναστάτωση γιατί εκπυρσοκρότησε κατά λάθος κάποιο όπλο. Μόλις εξακριβώθηκε το λάθος συνεχίσαμε με τάξη και φτάσαμε στο χωριό Φουντουκλή. Εκεί καταλύσαμε το βράδυ της 17ης Αυγούστου. Την επόμενη μόλις ετοιμαστήκαμε φάνηκαν καμιά εικοσαριά Τούρκοι ιππείς προς παρενόχληση μας. Νόμιζαν πως ήμασταν άοπλοι. Ο Καπετάν Βαγγέλης διέταξε ακροβολισμό όλων των οπλιτών,που περικύκλωσαν τους ιππείς,τους συνέλαβαν όλους και τους αφόπλισαν. Την ίδια μέρα φτάσαμε έξω από τη Νικομήδεια και εκεί ο Καπετάν Βαγγέλης παρέδωσε τους αιχμαλώτους στον ελληνικό στρατό.’’ ‘’Υπολογίσαμε ότι οι Έλληνες που σώθηκαν χάρη στον οπλαρχηγό Καπετάν Βαγγέλη ξεπερνούσαν τους 10.000.’’ Με το τέλος του πολέμου ο Καπετάν Βαγγέλης έρχεται στην Ελλάδα. Οι συνθήκες διαβίωσης καθώς και οι πολιτικές καταστάσεις είναι δύσκολες γι’αυτόν. Μένει για κάποιο χρονικό διάστημα στη Δράμα και εκεί σε μία συμπλοκή πολιτικού περιεχομένου τραυματίζεται και χάνει το ένα του χέρι. Λαμβάνει μέρος στην Εθνική Αντίσταση και γενικά δεν αποχωρίζεται ποτέ τα μαχαίρια και τα πιστόλια του. Πέθανε στη Νέα Νικομήδεια Βέροιας και ο ανδριάντας του βρίσκεται στο χωριό Μεσημέρι.-

  6. Π on

    Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΚΕΜΑΛΙΣΤΩΝ

    Ο ΠΟΜΑΚΟΣ ΗΡΩΑΣ «ΓΚΙΑΟΥΡ ΙΜΑΜ»! 16 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1920!

    Πομάκοι στη Μ_ Ασία την εποχή της επανάστασης του Γκιαούρ ΙμάμΤο 1920 οι λαοί της Μικράς Ασίας γνώριζαν καλά ότι το κεμαλικό κίνημα στην Τουρκία είναι συνέχεια του Νεοτουρκικού κινήματος και ότι έτσι δεν θα αντέξει καμιά άλλη γλώσσα ή διαφορετική εθνική ταυτότητα. Οι Πομάκοι, όταν αντιλήφθηκαν πόσο επικίνδυνο ήταν για αυτούς το κίνημα του Κεμάλ Μουσταφά, προσπάθησαν να ξεσηκωθούν. Αρχηγός τους ήταν ένας Πομάκος ιμάμης, τον οποίο οι Τούρκοιυποτιμητικά απεκάλεσαν «Γκιαούρ Ιμάμ».
    .
    Στην προσπάθειά τους οι Πομάκοι είχαν συμμάχους τους μουσουλμάνους Τσερκέζους (Κιρκασίους) και τον αρχηγό τους, Αχμέτ Ανζαβούρ. Ο Ανζαβούρ γύριζε τα χωριά των Τσερκέζων καλώντας τα να ξεσηκωθούν κατά των Τούρκων. Η επανάσταση των Πομάκων και των Τσερκέζων επικεντρώθηκε στην περιοχή των Δαρδανελίων.
    .
    Στις αρχές του 1920, ο Πομάκος Καρά Αχμέτ μάζεψε χρήματα από τα πομακικά χωριά της περιοχής για την οργάνωση των ανταρτών. Ο κεμαλιστής Χαμδή Μπέη, ο οποίος είχε συγκεντρώσει στρατό και κλεμμένα πολεμοφόδια από τους Γάλλους, τον φυλάκισε στην πόλη Μπίγκα (ελλ. Πηγές). Ο Χαμδή Μπέη φερόταν βάναυσα προς τους Πομάκους και τους πίεζε να … προσφέρουν φαγητό και ρούχα στους κεμαλιστές στρατιώτες του.

    .
    Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη φυλάκιση του Πομάκου Καρά Αχμέτ, εξόργισε τους (Πομάκους) κατοίκους της περιοχής οι οποίοι ξεκίνησαν την επανάσταση. Στις 16 Φεβρουαρίου 1920 μία δύναμη 200 ανδρών εξοπλισμένων με όπλα και άλλων 1000, με μαχαίρια και τσεκούρια, έχοντας επικεφαλής οι μεν Πομάκοι, τον Γκιαούρ Ιμάμ, οι δε Τσερκέζοι τον Σαχ Ισμαήλ (Şah İsmail) επιτέθηκαν στην πόλη της Μπίγα.
    .
    Στο στρατόπεδο της πόλης, οι στρατιώτες ήταν Πομακικής καταγωγής και έτσι αντί να αντισταθούν, αυτομόλησαν και ενώθηκαν με τους Πομάκους και τους Τσερκέζους επαναστάτες.
    .
    Το Πομακικό χωριό Χασάν Μπέη, κοντά στο ΓκιόνενΗ Βίγα έγινε το κέντρο της επανάστασης γι αυτό και ο Τσερκέζος Αχμέτ Ανζαβούρ ήρθε και εγκαταστάθηκε στην πόλη. Δυστυχώς, οι Πομάκοι δεν είχαν προλάβει να απελευθερώσουν τον Καρά Αχμέτ και τους άλλους φυλακισμένους. Ο κεμαλιστής Χαμδή Μπέη έστειλε τον Κιανή Μπέη και δολοφόνησε στη φυλακή τον Καρά Αχμέτ και τους συντρόφους του. Η δολοφονία δεν έμεινε ατιμώρητη. Οι επαναστάτες, εντόπισαν τον Κιανή Μπέη στην κρυψώνα του, τον περικύκλωσαν και τελικά τον σκότωσαν μαζί με άλλους κεμαλιστές αξιωματικούς.
    .
    Μετά τα γεγονότα αυτά, οι κεμαλιστές προσπάθησαν να οργανωθούν. Ο Χαμδή Μπέη, ηθικός υπεύθυνος της δολοφονίας του Πομάκου Καρά Αχμέτ, κατευθύνθηκε στο χωριό Εμίνομπα. Εκεί, τον αναγνώρισαν οι επαναστάτες χωρικοί και τον συνέλαβαν. Ο Χαμδή Μπέη τους έκανε προπαγάνδα κατά της επανάστασης των Πομάκων και των Τσερκέζων. Οι χωρικοί όμως δεν ήθελαν τον κεμαλικό ζυγό και τον εκτέλεσαν.
    .
    Στις 21 Φεβρουαρίου 1920 οι Πομάκοι και οι Τσερκέζοι επαναστάτες μπήκαν στο χωριό Γιένιτζε και το κατέλαβαν.
    .
    Οι κεμαλιστές, με αρχηγό τον αντισυνταγματάρχη Ραχμή Μπέη, συγκέντρωσαν στρατό και πυρομαχικά στο Γκιόνεν (ελλ. Άρτεμις Θερμαία) και προχώρησαν κατά των επαναστατών, που είχαν ελλιπή εξοπλισμό. Το μήνα Μάρτιο έγιναν σφοδρές συγκρούσεις. Οι επαναστάτες με τον Γκιαούρ Ιμάμ κέρδισαν την μάχη. Οι κεμαλιστές υποχώρησαν ξανά στο Γκιόνεν.
    .
    Στις 4 Απριλίου οι δυνάμεις των Πομάκων και των Τσερκέζων υπό την ηγεσία του Αχμέτ Ανζαβούρ μπήκαν στο Γκιόνεν και διέλυσαν τα κεμαλικά στρατεύματα των Τούρκων. Απελευθέρωσαν και άλλα μέρη όπως το Καρατζά Μπέη και τη Μπαντίρμα (Πάνορμος). Οι επαναστάτες προχώρησαν στο Μπαλικεσίρ (ελλ. Παλαιόκαστρο). Οι Τούρκοι τρομοκρατήθηκαν και ο Μουσταφά Κεμάλ με ανακοίνωσή του κατηγόρησε την κυβέρνηση της Κωνσταντινούπολης για την εξέγερση των Πομάκων και των Τσερκέζων.
    .
    Οι τοποθεσίες των μαχώνΟι Τούρκοι προσέφυγαν στην προδοσία. Έβαλαν επικεφαλής του κεμαλικού στρατού έναν Τσερκέζο, τον Ετέμ Μπέη ο οποίος κατάφερε να νικήσει τους επαναστάτες (Πομάκους και Τσερκέζους) στις 16 Απριλίου 1920 στο Σουσουρλούκ. Οι κεμαλιστές κέρδισαν, οι επαναστάτες διαλύθηκαν και οι ηγέτες τους χάθηκαν μέσα στο λαό. Ο ίδιος ο Τσερκέζος Ετέμ Μπέη που πολέμησε για τον Κεμάλ Μουσταφά, αργότερα κατάλαβε το λάθος του. Είδε ότι στο κεμαλικό κράτος δεν αναγνωρίζονται τα δικαιώματα των άλλων λαών και έτσι προσεχώρησε στην ελληνική πλευρά και ζήτησε άσυλο.
    .
    Σελίδες ιστορίας άγνωστες, που όλοι οι Πομάκοι πρέπει να τις γνωρίζουν, να μαθαίνουν για τους προγόνους τους που πολέμησαν τους κεμαλιστές Τούρκους. Η επανάσταση αυτή πέρασε στην τουρκική ιστοριογραφία ως «η Δεύτερη Εξέγερση του Ανζαβούρ». Για εμάς αποτελεί την Πρώτη Πομακική Επανάσταση. Η Επανάσταση των Πομάκων κατά του κεμαλικού καθεστώτος (16 Φεβρουαρίου 1920) πρέπει να καθιερωθεί ως Ημέρα Αντίστασης του λαού μας κατά των κεμαλιστών Τούρκων. Πρέπει να γίνει η επίσημη γιορτή των Πομάκων. Ως Ζαγάλισα δεσμευόμαστε να προβούμε σε όλες τις κατάλληλες κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση.
    .
    Σημειώνουμε ότι, το σημερινό άρθρο βασίστηκε στο τεύχος 8 της Ζαγάλισα (22 Απριλίου 1998), όπου για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρουσιάσαμε (με τη συμβολή του κούρδου διανοούμενου και εκλεκτού συναγωνιστή Αλή Καρδούχου), το θέμα του Πομάκου ήρωα και επαναστάτη Γκιαούρ Ιμάμ. Η έρευνά μας συνεχίζεται και σύντομα θα επανέλθουμε.
    .
    (τεύχος 51, Μάρτιος 2011)
    .
    http://zagalisa.gr/content/i-epanastasi-ton-pomakon-kata-ton-kemaliston-o-pomakos-iroas-%C2%ABgkiaoyr-imam%C2%BB-16-febroyarioy-1

    http://pontosandaristera.wordpress.com/2014/06/05/pomakoi-vs-kemal/

  7. Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΒΑΓΓΕΛΗΣ,ΕΧΕΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΝΙΚΟΜΗΔΕΙΑ ΗΜΑΘΙΑΣ.ΕΛΑΧΙΣΤΟΣ ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ,ΠΟΥ ΓΛΙΤΩΣΕ.

  8. Η μαρτυρία που διέσωσε ο Κ. Φαλτάϊτς από τη σφαγή 5000 Ελλήνων της Νικομήδειας το 1921-Β ΜΕΡΟΣ
    ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

    (Της Άννας Φαλτάϊτς )

    Στα ρεπορτάζ του από την Νικομήδεια, ο Κώστας Φαλτάϊτς έδωσε αρκετές φορές ανατριχιστικότατες λεπτομέρειες από τις μεθόδους «εκκαθάρισης» που χρησιμοποιούσαν τα κεμαλικά στρατεύματα κατά των χριστιανικών πληθυσμών, μεταφέροντας πάντα μαρτυρίες επιζησάντων. Η μαρτυρία που ακολουθεί, συμπεριλαμβάνεται και στο βιβλίο «Αυτοί είναι οι Τούρκοι».

    Η μαρτυρία που διέσωσε ο Κ. Φαλτάϊτς από τη σφαγή 5000 Ελλήνων της Νικομήδειας το 1921-Α ΜΕΡΟΣ ΕΔΩ

    ΤΟ Β ΜΕΡΟΣ:

    «ΔΡΑΜΑ ΕΙΣ ΚΑΤΑΒΟΘΡΑΝ

    Μέσα εις καταβόθραν είμεθα μισολυποθυμημένοι από την βρώμα και ευρισκόμεθα σαν μεθυσμένοι. Είχα στην αγκαλιά μου το μωρό μου που άρχισε να κλαίη και αι άλλαι γυναίκες είπαν·

    -Θα μας προδώση με της φωνές του.
    Τότε μια γυναίκα, η Αθηνά Χατζή επήρε το παιδάκι μου από την αγκαλιά μου, το έσφιξε πολύ-πολύ στο λαιμό του, το έπνιξε και μου το έδωσε ύστερα στα χέρια μου νεκρό.
    Οι Τσέτες ήρθαν επάνω από την καταβόθρα, ελέρωσαν επάνω μας και είπαν·
    -Απόπατοι είνε εδώ, δεν θα είνε κανένας μέσα.
    Εμείναμε πέντε ημέρες και πέντε νύκτες εκεί χωρίς να φάμε, χωρίς να πιούμε, χωρός ο ύπνος να σφαλίση το μάτι μας, είχα το νεκρό παιδί στην αγκαλιά μου και έβλεπα τα σκουλίκια που άρχισαν να του τρώγουν τα ματάκια του. Ένα μούδιασμα ήταν όλο το κορμί μου που ήμουν έτσι όλο αυτό τον καιρό κουβαριασμένη και τα μάτια μου είχαν φουσκώσει και είχαν πρισθή.
    Ελέγαμε·Θεέ μου εσύ που μας έδωσες την ψυχή εσύ να μας την πάρης, μη μας αφήσης να μας την πάρουν αυτοί, και περιμέναμε την Ελλάδα να έλθη να μας σώση.

    Πέντε ημέρες και πέντε νύκτες ακούαμε τας φωνάς και το κλάμα των σφαζομένων και τα τραγούδια και της βραστήμιες αυτών που έσφαζαν.
    Έπειτα ηκούσαμε πάλι τον κήρυκα που εφώναζε·
    -Να βγουν όλοι οι κρυμμένοι Χριστιανοί έξω, γιατί άλλη σφαγή δεν έχει πιά.
    Δεν επιστεύσαμε εις τον κήρυκα μα όλοι είπαμε πως καλλίτερα ήταν να μας σκοτώσουν παρά να βαστάξη πιο πού αυτό το μαρτύριο.
    Βγήκαμε έξω και τραβήξαμε στα σπίτια μας.
    Ήσαν όλα άδεια και δεν είχε μείνει μέσα τίποτε. Και το χωριό μας είχεν αδειάσει από τον κόσμο γιατί από τους πέντε χιλιάδες ανθρώπους δεν είχαν μείνει περισσότεροι από 40-50 ζωντανοί. Εμάθαμε πως όλα τα κορίτσια της Λεύκας τα είχαν ατιμάσει πρώτα και ύστερα τα έσφαξαν.

    ΚΟΛΑΣΙΣ ΕΙΣ ΤΑ ΒΟΥΝΑ

    Αφού είχε τελειώσει η σφαγή του χωριού ανέβηκαν οι Τσέτες τα βουνά με σκυλλιά και έσφαζαν όλο τον κόσμο που είχε καταφύγει εκεί. Όσους εύρισκαν τους έκοβαν τα πόδια, τους έβγαζαν το ένα μάτι και τους άφηναν έτσι εκεί, και επί μερόνυχτα αι φωναί των εξέσχιζαν τον αέρα ως που να έβγαινεν η ψυχή των.
    Ενός Χαράλαμπου Σεβαστού που τον είχαν εύρει στο βουνό με τα τρία του κορίτσια την Σοφία, την Ελένη και την Μαρίκα του έκοψαν τα δυο του πόδια ως το γόνατο, του έβγαλαν το ένα μάτι, του έβαλαν τα κορίτσια του στην αγκαλιά του και επήραν έτσι το κεφάλι των.
    Ύστερα πάλι ξαναβγήκαν οι Τούρκοι στο βουνό και όσους εζούσαν ακόμη από αυτούς που τους είχαν κόψει τα χέρια και τα πόδια τους έκοψαν και τους έκαναν όλο κομμάτια-κομμάτια.
    Τους άλλους τους 40-50 ανθρώπους που είχαν απομείνει ζωντανοί και επήγαν σπίτια των, έβγαιναν πάλιν οι Τούρκοι εδιάλεγαν αν υπήρχε καμμιά νέα και ωραία γυναίκαι και την έπαιρναν δια ιδικήν των.
    Μόλις είδα πως θα με έπαιρναν οι Τούρκοι είπα του άνδρα μου.
    -Κρύψε με σ’ ένα λάκκο να γλυτώσω από τα χέρια των.

    ΘΑΜΕΝΗ ΖΩΝΤΑΝΗ

    Ο άνδρας μου έσκαψεν ένα μεγάλο λάκκο στο υπόγειο του σπιτιού μας και με έβαλε μέσα. Από τον λάκκο μέσα άκουσα τη φωνή ενός Τσέτη που έλεγε του ανδρός μου·
    -Φανέρωσε τη γυναίκα σου.
    -Εγώ γυναίκα δεν έχω μου τη σκοτώσατε, είπεν ο άνδρας μου.
    -Την ξέρω εγώ τη γυναίκα σου. Γύρισα όλα τα πτώματα και δεν την είδα. Η ώρα οκτώ αν δεν την έχης να μου την παραδώσης θα σε σφάξω.
    Όταν έφυγεν ο Τούρκος και κατέβηκε στο υπόγειο ο άνδρας μου τον αγκάλιασα και του είπα·
    -Πάρε μου το κεφάλι μόνο μη με δίνης σ’ αυτόν.
    -Μην κλαις είπεν ο άνδρας μου, την ώρα που θάρθη να σε πάρη σε σκοτώνων σένα και ύστερα σκοτώνομαι και εγώ.
    Ο Τσέτης αυτός ελέγετο Αλή Τσαούς και εγύριζε και εμάζευε για τον εαυτό του όσες νέες γυναίκες είχαν σωθή. Το έμαθεν ο Τζεμάλ που έμενε σ’ ένα χωριό το Αράπ-Οστού, μισήν ώρα μακρυά από τις Λεύκες, του εμήνυσε την ίδια ημέρα και του είπε·
    -Εσύ δεν πηγαίνεις στον πόλεμο, μόνο μαζεύεις όλα τα κορίτσια και γλεντάς. Και τον εκρέμασε.
    Ο Τζεμάλ βέης επήρε και ένα άλλο κορίτσι που είχεν ο Αλή Τσαούς. Την εκράτησε μια βδομάδα να την έχη μαζύ του και ύστερα την εσκότωσε.
    Μόλις παρουσιάσθησαν οι ολίγοι που εσώθησαν έξω, οι Τούρκοι έπιασαν τους άνδρας εικοσιπέντε σχεδόν τον αριθμό, τους έδεσαν και τους έστειλαν εξορία εις την Άγκυρα, στο Σιβρί-Σαριάν, στο Μπέϊν Ταγάρ. Όταν έφευγεν ο άνδρας μου εξόριστος, μου είπε·
    -Σ’ αφήνω τώρα στο Θεό. Παρακάλα τον, να πεθάνης γλήγορα και να τελειώσουν τα βάσανά σου.

    ΠΩΣ ΕΣΩΘΗΝ

    Έμεινα περισσότερο από δυο μήνες κρυμμένη στο λάκκο, στο θεμέλιο του σπιτιού μου. Και μια γρηά μου έφερνε κρυφά ψωμί και νερό και ζούσα. Εις όλο αυτό το διάστημα οι τούρκοι διασκέδαζαν με όργανα, και κάθε βράδυ είχαν γλέντι και ετραγουδούσαν. Μια Παρασκευή του Σαρανταημέρου βγήκεν ένας τελάλης και εφώναξε·
    -Να φύγη όλος ο κόσμος και έρχονται οι Έλληνες (Ήτο η πρώτη προέλασις του Ελληνικού στρατού προς το Εσκή Σεχήρ).

    Εβγήκα έξω από τον λάκκο μου και είδα τους Τούρκους, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, να φεύγουν φορτωμένοι αυτοί και τα ζώα των με τα πράγματά μας, και να φωνάζουν.
    Όταν άδειασεν όλη η Λεύκα από τους Τούρκους, εβγήκα και εγώ έξω και ετράβηξα κατά το δρόμο του Μπιλεζίκ…
    Περιπάτησα δυο ημερόνυχτα και έφθασα εις το Μπιλεζίκ που το είχε καταλάβει ο ελληνικός στρατός. Αγκάλιασα τους στρατιώτας μας και τους εφιλούσα. Όλοι ήσαν συγκινημένοι και δεν εκρατούσαν τα δάκρυά των. Έπειτα όταν ο Ελληνικός στρατός εγύρισε στην Προύσσα, έφυγα μαζύ του και τώρα βρίσκομαι ύστερα από άλλες ακόμη περιπέτειες πρόσφυξ εις το Αδά-Παζάρ εδώ.

    ΟΝΕΙΡΟΝ ΚΟΛΑΣΕΩΣ

    Εδώ τελειώνει η διήγησις την οποίαν εφρόντισαν να κρατήσω κατά λέξιν της Ελένης Βαφειάδου.
    Είνε όνειρον, είνε παραμύθι, είνε φαντασιοπληξία, αναφέρεται εις κάποιαν μακρυσμένην μεσαιωνικήν εποχήν;
    -Όχι, είνε ισχνή και περιληπτική, περιληπτικωτάτη η πραγματικότης.

    Και η ιστορία της Ελένης Βαφειάδου, η ιστορία της σφαγής των Λευκών, δεν είνε η μόνη. Από τους σωθέντας Έλληανς του Καρασού, του φουλαζίκ, των Φουντουκλιών, του Κονζέ, του Νεοχωρίου, του Καρά-Τεπέ, της Χιλής, του Ορτάκιοϊ, του Γκέιβε, του Χέντεκ, του Μπόλο, του Εσμέ, από τους σωθέντας Έλληνας τόσων ακόμη περιφερειών και χωρίων της Νικομηδείας συνέλεξα πληροφορίες και αφηγήσεις της Τουρκικής θηριωδίας, ομοίας της οποίας δεν είδεν ουδείς αιών, ουδεμία εποχή, περισσότερον ακόμη ανατριχιαστικάς, περισσότερον φρικιαστικάς και απιστεύτους από την ιστορνίαν της Ελένης Βαφειάδου.

    Συλλέγοντας τας πληροφορίας αυτάς και ακούοντες τας αφηγήσει από το στόμα των ιδίων των παθόντων, οι οποίοι ελησμόνησαν βεβαίως πολλάς λεπτομερείας, αφού παρήλθον πολλοί μήνες, και έτος ακόμη, από της εποχής που έγιναν αι σφαγαί εις την δύσμοιρον αυτήν περιφέρειαν, σταματάτε από συγκίνησιν και αγανάκτησιν, φράσσετε τα αφτιά σας δια να μην ακούετε πλέον, αισθάνεσθε την καρδιά σας να λιγοστεύη και την φωνήν σας να κόπτεται.

    Η φρικαλεότης των διαπραχεθισών σφαγών εκ μέρους των Τούρκων, αξιωματικών, στρατιωτών, ανταρτών και χωρικών είνε τοιάυτη, ώστε αν το έν εκατοστόν αυτών εφρόντιζεν η Εκκλησία μας και η κυβέρνησις να γνωρίση δια καταλλήλων δημοσιευμάτων της εις τους λαούς της Ευρώπης και της Αμερικής, θα εξηγείρετο βεβαίως όλη η συνείδησις του πεπολιτισμένου κόσμου κατά της Τουρκίας και ζήτημα δημιουργίας σήμερον κοινής γνώμης ολοκλήρου του κόσμου εναντίον της βεβαίως δεν θα υφίστατο.

    Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΩΝ

    Απέναντι του στοιχειωδώς αναγκαίου και δια την εθνικήν μας υπόθεσιν και δια την ιστορίαν καθήκοντος, το οποίον είχομεν να κάμωμεν ημείς, τι ενηργήσαμεν;
    Η απάντησις είνε γνωστή. «Απολύτως, εγκληματικώς, απολύτως τίποτε».

    Η πριν και η ήδη Ελληνική κυβέρνησις αγνοούν και τα ονόματα ακόμη πολλών σφαγιασθέντων Ελληνικών χωρίων. Το εν Αθήναις τότε υπάρχον και δια γενναίων κονδυλίων εκ μέρους του Κράτους συντηρούμενον γραφείον των προσφύγων περί άλλα ζητήματα ησχολείτο, τα πατριαρχεία εξέδοσαν μιαν ανόητον μαύρην βίβλον ουδέν απολύτως λέγουσαν, ουδένα συγκινούσαν και η ενταύθα Μητρόπολις κατεσκεύασεν έπειτα από πολύμηνον κυοφορίαν μιαν δεκαπεντασέλιδον περίπου γραφομηχανημένη έκθεση, αναφέρουσα τα γεγονότα της καταστροφής και σφαγιασμού τριανταπέντε Ελληνικών κωμοπόλεων, πόλεων και χωρίων της περιφέρειας Νικομηδείας, έθεσιν –της οποίας σας αποστέλλω προσεχώς αντίτυπον- ισχνοτάτην, ψυχράν, ελλειπεστάτην, ανακριβεστάτην ακόμη και παρουσιάζουσα τα γεγονότα της φρικτής σφαγής, της καταστροφής και της πυρπολήσεως μηδαμινά, ατελέστατα, εκατοντάκις εις αριθμούς και εις ποιόν κατώτερα της πραγματικότητος. Η έκθεσης αυτή εδόθη μάλιστα εις την Διασυμμαχικήν Επιτροπήν, η οποία ήλθε προ ολίγων ημερών κατόπιν εισηγήσεως, ως γνωστόν, της Τουρκίας, να εξετάση τα γενόμενα εγκλήματα (;) υπό του Ελληνικού στρατού, κατά των τουρκικών πληθυσμών, και αίσχος, συνεγράφη τοιαύτη δια τον μέγαν τούτον και ιερόν σκοπόν.

    ΠΤΩΧΑ ΑΓΓΕΛΟΥΔΙΑ

    Δια να λάβετε μιαν ακόμη ιδέαν της εκτάσεως και της φρικαλεότητος των γενομένων σφαγών, σας αποστέλλω κατάλογον των φονευθέντων νηπίων υπό των ιδίων των γονέων, εις μόνον μικρόν χωρίον Καραπελίτ, κατάλογον τον οποίον συνεκέντρωσα από τους ίδιους τους δυστυχείς φονείς γονείς. Τα νήπια αυτά εφονεύθησαν από τοςυ γονείς των, δια να μην ανακαλυφθώσιν αυτοί και οι άλλοι οι καταφυγόντες εις τα όρη από τας φωνάς των λιμωκτόντων μωρών.

    Ιωάννης Σταύρου 1, Ιωάννης Ευθυμίου 1, Σάββας Τζουλτζίδηες 1, Ηλίας Αθανασίου 2, Κυριακή Τζουλδίδη 1, Γεώργιος Χαραλάμπου 4, Παύλος Τζουλέζης 4, Ιωάννης Αθανασίου 4, Φίλιος Εμμανουήλ 4, Κωνσταντίνος Παναγιώτου 4, Γιώργος Ιωάννου 4, Γεώργιος Τζουλδίδηες 4.
    Το σύνολον όμως των φονευθέντων υπό των ιδίων των γονέων δια τον αυτόν λόγον, ή δια να σώσωσιν αυτά από την πείναν, νηπίων και παιδιών ακόμη μέχρις επτά και οκτώ ετών ανέρχεται δ’ όλην την περιφέρειαν Νικομηδείας εις πολλάς εκατοντάδας.

    Κ.ΦΑΛΤΑΪΤΣ»

    http://arxiokallari.blogspot.gr/2013/09/5000-1921_13.html?showComment=1410256789852#c8554157662283095731

  9. The Toynbee convector

    « The argument
    ~~~ »
    The propagandist
    September 4 2008

    I have had certain opportunities for first-hand study of Greek and Turkish affairs. Just before the Balkan Wars, I spent nine months (November 1911 to August 1912) travelling on foot through the old territories of Greece, as well as in Krete and the Athos Peninsula, and though my main interest was the historical geography of the country, I learnt a good deal about the social and economic life of the modern population. During the European War, I edited, under the direction of Lord Bryce, [footnote: Whose death has removed one of the most experienced and distinguished Western students of Near and Middle Eastern questions, though this was only one among his manifold interests and activities.] the Blue Book published by the British Government on the “Treatment of Armenians in the Ottoman Empire: 1915” (Miscellaneous No. 31, 1916), and incidentally learnt, I believe, nearly all that there is to be learnt to the discredit of the Turkish nation and of their rule over other peoples. Afterwards I worked, always on Turkish affairs, in the Intelligence Bureau of the Department of Information (May 1917 to May 1918); in the Political Intelligence Department of the Foreign Office (May to December 1918); and in the Foreign Office section of the British Delegation to the Peace Conference at Paris (December 1918 to April 1919). Since the beginning of the 1919-20 Session, I have had the honour to hold the Koraís Chair of Byzantine and Modern Greek Language, Literature, and History, in the University of London; and on the 20th October 1920 the Senate of the University kindly granted me leave of absence abroad for two terms, in order to enable me to pursue the studies connected with my Chair by travel in Greek lands. I arrived at Athens from England on the 15th January 1921, and left Constantinople for England on the 15th September. During the intervening time, I saw all that I could of the situation from both the Greek and the Turkish point of view, in various parts of the two countries.

    Toynbee gives us this short account of his early career in the Preface to The Western Question in Greece and Turkey (1922). And see the page here called Cv.

    He left Balliol, where he had been teaching Greats, in 1915 to do propaganda work at the Foreign Office, starting on May 1. He was twenty-five years old.

    He doesn’t name that first (pre-1917) war job. Nor does McNeill, his biographer. It was a unit charged, according to McNeill, with publishing propaganda directed at America. Toynbee privately referred to it as the “Mendacity Bureau”. That period saw the production of most or all the wartime propaganda works, from Armenian Atrocities to Turkey, A Past and a Future, listed below.

    They were written, as far as possible, with a scholar’s scruples, but must have reinforced a desire to escape from a national viewpoint in the way he would eventually write history. To his friend Rob Darbishire, September 16 1917:

    There is a “Terror in France” out to complete that damned “Terror in Belgium”, but that is the last.

    The last for a while. He would describe further terror when reporting on the Greco-Turkish war for The Manchester Guardian in 1921.

    I’ve created three new Categories in this blog:

    Armenian massacres

    German terror

    Greco-Turkish War

    McNeill makes no distinction between the Intelligence Bureau and the Political Intelligence Department and has him starting at the latter in May 1917 (or rather “1971”). He writes: “Not surprisingly, he became responsible for political intelligence pertaining to the Ottoman Empire; but, with the collapse of Russia, his expertise was soon applied to the Moslems of Central Asia as well, and from there he went on to explore the risks of confrontation between a newly self-conscious Islamic world and a weakening British Empire – a clash which would affect India, Arabia, Persia, Afghanistan, Central Asia, and Africa as well as the lands directly subject to Ottoman administration.”

    ___

    Hugh Trevor-Roper on his work in the Political Intelligence Department and its sequel, in The Prophet, review of William H McNeill, Arnold J. Toynbee, A Life, New York, OUP, 1989, New York Review of Books, October 12 1989:

    “Lloyd George wished to award part of Asia Minor – in particular the Greek city of Smyrna – to the Greeks. Toynbee, supported by Harold Nicolson, was opposed to this. Lloyd George’s view, naturally, prevailed. Toynbee, who anyway had little love for the Greeks, now extended his antipathy to Lloyd George. He waited for an opportunity of revenge. It was not long in coming.

    “In 1919, having resigned his fellowship, Toynbee was in need of paid employment. Encouraged by his father-in-law, Gilbert Murray, he applied for a newly created professorship in the University of London. This was the Koraes Chair of Greek and Byzantine Studies at King’s College. It had been endowed by a group of rich Greeks in London, headed by the former Greek minister there, the scholar and bibliophile Ioannes Gennadius, and named after Adamantios Koraes, the literary leader of the Greek revival in the nineteenth-century. The duties of the professor were to give lectures which would emphasize the continuity of Greek culture from Antiquity through Byzantium and the dark age of Turkish oppression to the present day. On the face of it, Toynbee, with his antipathy to modern Greece [developed in part during his Wanderjahr there, 1911-12], was not an obvious choice as the first occupant of the chair. Events quickly followed which nearly made him the last.

    “For only a few months after taking up his duties, Toynbee saw, no doubt with some satisfaction, the Near Eastern policy of Lloyd George, which he had vainly opposed, heading for disaster. The Greek occupation of Anatolia, authorized by the Treaty of Sèvres, provoked a Turkish nationalist revolt under Mustafa Kemal, which would ultimately lead to a Greco-Turkish war. Toynbee, who had already missed one term by visiting the Near East, applied again for leave of absence in order to see ‘how Greece is handling her Muslim minority.’ He did not tell the university authorities that he had arranged to act as special correspondent for the Manchester Guardian. Already, when he left London, he was inclined, if only through hatred of Lloyd George, to favor the Turkish cause, and he may have felt guilty of overdoing anti-Turkish propaganda during the war when he had compiled a Blue Book on “The Murderous Tyranny of the Turks”. [Actually, that was the name of its pamphlet distillation.]

    “At all events, what he witnessed of Greek excesses in Anatolia completely converted him. He sent strong denuciations of the Greeks to the Manchester Guardian and on his return wrote, with great speed, a book on the subject. By the time it was published, the Greeks had been defeated in war and were being driven out of Asia Minor. It was now the turn of the Turks to commit atrocities, at which they were not backward. Smyrna, the birthplace of Koraes, was burned. But Toynbee, in his despatches to the Manchester Guardian, was remarkably reticent about these Turkish excesses and even suggested that Smyrna had been burned by the Greeks. He was in fact ‘blatantly partisan’ – on the Turkish side. His biographer explains that he needed to show that he had not evaded military service in vain and to enjoy the humiliation of Lloyd George.

    “Such arcane psychological extenuations would hardly satisfy the London Greeks who were paying his salary as professor.”

    ___

    Here are the books that he published before (in one case in) 1934, when the Study was launched. (As in my main bibliography, I don’t promise to show the correct order of publication within a year – nor does Morton’s bibliography – and confine the list to published items or contributions of 70 pages or more.)

    Nationality and the War, Dent, 1915

    The first magnum opus was completed before he left Balliol, and published on April 1, one month before the start of his war work. I’ve done a post on it based on an online review and will address it at length later. It was the first evidence of the ability rapidly to synthesise diverse materials that would serve him in the Survey of International Affairs.

    Armenian Atrocities, The Murder of a Nation, with a Speech Delivered by Lord Bryce in the House of Lords, Hodder & Stoughton, 1915

    A little over a hundred pages. It contains a Statement by Lord Bryce, a Map, and chapters called Armenia before the Massacres; The Plan of the Massacres; The Road to Death; The Journey’s End; False Excuses; Murder Outright; The Toll of Death; and The Attitude of Germany.

    The New Europe, Some Essays in Reconstruction, Dent, 1915

    Essays. All but one had been printed in The Nation. A spinoff, for wider circulation, of the much longer Nationality and the War, though it does not reproduce its material directly.

    Contributor, Greece, in The Balkans, A History of Bulgaria, Serbia, Greece, Rumania, Turkey, various authors, Oxford, Clarendon Press, 1915

    A view of the whole of Greek history, ancient and modern.

    Editor, The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915-16: Documents Presented to Viscount Grey of Fallodon, Secretary of State for Foreign Affairs, by Viscount Bryce, with a Preface by Viscount Bryce, Hodder & Stoughton and His Majesty’s Stationery Office, 1916

    The “Blue Book” on the massacres of Armenians in Turkey presented to the Foreign Secretary, and subsequently to both Houses of Parliament, in 1916, and still one of the main bodies of evidence for the alleged genocide. Toynbee worked under the direction of Bryce, whom he met first in 1915. I have mentioned Bryce several times.

    The report as published contains a Map; Correspondence between Viscount Grey of Fallodon and Viscount Bryce; a Preface by Viscount Bryce; a Letter by Mr. H.A.L. Fisher, Vice-Chancellor of Sheffield University, to Viscount Bryce; a Letter from Prof. Gilbert Murray, Regius Professor of Greek in the University of Oxford, to Viscount Bryce; a Letter from Mr. Moorfield Storey, ex-President of the American Bar Association, to Viscount Bryce; a Letter from Four German Missionaries to the Ministry of Foreign Affairs at Berlin; a Memorandum by the Editor of the Documents (Toynbee); and 149 General Descriptions, eye-witness and other documents presented in twenty sections.

    After that we have A Summary of Armenian History up to and including the year 1915 in six parts by Toynbee; six Annexes prepared by Toynbee; an Index of Places referred to in the Documents; and a Message, dated 22nd July, 1916, from Mr. N., of Constantinople; communicated by the American Committee for Armenian and Syrian Relief.

    I have a post called Propaganda and intelligence here, looking at how hearsay was used as intelligence during this period.

    The Belgian Deportations, with a Statement by Viscount Bryce, T Fisher Unwin, 1917

    The German Terror in Belgium, An Historical Record, Hodder & Stoughton, 1917

    The German Terror in France, An Historical Record, Hodder & Stoughton, 1917

    Those three titles belong together. Toynbee writes in a Preface:

    The German Terror in France is a direct continuation of The German Terror in Belgium, which was published several months ago. The chapters are numbered consecutively throughout the two volumes […].

    Turkey, A Past and a Future, Hodder & Stoughton, 1917

    A study of the consequences of the Turkish revolution of 1908 and the events leading up to the Armenian massacres and deportations.

    The Western Question in Greece and Turkey, A Study in the Contact of Civilizations, Constable, 1922

    An important work, the second magnum opus, based on Toynbee’s second visit to Turkey, reporting on the Greco-Turkish war for The Manchester Guardian in 1921.

    Introduction and translations, Greek Civilization and Character, The Self-Revelation of Ancient Greek Society, Dent, 1924

    Introduction and translations, Greek Historical Thought from Homer to the Age of Heraclius, with two pieces newly translated by Gilbert Murray, Dent, 1924

    Two volumes of translations which Toynbee had made before the war. (Another work, based at least on pre-war notes, which was not published until much later, was Hellenism, The History of a Civilization, OUP, Home University Library, 1959. It had been commissioned by his father-in-law Gilbert Murray in 1914. The war intervened. Hannibal’s Legacy, the magnum opus of 1964, had been been on his agenda since the same year. The Preface of Some Problems of Greek History, 1969, begins: “The problems discussed in this book have been in my mind since the years 1909-11, when I was reading for the Oxford School of Literae Humaniores.”)

    Contributor, The Non-Arab Territories of the Ottoman Empire since the Armistice of the 30th October, 1918, in HWV Temperley, editor, A History of the Peace Conference of Paris, Vol 6, OUP, Issued under the auspices of the British Institute of International Affairs, 1924

    The World after the Peace Conference, Being an Epilogue to the “History of the Peace Conference of Paris” and a Prologue to the “Survey of International Affairs, 1920-1923”, OUP, Issued under the auspices of the British Institute of International Affairs, 1925

    This was published on its own, but GM Gathorne-Hardy, the Institute’s Honorary Secretary, writes in a Preface that it was

    originally written as an introduction to the Survey of International Affairs in 1920-3, and was intended for publication as part of the same volume.

    In Experiences, Toynbee calls this cross-section of the world c 1920 a “base-line” for the Survey.

    With Kenneth P Kirkwood, Turkey, in The Modern World series edited by HAL Fisher, Benn, 1926

    I have not consulted this.

    The Conduct of British Empire Foreign Relations since the Peace Settlement, OUP, Issued under the auspices of the Royal Institute of International Affairs, 1928

    A Journey to China, or Things Which Are Seen, Constable, 1931

    The book of a journey to Japan and back (via China, pace the title) in 1929-30.

    Editor, British Commonwealth Relations, Proceedings of the First Unofficial Conference at Toronto, 11-21 September 1933, with a Foreword by Robert L Borden, OUP, Issued under the joint auspices of the Royal Institute of International Affairs and the Canadian Institute of International Affairs, 1934

    ___

    ……………………………………..
    ……………………………………..

  10. ………………………………
    ………………………………

    One could add to this pre-Study list two short works, among many articles and other material:

    The Destruction of Poland, A Study in German Efficiency, T Fisher Unwin, almost certainly 1916

    and

    “The Murderous Tyranny of the Turks”, with a Preface by Viscount Bryce, Hodder & Soughton, 1917

    A rather blatant piece of work. A pamphlet distillation of the two other Armenian works.

    ___

    Let’s look again at his evolution. According to Morton, Toynbee published his first learned article while he was at Oxford in 1910: On Herodotus III. 90, and VII. 75, 76, Classical Review, Vol 24, No 8. You can find it online. Another, The Growth of Sparta, Journal of Hellenic Studies, Vol 33, Part 2 followed in 1913. 1914 sees two more: Greek Policy since 1882, Oxford pamphlets, Vol 9, No 39, OUP and The Slav Peoples, Political Quarterly, No 4, December 1914. In those first four pieces we see classical interests vaulting towards urgent contemporary ones.

    Toynbee’s first visit to Greece and territory that was then Turkey had been made during a post-University “gap year” in 1911-12. It was a formative experience, and often alluded to, but did not produce its own book. His longest piece of published historical writing on Greece before 1934 was a contribution, Greece, in The Balkans, A History of Bulgaria, Serbia, Greece, Rumania, Turkey, various authors, Oxford, Clarendon Press, 1915.

    The second visit to Greece and Turkey took up most of 1921, when CP Scott’s Manchester Guardian sent him to report on the Greco-Turkish War. He had been appointed, in 1919, to the Koraes Chair of Byzantine and Modern Greek Language, Literature, and History at King’s College, University of London, but was given leave to travel. The result was The Western Question in Greece and Turkey (1922).

    This is a rugged work of reportage of a war (and to some extent a travel narrative) which shows an utterly out-of-the-ordinary grasp of history for such a piece, but does not lose touch with the subject. The language is simple, different from the sinuosities and contortions of the Study (particularly the later parts of the Study). One almost regrets that Toynbee was about to leave its sturdy realism behind and set off on his grand project.

    At the same time, the other book is trying to get out. The subtitle, A Study in the Contact of Civilizations, hints at what was to follow; and it was on a train, while en route back to England from this assignment, somewhere after Adrianople on September 17 1921, as he tells us in a Preface to Volume VII of the Study, that he formed thoughts which led to the drafting that evening of part of the plan for his work. Of course, the Study’s origins are more complex than that, and I will trace them in another post.

    During his 1921 travels, Toynbee began to take a position more favourable to Turkey. I have done two posts which look at this change: Toynbee, Turkey and Armenia 1 and Atatürk’s frown. His later reminiscences make clear that it came partly from a sense of shame at the tone of the propaganda writings. He writes in The Western Question in Greece and Turkey:

    It may, I fear, be painful to Greeks and “Philhellenes” that information and reflections unfavourable to Greece should have been published by the first occupant of the Koraís Chair. I naturally regret this, but from the academic point of view it is less unfortunate than if my conclusions on the Anatolian Question had been favourable to Greece and unfavourable to Turkey. The actual circumstances, whatever personal unpleasantness they may entail for me and my Greek friends and acquaintances, at least preclude the suspicion that an endowment of learning in a British University has been used for propaganda on behalf of the country with which it is concerned. Such a contention, if it could be urged, would be serious; for academic study should have no political purpose, although, when its subject is history, its judgments upon the nature and causal connection of past events do occasionally and incidentally have some effect upon the present and the future.

    But these views, published in 1922, and following an absence from duty of nearly a year, forced him out of the Greek-funded Koraes Chair in 1924, and towards Chatham House. He never held another conventional full-time academic post. Chatham House offered something mid-way between academia and public affairs.

    In the post here called Atatürk’s frown Toynbee describes some of his Turkish friendships. In Toynbee, Turkey and Armenia 1, he remembers

    the atmosphere of animosity against Islam and against the Turks in which I had grown up.

    He writes in Experiences (1969):

    I originally broke my way into current affairs by following up the main line – that is, the Levantine line – of the sequel to the Graeco-Roman civilization till this mental journey brought me to the living civilizations of the Near and Middle East. Between 1911 [his first visit to the region] and 1923 [his third], I was, I think, in danger of letting myself become imprisoned in a couple of specialisms. I was then heading for becoming a combination of “Balkanist” with “ancient historian”. Fortunately I was saved from being caught in this blind alley by a personal mishap. I became personally involved in a conflict between two Near Eastern nationalisms. I had, in consequence, to resign the Koraes Chair of Byzantine and Modern Greek Studies in the University of London; and, in taking another job [at Chatham House], I found that I had committed myself to expanding my study of current affairs from the Near and Middle East to the contemporary world as a whole. I had undertaken to produce a Survey of International Affairs for the Royal Institute of International Affairs, and the commitment required me not to leave any region of the present-day world out of account. I must try to follow current events not only in the Near and Middle East and not only in Europe and the United States but in Latin America, the Soviet Union, and China as well.

    History and current affairs were parallel seams in his career from then on. He often says that he could not have written A Study of History, which was published between 1934 and 1961, if he had not also been working, from 1924 to ’56, on the The Survey of International Affairs. The Survey, which was not propaganda, was published under Chatham House’s auspices between 1925 and 1977 and covered the years 1920 to 1962.

    ___

    This post describes the pre-Study œuvre. Before 1934, “Arnold Toynbee” meant not the historian, but his uncle, the economic historian and social reformer (1852-83). The older Arnold Toynbee’s brother Paget, the Dante scholar, took Toynbee to task for using his uncle’s name on the title page of his first book. He could have added or substituted an initial.

    I described the post-1933 œuvre here. I listed the main post-Study works there in order to emphasise that the Study was not the end of Toynbee any more than the beginning. It’s a sign of sanity to finish a project and move on; which, apart from the Caplan collaboration, is what he did.

    ___

    The Western Question in Greece and Turkey, A Study in the Contact of Civilizations, Constable, 1922

    William H McNeill, Arnold J. Toynbee, A Life, New York, OUP, 1989 (letter quotation)

    The German Terror in France, An Historical Record, Hodder & Stoughton, 1917

    The World after the Peace Conference, Being an Epilogue to the “History of the Peace Conference of Paris” and a Prologue to the “Survey of International Affairs, 1920-1923”, OUP, Issued under the auspices of the British Institute of International Affairs, 1925

    Acquaintances, OUP, 1967

    Experiences, OUP, 1969

    https://davidderrick.wordpress.com/2008/09/04/the-propagandist/

  11. ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ Δζεμάλ Νουζχέτ, νομικού συμβούλου του φρουραρχείου Κωνσταντινούπολης και προέδρου σχετικής εξεταστικής επιτροπής της Κυβέρνησης του Σουλτάνου: .

    «Η κυβέρνησις της Αγκύρας είχεν αποφασίσει όπως κατά πρώτον σφαγιασθούν και εξοντωθούν οι Έλληνες «Ρωμιοί» των περιφερειών Αδά-Παζάρ και Κάνδρας, και έπειτα του Πόντου. Ανέθεσε εις τον Γκιαβούρ Αλή την πυρπόλυσιν του Ελληνικού Ορτακιοϊ «πλησίον της Γκέιβε» και σφαγή των κατοίκων. Ο Γκιαβούρ Αλή με τετρακοσίους, εκ των οπαδών του, φθάσας εκεί περικύκλωσε το Ορτάκιοϊ, εν πολιορκία δε ευρισκομένω εισελθών εντός της ανθηροτάτης ταύτης ελληνικής κωμοπόλεως διέταξε την γενικήν σφαγήν. Αφού κατέσφαξαν τους κατοίκους και απεγύμνωσαν την κωμόπολιν την παρέδωσαν εις τας φλόγας. Όσοι εκ των κατοίκων ηδυνήθησαν να γλυτώσουν από την λόγχην και μάχαιραν περισυλλεγέντες εντός της εκκλησίας εκάησαν εντός αυτής. Η τραγωδία αυτή διήρκεσε δύο ημέρας. Το Ορτάκιοι με τα 12 εργοστάσια και με τα ωραία του σπίτια είχε πλέον καταντήσει σωρός ερειπίων. Εκ των κατοίκων οι ενενήκοντα τοις εκατόν κατεσφάγησαν και εκάησαν, ελάχιστοι δυνηθέντες να διαφύγουν, δια να σώσουν την ζωήν των, κατέφυγον εις τα όρη.

    …Ο εν τη περιφερεία Νικαίας και Καρά-Μουρσάλ αρχισυμμορίτης Ταγιστανλί τζεμάλ, με την υπ΄αυτόν συμμορίαν, ονομαζομένην τάγμα Γκιόλ Μπαιράκ εκ των Ελληνικών χωριών Νικαίας τα: Παμουτζάκ, Κιζ Ντερμπέντ, Κολατζίκ και άλλα χωριά τα παρέδωσε εις το πυρ, αφού δε τα απεγύμνωσε, διέταξε γενικήν των κατοίκων σφαγήν. Άνδρες, γυναίκες, παιδιά εσφάζοντο κατά τον αγριότερον τρόπον. Άλλοι απεκλείοντο εντός των εκκλησιών και μετ΄αυτών εκαίοντο και άλλοι εθάπτοντο ζώντες, δεν ηδυνήθη να σωθεί ουδείς εξ αυτών.

    ….Η Άγκυρα κατά αυτόν τον τρόπον κατέκαυσε και με γενικάς σφαγάς εξόντωσε τον χριστιανικόν πληθυσμόν των δυτικών παραλίων του Ευξείνου Πόντου και της Προποντίδος, και κατέσχε όλην την κινητήν περιουσίαν αυτών. Και αι πλέον τραγικαί εν τη παγκοσμίω ιστορία εποχαί ωχριώσιν προ των φρικωδεστάτων και ανηκούστων μεθόδων εξοντώσεως, τας οποίας μετεχειρίζετο προς εξαφάνισιν των χριστιανών…»

  12. παντα μετα τα κατορθωματα ερχονται,οι μαλακιες για να γκρεμιστουν,οσα κτιστηκαν.μεγα λαθος οι εκλογες,στους ψηφοφορους συμπεριληφθκαν και μεγαλες ομαδες μουσουλμανων,τοτε.φυσικο,ηταν να ειναι αντιθετοι στον βενιζελο και να θελουν το κακο της ελλαδος.μεγα λαθος του βενιζελου,οι εκλογες.εν καιρο πολεμου,δεν κανεις εκλογες.δεν ακουσαν και τις προειοδοιησεις.δυστηχως,την αριστερα,θα την πληρωνουμε,για πολλα χρονια.η ρωσια ηταν,παντα φιλη της ελλαδος.δυστυχως οι σοβιετικοι κουμμουνιστες,ηταν οι χειροτεροι εχθροι μας.και διαχρονικα,πραττουν παντα αντιθετα με τα εθνικα συμφεροντα

  13. Καλησπέρα σας! Είμαι απόγονος των αφων Ετμεκτζόγλου από το Ορτάκιοι και ψάχνω την ιστορία της καταγωγής μου! Μπορείτε να με βοηθήσετε σας παρακαλω;

  14. Η μαρτυρία μιας ξεριζωμένης Μικρασιάτισσας, της Κατίνας, προβάλλεται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, 92 χρόνια μετά τον ξεριζωμό.

    Άλλη μια ιστορία προσφυγιάς από το 1921 μας θυμίζει ότι πίσω από τις στατιστικές υπάρχουν άνθρωποι. Και ότι οι πρόσφυγες, διωγμένοι και ρημαγμένοι, αγωνίζονται πάντα να επιβιώσουν ανεξάρτητα από τον αιώνα στον οποίο ζουν. Ιστορίες νεότερες αλλά και πολύ παλιές, με κοινό παρονομαστή την αγωνία για ασφάλεια, αναδεικνύονται από την ιστοσελίδα της Ύπατης Αρμοστείας.

    Η θεία Κατίνα ήταν και εκείνη πρόσφυγας. Γεννήθηκε το 1918. Έφυγε από τη Μικρά Ασία το 1921, ξημέρωμα του νέου έτους. Ήταν τριών χρόνων. Η ιστορία της φιλοξενείται μαζί με άλλες ιστορίες σύγχρονων προσφύγων στην ιστοσελίδα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, για να αποδείξει ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται πιο συχνά από ό,τι νομίζουμε.
    «Θέλουμε να αναδείξουμε την ανθρώπινη ιστορία πίσω από τα στατιστικά, την ιστορία που παραμένει ίδια μέσα στο χρόνο, όπου υπάρχουν πρόσφυγες. Οι ιστορίες τους μιλούν για τη δύναμη, το κουράγιο και τον αγώνα των προσφύγων να επιβιώσουν και να συνεχίσουν να ζουν με αξιοπρέπεια», αναφέρει η Ύπατη Αρμοστεία.

    Η Κατίνα Εμφιετζή-Μητσάκου, η θεία Κατίνα, αφηγήθηκε την ιστορία της στις 5 Ιανουαρίου 2010. Λίγες ημέρες μετά έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 92 ετών. Ξεριζώθηκε από τη Μικρά Ασία σε ηλικία τριών ετών μαζί με τη μητέρα της Αναστασία, τον αδερφό της Ζαχαρία και την οικογένεια των θείων της Χρήστου και Ελένης Τσεσμετζή. Ο πατέρας της, Ιορδάνης Εμφιετζής, εκτελέστηκε από τον τουρκικό στρατό επειδή ως οθωμανός κλήθηκε να υπηρετήσει σ’ αυτόν, λιποτάκτησε και τον συνέλαβαν. Συνεπώς, όλα αυτά που διηγείται είναι ό,τι άκουγε από τις αφηγήσεις της μητέρας της.

    Η πρώτη προσφυγιά: από το Θηβάσιο στην Προύσα

    «Φύγαμε κρυφά, δύο η ώρα τα ξημερώματα, μ’ ένα πουλαράκι που είχε αγοράσει ο θείος. Το πουλάρι το μικρό τι μπορεί να φορτωθεί; Δεν υπήρχαν ζώα γιατί τα είχε επιτάξει ο στρατός. Φορτώσαμε λοιπόν ορισμένα ρούχα και ξεκινήσαμε με τα πόδια να πάμε στην Προύσα. Δεν ξέρω πόσα χιλιόμετρα απέχει η πατρίδα μας, το Θηβάσιο. Θηβάσιο λέγεται στα ελληνικά, Σογιούντ στα τούρκικα που σημαίνει “ιτιά”, γιατί είχε πολλά νερά και πολλές ιτιές.

    »Τη νύχτα την περάσαμε σ’ ένα άλλο χωριό, ήταν κι ο ελληνικός στρατός εκεί. Το πρωί ο στρατός μαγείρεψε πιλάφι και μοίρασε και στον κόσμο. Δεν ήμασταν μόνο εμείς που φύγαμε, ήταν κι άλλοι. Φοβήθηκε ο κόσμος, κι όποιος είχε τη δυνατότητα να φύγει, έφευγε. Βάζει η μητέρα στο στόμα το φαΐ και λέει “αδερφή, γίναμε πρόσφυγες!”. Το φαΐ ήταν μαγειρεμένο με ελαιόλαδο. Αυτές μαγειρεύανε με βούτυρο, το ελαιόλαδο το είχαν μόνο για σαλάτα! “Ποπό αδερφή μου γίναμε πρόσφυγες από τώρα!”

    »Την άλλη μέρα φτάσαμε στην Προύσα. Πήγαμε και μείναμε σ’ ένα τζαμί, μαζί με άλλους πατριώτες μας. Πού να πηγαίναμε! Μετά από κάμποσες μέρες βρήκαμε σπίτι. Σιγά-σιγά η μητέρα μου και η θεία μου κάναν νοικοκυριό εκεί. Αγοράσανε ξανά ρουχισμό, στρώματα, παπλώματα, ό,τι χρειαζόντουσαν».

    Η δεύτερη προσφυγιά: από την Προύσα στην Ελλάδα

    «Από την Προύσα φύγαμε το Σεπτέμβριο του ’22, όταν κατέρρευσε το μέτωπο. Ένας γνωστός μας στρατιωτικός ειδοποίησε να τα μαζέψουμε και να κατεβούμε στην παραλία για να μας φυγαδέψει. Ήρθαν τα καράβια, τα γαλλικά, τα εγγλέζικα. Γέμισε η παραλία με κόσμο. Μια γυναίκα που ήταν έγκυος έπεσε στην πλατφόρμα και περνούσαν από πάνω της! Το βγάλανε το παιδί, αυτή όμως πέθανε. Με είχε εμένα η μητέρα στην αγκαλιά και καθόταν στην πλατφόρμα άκρη-άκρη εκεί στη θάλασσα, κι έλεγε αν έρθουν να μας σφάξουν, να πέσει με το παιδί της στη θάλασσα. Ο δε αδερφούλης μου, ο Ζαχαρίας, άφαντος! Πού να πάει η μητέρα μέσα στον πανζουρλισμό να ψάχνει το παιδί! Κάποια στιγμή ήρθε και τη βρήκε. “Βρε, πού ήσουνα;” “Πήγα να κολυμπήσω!”. Πήγε να κολυμπήσει στη θάλασσα! Το βάζει το μυαλό σου;

    »Την άλλη μέρα, πλησίασε ένα ελληνικό καράβι. Μπήκαμε μέσα, βρήκαμε μια θέση να καθήσουμε. Μια οικογένεια έστρωσε να φάνε. Λένε στη θεία Ελένη: εσύ έχεις ένα παγούρι νερό, δώσε μας να πιούμε και να πάμε να σας φέρουμε . Απ’ το καράβι, όμως, πού να φέρεις νερό; Το ’δωσε η θεία και μείναμε χωρίς νερό. Η μάνα μου έπαθε αφυδάτωση. Ο ξάδερφός μου, ο Σωτήρης, με τον Ζαχαρία να πηγαίνουν στις μηχανές και να βάζουν κυπελλάκια να μαζέψουν τα υγρά που πέφτανε, να της φέρουν να πιει.

    »Βγήκαμε στη Ραιδεστό με το καράβι, κατεβήκαμε και ξανά πάλι στο τρένο για την Αδριανούπολη. Ο κόσμος εκεί είχε ξεσηκωθεί να υποδεχτεί τους πρόσφυγες, αλλά έγινε φασαρία με τους Τούρκους, κι αναγκαστήκαμε να μπούμε πάλι στα τρένα. Δεν χωρούσανε όλοι κι ανεβήκανε ακόμα και πάνω στις σκεπές.

    »Κι έτσι ήρθαμε στην Ελλάδα… Φτάσαμε στη Θεσσαλονίκη, στα στρατόπεδα που μένανε παλιά οι Άγγλοι στρατιώτες στον ευρωπαϊκό πόλεμο. Εκεί πάλι, είχαν αφήσει πολεμοφόδια. Κάθε μέρα γίνονταν εκρήξεις. Πεθαίνανε παιδιά που πειράζανε ό,τι βρίσκανε. Έσκαγαν οι οβίδες και είχαμε θανάτους πολλούς.

    »Κάποια φορά, η μητέρα με τον Ζαχαρία και οι θείοι μου γύριζαν τη Θεσσαλονίκη να νοικιάσουν σπίτι. Μα, έλεγα στη μητέρα μου μετά, στην κατάσταση που ήσασταν, βρωμεροί, τσαλακωμένοι, πατημένοι, ποιος θα σας νοίκιαζε σπίτι; Ποιος θα εμπιστευόταν έναν πρόσφυγα;».

    Η εγκατάσταση στην Ελλάδα: Τα πρώτα χρόνια

    «Κι έτσι πήγαμε στα Σέρρας –μας είχαν πει ότι εκεί είχε άδεια σπίτια– και στην αρχή μείναμε σ’ ένα αρχοντικό. “Του Αλή πασά”, έτσι το λέγανε. Στη σάλα καθόταν μια οικογένεια, στα δωμάτια μια άλλη… Στη συνέχεια χτίσαμε σπίτι, αλλά ούτε παράθυρα ούτε κουφώματα είχε γιατί δεν υπήρχε ξυλεία. Το μισό δωμάτιο δεν είχε πάτωμα. Φέρνανε ξυλεία αλλά πού να φτάσει για όλον αυτό τον κόσμο που ήθελε να χτίσει!

    »Αλλά κι αφού ήρθαμε στα Σέρρας, οι ντόπιοι δε μας θέλανε. Πήγαινε ο θείος να πάρει ζάχαρη για το τσάι και δεν του δίναν. Κάρβουνα δεν δίναν σε πρόσφυγα! Να, ο ρατσισμός πώς ήταν!

    »Εγώ μέχρι που τέλειωσα το σχολείο, στην Ελλάδα, βιβλία δεν είχα, εκτός από το αναγνωστικό κι ένα βιβλίο φυσικής! Η ιστορία ήταν ένα τεύχος σαν κόμικς, ούτε γραμματική είχα, τα μαθηματικά μας τα ’λεγαν προφορικά και τα σημειώναμε. Κι εγώ έπαιρνα και διάβαζα από τα βιβλία των αγοριών, που τα είχαν φέρει από την πατρίδα, γιατί εκεί είχαν όλα τα βιβλία, είχαν και σάλπιγγες και κάνανε και μουσική! Μόνο τις σάλπιγγες δεν μπόρεσαν να φέρουν! Όλα τα είχαμε στην πατρίδα!».
    Πηγή: Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες

    http://www.unhcr.gr/refugeestories/

  15. Η Ζουλφιέ Χανούμ και το πρωτοχρονιάτικο τραπέζι στους αντάρτες της Λέσβου…
    Παρασκευή, 27/12/2013 | Αφιερώματα

    Η Τσερκέζα ή αλλιώς Ζουλφιέ Χανούμ ή Ελένη Ιορδάνογλου ήταν Μικρασιάτισσα στην καταγωγή.Ήταν ιδιαίτερα δυναμική γυναίκα.Μετά την ανταλλαγή περιουσιών το 1923 απόκτησε μεγάλη περιουσία,εξαιτίας του χαρακτήρα, και των γνωριμιών που είχε.Λέγεται πως είχε δεσμό με τον Νικόλαο Πλαστήρα.

    Το τσιφλίκι της Τσερκέζας ήταν πάντα γεμάτο ακόμα και όταν επί Κατοχής το νησί πεινούσε.Το καλοκαίρι του ’48, μια μέρα που εκείνη έλειπε απ το τσιφλίκι της, μπήκαν στο μύλο της μια ομάδα αντάρτες, και πήραν λιγοστά πράγματα απ αυτά που βρήκαν μπροστά τους.

    Μετά από μέρες έστειλε στον Κυριάκο Πασχαλιά, (Καπετάνιο) χαμπέρι, πως τον περιμένει φανερά, να πάει στο λημέρι της – όχι σαν κλέφτης.
    Μετά από τρεις μήνες περίπου, και σε περίοδο μεγάλης πείνας των Ανταρτών, ο Πασχαλιάς τη θυμήθηκε.

    Απ τη μια ήθελε να της δείξει πως δεν την φοβάται, από την άλλη έπρεπε να βρει τροφή για τα παλικάρια του.Πήρε λοιπόν έναν ακόμα μαζί του, και κατέβηκαν.Κατέβηκε
    κυρίως όμως, γιατί πίστευε πως η Τσερκέζα έχει γνωρίσει ξεριζωμό κυνηγητό και κατατρεγμό.Νόμιζε πως παρ ότι δεν συμφωνούσε με τις απόψεις των Ανταρτών, θα σεβόταν το ανυπόταχτο τους.

    Και αυτό έδειξε.Τους γέμισε τους ντορβάδες και τους έστειλε.Τους έκλεισε ραντεβού και για την άλλη βδομάδα,την Τρίτη.
    Ο Πασχαλιάς κράτησε προφυλάξεις.Την Τρίτη έστησαν καρτέρι στις εισόδους του τσιφλικιού της για ύποπτες κινήσεις.Δεν φάνηκε τίποτα περίεργο.Και την Τετάρτη ξαναφάνηκαν.
    Έτσι άρχισε αυτό το νταλαβέρι με την Τσερκέζα. Επιφυλακτικό νταλαβέρι αλλά αναγκαστικό.
    Πάντα κρατούσαν επιφυλάξεις.Και ξέκοβαν για αρκετά διαστήματα.

    Την Πρωτοχρονιά του ’49 τους είχε καλέσει να τους κάνει το τραπέζι,να γυρίσουν το χρόνο μαζί.
    Τα υπολόγισαν όλα.Πήραν ακόμα και την παραμικρή προφύλαξη.Λογάριασαν προδοσία,κρυμμένα αποσπάσματα,δηλητηρίαση.Λογάριασαν τα πάντα εκτός από ένα.

    Και πήγαν.Δεκατρείς αντάρτες.Να φάνε μια φορά μετά από τόσο καιρό, σαν άνθρωποι. Σε τραπέζι,με κάθε λογής φαΐ. Την άφηναν να τρώει πρώτα εκείνη και μετά έτρωγαν.Ποτό δεν ακούμπησαν.Και οι σκοποί φυλούσαν. Ούτε την άφησαν στιγμή μόνη της.Τα υπολόγιζαν όλα.
    Τελευταία στιγμή πριν φύγουν βγήκε να φέρει απ το μύλο κάτι γλυκά που τους είχε να πάρουν μαζί τους,.
    Με αναμμένο τσιγάρο.Για να ανάψει το φιτίλι κάτω απ την καρυδιά της αυλής της.
    Kαι πυροδότησε τα πυρομαχικά που είχαν ζώσει το σπίτι της,άντρες ειδικοί της ασφάλειας,μερικές μέρες πριν.
    6 Αντάρτες έμειναν στον τόπο.Έγιναν κομμάτια απ τα πυρομαχικά.Οι υπόλοιποι κίνησαν για τον Μανταμάδο,που κρύφτηκαν στην μηχανή του Κομίλη.Όλοι με προβλήματα στα μάτια.

    Την επόμενη μέρα τοπική εφημερίδα του νησιού έγραφε:
    «Εις άγριον μάχην κατά την διάρκειαν της 31ης λήξαντος έτους εις την αγροτικήν περιοχήν του χωριού Ίππειος .Εξ συμμορίταινεκροί,οι υπόλοιποι,τραυματίαι καταδιώκονται απηνώς.
    Εγκλωβισμένοι εις αγροικίαν προέβαλαν σθεναράν αντίστασην.Ολόκληρη τη νύκτα τα πολυβόλα έβαλλον.
    Ουδεμία απώλεια εκ των ημετέρων»….

    Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μιχάλη Λιαρούτσου «Το 48 χωρίς φεγγάρι»

  16. Ά on

    Στις 16 Φεβρουαρίου 1920…

    Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΚΕΜΑΛΙΣΤΩΝ
    Ο ΠΟΜΑΚΟΣ ΗΡΩΑΣ «ΓΚΙΑΟΥΡ ΙΜΑΜ»!

    Το 1920 οι λαοί της Μικράς Ασίας γνώριζαν καλά ότι το κεμαλικό κίνημα στην Τουρκία είναι συνέχεια του Νεοτουρκικού κινήματος και ότι έτσι δεν θα αντέξει καμιά άλλη γλώσσα ή διαφορετική εθνική ταυτότητα. Οι Πομάκοι, όταν αντιλήφθηκαν πόσο επικίνδυνο ήταν για αυτούς το κίνημα του Κεμάλ Μουσταφά, προσπάθησαν να ξεσηκωθούν. Αρχηγός τους ήταν ένας Πομάκος ιμάμης, τον οποίο οι Τούρκοι υποτιμητικά αποκάλεσαν «Γκιαούρ Ιμάμ».
    .
    Στην προσπάθειά τους οι Πομάκοι είχαν συμμάχους τους μουσουλμάνους Τσερκέζους (Κιρκασίους) και τον αρχηγό τους, Αχμέτ Ανζαβούρ. Ο Ανζαβούρ γύριζε τα χωριά των Τσερκέζων καλώντας τα να ξεσηκωθούν κατά των Τούρκων. Η επανάσταση των Πομάκων και των Τσερκέζων επικεντρώθηκε στην περιοχή των Δαρδανελίων.
    .
    Στις αρχές του 1920, ο Πομάκος Καρά Αχμέτ μάζεψε χρήματα από τα πομακικά χωριά της περιοχής για την οργάνωση των ανταρτών. Ο κεμαλιστής Χαμδή Μπέη, ο οποίος είχε συγκεντρώσει στρατό και κλεμμένα πολεμοφόδια από τους Γάλλους, τον φυλάκισε στην πόλη Μπίγκα (ελλ. Πηγές). Ο Χαμδή Μπέη φερόταν βάναυσα προς τους Πομάκους και τους πίεζε να … προσφέρουν φαγητό και ρούχα στους κεμαλιστές στρατιώτες του.

    .
    Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη φυλάκιση του Πομάκου Καρά Αχμέτ, εξόργισε τους (Πομάκους) κατοίκους της περιοχής οι οποίοι ξεκίνησαν την επανάσταση. Στις 16 Φεβρουαρίου 1920 μία δύναμη 200 ανδρών εξοπλισμένων με όπλα και άλλων 1000, με μαχαίρια και τσεκούρια, έχοντας επικεφαλής οι μεν Πομάκοι, τον Γκιαούρ Ιμάμ, οι δε Τσερκέζοι τον Σαχ Ισμαήλ (Şah İsmail) επιτέθηκαν στην πόλη της Μπίγα.
    .
    Στο στρατόπεδο της πόλης, οι στρατιώτες ήταν Πομακικής καταγωγής και έτσι αντί να αντισταθούν, αυτομόλησαν και ενώθηκαν με τους Πομάκους και τους Τσερκέζους επαναστάτες.
    .
    Το Πομακικό χωριό Χασάν Μπέη, κοντά στο ΓκιόνενΗ Βίγα έγινε το κέντρο της επανάστασης γι αυτό και ο Τσερκέζος Αχμέτ Ανζαβούρ ήρθε και εγκαταστάθηκε στην πόλη. Δυστυχώς, οι Πομάκοι δεν είχαν προλάβει να απελευθερώσουν τον Καρά Αχμέτ και τους άλλους φυλακισμένους. Ο κεμαλιστής Χαμδή Μπέη έστειλε τον Κιανή Μπέη και δολοφόνησε στη φυλακή τον Καρά Αχμέτ και τους συντρόφους του. Η δολοφονία δεν έμεινε ατιμώρητη. Οι επαναστάτες, εντόπισαν τον Κιανή Μπέη στην κρυψώνα του, τον περικύκλωσαν και τελικά τον σκότωσαν μαζί με άλλους κεμαλιστές αξιωματικούς.
    .
    Μετά τα γεγονότα αυτά, οι κεμαλιστές προσπάθησαν να οργανωθούν. Ο Χαμδή Μπέη, ηθικός υπεύθυνος της δολοφονίας του Πομάκου Καρά Αχμέτ, κατευθύνθηκε στο χωριό Εμίνομπα. Εκεί, τον αναγνώρισαν οι επαναστάτες χωρικοί και τον συνέλαβαν. Ο Χαμδή Μπέη τους έκανε προπαγάνδα κατά της επανάστασης των Πομάκων και των Τσερκέζων. Οι χωρικοί όμως δεν ήθελαν τον κεμαλικό ζυγό και τον εκτέλεσαν.
    .
    Στις 21 Φεβρουαρίου 1920 οι Πομάκοι και οι Τσερκέζοι επαναστάτες μπήκαν στο χωριό Γιένιτζε και το κατέλαβαν.
    .
    Οι κεμαλιστές, με αρχηγό τον αντισυνταγματάρχη Ραχμή Μπέη, συγκέντρωσαν στρατό και πυρομαχικά στο Γκιόνεν (ελλ. Άρτεμις Θερμαία) και προχώρησαν κατά των επαναστατών, που είχαν ελλιπή εξοπλισμό. Το μήνα Μάρτιο έγιναν σφοδρές συγκρούσεις. Οι επαναστάτες με τον Γκιαούρ Ιμάμ κέρδισαν την μάχη. Οι κεμαλιστές υποχώρησαν ξανά στο Γκιόνεν.
    .
    Στις 4 Απριλίου οι δυνάμεις των Πομάκων και των Τσερκέζων υπό την ηγεσία του Αχμέτ Ανζαβούρ μπήκαν στο Γκιόνεν και διέλυσαν τα κεμαλικά στρατεύματα των Τούρκων. Απελευθέρωσαν και άλλα μέρη όπως το Καρατζά Μπέη και τη Μπαντίρμα (Πάνορμος). Οι επαναστάτες προχώρησαν στο Μπαλικεσίρ (ελλ. Παλαιόκαστρο). Οι Τούρκοι τρομοκρατήθηκαν και ο Μουσταφά Κεμάλ με ανακοίνωσή του κατηγόρησε την κυβέρνηση της Κωνσταντινούπολης για την εξέγερση των Πομάκων και των Τσερκέζων.
    .
    Οι τοποθεσίες των μαχώνΟι Τούρκοι προσέφυγαν στην προδοσία. Έβαλαν επικεφαλής του κεμαλικού στρατού έναν Τσερκέζο, τον Ετέμ Μπέη ο οποίος κατάφερε να νικήσει τους επαναστάτες (Πομάκους και Τσερκέζους) στις 16 Απριλίου 1920 στο Σουσουρλούκ. Οι κεμαλιστές κέρδισαν, οι επαναστάτες διαλύθηκαν και οι ηγέτες τους χάθηκαν μέσα στο λαό. Ο ίδιος ο Τσερκέζος Ετέμ Μπέη που πολέμησε για τον Κεμάλ Μουσταφά, αργότερα κατάλαβε το λάθος του. Είδε ότι στο κεμαλικό κράτος δεν αναγνωρίζονται τα δικαιώματα των άλλων λαών και έτσι προσεχώρησε στην ελληνική πλευρά και ζήτησε άσυλο.
    .
    Σελίδες ιστορίας άγνωστες, που όλοι οι Πομάκοι πρέπει να τις γνωρίζουν, να μαθαίνουν για τους προγόνους τους που πολέμησαν τους κεμαλιστές Τούρκους. Η επανάσταση αυτή πέρασε στην τουρκική ιστοριογραφία ως «η Δεύτερη Εξέγερση του Ανζαβούρ». Για εμάς αποτελεί την Πρώτη Πομακική Επανάσταση. Η Επανάσταση των Πομάκων κατά του κεμαλικού καθεστώτος (16 Φεβρουαρίου 1920) πρέπει να καθιερωθεί ως Ημέρα Αντίστασης του λαού μας κατά των κεμαλιστών Τούρκων. Πρέπει να γίνει η επίσημη γιορτή των Πομάκων. Ως Ζαγάλισα δεσμευόμαστε να προβούμε σε όλες τις κατάλληλες κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση.
    .
    Σημειώνουμε ότι, το σημερινό άρθρο βασίστηκε στο τεύχος 8 της Ζαγάλισα (22 Απριλίου 1998), όπου για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρουσιάσαμε (με τη συμβολή του κούρδου διανοούμενου και εκλεκτού συναγωνιστή Αλή Καρδούχου), το θέμα του Πομάκου ήρωα και επαναστάτη Γκιαούρ Ιμάμ. Η έρευνά μας συνεχίζεται και σύντομα θα επανέλθουμε.
    .
    (τεύχος 51, Μάρτιος 2011)
    .
    http://zagalisa.gr/content/i-epanastasi-ton-pomakon-kata-ton-kemaliston-o-pomakos-iroas-%C2%ABgkiaoyr-imam%C2%BB-16-febroyarioy-1

    https://pontosandaristera.wordpress.com/2014/06/05/pomakoi-vs-kemal/

  17. https://mati-gr.blogspot.gr/2016/11/genoktonia.html

    Βιβλίο με συλλογή από μαρτυρίες που ελήφθησαν από τους Έλληνες Χριστιανούς που επέζησαν από τις σφαγές που
    διαπράχθηκαν από τις κεμαλικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια της τελικής φάσης της Ελληνικής Γενοκτονίας, δημοσιεύθηκε στην Τουρκία , αναφέρει το πρακτορείο ειδήσεων panarmenian.net.

    Το βιβλίο έχει τίτλο «Η Γενοκτονία των Ελλήνων στην Τουρκία – Μαρτυρίες από τη Νικομήδεια – Σφαγές του 1920-1921».

    Το έχει συγγράψει ο δημοσιογράφος Κ. Φαλτάιτς το 1921 και τώρα είναι διαθέσιμο για πρώτη φορά στην αγγλική γλώσσα,

    και οι αναγνώστες θα μάθουν περισσότερα σχετικά με τις μεθόδους με τις οποίες οι στυγεροί κεμαλιστές χρησιμοποιούσαν για να εξολεθρεύουν μαζικά τις χριστιανικές μειονότητες της Τουρκίας.

    Αυτή η έκδοση περιλαμβάνει πρόλογο από τον διακεκριμένο ιστορικό Τέσσ Χόφμαν, που αναφέρει σχεδόν όλες τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν από τους Τούρκους σε ιστορικό πλαίσιο.

    Η σφαγές του 1920-1921 διαπράχθηκαν από τις δυνάμεις του κεμαλικού στρατού στις ελληνικές κοινότητες στην περιοχή ανατολικά της Κωνσταντινούπολης, που είναι ιστορικά γνωστή ως Νικομήδεια.

    Σύμφωνα με μια έκθεση, τουλάχιστον 32 ελληνικά χωριά λεηλατήθηκαν ή κάηκαν και περισσότεροι από 12.000 Έλληνες σφαγιάστηκαν.

    Το 1921, μετά τις κινήσεις του Ελληνικού Στρατού στη Μικρά Ασία , ο Φαλτάιτς ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο με τους επιζώντες των σφαγών αυτών και κατέγραψε όλες τις φρικιαστικές μαρτυρίες από αυτόπτες μάρτυρες .

    Οι ιστορίες τους περιλαμβάνουν την μαζική καύση αμάχων μέσα στις εκκλησίες και στα σπίτια τους, τους βιασμούς, τα σεξουαλικά βασανιστήρια των γυναικών, καθώς και το κάψιμο ζωντανών παιδιών.

    Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα, ο Φαλτάιτς δημοσίευσε τις μαρτυρίες στα ελληνικά (1921) ενώ οι μαρτυρίες αυτές δημοσιεύθηκαν στα γαλλικά το 1922 και 1923.

    Πληροφορίες αναφέρουν ότι η κυβέρνηση του ΑΚΡ αναζητά το εκδότη για να το αποσύρει από την κυκλοφορία , μη θέλοντας να διαβάσουν οι σημερινοί Τούρκοι τα αίσχη που διέπραξαν οι πρόγονοι τους την εποχή εκείνη.

    ‘Άλλωστε αυτό το διάστημα με εντολή Ερντογάν υλοποιούνται μαζικά ταινίες ιστορικού χαρακτήρα σε τηλεόραση και σινεμά που παρουσιάζουν τους Τούρκους κατοίκους να βασανίζονται από τον κατοχικό ελληνικό στρατό στην Σμύρνη , παρουσιάζοντας την τουρκική άποψη για την γενοκτονία των Ελλήνων και στο Πόντο.

    Η διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας αποτελεί πάντοτε στόχο των δικτατορικών καθεστώτων για να επιβάλουν την άποψη τους και φυσικά την πολιτική τους.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: