Από τον Φρύνιχο στον Κούνδουρο

1922Με αφορμή το θάνατο του μεγάλου σκηνοθέτη Νίκου Κούνδουρου θυμήθηκα ένα περιστατικό που μου είχε αφηγηθεί ο ίδιος, κάπου στα τέλη της δεκαετίας του  ’90. Είχαμε βρεθεί σε μια ταβέρνα στους Θρακομακεδόνες μετά από κάποιες εκδηλώσεις ενός Πολιτιστικού Συλλόγου της περιοχής, στον οποίο σύλλογο πρωτοστατούσε τότε η σύζυγος του ζωγράφου Κώστα Τσόκλη. Στην παρέα μας, εκτός από τον Κούνδουρο βρισκόταν και η Αρβελέρ με τον σύζυγό της.

Το περιστατικό που μου αφηγήθηκε ο Κούνδουρος το ενσωμάτωσα σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε κατά τα τέλη της δεκαετίας του ’90 στην «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», στο πλαίσιο ενός αφιερώματος για τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Το παραθέτω όπως το δημοσίευσα:

«Μεγάλη είναι η έκπληξη του ιστορικού, όταν συναντά μέσα στην ιστορική διαδρομή ταυτόσημα γεγονότα και συμπεριφορές, ειδικά όταν αυτά απέχουν χιλιάδες χρόνια μεταξύ τους. Σ’ αυτή λοιπόν την κατηγορία εντάσσονται ο Φρύνιχος και ο Κούνδουρος, παρότι τους χωρίζουν περί τα 2.500 χρόνια.

Ο Ηρόδοτος μας ενημερώνει (βιβλ. 6, κεφ. 21) ότι επί «επωνύμου άρχοντος» Θεμιστοκλέους, λίγο μετά την καταστολή της επανάστασης των ιωνικών πόλεων εναντίον των Περσών κατακτητών στην Αθήνα απαγορεύτηκε η θεατρική παράσταση του έργου «Μιλήτου Άλωσις» του τραγωδού Φρύνιχου. Το θέμα της τραγωδίας ήταν η καταστροφή της Μιλήτου από τους Πέρσες. Οι τότε Αθηναίοι, που είχαν εγκαταλείψει τους Ίωνες στο έλεος των Περσών, προτίμησαν να απαγορεύσουν την παράσταση. Τιμώρησαν επί πλέον τον Φρύνιχο με υψηλό χρηματικό πρόστιμο γιατί τους θύμιζε «οικεία κακά». Πίσω από την απαγόρευση βρισκόταν η ολιγαρχική παράταξη, η οποία είχε βρει φιλόξενη στέγη στα περσικά ανάκτορα μετά την κατάλυση της τυραννίας το 510 π.χ.

Η ίδια συμπεριφορά με αυτή των ολιγαρχικών επαναλήφθηκε 2.500 χρόνια μετά, με αφορμή την ταινία «1922» του Νίκου Κούνδουρου. Η ταινία αυτή γυρίστηκε το 1977-1978 με τη χρηματοδότηση του κρατικού Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ). Από την εποχή των γυρισμάτων (τρία μόλις χρόνια μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο) η «Χουριέτ» είχε καταγγείλει την ταινία, υποστηρίζοντας ότι έτσι «υπονομεύονται» οι ελληνοτουρκικές συνομιλίες. Φυσικά το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών γνώριζε καλύτερους και αποτελεσματικότερους τρόπους διαμαρτυρίας.

Οι τουρκικές αντιδράσεις απέδωσαν! Το ελληνικό Υπουργείο Προεδρίας αρνήθηκε να δώσει άδεια προβολής στην ταινία, κάτι που ήταν απαραίτητο για ναβγει στις αίθουσες. Επί πλέον, το ΕΚΚ, το οποίο ήταν ιδιοκτήτης της ταινίας και είχε ως προϊστάμενη αρχή το Υπουργείο Βιομηχανίας, δέσμευσε την ταινία στο εργαστήριο. Μια κόπια που παρανόμως κατάφερε να εξασφαλίσει ο Κούνδουρος προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, αποσπώντας 9 βραβεία.

To Υπουργείο Προεδρίας, φοβούμενο την κατακραυγή δεν τόλμησε να απαγορεύσει την προβολή της ταινίας, η οποία παρέμενε δεσμευμένη στα συρτάρια του ΕΚΚ. Η λαθραία κόπια σταλθηκε το 1982 (οκτώ χρόνια από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο) στο Διεθνές Φεστιβάλ Βουδαπέστης. Μισή ώρα πριν την προβολή της, κατέφθασε από το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών εντολή προς τον Έλληνα πρέσβη να εμποδίσει την προβολή της ταινίας. Ο Έλληνας πρέσβης ζήτησε με τη σειρά του από το ουγγρικό Υουργείο Εξωτερικών να εμποδίσει την προβολή της ταινίας. Πράγμα που έγινε. Λίγο αργότερα, με παρέμβαση του Μικρασιάτη, τότε υπουργού, Γιάννη Καψή έλαβε τέλος η ομηρία της ταινίας και το ΕΚΚ την παρέδωσε στο Νίκο Κούνδουρο.….»

Ευτυχώς η δημοσίευση αυτή διασώθηκε από το HRNet και μπορείτε να τη βρείτε εδώ:http://www.hri.org/forum/diaspora/mikrasia/koundour.html

Για να κατανοήσετε όμως γιατί αναπτύχθηκαν τέτοιες συμπεριφορές και στάσεις στην Ελλάδα
θα πρέπει να διαβάσετε αυτό το κείμενο:

O αντιπροσφυγικός αναθεωρητισμός σε μέρη τρία

Αποτέλεσμα εικόνας

Advertisements

4 Σχόλια

  1. ΝΙΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ
    Η κιβωτός του Νίκου Κούνδουρου
    ΠΟΛΙΤΙΚΗ 19:44
    Ο​​ Νίκος ήταν ο καλύτερός μου φίλος. Τον γνώρισα στα τέλη του ’83, όταν ήρθα να ζήσω στην Ελλάδα. «Ο Κούνδουρος είναι κιβωτός. Θα μάθεις πολλά απ’ αυτόν», μου είπε η σοφή κοινή μας φίλη Μαρίζα Κωχ πριν μας συστήσει. Δεν κατάλαβα τι εννοούσε. Ηξερα ότι ο Κούνδουρος ήταν γνωστός σκηνοθέτης· λίγα χρόνια πριν είχα δει το «1922» σε φεστιβάλ στη Νότιο Αφρική και με είχε συνεπάρει, αλλά με είχε ενοχλήσει σε κάποια σημεία όπου φάνηκε μια υπερβολή, μια έλλειψη πειθαρχίας. Ο Κούνδουρος με ζύγισε με εκείνα τα σπινθηροβόλα μπλε μάτια και γίναμε φίλοι – στην αρχή ίσως λόγω της περιέργειάς του για το εξωτικό ον (ως «Αφρικανό λάιτ» με σύστησε μια – δυο φορές πριν το βαρεθεί) που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αφρική, που είχε σπουδάσει αρχαία ελληνικά στη Ν. Αφρική, που οι μόνες του αναφορές από την Ελλάδα ήταν από το ορεινό χωριό των παππούδων του στην Κρήτη. Περιέργεια και γενναιοδωρία ήταν βασικά συστατικά του Κούνδουρου. Πήρε ένα παιδί 22 χρονών (εκείνος θα ήταν 58 τότε) κάτω από τη μεγάλη (πάντα μαυροφορεμένη) του φτερούγα, του σύστησε έναν μοναδικό κόσμο της εποχής – τον Χατζιδάκι, τον Τσαρούχη, τον κυρ-Αλέκο τον σέμπρο του στην Κρήτη, τον ζωγράφο Χαράλαμπο Βαφειάδη, τον δημοσιογράφο Σπύρο Παγιατάκη, και πολλούς άλλους.

    Μαζί ταξιδέψαμε σε πολλά μέρη της Ελλάδος, βρίσκοντας φίλους παλιούς, κάνοντας νέους, σε παράγκες και επαύλεις. Είχε τον τρόπο να είναι γενναιόδωρος χωρίς να αισθάνεται ο άλλος ότι μειονεκτεί, ότι δεν προσφέρει και αυτός. Γνωρίζοντας ότι έκανα μεταφράσεις, μια μέρα ήρθε σπίτι μου με τα καλύτερα λεξικά που μπόρεσε να βρει. «Για να με βοηθάς καλύτερα», είπε. Κάποια Χριστούγεννα που ήμουν μόνος και απένταρος, πέρασε με τη μεγάλη Μερσεντές με την οποία είχε ζήσει στην εξορία στην Ευρώπη τα χρόνια της χούντας, και με πήρε μαζί του σε ένα σπίτι φίλων να γιορτάσουμε μαζί. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν το δικό μου σπιτικό άντεχε, ερχόταν με παρέα για να μαγειρέψουμε μαζί, για να προσφέρω με τη σειρά μου. Ακόμα έχω έπιπλα που είτε μου έδωσε όταν δεν είχα τίποτα, είτε με συμβούλευσε να αγοράσω στις εξορμήσεις που κάναμε στα γιουσουρούμ της Αθήνας και του Πειραιά. Οι φίλοι του ήταν ψηφίδες ενός πλέγματος όπου όλοι αντλούσαν δύναμη από το σύνολο για να προχωρήσουν μόνοι εκεί που επέλεγαν.

    Ο Κούνδουρος σκηνοθετούσε συνεχώς. Επλαθε. Λάτρευε τα υλικά: τους χονδρούς μαύρους μαρκαδόρους με τους οποίους έφτιαχνε υπέροχες ταμπέλες για τα πιο απλά πράγματα, τις μπογιές που χρησιμοποιούσε στις ζωγραφιές με το μοναδικό στιλ του, την πέτρα, το ξύλο και το σίδηρο με το οποίο έχτιζε σπίτια. Με το όραμα και την εικόνα στο μυαλό, έγραφε, σμίλευε, καθοδηγούσε, θώπευε, έσπρωχνε, απαιτούσε, έδινε (είχε τραυματιστεί στη μέση όταν πήγε να βοηθήσει σιδεράδες να σηκώσουν κάποια κάγκελα), γκρίνιαζε, ερωτοτροπούσε, γκρέμιζε, καμάρωνε. Αυτό αφορούσε είτε σχόλιο σε εφημερίδα, είτε σπίτι, είτε δουλειά στο πλατό με συνεργείο και ηθοποιούς. Αφορούσε τις σχέσεις του με όλους – φίλους, συγγενείς, συνεργάτες. Είχε φθάσει στο σημείο να ωθεί ανθρώπους να αλλάξουν το όνομά τους. Οσο και αν απογειωνόταν με «λογύδρια» και «εξυπνάδες», όπως έλεγε, άλλο τόσο άκουγε οποιονδήποτε είχε μπροστά του, διάβαζε συνεχώς, σκεπτόταν. Επικοινωνούσε με τους πάντες και τα πάντα – έδινε την προσοχή και τον χρόνο του.

    Εγινε κουμπάρος μου. Στον γάμο γλέντησε το παιχνίδι με την παράδοση, όπως και το έθιμο να αναζητεί, και να βρίσκει, με τη γιαγιά της συζύγου μου, κοινό πρόγονο από τα Σφακιά. Με τα χρόνια οι συναντήσεις μας λιγόστευαν. Είχε τις δικές του ασχολίες, και εγώ τις δικές μου. Η αγάπη, όμως, έμεινε. Γνώριζα τις αδυναμίες και τις ανησυχίες του. Ενώ καυχιόταν ότι το ξερό του κεφάλι τον βοήθησε να καταφέρει πολλά, την ίδια ώρα απορούσε όταν αντιμετώπιζε παρόμοιο πείσμα σε άλλους, ή όταν προκαλούσε αντιδράσεις. Μπορούσε να ανατρέψει μια φιλία δεκαετιών μέσα σε μια στιγμή θυμού. Η επιμονή του συχνά έμοιαζε με αλαζονεία. Γνώριζε ότι για να πετύχεις κάποια πράγματα πρέπει να σπρώξεις πολύ, να αγνοήσεις τα εμπόδια. Κατανοούσε ότι η καταγωγή του από δύο μεγάλες οικογένειες της Κρήτης τον προστάτευε, όταν οι σύντροφοί του ίσως κινδύνευαν περισσότερο. Είχε, όμως, και τις ουλές από σφαίρα, που αποδείκνυαν τη συμμετοχή του σε δύσκολους αγώνες. Είχε τη χάρη του ανθρώπου που στεκόταν γερά στο παρόν, γνώριζε το παρελθόν, που ήξερε τι ήθελε. Εκτός από την πορεία του στην τέχνη και στην κοινωνία, τα σπίτια που έχτισε στον Αγιο Νικόλαο, στο Μετς και στην Αίγινα είναι εικόνες μιας Ελλάδας που δεν έχασε τον δρόμο προς το μέλλον. Ο Νίκος Κούνδουρος ήταν άνθρωπος της εποχής του, όταν με το ταλέντο και τη φιλοδοξία, τους φίλους και την τύχη, μπορούσες να πετύχεις πολλά. Οταν η Ελλάδα απογειωνόταν.

    http://www.kathimerini.gr./898016/opinion/epikairothta/politikh/h-kivwtos-toy-nikoy-koyndoyroy

  2. Αντιγόνη Αμανατίτου: Ο Κούνδουρος με το 1922 δημιούργησε ένα πολιτισμικό γεγονός

    Μια από τις πιο γνωστές πρωταγωνίστριες του Νίκου Κούνδουρου, η ηθοποιός Αντιγόνη Αμανίτου, μας μίλησε εξαιρετικά συγκινημένη για την προσωπικότητα του σπουδαίου Έλληνα σκηνοθέτη και τη σημασία της πνευματικής του παρουσίας στην Ελλάδα.

    «Ο Νίκος ήταν ένας σημαντικός πνευματικός άνθρωπος, πολύ δυναμικός, δε φοβόταν κανέναν, δε φοβόταν κανένα εμπόδιο, δε σήκωνε αντιρρήσεις. Ήταν πολύ χαρισματικός, φοβερά γοητευτικός, δοτικός, σκηνοθέτης με πολύ ιδιαίτερο στίγμα που καθόρισε την εποχή του, πεισματάρης, δεν ορροδούσε προ ουδενός, γενναίος, με πολλά χαρίσματα. Μια πολυσχιδής προσωπικότητα, ζωγράφος, αρχιτέκτονας, ένα πολύ «ειδικό μάτι».

    Θα ήθελα να μου μιλήσετε για το κομμάτι της πνευματικότητας που έφερε, για τις συγκρούσεις του μέχρι τέλους και τις επίμονες αμφισβητήσεις του.

    Είχε το χάρισμα να κάνει πράγματα ακόμα και ασήμαντα να φαίνονται ξεχωριστά και ενδιαφέροντα. Ήταν ο ίδιος πολύ γοητευτικός και εστέτ, και όντως νομίζω εκτός από την προσωπική στενοχώρια συζητάμε για μια απώλεια που σφραγίζει το τέλος μιας ολόκληρης εποχής, την οποία καθόρισε με την παρουσία και τη στάση του.

    Όταν συνάντησα στο Παρίσι τον Νίκο είχα κάνει αρχιτεκτονική και τελείωνα ψυχολογία και όταν μου είπε ότι θέλει να κάνει μια ταινία μαζί μου είπα δεν είναι ηθοποιός και μου απάντησε « δε με νοιάζει καθόλου, ούτε να το συζητάς». Με αυτή την πρόταση άλλαξε η ζωή μου γιατί ο Νίκος πόνταρε ακριβώς πάνω στην περιέργειά μου για τα πράγματα και μου είπε «μα τι; δε θες να δεις ποιά είναι η μαγεία του σινεμά; Που θα σου ξανατύχει κάτι τέτοιο»; Και έτσι με έπεισε και έκανα το 1922 και έγινα ηθοποιός.

    1922
    1922
    Το 1922 έκανε πάταγο στην εποχή του, ήταν σχεδόν σκάνδαλο. Τι θυμάστε;

    Καταρχήν με το που βγήκε η ταινία απαγορεύθηκε. Δε μπορέσαμε να τη δούμε αμέσως. Ήταν μια έντονη ταινία που συζητήθηκε πολύ. Ο Νίκος δε σήκωνε αντιρρήσεις. Θυμάμαι στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης όταν βγήκε η ταινία και σάρωσε θυμάμαι ότι σε σήκωνε καμία αμφισβήτηση και καμία αντίρρηση στην άποψή του. Μου άρεσε το γεγονός ότι ποτέ δεν υποκρίθηκε, ποτέ δε σκέφτηκε και να πει ή να εννοήσει κάτι άλλο. Η ταινία αυτή ήταν ένα μοναδικό φαινόμενο καθώς δημιούργησε εκτός από ένα καλλιτεχνικό γεγονός και ένα πολιτισμικό γεγονός. Ο Νίκος ήταν μέσα σε αυτό το πνεύμα και ότι έκανε σήκωνε θόρυβο, συζήτηση. Του άρεσε κιόλας πάρα πολύ αυτό. Αυτό το ειδικό είδος ανθρώπου δε το συναντάς πολύ συχνά.

    Τι σας έλεγε σαν δάσκαλος;

    «Αφέσου στην προσωπική σου κίνηση», αυτό μου έλεγε και ένιωσα μεγάλη ελευθερία μαζί του, παρόλο που σαν σκηνοθέτης ήθελε να έχει την απόλυτη καθοδήγηση των ηθοποιών του. Ίσως επειδή δε ήμουν επαγγελματίας ηθοποιός κατανόησε ότι δε θα μπορούσα να υποστώ μεγαλύτερη πίεση. Και στο 1922 και στο Μπορντέλο.

    1922

    Τι θα εννοούμε στο μέλλον όταν θα λέμε το όνομα του Νίκου Κούνδουρου;

    Θα εννοούμε έναν ιδιαίτερο και πολύ σημαντικό πνευματικό άνθρωπο με μεγάλη δράση και μια διαδρομή που δεν είχε κενά.

    http://www.thetoc.gr/politismos/article/h-antigoni-amanitou-mila-sto-thetoc-gia-to-niko-koundouro


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: