Μια μάχη και δύο πόλεμοι: Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στα σύγχρονα Βαλκάνια

Η εισήγηση που έκανα στο συνέδριο που διοργάνωσε ο Δήμος Κιλκίς στις 19 Ιουνίου 2026 με αφορμή τα 113 χρόνια από την ομώνυμη μάχη με την οποία ουσιαστικά ολοκληρώθηκε ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος.

---

   Η δεύτερη φάση της πολεμικής σύγκρουσης στα ευρωπαϊκά ερείπια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  θα αρχίσει στις 16 Ιουνίου 1913 και θα περατωθεί στις 18 Ιουλίου. Το μέτωπο των βαλκανικών  χριστιανικών κρατών, που είχε κατανικήσει τα νεοτουρκικά στρατεύματα  είχε διαρραγεί και οι παλιοί σύμμαχοι συγκρούστηκαν μεταξύ τους για την τελική μορφή που θα είχε η εδαφική επικράτεια που θα κατοχύρωναν υπέρ τους. Η Βουλγαρία θα επιχειρήσει να μεγιστοποιήσει τα κέρδη της επιτιθέμενη κατά των Ελλήνων και των Σέρβων για να δεχτεί τελικά την επίθεση και της Ρουμανίας αλλά και της ηττημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και να χάσει το σύνολο σχεδόν των κερδών του Α’ Βαλκανικού Πολέμου.

     Η μάχη του Κιλκίς-Λαχανά υπήρξε το κομβικό σημείο στην εξέλιξη του Β’ Βαλκανικού Πολέμου. Έθεσε εκτός μάχης το μεγαλύτερο Βαλκάνιο ανταγωνιστή και επιβεβαίωσε οριστικά την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας στην Ελλάδα. 

Παράλληλα, η μάχη αυτή απέδειξε ότι η ενότητα και η προσήλωση σ’ ένα κοινό στόχο μπορεί να επιφέρει αποτελέσματα που φαίνονταν έως εκείνη τη στιγμή απραγματοποίητα. Αυτό το πνεύμα όμως, που οδήγησε στο θρίαμβο της μάχης του Κιλκίς, σύντομα θα παραχωρήσει τη θέση του στη διαίρεση και τον ανταγωνισμό. Ο Εθνικός Διχασμός, που θα είναι η επόμενη φάση εκείνης της μεγαλειώδους πορείας των βαλκανικών πολέμων, θα οδηγήσει στην τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής, στην οριστική απώλεια αρχαίων κοιτίδων όπως η Ιωνία, ο Πόντος και η Ανατολική Θράκη και θα δρομολογήσει τις ιστορικές εκείνες εξελίξεις που θα διαμορφώσουν τις σύγχρονες σχέσεις και εντάσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Το ιστορικό πλαίσιο 

Ας δούμε όμως σε τι πλαίσιο διεθνών σχέσεων και παρεμβάσεων συνέβησαν τα γεγονότα αυτά.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα Βαλκάνια ήταν η «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης» γιατί αποτελούσαν ένα ασταθές γεωπολιτικό σημείο του πλανήτη. Τα Βαλκάνια αποτελούσαν τη γέφυρα που συνέδεε την Ευρώπη με την Ασία και την Εγγύς Ανατολή. Η γεωστρατηγική θέση της Χερσονήσου του Αίμου καθόριζε και τη σημασία που της έδιναν οι μεγάλες δυνάμεις εκείνης της εποχής. Όποιος ήλεγχε τα Βαλκάνια, ήλεγχε και τα Στενά των Δαρδανελίων. Δηλαδή είχε τον έλεγχος της ναυσιπλοΐας μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Μεσογείου. Η απόκτηση αυτού του ελέγχου ήταν ο μεγάλος στόχος της Ρωσίας, τόσο την τσαρική όσο και την σοβιετική περίοδο. Παράλληλα αυτός ήταν και ο φόβος   της Μεγάλης Βρετανίας που καθόριζε την πολιτική της κάθε στιγμή. Γι αυτό και για πολύ καιρό για την εξωτερική βρετανική πολιτική η διατήρηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας φαινόταν ότι ήταν ο μόνος εγγυητής της ρωσικής επέκτασης. Έως τη στιγμή της εξάρτησης των Νεότουρκων από την Γερμανία του Κάιζερ, δηλαδή από το νέο παγκόσμιο ανταγωνιστή των Βρετανών. Στο σημείο αυτό ακριβώς για πρώτη φορά οι Βρετανοί αποφασίζουν την οριστική διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το ρόλο που είχε έως τότε  δόθηκε στην Ελλάδα, τον μεγάλο κερδισμένο των βαλκανικών πολέμων. Είναι η μεγάλη ευκαιρία για τους Έλληνες να πετύχουν την Εθνική τους Ολοκλήρωση. Αλλά στο σημείο αυτό ενέσκηψε το 1915 ο Εθνικός Διχασμός με τις δύο αντιδιαμετρικές στρατηγικές (φιλοβρετανική VS φιλογερμανική), που οδήγησαν τελικά στον πρώτο εμφύλιο πόλεμο και στην απόλυτη αποτυχία.

Η πολιτική της Ρωσίας στα Βαλκάνια

Μετά την ήττα της στον Κριμαϊκό Πόλεμο (1853-1856) η Ρωσία υιοθέτησε μια νέα ιδεολογία ως μέσο αύξησης της επιρροής και την ισχύος: τον πανσλαβισμό. Η ιδέα της ανασύστασης του ρωσικού και σλαβικού μεγαλείου φάνηκε να προσφέρει μια διέξοδο σ’ αυτήν την περίοδο της εθνικής αδυναμίας. Και η ενσάρκωση εκείνης της πρώτης περιόδου του πανσλαβισμού φάνηκε να είναι το βουλγαρικό εθνικό κίνημα.

Με την υποστήριξη της Ρωσίας δημιουργήθηκε το σύγχρονο βουλγαρικό κράτος ως ένας πιστός δορυφόρος στα Βαλκάνια που θα της εξασφάλιζε πρόσβαση στο Αιγαίο και στα Στενά των Δαρδανελίων. Η πολιτική αυτή ξεκίνησε με την διάσπαση της ενότητας του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Γι αυτό μεσολάβησε προς την οθωμανική εξουσία να αναγνωρίσει επισήμως την  Βουλγαρική Εξαρχία, δηλαδή την αυτόνομη βουλγαρική εκκλησία. Εφεξής το θρησκευτικό στοιχείο θα είναι το κύριο μέσο του βουλγαρικού εθνικισμού για να επεκτείνει την επιρροή του εκβουλγαρίζοντας τους σλαβόφωνους πληθυσμούς στην οθωμανική Μακεδονία. Έτσι θα ξεκινήσει ο ανταγωνισμός Ελλήνων και Βουλγάρων, αυτό που γνωρίζουμε ως Μακεδονικό Αγώνα, ο οποίος ξεκίνησε ως αντίδραση στη βουλγαρική εξέγερση του Ίλιντεν το 1903.

            Η ίδρυση του βουλγαρικού κράτους έγινε μετά τον ρωσο-τουρκικό πόλεμο του 1877-78 και με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (Μάρτιος 1878) οπότε η Ρωσία δημιουργεί τη Μεγάλη Βουλγαρία που περιλαμβάνει και όλη την Ανατολική και Κεντρική Μακεδονία πλην Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί την οργή των Μεγάλων Δυνάμεων που λίγους μήνες αργότερα ακυρώνουν τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου με τη Συνθήκη του Βερολίνου. Παρόλα αυτά θα δημιουργηθεί το Πριγκηπάτο της Βουλγαρίας ως ηγεμονία υποτελής στο σουλτάνο. Παράλληλα θα δοθεί αυτονομία, εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όμως, στην Ανατολική Ρωμυλία με πρωτεύουσα τη Φιλιππούπολη. Όμως τον Σεπτέμβριο του 1885 το  βουλγαρικό εθνικιστικό κίνημα με πραξικόπημα στην Φιλιππούπολη  κήρυξε την ένωση με το Πριγκηπάτο της Βουλγαρίας και έτσι ενσωμάτωσε παρά τις διεθνείς αντιδράσεις την Ανατολική Ρωμυλία.

Η ήττα της ρωσικής διπλωματίας με το Συνέδριο του Βερολίνου απομάκρυνε τη Βουλγαρία από τον πανσλαβιστή σύμμαχό της και έτσι άρχισε η προσέγγιση προς τη νέα μεγάλη διεθνή δύναμη, τη Γερμανία. Μετά από την βουλγαρική παρασπονδία οι Ρώσοι θα αναζητήσουν έναν νέο σλάβο σύμμαχο στα Βαλκάνια και αυτόν θα τον βρουν στο πρόσωπο της Σερβίας.

Η πλήρης ανεξαρτησία της Βουλγαρίας όμως θα επιτευχθεί το 1908

Παρόλη τη στροφή της Βουλγαρίας προς τη Γερμανία, η Ρωσία θα επιμείνει και θα ωθήσει τη Βουλγαρία στη δημιουργία της Βαλκανικής Συμμαχίας το 1912.

Η αυστριακή πολιτική στα Βαλκάνια

Η Αυστρο-ουγγρική Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε τα Βαλκάνια ως ένα ζωτικό χώρο στο Νότο που θα έπρεπε να βρίσκεται υπό τον έλεγχό της. Στόχος της υπήρξε ο έλεγχος της κοιλάδας του Αξιού και η κατάληψη της Οθωμανικής Θεσσαλονίκης. Στόχος της επίσης ήταν και η αναχαίτηση του πανσλαβισμού και της Σερβίας, εφόσον στα εδάφη της κατοικούσαν πολλοί σλαβικής προέλευσης πληθυσμοί και δεν θα ήθελε τον επηρεασμό της από τις γειτονικές σλαβικές χώρες. Παράλληλα, ήταν θανάσιμη αντίπαλος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Και ακριβώς αυτή η αντιπαλότητα μετέτρεψε τα Βαλκάνια σε «πυριτιδαποθήκη της Ευρωπης».

Η αντιπαράθεση της Αυστρίας με τη Σερβία, η οποία ήταν πλέον σύμμαχος της Ρωσίας, ειδικά μετά την ενίσχυσή της από τις βαλκανικές της νίκες, θα δημιουργήσει τη θρυαλλίδα που θα προκαλέσει λίγο αργότερα τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Αυστροουγγαρία ανήκει στις χώρες που είχαν κέρδη από τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878 εφόσον της δόθηκε η διοίκηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η οποία εν τούτοις περιοχή παρέμενε υπό την τυπική κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Την Βοσνία-Ερζεγοβίνη θα προσαρτήσει πλήρως το 1908 εκμεταλλευόμενη την εσωτερική πολιτική κρίση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας λόγω του κινήματος των Νεότουρκων. Η πράξη αυτή εξόργισε την Σερβία και την Ρωσία και δημιούργησε συνθήκες ένοπλης αντιπαράθεσης. Επίσης η Αυστρία υποστήριξε τη Βουλγαρία στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο εναντίον της Σερβίας και της Ελλάδας.

Όλα αυτά τα στοιχεία θα αποτελέσουν τις αιτίες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, η Αυστρο-ουγγαρία επιχείρησε σε συνεργασία με την Ιταλία, με τη δημιουργία του αλβανικού κράτους να εμποδίσει τη Σερβία να βρεί έξοδο στην Αδριατική και να εξαφανίσει τις βλέψεις της Ελλάδας για τη Βόρειο Ήπειρο.

Η γερμανική πολιτική στα Βαλκάνια

Η μεγάλη στρατηγική επιλογή της Γερμανίας από τα τέλη του 19^ου αιώνα υπήρξε η συμμαχία με την Οθωμανική Αυτοκρατορία και μέσω αυτής η οικονομική και γεωστρατηγική επέκταση στην Ανατολή (Drang nach Osten). Γι αυτό θεμέλιος λίθος της  γερμανικής πολιτικής ήταν διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η Γερμανία επένδυσε τεράστια κεφάλαια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Γερμανικοί όμιλοι (όπως η Deutsche Bank) χρηματοδότησαν τη δημιουργία της σιδηροδρομικής γραμμής Βερολίνου-Βαγδάτης, η οποία περνούσε μέσα από τα Βαλκάνια.

Η πλέον χαρακτηριστική προσωπικότητα αυτής της στρατηγικής γερμανικής επιλογής ήταν η αποστολή του Πρώσου στρατάρχη  Κόλμαρ φον ντερ Γκολτς (Colmar Freiherr von der Goltz, 1843–1916), που έμεινε στην ιστορία ως Γκολτς Πασάς (Goltz Pasha). Ο Γκολτς εστάλη στην Κωνσταντινούπολη το 1883 στο πλαίσιο της συνεργασίας της Γερμανίας με τον  Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β’. Αναμόρφωσε τις στρατιωτικές σχολές και δημιούργησε  μια ομάδα αξιωματικών που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στα επόμενα χρόνια. Η Γερμανία επένδυσε μεγάλα ποσά στην εκπαίδευση και στον εξοπλισμό του οθωμανικού στρατού.

Η νίκη των Οθωμανών κατά της Ελλάδας στον άτυχη πόλεμο του 1897  θεωρείται ότι οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις, στους συμβούλους και στον εξοπλισμό που είχε εισαγάγει. Επίσης και τα γιγάντια αμυντικά έργα του Σαραντάπορου που οι Βαλκάνιοι σύμμαχοι τα θεωρούσαν απόρθητα ήταν γερμανικής κατασκευής και διοίκησης.

Επίσης ο Γκολτς πασάς φέρει σημαντική ευθύνη για τις διώξεις και τις γενοκτονίες των χριστιανικών πληθυσμών (Αρμενίων, Ελλήνων, Ασσυρίων) στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Με το βιβλίο του  «Ο λαός στα όπλα» (Das Volk im Waffen), εισήγαγε την έννοια του απόλυτου, ολοκληρωτικού πολέμου καλλιεργώντας την άποψη ότι ο στόχος μιας εκστρατείας δεν είναι απλώς η ήττα του αντίπαλου στρατού, αλλά ο ολοκληρωτικός αφανισμός του εχθρού.

​ Το βιβλίο αυτό έγινε το «ευαγγέλιο» των Νεότουρκων. Ο Ενβέρ Πασάς είχε τον Γκολτς ως δάσκαλο και πρότυπο. Οι Νεότουρκοι εφάρμοσαν αυτή τη θεωρία της «εσωτερικής εκκαθάρισης» απέναντι στους χριστιανούς, τους οποίους θεωρούσαν εσωτερικό εχθρό και εμπόδιο για την ομογενοποίηση του κράτους.

Μετά την ήττα των Νεότουρκων το 1912 η γερμανική βαλκανική πολιτική αναπροσαρμόστηκε και συμπεριέλαβε και άλλες βαλκανικές χώρες. Ο νέος σύμμαχος ήταν πλέον η Βουλγαρία και ένα από τα μεταπολεμικά φιλέτα που της υποσχέθηκαν ήταν η Ανατολική Μακεδονία.

 Η ιταλική πολιτική στα Βαλκάνια

Στη πρώτη φάση η ιταλική πολιτική είχε ως κύριο στόχο την μετατροπή της Αδριατικής σε «ιταλική λίμνη». Θεωρούσε ως ανταγωνιστές την Αυστρία και τη Σερβία και γι αυτό επένδυε στη δημιουργία της ανεξάρτητης Αλβανίας. Ένα αλβανικό κράτος υπό την κηδεμονία της Ιταλίας θα ήλεγχε τα στενά του Οτράντο και θα ήταν φυσικός φραγμός τόσο της Σερβίας όσο και της Ελλάδας.

Στη Διάσκεψη του Λονδίνου στα τέλη του 1912, η Ιταλία και η Αυστροουγγαρία πρωτοστάτησαν για τη δημιουργία του κράτους της Αλβανίας. Αυτό έγινε αποκλειστικά για να αποκλειστεί η Σερβία από τη θάλασσα και να περιοριστούν τα ελληνικά κέρδη στην Ήπειρο.

Παράλληλα η Ιταλία αποσκοπούσε στην εδραίωση της παρουσίας της και στην Μεσόγειο. Έτσι, με τον ιταλο-τουρκικό πόλεμο του 1911-12 κατάφερε να αποσπάσει από την Οθωμανική Αυτοκρατορία τη Λιβύη και τα Δωδεκάνησα.

Στο επίπεδο των διεθνών συμμαχιών η Ιταλία κινήθηκε με βάση τα γεωπολιτικά της συμφεροντα. Ενώ ανήκε στη Τριπλή Συμμαχία μαζί με την Γερμανία και την Αυστροουγγαρία, δεν δίστασε να υπονομεύσει την Αυστρία στα Βαλκάνια. Επίσης, όταν έκρινε ότι άλλαζαν οι Συνθήκες άλλαζε και μέτωπο. Έτσι, όταν η Ελλάδα με τον Εθνικό Διχασμό θα βρεθεί στο φιλογερμανικό στρατόπεδο (1915-1917) εν μέσω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιταλία θα εγκαταλείψει την Τριπλή Συμμαχία. Θα προσχωρήσει στην Αντάντ ευελπιστώντας στα μεταπολεμικά κέρδη, τα οποία ήταν αυτά που έχανε η Ελλάδα με την φιλογερμανική της πολιτική. Δηλαδή την Δυτική Μικρά Ασία με τη Σμύρνη προσδοκώντας στη δημιουργία ενός ιταλικού κράτους μαζί με τα Δωδεκάνησα, μέσω του οποίου θα ήλεγχε την Ανατολική Μεσόγειο.

Η πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας στα Βαλκάνια

Ιστορικά, το Λονδίνο υποστήριζε την εδαφική ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για να εμποδίσει τη ρωσική κάθοδο στη Μεσόγειο. Γι αυτό και η  πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας στα Βαλκάνια το 1912 χαρακτηριζόταν από ουδετερότητα, επιδίωξη διατήρησης των ισορροπιών και αποτροπή ενός γενικευμένου ευρωπαϊκού πολέμου.

Όταν έγινε σαφές ότι η Βαλκανική Συμμαχία (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία, Μαυροβούνιο) επικρατούσε ολοκληρωτικά στα πεδία των μαχών, η Βρετανία εγκατέλειψε το δόγμα της οθωμανικής ακεραιότητας.

Η Βρετανία έβλεπε θετικά την εδαφική επέκταση της Ελλάδας στα νησιά του Αιγαίου και τη Μακεδονία, καθώς θεωρούσε τη χώρα μια ναυτική δύναμη που θα μπορούσε μελλοντικά να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε άλλες επιρροές στη Μεσόγειο.

Σε μεγάλο βαθμό η μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία συνέπιπταν στις εκτιμήσεις και στα συμφέροντα για τα της βαλκανικής. Παρότι και οι δύο χώρες ήταν σύμμαχες με τη Ρωσική Αυτοκρατορία δεν επιθυμούσαν εκείνη τη στιγμή τον έλεγχο των Στενών από αυτήν μέσω της Βουλγαρίας. Παράλληλα και οι δύο χώρες προσπαθούσαν να μην επιτρέψουν τα πράγματα να εξελιχθούν προς ένα γενικευμένο πόλεμο στην Ευρώπη. 

Η πολιτική της Γαλλίας στα Βαλκάνια το 1912 χαρακτηριζόταν από την αγωνιώδη προσπάθεια αποτροπής ενός ευρωπαϊκού πολέμου, τη διατήρηση των οικονομικών της επενδύσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την ενίσχυση της συμμαχίας της με τη Ρωσία.

Όταν η Βρετανία ανέλαβε πρωτοβουλία και συγκάλεσε τη Συνδιάσκεψη των Πρεσβευτών στο Λονδίνο τον Δεκέμβριο του 1912 για την ειρηνική διευθέτηση των συνόρων μετά το τέλος του βαλκανικού πολέμου, η Γαλλία την υποστήριξε με όλες της τις δυνάμεις προσδοκώντας στον περιορισμό της κρίσης στο διπλωματικό πεδίο. Φυσικά όπως γνωρίζουμε, ο στόχος αυτός δεν επιτεύχθηκε λόγω των βουλγαρικών προσδοκιών για πλήρη επικράτηση στη Μακεδονία.

Οι εξελίξεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά το κίνημα των Νεότουρκων(1908)

Το 1908 είναι το σημείο κατά το οποίο το πνεύμα του ακραίου φυλετισμού, που κόμιζε η τριανδρία της Θεσσαλονίκης των Τζεμάλ, Εμβέρ και Ταλαάτ πασά, υπερίσχυσε του ευρύτατου μεταρρυθμιστικού κινήματος που είχε αναφανεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία από τα τέλη του 19ου αιώνα (το 1891 είχε δημιουργηθεί το Κομιτάτο «Ένωση και Πρόοδος») και προσδοκούσε στη μετεξέλιξη της Αυτοκρατορίας σε κράτος δικαίου.

Ο νέες εθνικιστικές απόψεις που εμφανίζονται καθορίζουν ως εθνικό χώρο των Τούρκων μια εκτεταμένη περιοχή από το Αιγαίο έως τη θάλασσα της Κίνας. Το παντουρκιστικό κίνημα στοχεύει ακριβώς στη δημιουργία αυτής της νέας τουρκικής αυτοκρατορίας, όπου δεν θα υπάρχει θέση για κανένα άλλο έθνος εκτός απ’ αυτό των Τούρκων. Κύριοι υποστηρικτές των τάσεων αυτών ήταν οι Γερμανοί, οι οποίοι, με μια προνομιακή συμμαχία με το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα, επιδίωξαν αφενός το ξαναμοίρασμα του παλιού κόσμου των αγορών και των αποικιών και αφετέρου την οικονομική τους κυριαρχία στην Εγγύς Ανατολή με την εξαφάνιση των μόνων ανταγωνιστών τους, των Ελλήνων και των Αρμενίων.

Μετά από την αρχική ευφορία των χριστιανικών κοινοτήτων που πείστηκαν από το φιλελεύθερο προσωπείο των Νεότουρκων, ήρθε η διάψευση των προσδοκιών. Η ελληνική εφημερίδα «Νέα Αλήθεια» της οθωμανικής Θεσσαλονίκης  στις 10 Ιουλίου 1910: «Μας αφανίζετε. Δεν υπάρχουν λόγια για να περιγράψουμε τη δυστυχία που μας βρήκε τα δύο τελευταία χρόνια …για πιο λόγο υφιστάμεθα όλους αυτούς τους διωγμούς; …Μας παίρνετε όσα μας ανήκουν και τα δίνετε σε άλλους. Φυλακίζετε τους ιερείς και τους δασκάλους μας. Ξυλοκοπείται τους πολίτες και από παντού ακούγονται θρήνοι και οδυρμοί.»

Τον Οκτώβριο του 1911 αποφασίστηκε και επισήμως, σε συνέδριο των Νεότουρκων που έγινε στην οθωμανική Θεσσαλονίκη, η εξόντωση των μη τουρκικών εθνοτήτων. Επίσης φαίνεται ότι οι Νεότουρκοι είχαν εκπονήσει ένα σχέδιο μετατροπής της περιοχής μεταξύ Θεσσαλονίκης και Κωσταντινούπολης σε τουρκικό εθνικό κράτος με τη μεταφορά  χιλιάδων μουσουλμάνων κατοίκων και προσφύγων από την υπόλοιπη Βαλκανική.

Η αντιμειονοτική πολιτική της τάσης αυτής των Νεότουρκων, θα προκαλέσει μεγάλη  κοινωνική όξυνση. Οι Μικρασιάτες σοσιαλιστές, όπως ο Δ. Γληνός και ο Γ. Σκληρός, θα αναλύσουν από το 1909 με εντυπωσιακή διεισδυτικότητα τις νέες συνθήκες. Χαρακτηριστική είναι η προσέγγιση του Δημήτρη Γληνού: «Διωκόμεθα, απειλούμεθα, καταπιεζόμεθα, εκβιαζόμεθα, σφαζόμεθα, ηκούσθη από τους τόπους των χθεσινών συναδελφώσεων. Εις τα παράλια, καθώς και εις τα βάθη της Μικράς Ασίας, εις την Μακεδονίας, εις την Θράκην, εις την Ήπειρον, εις τας νήσους του Αρχιπελάγους άρχεται ο διωγμός….  η μόνη ultima ratio, η μόνη πειθώ, η μόνη ακαταμάχητος λογική, η λογική των όπλων. Η Ελλάς, η Βουλγαρία, η Σερβία και το Μαυροβούνιον έχουσιν εντός του τουρκικού κράτους εκτεθειμένους εις τας καταπιέσεις, εις τους διωγμούς, εις την μάχαιραν των Τούρκων εκατομμύρια αδελφών.»

Ακριβώς αυτή η κατάσταση υποχρέωσε τα σκληρά ανταγωνιζόμενα μεταξύ τους χριστιανική κράτη των Βαλκανίων να παρακάμψουν τους ανταγωνισμούς τους. Η ακραία εθνικιστική πολιτική των Νεότουρκων συνέβαλε στη σύμπηξη του μετώπου των χριστιανικών βαλκανικών χωρών και των βαλκανικών πολέμων που ακολούθησαν.

Οι Έλληνες την εποχή των Βαλκανικών πολέμων

Οι Έλληνες διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

-τους Έλληνες της ελεύθερης Ελλάδας οι οποίοι με τα επίσημα στοιχεία των απογραφών ανέρχονταν σε 2,5 με 2,6 εκατομμύρια στις αρχές του 20ού αιώνα και

-τους Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι οποίοι με βάση την πατριαρχική απογραφή προ του 1912 ανέρχονται σε 2,3 εκατομμύρια άτομα και με βάση την οθωμανική απογραφή 1,8 εκατομ.

-τους Έλληνες στην Αυτόνομη Κρήτη (1898–1913)η οποία δεν ανήκε ακόμα στο ελληνικό κράτος αλλά αποτελούσε την αυτόνομη Κρητική Πολιτεία. Σύμφωνα με την πρώτη επίσημη απογραφή που διενήργησε η αυτόνομη κυβέρνηση τον Ιούνιο του 1900, οι χριστιανοί Έλληνες του νησιού ανέρχονταν σε 269.319 κατοίκους, αποτελώντας τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού.

Ένα σημαντικό τμήμα (260.000 άτομα) του ένδημου ελληνισμού κατοικούσε εκείνη την εποχή στην Κύπρο, η οποίο -παρότι παρέμενε οθωμανικό έδαφος-  είχε αποδοθεί για διαχείριση στην Μεγάλη Βρετανία ως «δώρο» για την ανατροπή της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου. Αυτή ακριβώς η συγκυριακή διαχειριστική σχέση της Μεγάλης Βρετανίας με την Κύπρο επέτρεπε να προταθεί για ένωση με την Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 1915, εν μέσω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου έναντι της εξόδου της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ και κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Όμως η φιλογερμανική στάση της τότε ελληνικής βασιλικής κυβερνήσεως απέρριψε τη μοναδική αυτή πρόταση και ευκαιρία.  

                        Στην εποχή του Τανζιμάτ

Oι μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ ευνόησαν τη ραγδαία οικονομική και πολιτισμική ανάπτυξη των Ελλήνων Η οικονομική τους ισχύ ήταν μεγαλύτερη της πληθυσμιακής τους αναλογίας. Υπολογίζεται ότι το 50% του επενδεδυμένου κεφαλαίου στη βιομηχανία, καθώς και το 60% σε κλάδους μεταποίησης ανήκαν σε πολίτες που προέρχονταν από τις ελληνικές οθωμανικές κοινότητες. Το 1912, από τις 18.063 εμπορικές επιχειρήσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σε Έλληνες ανήκε το 46%, το 23% σε Αρμένιους, το 15% σε μουσουλμάνους. Υπολογίζεται ότι το 1914 από τις 6.507 βιομηχανίες και βιοτεχνίες, το 49%  ανήκε σε  Οθωμανούς Έλληνες, ενώ Έλληνες ήταν και το 46% των τραπεζιτών. Την ίδια χρονιά, υπολογίζεται ότι Έλληνες ήταν το 52% των γιατρών, το 49% των φαρμακοποιών, το 52% των αρχιτεκτόνων  το 37% των μηχανικών και το 29% των δικηγόρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Αυτή ακριβώς η κατάσταση οδήγησε τους Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να επενδύσουν πολιτικά στο δημοκρατικό μετασχηματισμό του κράτους και στην πλήρη κατάργηση των διαχωρισμών στη βάση της θρησκευτικής ή εθνικής ιδιαιτερότητας.  Το όραμα του ελληνο-οθωμανισμού για ένα εκδημοκρατισμένο, πολυπολιτισμικό κράτος κατέρρευσε γρήγορα (μεταξύ 1910–1912) γιατί η κυβέρνηση των Νεότουρκων στράφηκε γρήγορα σε έναν σκληρό, σοβινιστικό τουρκικό εθνικισμό, επιδιώκοντας την αφομοίωση ή την εξόντωση των μειονοτήτων, αντί για την ισοπολιτεία. Μετά το 1908 το όραμα της ειρηνικής συμβίωσης μέσα στην αυτοκρατορία κατέστη ανέφικτο.

                        Η πολιτική της Ελλάδας

Η εμφάνιση των βαλκανικών εθνικισμών και κυρίως του βουλγαρικού κατά το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα, μετέβαλε σε σημαντικό βαθμό το πεδίο συγκρότηση των αντιπαλοτήτων. Βαθμιαία οι Σλάβοι γίνονται οι κύριοι εχθροί. Η οικουμενική ορθοδοξία που εξέφραζε το Οικουμενικό Πατριαρχείο άρχισε να διαιρείται σε ξεχωριστά εθνικά σύνολα. Τα κινήματα ανεξαρτησίας των άλλων βαλκανικών λαών αντιμετωπίζουν τους Έλληνες σαν αντιπάλους μαζί με τους Τούρκους επιθυμώντας να απαλλαγούν από την πολιτιστική ελληνική κυριαρχία.

Η Ελλάδα υιοθέτησε κατά περιόδους σαφή φιλοοθωμανική πολιτική (ή πολιτική προσωρινής συνεννόησης με την Πύλη) κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, χρησιμοποιώντας την Οθωμανική Αυτοκρατορία ως ανάχωμα απέναντι στον σλαβικό κίνδυνο. Ο Χαρίλαος Τρικούπης ήταν ο κύριος εκφραστής αυτής της προσέγγισης. Θεωρούσε ότι ο εκβουλγαρισμός της Μακεδονίας αποτελούσε πολύ μεγαλύτερη και πιο άμεση απειλή για τα ελληνικά συμφέροντα από την παραμονή των εδαφών αυτών υπό οθωμανικό έλεγχο. Η θέση του Τρικούπη ήταν ότι η Ελλάδα προτιμούσε να συνορεύει στα βόρεια με μια εξασθενημένη Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία αργά ή γρήγορα θα κατέρρεε, παρά με μια ισχυρή και επιθετική Σλαβική Ομοσπονδία ή μια Μεγάλη Βουλγαρία που θα είχε την πλήρη στήριξη της Ρωσίας. Κατά τη δεκαετία του 1880, ο Τρικούπης επιδίωξε μυστικές επαφές με την Κωνσταντινούπολη, προτείνοντας μια άτυπη ελληνοτουρκική συνεννόηση για τον κοινό περιορισμό της βουλγαρικής διείσδυσης στη Μακεδονία.

Σε αυτή τη βάση εμφανίστηκε η άποψη των Δραγούμη-Σουλιώτη για την ελληνοτουρκική συνομοσπονδία. Απλώς ο Ίων Δραγούμης δεν αντιλήφθηκε την απόλυτη ρήξη στις έως τότε συνθήκες που επέφερε το νεοτουρκικό κίνημα το 1908 και  η άνοδος των εθνικιστών στην εξουσία.

Εάν εξαιρεθεί ο ατυχής ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897, που προκλήθηκε από εσωτερική πολιτική πίεση και την κρητική επανάσταση, η Ελλάδα ακολούθησε με συνέπεια αυτή την αντισλαβική πολιτική συνεννόησης με την Υψηλή Πύλη.

Το κίνημα των Νεότουρκων του 1908 καθώς και η παρακμή του ελληνικού πολιτικού συστήματος προκάλεσαν το στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί (Αύγουστος 1909) που είχε επικεφαλής τον συνταγματάρχη πυροβολικού Νικόλαο Ζορμπά. Η μεγάλη λαϊκή υποστήριξη του κινήματος του επέτρεψε να παρέμβει στη διαμόρφωση ενός νέου πολιτικού σκηνικού. Οι στρατιωτικοί με το Κίνημα στο Γουδί, δεν επιθυμούσαν να εγκαθιδρύσουν δικτατορία, ούτε είχαν την εμπειρία να κυβερνήσουν οι ίδιοι. Αναζητούσαν έναν ικανό, έντιμο και άφθαρτο πολιτικό για να εφαρμόσει το μεταρρυθμιστικό τους πρόγραμμα.

Στα τέλη του 1909 ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος πρότεινε στον εκ Πατρών Δημήτριο Γούναρη να αναλάβει την πρωθυπουργία.  Ο Γούναρης απέρριψε την πρόταση του αρχηγού του Συνδέσμου Νικολάου Ζορμπά. Μετά την άρνηση του Γούναρη, ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος στράφηκε στην Κρήτη και κάλεσε στην Αθήνα τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Ο Βενιζέλος αρνήθηκε επίσης αρχικά την πρωθυπουργία, αλλά ανέλαβε ρόλο πολιτικού συμβούλου του Συνδέσμου, οδηγώντας τελικά τη χώρα σε εκλογές, στην αναθεώρηση του Συντάγματος και στην ανάληψη της εξουσίας από τον ίδιο το 1910.

Ο Βενιζέλος είχε μια άλλη γεωπολιτική αντίληψη από αυτήν που επικρατούσε στους κύκλους των Αθηνών. Το κύριο ζήτημα για τον Βενιζέλο ήταν η συμμετοχή στις διαδικασίες αποσύνθεσης της Οθωμανικής  Αυτοκρατορίας και την μεγέθυνση των ελληνικών κερδών. Παράλληλα, λόγω του Κρητικού Ζητήματος, ήταν πολύ καλός γνώστης των σχέσεων και των δυνατοτήτων των Μεγάλων Δυνάμεων. Καταλαβαίνοντας ότι η εποχή εκείνη ήταν κρίσιμη που κυοφορούσε εξελίξεις, επιχείρησε να ειρηνεύσει το εσωτερικό μέτωπο. Έτσι, αγνοώντας τις θέσεις του Στρατιωτικού Συνδέσμου που αντιδρούσε στον κύριο ρόλο που είχαν έως τότε οι βασιλικοί πρίγκιπες στη διοίκηση του στρατεύματος, τοποθέτησε τον διάδοχο Κωνσταντίνο σαν Γενικό Επιθεωρητή του Στρατού και προσέλαβε ως υπασπιστή του τον Ιωάννη Μεταξά. Παράλληλα επέλεξε τη γαλλική αποστολή για την εκπαίδευση του ελληνικού στρατού ως αντίπαλο δέος στους Γερμανούς που εκπαίδευαν και εξόπλιζαν τους Τούρκους.

Την ίδια εποχή στα Βαλκάνια, ως αποτέλεσμα της ρωσικής πίεσης δημιουργήθηκε στις αρχές του 1912 μια αντιτουρκική συμμαχία της Βουλγαρίας με τη Σερβία. Στη συμμαχία αυτή προσχώρησε στη συνέχεια το Μαυροβούνιο. Έως εκείνη τη στιγμή η Ελλάδα ήταν απούσα από τις εξελίξεις. Πρώτα γιατί κανείς δεν την υπολόγιζε ως σημαντική στρατιωτική δύναμη και έπειτα γιατί ήταν ανταγωνιστής των βουλγαρικών βλέψεων για την οθωμανική Μακεδονία.  

Στην ίδια την Ελλάδα υπήρχαν δύο αντίθετες απόψεις. Η μια ήταν η ακραία αντισλαβική που εξέφρασε ο Ίων Δραγούμης. Για τις δύο αυτές γραμμές ο Δραγούμης έγραψε: «Η μία (του Βενιζέλου) επίστευε και φώναζε να μεγαλώσει όπως όπως η Ελλάδα. Η άλλη έλεγε να ζήσει και να προκόψει το ελληνικό έθνος και να συγκυριαρχήσει με τον Τούρκο στην Ανατολή….».

Η άλλη άποψη που εξέφρασε ο Ελευθέριος Βενιζέλος για την παρούσα στιγμή ήταν: «Ή θα νικήσουν τα σλαβικά κράτη και η Ελλάς μένει εσαεί εις την Μελούναν. Ή νικά η Τουρκία και χάνεται δια παντός ο ελληνισμός».

Τελικά η πίεση του Βενιζέλου για συμμετοχή της Ελλάδας στη Βαλκανική Συμμαχία  έγινε αποδεκτή από τους Βούλγαρους και η συνθήκη μεταξύ τους υπογραφτηκε στις 16 Μαϊου του 1912. Ο μόνος λόγος που η Βουλγαρία συναίνεσε στην συμμετοχή της Ελλάδα στον κοινό συνασπισμό ήταν  η ύπαρξη του ελληνικού στόλου στο Αιγαίο, ο οποίος θα μπορούσε να εμποδίσει τη μεταφορά στρατευμάτων είτε από τη Μικρά Ασία είτε μέσω των Δαρδανελίων στα μέτωπα του πολέμου.

Έτσι διαμορφώθηκε το συμμαχικό μέτωπο που αποτελούνταν αποκλειστικά από τέσσερα κράτη: την Ελλάδα, τη Σερβία, τη Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο.

Στις 4 Οκτωβρίου ξεκίνησε και επισήμως ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος.

Συνοψίζοντας

Οι επιτυχίες των συμμάχων κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο υπερέβησαν κάθε αισιόδοξη πρόβλεψη. Οι Τούρκοι ηττήθηκαν σε όλα τα μέτωπα και σε αθυό συνέβαλε καθοριστικά η δράση του ελληνικού στόλου που εμπόδισε τη μεταφορά στρατευμάτων στα βαλκανικά μέτωπα του πολέμου. Πολύ ευνοημένη από τις εξελίξεις ήταν η Ελλάδα, η οποία καταφέρνοντας να υπερνικήσει τα οθωμανικά στρατεύματα στο Σαραντάπορο κατέλαβε μεγάλα τμήματα της Μακεδονίας, την Ήπειρο και τη Θεσσαλονίκη την οποία εποφθαλμιούσαν οι Βούλγαροι. Οι Έλληνες είχαν να αντιμετωπίσουν ένα μόνο σώμα στρατού γιατί τον κύριο όγκο των στρατευμάτων (τρία σώματα στρατού) οι Νεότουρκοι τα είχαν παρατάξει στην Ανατολική Θράκη για την προστασία της Κωνσταντινούπολης.

Τον Μάϊο του 1913 ο βουλγαρικός στρατός θα κατανικήσουν τα οθωμανικά στρατεύματα και θα φτάσει έξω από την Κωνσταντινούπολη. Τότε οι Μεγάλες Δυνάμεις (Μεγ. Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Ρωσία και Ιταλία) παρενέβησαν και επέβαλαν στους εμπόλεμους ανακωχή. Στις 17  Μαΐου 1913 (με το παλιό ημερολόγιο) υπεγράφη μεταξύ των πρεσβευτών των Μεγάλων Δυνάμεων και της οθωμανικής εξουσίας η Συνθήκη του Λονδίνου, με την οποία έμπαινε τέλος στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Οι όροι της συνθήκης έγιναν αποδεκτοί από τους εκπροσώπους των νικητών με επιφύλαξη. Η Τουρκία έχανε όλες τις ευρωπαϊκές της κτήσεις, δημιουργείτο ανεξάρτητο κράτος της Αλβανίας, η Κρήτη παραχωρούνταν στους 4 συμμάχους, οι 3 εκ των οποίων παραιτήθηκαν κάθε αξίωσης υπέρ της Ελλάδας. Η τελική χάραξη των συνόρων καθώς και η μοίρα των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου θα καθορίζονταν σε νέα συνδιάσκεψη. Η Συνθήκη αυτή αποδείχθηκε εξαιρετικά βραχύβια. Ένα μήνα μετά την υπογραφή της Συνθήκης, ο βουλγαρικός στρατός επιτέθηκε αιφνιδιαστικά κατά της Ελλάδας και της Σερβίας.

Έτσι άρχισε ο Β΄Βαλκανικός πόλεμος, ο οποίος θα τελείωνε οριστικά με ήττα της Βουλγαρίας. Με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913 με το παλαιό ημερολόγιο) στην Ελλάδα επιδικάζονταν οριστικά η Κρήτη, η Ήπειρος, η Μακεδονία έως τον Νέστο ποταμό. Χανόταν η Βόρειος Ήπειρος, που απεδίδετο στην Αλβανία για να έχει βιώσιμα σύνορα και η νήσος Σάσσων, μικρό νησάκι στην είσοδο του λιμανιού του Αυλώνα, που αποτελούσε προσάρτημα των Επτανήσων όταν αυτά παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα το 1864. Η Σερβία κέρδιζε την Βόρειο Μακεδονία και το Νόβι-Παζάρ και η Βουλγαρία τη Δυτική Θράκη, για να έχει μια διέξοδο στο Αιγαίο και τμήμα της Μακεδονίας, που ονομάζει ως σήμερα Μακεδονία του Πιρίν. Η Βουλγαρία έχασε το μεγαλύτερο μέρος της Θράκης από ισχυρή αντεπίθεση του τουρκικού στρατού και μέρος της Δοβρουτσάς από επέλαση των Ρουμάνων, οι οποίοι δρώντας καιροσκοπικά και ύπουλα τους επιτέθηκαν στα νώτα όταν όλα είχαν κριθεί.

ΠΗΓΕΣ

-Βλάσης Αγτζίδης, Μεταξύ Σεβρών και Λωζάννης. Πλευρές της μικρασιατικής τραγωδίας, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2022

-Γεώργιος Βεντήρης, Η Ελλάς του 1910-1920, (τομ. 1-2, β’ έκδ.), εκδ. Ίκαρος, Αθήνα, 1970

-R. Clogg, Σύντομη ιστορία της Νεότερης Ελλάδας, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1993

-Σόλων Γρηγοριάδης, Οι βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913, εκδ. Δ.Ο.Λαμπράκη, Αθήνα, 1979

-Ελένη Κ. Δημητρίου, Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2022

-Στράτος Δορδανάς, Οι Αργυρώνητοι. Η γερμανική προπαγάνδα στην Ελλάδα κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2021

-Η Ελλάδα των βαλκανικών πολέμων (1912-13), επιμ. Κ. Τρίχα-Ε. Γαρδίκα Κατσιαδάκη, εκδ. ΕΛΙΑ, Αθήνα, 1993

-Γεώργιος Κ. Ευστρατιάδης, Οι επεκτατικές προσπάθειες των Βουλγάρων και ο 2^ος βαλκανικός πόλεμος -1913, εκδ. Χριστοδουλίδη, Θεσσαλονίκη, 1993

-Χρήστος Π. Ίντος, Βαλκανικοί πόλεμοι (1912-1913). Από το Κιλκίς στη Δοϊράνη και τη Στρώμνιτσα, εκδ. Ελληνικές Εκδόσεις, Αθήνα, 2013

-Γιώργος Λεονταρίτης, «Η διεθνής θέση της Ελλάδας στις παραμονές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου», Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΕ, εκδ. Eκδοτική Αθηνών, σελ. 15-98

-Γεώργιος Λογοθέτης, Η βαλκανική κρίση του 1875 και η άνοδος των εθνικισμών στα Βαλκάνια: Εθνικές, πολιτικές και οικονομικές όψεις, https://pandemos.panteion.gr/files/168d48bb-6fca-4a40-b36b-9e338f94f6c9

-Κώστας Λούλος, Η γερμανική πολιτική στην Ελλάδα 1896-1914, εκδ. Μορφωτικό Ινστιτούτο ΑΤΕ, Αθήνα, 1991

-Δημήτρης Ε. Φιλιππής, Προφασισμός, Εκφασισμός, ψευδοφασισμός. Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία στον Μεσοπόλεμο, εκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2010

---

Εδώ μπορείτε να δείτε όλο το συνέδριο που κρατά περισσότερο από 4 ώρες.

Η δική μου εισήγηση είναι η δεύτερη και ξεκινά στο -3.56 (μιας και ο μετρητής μετράει αντίστροφα. Δηλαδή το πόσος χρόνος απομένει έως την ολοκλήρωση)…

Goltz Pasha: Ένας Γερμανός, εμπνευστής των γενοκτονιών

Ο Κόλμαρ φον ντερ Γκολτς (Colmar Freiherr von der Goltz, 1843–1916), ήταν ένας Πρώσος στρατάρχης που έμεινε στην ιστορία ως Γκολτς Πασάς (Goltz Pasha) για τον καθοριστικό του ρόλο στην αναδιοργάνωση του οθωμανικού και νεοτουρκικού στη συνέχεια, στρατού.

Ο Γκολτς εστάλη στην Κωνσταντινούπολη το 1883 στο πλαίσιο της συνεργασίας της Γερμανίας με τον Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β’. Αναμόρφωσε τις στρατιωτικές σχολές και δημιούργησε μια ομάδα αξιωματικών που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στα επόμενα χρόνια.

Η νίκη των Οθωμανών κατά της Ελλάδας στον άτυχη πόλεμο του 1897 θεωρείται ότι οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις και στον εξοπλισμό που είχε εισαγάγει.

Επίσης ο Γκολτς πασάς φέρει σημαντική ευθύνη για τις διώξεις και τις γενοκτονίες των χριστιανικών πληθυσμών (Αρμενίων, Ελλήνων, Ασσυρίων) στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Das Volk im Waffen

Με το βιβλίο του «Ο λαός στα όπλα» (Das Volk im Waffen), εισήγαγε την έννοια του απόλυτου, ολοκληρωτικού πολέμου καλλιεργώντας την άποψη ότι ο στόχος μιας εκστρατείας δεν είναι απλώς η ήττα του αντίπαλου στρατού, αλλά ο ολοκληρωτικός αφανισμός του εχθρού.

​Το βιβλίο αυτό έγινε το «ευαγγέλιο» των Νεότουρκων. Ο Ενβέρ Πασάς είχε τον Γκολτς ως δάσκαλο και πρότυπο. Οι Νεότουρκοι εφάρμοσαν αυτή τη θεωρία της «εσωτερικής εκκαθάρισης» απέναντι στους χριστιανούς, τους οποίους θεωρούσαν εσωτερικό εχθρό και εμπόδιο για την ομογενοποίηση του κράτους.

Θεωρείται ότι ο φον ντερ Γκολτς ήταν από τους θεωρητικούς που πάνω τους βασίστηκαν αργότερα οι εθνικοσοσιαλιστές για να να διαμορφώσουν την ιδεολογία τους. Τις θέσεις του, που διατυπώνονται στο «Das Volk im Waffen», τις συνανταμε αργότερα στο έργο του Χίτλερ.

​Από τη δεκαετία του 1890, κατά τις πρώτες μεγάλες σφαγές των Αρμενίων, ο Γκολτς είχε προτείνει μια συγκεκριμένη «λύση» για τα εθνοτικά προβλήματα της αυτοκρατορίας: τη μαζική μεταφορά και επανεγκατάσταση πληθυσμών.

​Αυτή ακριβώς η ιδέα της βίαιης εκτόπισης διαμόρφωσε την στρατηγική εξόντωσης που εφάρμοσαν οι Νεότουρκοι με τις «πορείες θανάτου». Ήταν μια αποτελεσματική μέθοδος εξόντωσης μέσω της πείνας, των κακουχιών και των επιθέσεων.

Η στρατιωτική «αναγκαιότητα» των εκτοπισμών

Από τη θέση του, γνώριζε πλήρως τις σφαγές και τους εκτοπισμούς των Αρμενίων και των Ελλήνων που ξεκίνησαν το 1914-1915. Όχι μόνο δεν διαμαρτυρήθηκε, αλλά θεωρούσε αυτές τις πράξεις ως «στρατιωτική αναγκαιότητα» για την ασφάλεια του κράτους.

Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε αρχικά ως γενικός διοικητής στο κατεχόμενο Βέλγιο, όπου εφάρμοσε σκληρά μέτρα κατά της αντίστασης. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και ανέλαβε τη διοίκηση της 6ης Στρατιάς στη Μεσοποταμία.

Πέτυχε σημαντικές νίκες κατά των Βρετανών, με αποκορύφωμα την πολιορκία του Κουτ-ελ-Αμάρα.

Πέθανε στη Βαγδάτη τον Απρίλιο του 1916, επίσημα από τύφο, αν και υπήρξαν φήμες για δηλητηρίαση.

Οι φωτογραφίες

Η φωτογραφία απεικονίζει την τελετή κηδείας του στη Βαγδάτη το 1916. Η τελετή πραγματοποιήθηκε σε έναν προμαχώνα των τειχών της παλιάς πόλης, δίπλα στον ποταμό Τίγρη. Στο κέντρο της εικόνας διακρίνεται το φέρετρο καλυμμένο με την οθωμανική σημαία, περιτριγυρισμένο από στρατιωτικούς και αξιωματούχους.

Επίσης στον τάφο του που βρίσκεται στα Θεραπεία της Κωνσταντινούπολης υπάρχει η επιγραφή:

«Γενικός Στρατάρχης Β. Λεοπ. Κόλμαρ
Βαρόνος φον ντερ Γκολτς
Αρχιστράτηγος μιας τουρκικής στρατιάς
Γεννήθηκε 12 Αυγούστου 1843στο Μπίλκενφελντ
Πέθανε 19 Απριλίου 1916 στη Βαγδάτη«.

Στην κορυφή του Σταυρού βρίσκεται η Ημισέληνος για να τονίσει την ιδιαίτερη συμβολή του στην τουρκική ιστορία .

———

Για τη γερμανική συνενοχή στη γενοκτονία των Αρμενίων και των υπολοίπων χριστιανικών πληθυσμών (Ελλήνων και Ασσυρίων) δες:

https://www.dw.com/el/%CE%B7-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%BD%CE%BF%CF%87%CE%AE-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BF%CE%BA%CF%84%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B1%CF%81%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%AF%CF%89%CE%BD/a-58778429?fbclid=IwY2xjawSadpRleHRuA2FlbQIxMABicmlkETB1QkJYczltY01lSTRJQm9Gc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHqjgGYFsFZQojILSLUWiqfIEmI6M2-XkYYRXZGUoG_rn4fFs2gwsEw8pEXHx_aem_tT31hzrF2K6qWKOiC3B1pw

https://www.dw.com/…/von goltz

Μιλώντας για τον Μπουτάρη, την ΠΟΕ και τον δήμο Θεσσαλονίκης

Με αφορμή την πρόθεση του Δήμου να ονοματοδοτησει ένα πάρκο τιμώντας τη μνήμη του Γιάννη Μπουτάρη, μια από τις ποντιακές ομοσπονδίες αντέδρασε με ένα δημόσιο κείμενο.

Θεωρώ οτι κίνηση της ΠΟΕ ήταν υπερβολική και δίνει λαβη σε όσους περιμένουν στη γωνία να κατηγορήσουν τον ποντιακό χώρο ως ένα χώρο που κυριαρχούν οι ακραίοι. [Κάτι που βεβαίως δεν ισχύει μιας και η σημερινή ηγετική ομάδα της ομοσπονδίας αυτής παραπέμπει περισσότερο στην βασιλοκομμουνιστική συνεργασία του Οκτώβρη του 1920 ]

Φυσικά χρειαζόταν υπόμνηση των εύκαιρων και ανεύθυνων κατά καιρούς σχολίων του Μπουτάρη, ο οποίος ομως απ’ την άλλη συμμετείχε στις εκδηλώσεις μνήμης της Γενοκτονίας και κυκλοφορούσε με το σχετικό σηματάκι στο πέτο…

Κάναμε πολύ προσπάθεια πριν από κάποια χρόνια να αποδείξουμε ότι η χειροδικία κατά του Μπουτάρη έγινε από χρυσαυγιτίζοντες ακροδεξιούς….

Με αφορμή τον προπηλακισμό του Γ. Μπουτάρη

Τυχαίνει κάποιοι από μας τους παλιούς να έχουμε δώσει σκληρές μάχες μέσω των εντύπων την εποχή που ζούσε και μεγαλουργούσε ο Μπουτάρης.

Και θεωρώ ότι εκείνες οι μάχες που δόθηκαν είναι πολύ σημαντικότερες από τις αχρείαστες καταγγελίες τώρα που αυτός είναι νεκρός…

Λοιπόν, τον Μπουτάρη τον γνώρισα την εποχή που ήταν δήμαρχος της Θεσσαλονίκης. Μιλήσαμε, άκουγε τον αντίλογο και αυτό ήταν ένα από τα χαρίσματα που είχε…

Η γνώμη μου για το πρόσωπο αυτό είναι η εξής:

——————————————————————————

Σε σχέση με τους προηγούμενους διεφθαρμένους θεσσαλονικάρχες (Παπαγεωργόπουλος, Ψωμιάδης κλπ) ξεχώριζε και έπαιρνε άριστα.

Όμως εκτός από αυτό ήταν ένας πολιτικά συντηρητικός εύπορος ντόπιος, βλάχικης καταγωγής, με ριζοσπαστικές κοινωνικές αντιλήψεις και λίγη γνώση της ιστορίας.

Το όραμα του ήταν να κάνει και πάλι τη Θεσσαλονίκη πρωτεύουσα των Βαλκανίων και πόλο τουριστικής έλξης.

Μπρος σ’ αυτή τη μεγαλομανία του και την πρόθεση να αξιοποιήσει τουριστικά το υποτιθέμενο σπίτι του Κεμάλ θυμήθηκε την παρακαταθήκη του Ιωάννη Μεταξά που το 1938 είχε χαρίσει στο τουρκικό κράτος το σπίτι αυτό (το σημερινό προξενείο) και είχε μετονομάσει την Οδό Αποστόλου Παύλου σε Οδό Κεμάλ Ατατούρκ.

Και όταν αρχίσαμε τα δημοσιεύματα κατά αυτής της ιδέας είπε εκείνα τα απαράδεκτα για τους πρόσφυγες και τον Κεμάλ. Νομίζω ότι ήταν αποτέλεσμα της άγνοιας και της ημιμάθειας (σαν κι αυτή που χαρακτηρίζει πολλούς Πόντιους σήμερα) δεδομένου ότι τα εγγονάκια του είναι κατά το ήμισυ ποντιόπουλα.

Παράλληλα συμμετείχε στις εκδηλώσεις Μνήμης για τη Γενοκτονία στις 19 Μαΐου και φορούσε περήφανα το σχετικό σηματάκι.

Με δυο λόγια ήταν ένας αντιφατικός άνθρωπος με τα καλά του και τα κακά του.

Σε ανάμνηση εκείνης της εποχής των συγκρούσεων διαβάστε ένα μεγάλο κείμενό μου που είχε φιλοξενήσει τότε η «Μακεδονία» με τίτλο «Οδός Κεμάλ, αριθμός Μηδέν». Έναν πολύ έξυπνο τίτλο που είχε δώσει ο Πάνος Ζέρβας σε ένα σχετικό του κείμενο στην παλιά του «Καλύβα»:

Οδός Κεμάλ, αριθμός Mηδέν… Μεταχρονολογημένη επιστολή στον κ. Μπουτάρη

Και όσοι έχετε όρεξη, διαβάστε άλλο ένα στον «Εύξεινο Πόντο», από τα πολλά που γράφτηκαν τότε με τίτλο:

«Οι μισές αλήθειες του κ. Μπουτάρη»:

https://efxinospontos.gr/…/3245-vlasis-agtzidis-oi…

Και ένα τελευταίο που αφορά τη συγκεκριμένη ομοσπονδία.

Εδώ η ΠΟΕ δεν αντέδρασε πριν από χρόνια σε ένα πολύ μεγαλύτερης ουσιαστικής και συμβολικής αξίας γεγονός: στην προσπάθεια ακύρωσης της Δίκης των Εξ υπευθύνων της μεγαλύτερης σύγχρονης τραγωδίας που έπληξε τον ελληνισμό… Μια μεθόδευση των φυσικών και πολιτικών απογόνων εκείνων που προκάλεσαν τη Μικρασιατική Καταστροφή και βαρυνονται ειδικά για την έναρξη της δεύτερης φάσης Γενοκτονίας των Ποντίων.

Και ήταν τότε η μοναδική προσφυγική ομοσπονδία που συντάχθηκε με τους εχθρούς της προσφυγικής μνήμης…..

Τα δύο μέτρα και τα δύο σταθμά , δεν είναι έντιμη στάση ..

---

Mια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το θέμα αυτό έγινε στη σελίδα μου στο fb:

Μαρτυρία ενός εθελοντή Μικρασιάτη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο…

Με πρωτοβουλία του Κωνσταντινουπολίτη Νίκου Μιχαηλίδη και με τη συνεργασία της Εύας Αχλάδη, ήρθε στο φως το πολύτιμο Ημερολόγιο του Αλέξανδρου ΝΤΆΝΙΑ. Ενός Μικρασιάτη από τη Μηχανιώνα που βρίσκεται στο άκρο της Κυζικηνής χερσονήσου στην Προποντίδα

Ο Αλέξανδρος Ντάνιας στρατεύτηκε ως εθελοντής στον στρατό της Εθνικής Άμυνας από την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και πολέμησε στο Μακεδονικό Μέτωπο .

Σκοτώθηκε στη τρίτη μάχη της Δοϊράνης που διεξήχθη στις 18 και 19 Σεπτεμβρίου του 1918 πολεμώντας κατά των Βουλγάρων. Η ειρωνία είναι ότι λίγες ημέρες μετά, στις 29 Σεπτεμβρίου, η Βουλγαρία συνθηκολόγησε και ο πόλεμος στο Μακεδονικό Μέτωπο έλαβε τέλος.

To Hμερολόγιο του Αλέξανδρου Ντάνια για την εμπειρία του στο Μακεδονικό Μέτωπο έχει ιδιαίτερη αξία γιατί αφενός φωτίζει τα κίνητρα της εθελοντικής του στράτευσης και αφετέρου παρουσιάζει τα γεγονότα και τις συνθήκες του πολέμου έτσι όπως τα έζησε, αυθεντικά και αδιαμεσολάβητα.

In memoriam: Καλό ταξίδι Μαρία Βεργέτη

Ως κεραυνός εν αιθρία έπεσε η είδηση ότι η Μαρία έφυγε. Η θλίψη είναι το κυρίαρχο συναίσθημα…

Και αυτό γιατί η Μαρία μας ήταν νέα ακόμα και είχε πολλά να προσφέρει στην έρευνα την οποία με τόση αφοσίωση υπηρέτησε.

Mε αφορμή τις εκλογές στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης

Με αφορμή τις εκλογές στην Εύξεινο λέσχη Θεσσαλονίκης έπιασα και πάλι στα χέρια μου την πολύ σημαντική έκδοση από τον γνωστό εκδοτικό οίκο Routledge με τίτλο «The Genocide of the Christian Populations in the Ottoman Empire and its Aftermath (1908-1923)» με επιμελητές τον κορυφαίο ιστορικό Τaner Akçam καθώς και τους δικούς μας Θεοδόσιο Κυριακίδη και Κυριάκο Χατζηκυριακίδη.

Μέση Ανατολή: Συζητώντας για την κρίση και το Παλαιστινιακό Ζήτημα

Με αφορμή την έκδοση ενός συλλογικού έργου των Κώστα Υφαντή-Κωνστ. Φίλη και Αλέξανδρου Διακόπουλο και τη συμμετοχή του Μάκη Προβατά με τίτλο «Μέση Ανατολή 1934-2025. Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων» (εκδ. Πατάκη, 2026) θα πραγματοποιηθεί στο Σεμινάριο Ιστορίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Δήμου Κηφισιάς ένα αφιέρωμα με ομιλητή τον Κώστα Υφαντή, καθηγητής Διεθνών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Το Σεμινάριο γίνεται στην αίθουσα παρά τω Μουσείο Δροσίνη, Διομήδους Κυριακού & Αγ. Θεοδώρων στο κέντρο της Κηφισιάς.

Μια σπουδαία έκδοση στην Κατερίνη

Η Κατερίνη είναι μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες πόλεις της Βόρειας Ελλάδας. Ένα από τα χαρακτηριστικά της στοιχεία εκτός από τις απέραντες ακτές και τον μυθικό Όλυμπο, είναι η πλούσια πνευματική ζωή και η τοπική διανόηση που λίγα πράγματα έχει να ζηλέψει από την κοντινή Θεσσαλονίκη και την Αθήνα.

Ένα από τα πρόσφατα αξιοσημείωτα τεκμήρια αυτών των διαπιστώσεων είναι η έκδοση του λευκώματος «Κατερίνη. Το παραμύθι της πόλης. Μια ξενάγηση στην Κατερίνη του 20ού αιώνα με τον φακό του Σάββα Τσιλιγγιρίδη» από τις εκδόσεις temeteron, με κείμενα του φιλόλογου και ποιητή Αντώνη Κάλφα και επιμέλεια φωτογραφιών του Σπύρου Τσιλιγκιρίδη. Η έκδοση βασίζεται σε 118 ασπρόμαυρες φωτογραφίες του πρόσφυγα Σάββα Τσιλιγγιρίδη που είχε γεννηθεί στη Φάτσα του Πόντου. Οι φωτογραφίες, που είναι ένας αληθινός εικαστικός πλούτος, αποτυπώνουν με έναν  ειδυλλιακό τρόπο την επαρχιακή πόλη την περίοδο 1954-1996 ‘‘πριν από την επέλαση του μαζικού καταναλωτισμού και της πολυκατοικίας’’.

Τι δίδαξε η κρίση στη Μέση Ανατολή για τα καθ’ ημάς..

Τα παρακάτω αναρτήθηκαν στη προsωπική μου σελίδα στο fb. Το κείμενο αυτό θα συμπληρώνεται, όσο θα συνεχίζω να ανεβάζω σχόλια για αυτή την κατηγορία των Αρνητών
—————————————-

Η ύπαρξη δύο μέτρων και δύο σταθμών είναι από τα χαρακτηριστικά που τα βλέπεις ολόγυρα…

Και τα της Μέσης Ανατολής δεν εξαιρούνται από αυτόν τον κανόνα….

Βλέπεις την χρήση -έως και κατάχρηση-  του όρου «γενοκτονία», τη στιγμή που ένα πολύ μεγάλο μέρος των όσων ανακάλυψαν προσφάτως τον όρο, αγνοούν και αδιαφορούν πλήρως για το τι έγινε πριν από 100 χρόνια στον Πόντο, τη Σμύρνη, στην Αρμενία….

Μνήμες από τον Δεκέμβρη του 2008

Το παρακάτω κείμενο γράφτηκε ως νεκρολογία για τον Γιώργο Γεμελιάρη και αναρτήθηκε στο μπλογκ «Πόντος και Αριστερά» τον Δεκέμβριο του 2008…

-Καλό ταξίδι παππού Γιώργο

Λίγα αμήχανα λόγια

Ξημερώματα Σαββάτου έφυγε από κοντά μας και ο παππούς  ο Γιώργος! Στα 84 χρόνια του…. Ο Γιώργος ο Γεμελιάρης με μιά εξαιρετική πορεία ζωής. Από τις Λεύκες της Πάρου, εσωτερικός μετανάστης στην Αθήνα, στην αντιφασιστική αντίσταση της Κατοχής, κρατούμενος στην  Ελ Ντάμπα ως όμηρος των Βρετανών μετά το Δεκέμβρη του ’44 …. και εν τέλει φιλόσοφος και θυμόσοφος μέχρι το τέλος της ζωής του. 

Για πενήντα χρόνια άσκησε τη μαχητική δικηγορία, μέχρι τα 78 του χρόνια, με σεβασμό στην ιδεολογία του (μια εξαιρετική σύνθεση Μαρξ και Επίκουρου), με την κριτική διάθεση αυτού που καταλαβαίνει πίσω από τις εύκαιρες κουβέντες και τα συνθήματα, διατηρώντας πάντα  μια βαθειά απέχθεια για τους συναδέλφους του εκμεταλλευτές των ανθρώπινων αδιεξόδων.

Ο παππούς ο Γιώργος γεννηθηκε στις Λεύκες της  Πάρου το 1924. Ήταν δεν ήταν δύο χρονών όταν μετεγκαταστάθηκε η οικογένεια στην Αθήνα. Έζησαν τη φοβερή Κατοχή, την καταπίεση, την εξαθλίωση και την πείνα που υποχρέωσαν τον ελληνικό λαό οι κατακτητές.

Ένα κείμενο του Ιβάν Τζουχά για τις σταλινικές διώξεις…..

Ι. Γ. Τζούχα

Τρεις ήττες του Στάλιν στην Ελλάδα

(τα αίτια των διώξεων κατά των Ελλήνων στην ΕΣΣΔ)

Τα δύο τραγικά επετειακά ορόσημα που τιμήθηκαν το 2009 στην ιστορία του ελληνικού λαού στην πρώην ΕΣΣΔ υποχρέωσαν, για άλλη μια φορά, όχι μόνο να θυμηθούμε τα αποτελέσματα και να αναλογιστούμε τις συνέπειες γεγονότων που συνέβησαν πριν από 65 και 60 χρόνια, αλλά και, υπό το φως νέων αποχαρακτηρισμένων υλικών, να αναλύσουμε εκ νέου τα αίτια όσων συνέβησαν.

Κατά τον 20ό αιώνα, οι Έλληνες στην ΕΣΣΔ υπέστησαν τρεις μορφές διώξεων.

Η πρώτη ήταν η αποκουλακοποίηση των ετών 1929–1935. Αν και η εξόντωση της αγροτιάς δεν πραγματοποιήθηκε με εθνικό αλλά με ιδεολογικό κριτήριο, οι Έλληνες επλήγησαν από αυτήν σε σημαντικό βαθμό.

Η δεύτερη ήταν η «ελληνική επιχείρηση» του ΝΚВД το 1937–1938.

Η τρίτη ήταν οι μαζικές εκτοπίσεις της δεκαετίας του 1940.

Κάθε μορφή βίας δικαιολογούνταν από ένα νέο σύνολο «σκοπιμοτήτων» και εξυπηρετούσε τους δικούς της στόχους. Διαφορετικά ήταν και τα αίτια των διώξεων.

H Nίκαια της Βιθυνίας την περίοδο της κεμαλικής τρομοκρατίας…

Η άφιξη του Πάπα Λέοντος IΔ’ και του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Νίκαια της Βιθυνίας (σήμερα Iznik) για να τιμηθεί από κοινού η συμπλήρωση των 1700 χρόνων από την Α’ Οικουμενική Σύνοδο που έλαβε εκεί παρόντος του τότε αυτοκράτορα Μεγάλου Κωνσταντίνου μας θύμισε ιστορίες ξεχασμένες. Τότε διαμορφώθηκαν από 200 επισκόπους οι βασικές πτυχές της χριστιανικής πίστης οι οποίες έως σήμερα εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση της χριστιανικής θεολογίας.

O ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΣΤΟΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ (19oς-20oς αιώνας)

         Ο ελληνικός εθνικός Τύπος στον Εύξεινο Πόντο πρωτοεμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα.  Κατά το διάστημα1880 έως 1920, εκδόθηκαν εικοσιεννέα εφημερίδες, επτά περιοδικά και μερικά ετήσια ημερολόγια. Δύο ήταν τα κέντρα στα οποία αναπτύχθηκε ο μαυροθαλασσίτικος ελληνικός Τύπος. Το πρώτο και σημαντικότερο κέντρο βρισκόταν στον μικρασιατικό Πόντο ενώ το δεύτερο στις παραδουνάβιες χώρες. Τα δύο αυτά κέντρα επηρέασαν αποφασιστικά την εμφάνιση του ελληνικού τύπου στην ίδια τη Ρωσία, όπου οι Ελληνες κατοικούσαν σε συμπαγείς οικισμούς.

          Η επιρροή από τον μικρασιατικό Πόντο οφειλόταν στο γεγονός ότι η περιοχή αυτή  ήταν αδιαμφισβήτητη ελληνική μητρόπολη της Μαύρης Θάλασσας, όπου μια ελληνική κοινωνία επιβίωνε από τους ελληνιστικούς και βυζαντινούς χρόνους. Οι ελληνικές κοινότητες της νότιας Ρωσίας και της Υπερκαυκασίας δημιουργήθηκαν από μετανάστες από τον Πόντο. Κατά συνέπεια διαμορφώθηκε ένας ενιαίος ελληνικός  χώρος  τόσο στην οθωμανική όσο και στη τσαρική αυτοκρατορία. Η επιρροή του ελληνικού εθνικού τύπου της Ρωσίας από τις παραδουνάβιες χώρες περιοριζόταν στην άντληση εκπαιδευμένου, περί τα τυπογραφικά, ελληνικού δυναμικού.

Από τo 1921 ο ελληνικός Τύπος παύει να υπάρχει στον μικρασιατικό Πόντο εξαιτίας και κυριαρχίας του εθνικισμού και της κεμαλικής τρομοκρατίας και της ολοκληρωτικής ήττας των Ελλήνων και των Αρμενίων την περίοδο 1919-1922.

Την  ίδια εποχή, στην καταρρεύσασα Ρωσική Αυτοκρατορία υποχωρεί ο παλιός ελληνικός εθνικός Τύπος και στη θέση του εμφανίζεται ο σοβιετικός ελληνικός Τύπος μετά την επικράτηση των μπολσεβίκων.

Πώς θα κρύφτούμε από την τεχνητή νοημοσύνη;;; :)

Ένας καλός φίλος, ο Δημήτρης Θ., ρώτησε περί εμού το ChatGPT.

Παραθέτω παρακάτω το διάλογό τους όπως μου τον έστειλε:

Tι ρώτησα το Chat gpt: Βλάσης Αγτζίδης ιστορικός. Ποιες ειναι οι απόψεις του

Τι μου απάντησε: Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι Έλληνας ιστορικός, ερευνητής και συγγραφέας, γνωστός για τη μελέτη του Ποντιακού Ελληνισμού, της Μικρασιατικής Καταστροφής και της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης. Οι απόψεις του επικεντρώνονται κυρίως στη διερεύνηση ιστορικών γεγονότων που αφορούν τη μοίρα των Ελλήνων της Ανατολής, την οθωμανική και μεταοθωμανική περίοδο, καθώς και τις γενοκτονίες του 20ού αιώνα.
Παρακάτω παρουσιάζονται ορισμένες από τις βασικές του απόψεις:

### 1. **Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας**
   – Ο Αγτζίδης υποστηρίζει πως τα γεγονότα που συνέβησαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της περιόδου που ακολούθησε συνιστούν γενοκτονία.
   – Τεκμηριώνει τις διώξεις, τις σφαγές και τους εκτοπισμούς των Ελλήνων του Πόντου, της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης μέσα από ιστορικές πηγές.
   – Αναφέρεται συχνά στη σημασία της διεθνούς αναγνώρισης αυτής της γενοκτονίας.

### 2. **Η Μικρασιατική Καταστροφή**
   – Ο Αγτζίδης θεωρεί τη Μικρασιατική Καταστροφή ένα από τα πιο τραγικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
   – Αναλύει τους πολιτικούς, στρατιωτικούς και κοινωνικούς παράγοντες που οδήγησαν στην ήττα του ελληνικού στρατού και στην εκδίωξη των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.
   – Εστιάζει στον ρόλο των μεγάλων δυνάμεων και των γεωπολιτικών συμφερόντων στην περιοχή.

### 3. **Ο Ρόλος της Ιστορικής Μνήμης**
   – Πιστεύει ότι η ιστορική μνήμη αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τη διατήρηση της ταυτότητας και της αυτογνωσίας των λαών.
   – Αναφέρεται στην ανάγκη να διδαχθούν οι νέες γενιές την αλήθεια για τα γεγονότα του παρελθόντος, χωρίς παραποιήσεις ή αποκρύψεις.

INTRODUCTION… Escape from Asia Minor

Everything depends on who transmits our testament to future generations, on who writes the history of this period. History is usually written by the victor. What we know about murdered peoples is only what their murderers cared to say about them. Should our murderers be victorious, should they write the history of this war, our destruction will be presented as one of the most beautiful pages of world history, and future generations will pay tribute to them as dauntless crusaders. Their every word will be taken as gospel. Or they may wipe out memory altogether, as if we had never existed.  

– Isaac Schipper, historian. Died in the Nazi concentration camp in Majdanek, Poland.[1]

The documented memoir of Michail Angelou belongs in a category of documents whereby victims of large-scale catastrophes attempt to prevent their erasure from human memory. This erasure is a consequence of the dominant perception of the perpetrator on those historical events. These documented testimonies bring to the fore, groups that found themselves in the vortex of historical events and later found themselves excluded from public influence, and also the media which serves to enlighten a society’s collective memory. Angelou himself describes his document as The slaughter and extermination of the Christians in the East by an eye-witness.[2]

Angelou was an intellectual, born in the town of Küplü[3] in the region of Bithynia in Asia Minor  (today Turkey) who found himself surrounded by those events with an ability to interpret the historical moment. His narrative is direct and based on first-hand experience, since he himself was a direct witness to what he describes. Angelou doesn’t approach history in an ideological manner, nor does he arrange his recollections merely to talk about his life, but rather he describes the events and the developments during that time as he himself experienced them. His contribution to the domestic policies of the Ottoman Empire just prior to the outbreak of the tragedy, his direct knowledge of arrangements within the nationalist Kemalist camp and later his contribution to the effort not only to liberate but also to save the endangered minorities, transforms his testimony into a primary historical resource.

Από την ΟΥΝΡΑ στην USAID[1].

Η δράση της ΟΥΝΡΑ στην απελευθερωμένη Ελλάδα

Του Ανδρέα Αγτζίδη (*)

Επί τέσσερα χρόνια, κατά τη διάρκεια της γερμανο-ιταλικής και βουλγαρικής Κατοχής 1941-1944, ο ελληνικός λαός υπέστη τα πάνδεινα. Οι κατακτητές προσπάθησαν με την πείνα, την τρομοκρατία, τα ολοκαυτώματα, τις κρεμάλες και τους εμπρησμούς να υποτάξουν, να εξανδραποδίσουν, να γονατίσουν την ελληνική ψυχή. Μα ο ελληνικός λαός μένει όρθιος, απροσκύνητος, αλύγιστος και αγωνίζεται με περισσότερη δύναμη. Γίνεται ήρωας, γίνεται γίγαντας, γίνεται ασυμβίβαστος εκδικητής.

Ύστερα από αγώνα τιτάνιο και σκληρό τεσσάρων χρόνων, η Ελλάδα βγαίνει από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο νικήτρια, πλάι στους συμμάχους της Άγγλους, Αμερικανούς και Ρώσους, που συνέτριψαν το τέρας του Ναζισμού και ύψωσαν πάνω στο Ράιχσταγκ τη σημαία των ελεύθερων λαών.

Όμως η μαύρη Κατοχή άφησε πίσω της, δυστυχώς, ερείπια και τεράστιες υλικές καταστροφές. Δεκάδες χωριά και πόλεις ισοπεδώθηκαν από τη μανία των στρατευμάτων Κατοχής, όπως τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, τα Κερδύλλια, τα τρία χωριά του Κιλκίς (Μουσγαλή, Μουρσαλή, Κοτσολάρ) και άλλα πολλά. Η φτώχεια και η εξαθλίωση του λαού μας ήταν εμφανής. Η κατάσταση ήταν τραγική.

Οι επιπτώσεις του Εθνικού Διχασμού…

Οι επιπτώσεις του Εθνικού Διχασμού στα γεωπολιτικά συμφέροντα του ελληνισμού

(Παρουσιάστηκε στο επιστημονικό συνέδριο που οργάνωσε ο Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος Άρτης «Ο Σκουφάς» στις 16-18 Σεπτεμβρίου 2022)

Του Βλάση Αγτζίδη

Η έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου διαμόρφωσε ένα νέο σκηνικό για τον ελληνισμό, τόσο αυτόν της ελλαδικής επικράτειας (περίπου 4,5-5 εκατομμύρια άτομα) όσο και αυτόν που κατοικούσε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (2,2-2,6 εκατ.) Η Ελλάδα είχε καταφέρει να κερδίσει γεωγραφικά με τους Βαλκανικούς Πολέμους και να αυξήσει τη γεωπολιτική της αξία. Παρότι με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου μπόρεσε να κατοχυρώσει τα κέρδη, εντούτοις παρέμεναν επί σκηνής σημαντικές απειλές. Αφενός η ρεβανσιστική πρόθεση της Βουλγαρίας, που εποφθαλμιούσε την Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία και αφετέρου η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας επί των μικρασιατικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Σάμος), των οποίων το ζήτημα της πολιτικής κυριαρχίας δεν είχε προσδιοριστεί από τη Συνθήκη.

Οι πρώην εμπόλεμοι και εχθροί των βαλκανικών πολέμων θα ενταχθούν  μέσα από μια σύνθετη διαδικασία στους δύο αντίπαλους συνασπισμούς. Η Σερβία, η Ρουμανία και η Ελλάδα τελικά, θα συνταχθούν με την Αντάντ, ενώ η Βουλγαρία και η νεοτουρκική Οθωμανική Αυτοκρατορία με τις Κεντρικές Δυνάμεις.  Σημαντικό κίνητρο για τις επιλογές των ηττημένων των βαλκανικών πολέμων ήταν επανάκτηση των όσων είχαν απωλέσει επί του εδάφους.^[1]

Οι δύο στρατηγικές

Εμείς και το Ισλάμ: Το Εμιράτο της Κρήτης (827-961 μ.Χ.)

Το Εμιράτο της Κρήτης (827-961 μ.Χ.)

(από το βιβλίο μου Εμείς και το Ισλάμ, που αναδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Έρεισμα. τεύχ. 63-64, Χανιά 2024)

Του Βλάση Αγτζίδη (*)

            Η κατάκτηση της Κρήτης από τους Άραβες αποτελεί σημαντικό ιστορικό σταθμό λόγω του μακρού διαστήματος της ισλαμικής κυριαρχίας στο νησί. Επιπλέον, η Κρήτη είναι το μοναδικό μέρος της σημερινής ελληνικής επικράτειας που βίωσε επί μακρά περίοδο και τις δύο κυρίαρχες εκδοχές του Ισλάμ, την αραβομουσουλμανική και την τουρκομουσουλμανική.[1] Αντίστοιχη μοίρα είχε και η Κύπρος, όπου όμως η ισλαμική κατοχή έφερε διαφορετικά χαρακτηριστικά από αυτά της Κρήτης.

Η Κρήτη ήταν μέρος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και αποτελούσε ιδιαίτερη εκκλησιαστική περιφέρεια, με έδρα τη Γόρτυνα. Ο αρχιεπίσκοπος Κρήτης είχε υψηλή θέση στην ιεραρχία των ορθόδοξων ιεραρχών και έφερε τον τίτλο του Εξάρχου πάσης Ευρώπης.[2] Η πρώτη αραβική επιδρομή έγινε από τον Μωαβία κατά τα έτη 650-651. Το νησί καταλήφθηκε προσωρινά από τους Άραβες το 673, κατά την πρώτη πολιορκία της Κωνσταντινούπολης. Η επόμενη επίθεση θα συμβεί ανάμεσα στο 705 και 715, ενώ την περίοδο 786-825 οι Άραβες θα κάνουν διαρκείς επιδρομές σε όλες τις περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, των ελληνικών νησιών και των παραλίων του Αιγαίου. Οι ισλαμικές επιδρομές ήταν πολλές φορές απόρροια των ενδοαραβικών συγκρούσεων και των τάσεων εκτόνωσης που αυτές προκαλούσαν. Έτσι, η πίεση που δέχονταν οι Άραβες της Αιγύπτου από τον χαλίφη Αλ-Μαμούν τους οδήγησε σε μια επιδρομή στην Κρήτη στις αρχές του 827, απ’ όπου αποκόμισαν άφθονα λάφυρα και αιχμαλώτους.

Περί του Εθνικού Διχασμού. Μια σημαντική μονογραφία

Συνήθως όταν συζητάμε για τη Μικρασιατική Καταστροφή περιοριζόμαστε στην περίοδο του ελληνοτουρκικού πολέμου και στα μοιραία λάθη που έκαναν οι βασιλικοί επίγονοι του Βενιζέλου μετά τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου του 1920.

‘Ομως η πραγματική έναρξη της διαδικασίας που οδήγησε στην ήττα του 1922 και στην πλήρη καταστροφή του μικρασιατικού, ποντιακού και ανατολικοθρακικού ελληνισμού εντοπίζεται στο 1915.

Η νέα αυτή μελέτη για τον Εθνικό Διχασμό του Δημήτρη Λυμπουρίδη έρχεται να συμπληρώσει τις προηγούμενες εργασίες του για τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η πρώτη του μελέτη, που εκδόθηκε από τον «Historical Quest» με τίτλο  «1922. Οι Ευθύνες», αναλύει σε βάθος τις συνθήκες τις Μικρασιατικής Εκστρατείας και αξιοποιεί κάθε αναφορά, φίλων και αντιπάλων της μοναρχικής κυβέρνησης, που επισημαίνουν  κρίσιμες παραμέτρους με καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος. Η συγκέντρωση όλων αυτών των πληροφοριών δημιουργεί μια μοναδική βάση πληροφοριών. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και το επόμενο έργο του με τίτλο «100 Απαντήσεις για το 1922», όπου θέτοντας εκατό ερωτήσεις, που συμπληρώνονται με αντίστοιχες απαντήσεις, αποσαφηνίζεται πλήρως κάθε απορία που μπορεί να έχει ο αναγνώστης.

Ένα κείμενο του Αντ. Κάλφα στην Εφ.Συν

Από το τραύμα της προσφυγικής μνήμης στην ιστοριογραφική τεκμηρίωση

Αντώνης Κάλφας*

Επιμέλεια:Μισέλ Φάις

Ο Βλάσης Αγτζίδης κατάφερε να θέσει στη δημόσια συζήτηση το προσφυγικό πρόβλημα.

Στο πυκνό και καλογραμμένο βιβλίο του Βλάση Αγτζίδη με πλούσια υποσελίδια τεκμηρίωση και με έναν λόγο περιεκτικό, απλό και λιτό, παρακολουθούμε το διάστημα 1920-1923, το διάστημα δηλαδή που ξεκινά με τη Συνθήκη των Σεβρών και ολοκληρώνεται με τη Συνθήκη της Λωζάννης, η οποία σηματοδοτεί το τέλος της Μεγάλης Ιδέας αλλά και την εκδίωξη του ελληνικού εθνικού στοιχείου της Μικράς Ασίας.

Οι πρώτες σελίδες του βιβλίου αφορούν το διεθνές πλαίσιο της μικρασιατικής πρόκλησης, όπως την αποκαλεί ο συγγραφέας. Ακολουθεί η ενότητα «Σοβιετική Ρωσία: Από τη Συνθήκη του Μπρεστ – Λιτόφσκ (1918) στο σύμφωνο συνεργασίας με τους κεμαλικούς (1921)», στην οποία ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις απόψεις της Ρόζας Λούξεμπουργκ (στα καθ’ ημάς τις απόψεις αυτές εξέφραζαν ο Γεώργιος Σκληρός και ο Δημήτρης Γληνός), η οποία ήδη από το 1890 «αρχίζει να υποστηρίζει ανοιχτά τις φιλοδοξίες των καταπιεσμένων εθνοτήτων στην Τουρκία για μια ξεχωριστή πολιτιστική ύπαρξη» (σ. 172). Η ίδια μιλά για τον τουρκικό μιλιταρισμό ως εξάρτημα του πρωσικού-γερμανικού μιλιταρισμού και καταδικάζει τη γερμανική προσπάθεια αναγέννησης της Τουρκίας ως μια «καθαρή τεχνική προσπάθεια γαλβανισμού ενός πτώματος» (σ. 179).

Mια συζήτηση στο Bookia.gr με τη Λεύκη Σαραντινού

Γράφει: Λεύκη Σαραντινού

Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ με βασικές του σπουδές τα μαθηματικά και τους Η/Υ. Το θέμα της διατριβής του αφορούσε τον ελληνικό Τύπο της Σοβιετικής Ένωσης την περίοδο του μεσοπολέμου. Για το φαινόμενο του παρευξείνιου ελληνισμού και τη διερεύνησή του συνεργάστηκε με το Α.Π.Θ., το Πάντειο Πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο του Αιγαίου και το Πανεπιστήμιο Bordeux III (Γαλλία).

Έχει εκδόσει αρκετά βιβλία, όπως: – «Ποντιακός ελληνισμός: Από τη γενοκτονία και το σταλινισμό ως την περεστρόικα» το 1990 – «Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης: Οι συνέπειες για τον Ελληνισμό« το 1992 – «Οι άγνωστοι Έλληνες του Πόντου« (επιμέλεια) το 1995 – «Πόντος: Ένα ανοιχτό ζήτημα« το 1996, «Παρευξείνιος διασπορά: Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές περιοχές του Εύξεινου Πόντου« το 1997, «Οι Νιώτηδες της Κρήτης: Μια οικογένεια στις κρητικές επαναστάσεις« το 2000 κ.ά..

Έχει τιμηθεί με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για τη συγγραφή της «Ιστορίας της ελληνικής διασποράς στα βορειοανατολικά παράλια του Εύξεινου Πόντου«, 1995, καθώς και δύο φορές με Εύφημο Μνεία από το Υπουργείο Εξωτερικών για τον απεγκλωβισμό των Ελλήνων της Αμπχαζίας από την εμπόλεμη περιοχή (1993) και τη συγκρότηση του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού (ΣΑΕ) το 1996.

Παρουσιάζοντας τον «Πόντο» στη Σπάρτη

της Άβας Μπουλούμπαση (από την ομιλία της στην παρουσίαση του βιβλίου στην Πνευματική Εστία Σπάρτης)

Σήμερα θα μιλήσουμε για ένα ΕΥΚΟΛΟΔΙΑΒΑΣΤΟ αλλά και ΑΠΑΙΤΗΤΙΚΟ βιβλίο…

«Ο ΠΟΝΤΟΣ, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΒΟΡΡΑ», του φίλου ιστορικού Βλάση Αγτζίδη.

Ευκολοδιάβαστο γιατί   είναι γραμμένο με γνώση και κριτική σκέψη.

Και Απαιτητικό γιατί πραγματεύεται μια από τις «Λευκές»-ουσιαστικά άγραφες-,  σελίδες της πρόσφατης ιστορίας μας .

Σχετίζεται με τη διαδικασία συγκρότησης, ή «κατασκευής» -κατά την άποψη μερικών αναθεωρητών ιστορικών-,  ταυτοτήτων, Και έχει γίνει αντικείμενο σκοταδιστικής εργαλειοποίησης από τη μια, και υποτίμησης ή και παρερμηνείας , από την άλλη…..

Ο Βλάσης Αγτζίδης επιλέγει έναν άλλο δρόμο, με στόχο τη μετατροπή της ιστορικής συνείδησης

• μέσω της κατανόησης-
•  σε μια  χειραφετητική διαδικασία.

Η συμβολή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη στην ιστορία των ιδεών στη σύγχρονη Ελλάδα

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης έγινε γνωστός στην πολιτική σκηνή της χώρας ως «Ιταλός» γιατί ήταν επικεφαλής μιας ομάδας στελεχών του ΠΑΣΟΚ που είχαν σπουδάσει στην Ιταλία. Ήταν μέλος της ΠΑΚ της αντιστασιακής οργάνωσης που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου κατά τη διάρκεια της επταετούς Χούντας….

Στη μεταπολίτευση εκλέχτηκε στο Εκτελεστικό Γραφείο του ΠΑΣΟΚ και για κάποια χρόνια βρισκόταν στον στενό πυρήνα συνεργατών του Ανδρέα Παπανδρέου. Ήταν ο κύριος εκφραστής της αριστερής τάσης στο χώρο του ΠΑΣΟΚ που έμεινε γνωστή με το όνομα «Ιταλοί»…

Όσον αφορά τα ζητήματα των προσφύγων του 1922 και ειδικά των Ποντίων, κατάφερε να εκφράσει το ριζοσπαστικό και πολύμορφο ρεύμα που είχε ήδη εμφανιστεί από τα μέσα της δεκαετίας του ’80. Ένα ρεύμα που επιχειρούσε για πρώτη φορά μετά το 1922 να ερμηνεύσει με έναν διαφορετικό τρόπο τα γεγονότα της περιόδου 1914-1922 και να διεκδικήσει την ενσωμάτωση της ιστορικής εμπειρίας των προσφύγων στο συλλογικό εθνικό αφήγημα.

Ανατρέποντας την κυρίαρχη ερμηνεία

Από τον Λένιν στον Στάλιν

Η άνοδος του Στάλιν: καθοριστικό γεγονός για την ιστορική πορεία της Σοβιετικής Ένωσης

Του Βλάση Αγτζίδη (*)

Ο Στάλιν κατάγεται από γονείς που γεννήθηκαν δουλοπάροικοι. Σε μια προσπάθεια κοινωνικής ανέλιξης στέλνεται στο Θεολογικό Σεμινάριο της Τιφλίδας. Αυτό το σύμπλεγμα της κοινωνικής ανέλιξης τον σημαδεύει σ* όλη την επόμενη ζωή του. Παρ’ όλο που 19 χρονών εντάσσεται στη σοσιαλιστική ομάδα, παραμένει στο Θεολογικό Σεμινάριο, υποκρινόμενος τον πιστό παρ’ ότι είναι άθεος και δεχόμενος όλο το σύστημα καταπίεσης, παρ’ όλο που θέλει να ’ναι επαναστάτης.

Ο Ντζουγκασβίλι – Στάλιν είναι ο μόνος από τους ηγέτες της επανάστασης των μπολσεβίκων που έζησε την ατμόσφαιρα της δουλοπαροικίας. Ο Iσαάκ Ντώυτσερ γράφει: «Ο Λένιν είχε γνωρίσει την ζωή των χωρικών από κοντά. Ο ίδιος όμως, γιός ενός επιθεωρητή σχολείων που έγινε ευγενής, ούτε ανήκε, ούτε προέρχονταν απ’ αυτούς. Ο Τρότσκυ είδε για πρώτη φορά τη φτώχεια και την εκμετάλλευση από το παράθυρο του σπιτιού ενός νεόπλουτου Εβραίου γαιοκτήμονα, του πατέρα του. Ο Ζηνόβιεφ, ο Κάμενεφ, ο Μπουχάριν, ο Ρακόφσκυ, ο Ράντεκ, ο Λουνατσάρσκυ, ο Τσιτσέριν και πολλοί άλλοι γνώρισαν τα δεινά που ετοιμάζονταν να αγωνισθούν εναντίον τους από μεγαλύτερη ακόμα απόσταση. Για τους περισσότερους η καπιταλιστική εκμετάλλευση, για να μη μιλήσουμε για την δουλοπαροικία, ήταν όροι κοινωνιολογικοί.»

Ένας Έλληνας στη Γιάλτα της Κριμαίας το 1907

Μια πολύ ενδιαφέρουσα φωτογραφία μου έστειλε ο ερευνητής Vadim ROGGE από τη Μόσχα, την οποία την τράβηξε τότε ο μικρότερος αδερφός του προπάππου του Ιβάν.

Είναι το Παντοπωλείο του Δ. Ε. Κερδιμιλίδη, το 1907, στην συνοικία Koreiz της Γιάλτας στην Κριμαία κατά την εποχή της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Στο πίσω μέρος της φωτογραφίας υπάρχει μια λεζάντα: «Το χωριό Κορέιζ το 1907».

Ως γνωστόν το όνομα «Γιάλτα» προέρχεται από την ελληνική λέξη «γιαλίτα» που σημαίνει «ο μικρός γιαλός». Κατά την μετοικεσία του μεγαλύτερου μέρους των ντόπιων Ελλήνων κατοίκων το 1778 από την ταταροκρατούμενη Κριμαία στην ρωσοκρατούμενη περιοχή της Μαριούπολης, όπου δημιούργησαν δεκάδες νέα ελληνικά χωριά, ένα εκ των οποίων έλαβε το όνομα Γιάλτα. Για την ιστορία αυτή διαβάστε το κείμενο «Από την Κριμαία στη Μαριούπολη»: https://kars1918.wordpress.com/2014/03/13/crimea-marioupolis/

Πώλησαν για λίπασμα οστά των πεσόντων. Αφιέρωμα στην «Καθημερινή»…

Μια άγνωστη, φρικτή πτυχή της Καταστροφής του ’22

Ηλίας Μαγκλίνης12.02.2024 •
https://www.kathimerini.gr/culture/562875589/polisan-gia-lipasma-osta-ton-pesonton/

Πορεία Ελλήνων στρατιωτών προς τον Σαγγάριο. Το εμπόριο οστών των πεσόντων Ελλήνων, που ακολούθησε της Συνθήκης της Λωζάννης, είναι μία από τις ελάχιστα προβεβλημένες πτυχές της μικρασιατικής τραγωδίας.

«Μεταξύ Σεβρών και Λωζάννης» τιτλοφορείται το νέο βιβλίο του ιστορικού Βλάση Αγτζίδη. Καλύπτει όλη τη δραματική περίοδο από το 1920, με την υπεγράφη της Συνθήκης των Σεβρών, έως το 1923, οπότε και υπογράφηκε η Συνθήκη της Λωζάννης, με την οποία κλείνει επίσημα το χρονικό της Μικρασιατικής Καταστροφής. Ωστόσο, ο συγγραφέας δεν μένει εκεί. Το βιβλίο του φέρει τον υπότιτλο «Πλευρές της μικρασιατικής τραγωδίας» και πράγματι ρίχνει φως σε λιγότερο προβεβλημένες πτυχές, όπως το εμπόριο οστών των πεσόντων Ελλήνων της Μικράς Ασίας που ακολούθησε της Λωζάννης. Η «Κ» προδημοσιεύει σήμερα απόσπασμα από το σχετικό κεφάλαιο. Το βιβλίο κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες από τις εκδόσεις Πατάκη.
Η. Μ.

---

Στον «Άλλο Τόπο». Δημοσιεύσεις για τα Μικρασιατικά

Ο ‘Άλλος Τόπος» είναι ένα πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο ευαίσθητων πολιτών, στο οποίο με πρωτοβουλία τους πραγματοποιήσαμε μια σειρά αναρτήσεων για τα ζητήματα του μεγάλου μετασχηματισμού στην περιοχή μας που σφραγίστηκε με τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Το αφιέρωμα περιέχει τα εξής θέματα:

-Η εμφάνιση του τουρκικού εθνικισμού. Ανοίγει ο Ασκός του Αιόλου

https://allostopos.blogspot.com/2020/07/blog-post_23.html

-Ταξικές και κοινωνικές διαστρωματώσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τις παραμονές του Α’ παγκοσμίου Πολέμου

https://allostopos.blogspot.com/2020/07/blog-post_15.html

-Εσωτερική καταστολή και εθνικές εκκαθαρίσεις

https://allostopos.blogspot.com/2020/07/blog-post_27.html

–Γιατί ηττήθηκαν οι Έλληνες από τους κεμαλικούς

https://allostopos.blogspot.com/2020/08/22.html

–Η Μικρασιατική Κατστροφή και το τέλος μιας ιστορικής διεργασίας

https://allostopos.blogspot.com/2020/08/blog-post.html

O Πόντος τιμήθηκε στο πρόσωπο του VahitTursun

Την Τετάρτη 7 Φεβρουαρίου 2024 ο Βαχίτ Τουρσούν τιμήθηκε από τον Σύνδεσμο Ανταποκριτών Διεθνών ΜΜΕ Ελλάδος (International Press Union Of Greece) με το «Βραβείο Ευπρέπειας 23» για το λεξικό του με τίτλο «Romeika-Türkçe Sözlük. Trabzon Rumcası» (Ελληνο-τουρκικό λεξικό. Τα ρωμαίικα της Τραπεζούντας) που εκδόθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τις εκδόσεις Eyamola  του Omer Asan. Η διάλεκτος αυτή ομιλείται έως σήμερα στην περιοχή της Τραπεζούντας στην βορειοανατολική Τουρκία.

Η τελετή απονομής πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Γραφείου Ενημέρωσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα.

Marxism or Leninism: Λούξεμπουργκ VS Λένιν

Η σύγκρουση Ρόζας Λούξεμπουργκ-Βλαδίμηρου Ι. Λένιν

Ως σημείο τομής στην ιστορία του εργατικού κινήματος μπορεί να θεωρηθεί το 2^ο συνέδριο του εξόριστου Σοσιαλιστικού Δημοκρατικού Εργατικού Κόμματος Ρωσίας (ΣΔΕΚΡ) το 1903. Ο Λένιν είχε ενταχθεί στο κόμμα αυτό από τα χρόνια της εξορίας του στη Σιβηρία.

Στο 2ο Συνέδριο του ΡΣΔΕΚ, που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες και στο Λονδίνο τον Αύγουστο του 1903, ο Λένιν διατύπωσε θέσεις που έρχονταν σε αντίθεση με την έως τότε δημοκρατική παράδοση του ΣΔΡΕΚ. Υποστήριξε την δημιουργία ενός μικρού πυρήνα ενεργών μελών που ως επαγγελματικά πλέον στελέχη θα υποτάσσονταν σε μια σκληρή και άτεγκτη ιεραρχική δομή, που αποκλήθηκε Κόμμα Νέου Τύπου. Ενώ ο Λένιν ηττήθηκε κατά την ψήφιση της πρότασής του για τη νέα δομή, κέρδισε στην ψηφοφορία για την εκλογή του κεντρικού οργάνου του κόμματος.

Έτσι δημιουργήθηκαν οι πλειοψηφικοί (μπολσεβίκοι) και οι μειοψηφικοί (μενσεβίκοι). Αυτή η διαφορά αντίληψης για την κομματική οργάνωση ήταν η αιτία της διάσπασης του ΣΔΡΕΚ.

Έτσι ο Βλαδίμηρος Ίλιτς Λένιν, οργάνωσε ένα νέο κόμμα επαγγελματιών επαναστατών με μια εσωτερική ιεραρχία καθοδηγούμενη από την αρχή του λεγόμενου Δημοκρατικού Συγκεντρωτισμού, και θεωρούσαν τους εαυτούς τους ως την εμπροσθοφυλακή της επαναστατικής εργατικής τάξης (προλεταριάτο) της Ρωσίας. Την οργανωτική του άποψη την αποτύπωσε στο βιβλίο του «Τι να κάνουμε; Ένα βήμα μπρος, δύο βήματα πίσω».

Εκατό χρόνια από το θάνατο του Λένιν

Στις 21 Ιανουαρίου του 1924 ο Βλαδίμηρος Ίλιτς Λένιν, κατά κόσμο Ουλιάνοφ, έφυγε από τη ζωή.
Υπήρξε ο πλέον επιδραστικός άνθρωπος στην ιστορία του πλανήτη κατά τον 20ο αιώνα. Τα επόμενα αφιερώματα στη σελίδα αυτή θα αφορούν τα θετικά και τα αρνητικά αυτού του προσώπου.
Ας ξεκινήσουμε σήμερα από τα θετικά, αναρτώντας από την ελληνική σοβιετική εφημερίδα «Κόκινος Καπνας» (Κόκκινος Καπνεργάτης), σε 24γράμματο αλφάβητο το ποίημα «ΔΕΝ ΠΕΘΑΝΕΣ, ΟΧΙ!» κάποιου Έλληνα από τη Συμφερούπολη της Κριμαίας, που δημοσιεύτηκε στις 21-1-1934 υπογεγραμμένο με το ψευδώνυμο «Μικρός» , με αφορμή τα δέκα χρόνια από το θάνατο του Β. Ι. Λένιν.

ΔΕΝ ΠΕΘΑΝΕΣ, ΟΧΙ!

Απόθανες?
Όχι!
Ποιος τόπε? Ειν΄ ψέμα

Δύο παρουσιάσεις του «Πόντος. Μια ιστορία από τον Μικρασιατικό Βορρά» στην Πελοπόννησο

Με πρωτοβουλία των τοπικών ποντιακών συλλόγων θα παρουσιαστεί το βιβλίο μου στην Σπάρτη και στην Τρίπολη.

Στο βιβλίο αυτό, το Ποντιακό Ζήτημα μελετάται στο πραγματικό του πλαίσιο, αυτό του ευρύτερου Μικρασιατικού Ζητήματος ή καλύτερα του Ελληνικού Ζητήματος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που αποχωρούσε πλέον από την ιστορία. Επίσης αναπόφευκτα συνδέεται και με την μετανάστευση στη Ρωσία, καθώς και με τη συμμετοχή των Ελλήνων στα ρωσικά κινήματα, όπως και με τις πολιτικές εξελίξεις στη Ρωσία, οι οποίες επιδρούν άμεσα στην κατάσταση που διαμορφωνόταν στον Πόντο. Η αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων τον Μάρτιο του 1918 λόγω της συνθήκης Μπρεστ Λιτόφσκ μεταξύ μπολσεβίκων από τη μια και Γερμανοαυστριακών+Νεότουρκων από την άλλη προκάλεσε ένα μεγάλο προσφυγικό ρεύμα προς τον Καύκασο και τη Νότια Ρωσία.

Όλες αυτές οι εξελίξεις συνέβησαν σε ένα καθεστώς ακραίου τουρκικού εθνικισμού που υλοποιούσε τις προαποφασισμένες πολιτικές για εξόντωση των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η επιστράτευση των ανδρών στα θανατηφόρα Τάγματα Εργασίας, η εκτόπιση των πληθυσμών στα ενδότερα της Ανατολίας, η καταστροφή των ελληνικών χωριών στις περιοχές που άρχιζε να υπάρχει αντίσταση στην πολιτική Γενοκτονίας κόστισαν δεκάδες χιλιάδες θύματα στον ελληνικό πληθυσμό του Πόντου και δημιούργησαν μεγάλες προσφυγικές ροές.

Μια τουρκική έκδοση και μια πρόταση προς το ελληνικό ΥΠ.ΕΞ.

Του Βλάση Αγτζίδη

Όλοι γνωρίζουμε την τύχη των εκατοντάδων ελληνικών εκκλησιών που δημιούργησαν οι πρόγονοί μας στη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη. Οι πιο τυχερές μετατράπηκαν σε ευκτήριους οίκους του Ισλάμ και διασώθηκαν, κάποιες συντηρήθηκαν για τουριστικούς λόγους και πολλές καταστράφηκαν ως θύματα εκείνου του σκληρού πολέμου που έληξε δραματικά το 1922.

Πρόσφατα κυκλοφόρησε μια τρίτομη έκδοση του Μehmet Emin Yılmaz με τίτλο «Τουρκικά Μνημεία που μεταμορφώθηκαν σε Εκκλησίες» και περιλαμβάνει ισλαμικά τεμένη που μετατράπηκαν σε εκκλησίες από την Πελοπόννησο (Ναύπλιο, Άργος, Τρίπολη) έως την Ήπειρο (Άρτα..) ή τη Μακεδονία (Δράμα, Σέρρες, Κιλκίς κ.ά.).

Το Holodomor και η αλήθεια για το λιμό του 1932-33 στο Νότο της ΕΣΣΔ

Εδώ και κάποιες δεκαετίες, στο πλαίσιο της μετασοβιετικής ιδεολογικής ανασυγκρότησης των εθνών και της  προσπάθειας δημιουργίας εθνών-κρατών, οι Ουκρανοί εθνικιστές επιχείρησαν να εθνικοποιήσουν μια μεγάλη ανθρωπιστική τραγωδία και να την περιορίσουν, ως να αφορούσε μόνο το  ουκρανικό έθνος.

Εκείνος ο λιμός, που είχε εκατομμύρια θύματα (εκτιμώμενος αριθμός θανάτων σε 3,3 με 7,5 εκατομμύρια), ήταν αποτέλεσμα της βίαιης κολεκτιβοποίησης. Πέθαναν αγρότες, που η σταλινική γραφειοκρατία τους αποστέρησε τη γη τους στις σιτοπαραγωγές περιοχές της ΕΣΣΔ. Τόσο στον ουκρανικό όσο και στο ρωσικό Νότο. Και οι αγρότες αυτοί ήταν Ουκρανοί, Ρώσοι, Έλληνες, κλπ.

Με μαύρο χρώμα τονίζονται οι περιοχές του λιμού

Τι είναι τα κιμπούτς;

Η δολοφονική επίθεση της τζιχαντιστικής Χαμάς κατά των αμάχων Ισραηλινών είχε ως ένα από τους στόχους δύο κιμπούτς, τα μέλη των οποίων κατέσφαξε .

Τα κιμπούτς είναι αγροτικοί συνεταιρισμοί, κομμουνιστικής δομής όσον αφορά τις παραγωγικές σχέσεις. Παρότι μετά από την δεκαετία του 80 τα κιμπούτς άρχισαν να μεταλλάσσονται, μπορούμε να πούμε ότι μαζί με τα χριστιανικά και βουδιστικά μοναστήρια αποτελούν τους μοναδικούς λειτουργούντες θεσμούς που βασίζονται στην κοινοκτημονική αντίληψη…

Στη φωτογραφία Νέοι Εβραίοι από τη Γερμανία χορεύουν στο Κιμπούτς Ein Harod το 1936…

Στην παρακάτω μελέτη της Χριστίνα Κάτρη παρουσιάζεται αναλυτικά το φαινόμενο των κιμπούτς.

1. Τα Κιμπούτς (στα εβραϊκά η λέξη σημαίνει «σύναξη, μάζεμα», «κοινοτική συνεύρεση») είναι συλλογικές συνειδητές κοινότητες στο Ισραήλ , όπου παραδοσιακά στηρίζονται στην γεωργία . Το πρώτο κιμπούτς ιδρύθηκε το 1909. Μέχρι το 1914 υπήρχαν 11 κιμπούτς που ιδρύθηκαν στη γη που αγοράστηκε από το Εβραϊκό Εθνικό Ταμείο και ο αριθμός τους αυξήθηκε σε 29 μέχρι το τέλος του 1918.

Μέχρι που μπορεί να φτάσει ο αμοραλισμός των πολιτικών;

Η προεκλογική συζήτηση που άνοιξε ο Μητσοτάκης για την μουσουλμανική μειονότητα της ελληνικής Θράκης -για το ποιους στηρίζει το τουρκικό προξενείο- είναι τουλάχιστον εγκληματική. Τόσο γιατί αποδεικνύει μέχρι που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον τα ταπεινά του εκλογικά συμφέροντα , όσο και για την ίδια τη διαστροφή της αλήθειας.

Του Βλάση Αγτζίδη (*)

Η προεκλογική συζήτηση που άνοιξε ο Μητσοτάκης για την μουσουλμανική μειονότητα της ελληνικής Θράκης -για το ποιους στηρίζει το τουρκικό προξενείο- είναι τουλάχιστον εγκληματική. Τόσο γιατί αποδεικνύει μέχρι που μπορούν να οδηγήσουν κάποιον τα ταπεινά του εκλογικά συμφέροντα , όσο και για την ίδια τη διαστροφή της αλήθειας.

Περί της ακύρωσης της Δίκης των Εξ…

Σχόλιο στην Απόφαση 1675/2010 του Αρείου Πάγου

του ΤΑΚΗ Α. ΣΑΛΚΙΤΖΟΓΛΟΥ *

1 Μετά από αίτηση του Μιχ.Πρωτοπαπαδάκη, εγγονού ενός από τους καταδικασθέντες στη Δίκη των Έξι, ο οποίος ζήτησε την επανάληψη (αναψηλάφηση) της διαδικασίας του Εκτάκτου Επαναστατικού Στρατοδικείου και την απάλειψη του στίγματος της προδοσίας, που η καταδικαστική απόφαση είχε αποδώσει σε αυτούς, ο Άρειος Πάγος (Ζ’ Ποινικό Τμήμα σε Συμβούλιο) μετά από δικονομικές δολιχοδρομήσεις εξέδωσε την υπ’ αρ. υπ’ αρ. 1675/2010 απόφασή του. Το ανώτατο δικαστήριο της χώρας απεφάνθη, με ισχυρή μειοψηφία, ότι ναι μεν έχει δικαίωμα να επιληφθεί της αναψηλάφησης της υπόθεσης, αλλά λόγω της επελθούσης παραγραφής, αφού από το 1922 έχουν συμπληρωθεί 88 ολόκληρα χρόνια, η καταδικαστική απόφαση του Εκτάκτου Επαναστατικού Στρατοδικείου πρέπει να ακυρωθεί και η εναντίον τους ποινική δίωξη να παύσει.

Ο Άρειος Πάγος δηλαδή δεν αθώωσε τους καταδικασθέντες, όπως ίσως πολλοί ενόμισαν, αλλά απλά και μόνο δεν επελήφθη της ουσίας της υπόθεσης. Η ακύρωση της απόφασης του Στρατοδικείου σημαίνει και την ακύρωση του χαρακτηρισμού της προδοσίας που τους απεδόθη με την απόφαση αυτή. Έληξε έτσι το δικαστικό μέρος της πολυτάραχης αυτής υπόθεσης. Όχι όμως και το ιστορικό πρόβλημα που αφορά την ενοχή των καταδικασθέντων στη μεγαλύτερη ίσως ήττα που υπέστη ποτέ ο ελληνισμός.

Ένα σημαντικό κείμενο: Narratives of Trauma Across Generations of Pontic Greeks and Their Impact on National Identity

«Αφηγήσεις τραύματος σε γενιές Ελλήνων του Πόντου και ο αντίκτυπός τους στην εθνική ταυτότητα«, είναι ο ελληνικός τίτλος του επιστημονικού άρθρου, το οποίο αποτελεί σημαντική συμβολή στους τρόπους με τους οποίους προσεγγίζουμε το ζήτημα της ποντιακής προσφυγικής ταυτότητας.

Το κείμενο αυτό της κοινωνιολόγου Γεωργίας Λαγουμιτζή δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αgency and Immigration Policy, που εκδίδεται από τις Transnational Press London

Μια περίληψη της μελέτης:

Το δοκίμιο του 1928 του Karl Mannheim «The Problem of Generations» εισήγαγε μια μοναδική προοπτική για τη δυναμική ανάπτυξη των κοινωνικών σχέσεων, της κοινωνικής γνώσης και της κοινωνικής δράσης. Σε αυτό το δοκίμιο, υποστήριξε ότι ο απλός διαχωρισμός των γενεών που έγινε από θετικιστές δημογράφους με βάση απλά βιολογικά δεδομένα δεν είχε νόημα. Αντίθετα, όρισε μια γενιά με όρους διακριτών συλλογικών εμπειριών συγκεκριμένων ηλικιακών ομάδων, που σφραγίζουν αυτές τις ηλικιακές ομάδες με μια μόνιμη ξεχωριστή ταυτότητα.

Συμβολή στη γνώση περί το 1821. Ο πρόλογος που έγραψα

Τα διακόσια και πλέον χρόνια που μας χωρίζουν από την ελληνική Παλιγγενεσία κάνουν για άλλη μια φορά επίκαιρη την ανάγκη της πλήρους αποσαφήνισης όλων των παραμέτρων που οδήγησαν σε εκείνη τη μεγάλη Επανάσταση. Και αυτήν ακριβώς την ανάγκη έρχεται να υπηρετήσει η έκδοση αυτή, που αποτελεί πρωτοβουλία του Ελληνο-Ουκρανικού Επιμελητηρίου και του προέδρου του, ο οποίος εμπνεύστηκε αυτή την έκδοση ως μια ελάχιστη συμβολή στην ανάδειξη εκείνων των δυνάμεων του ελληνισμού που εκφράστηκαν μέσα από την Φιλική Εταιρεία. Δυνάμεις προοδευτικές και ριζοσπαστικές, που πυροδότησαν την ιστορική διαδικασία για την πολιτική αποκατάσταση του υπόδουλου γένους και οδήγησαν στην ελληνική επανάσταση του 1821, τη δεύτερη μεγάλη ευρωπαϊκή  επανάσταση μετά την Γαλλική.

Στη προσπάθεια αυτή το Ελληνο-Ουκρανικό Επιμελητήριο συνεργάστηκε με το Κρατικό Αρχείο της Περιφέρειας Οδησσού, από το οποίο προέρχονται τα πολύτιμα ντοκουμέντα. Δημοσιεύονται με χρονολογική και αριθμητική σειρά υπηρεσιακά έγγραφα που  αφορούν τη δράση των Φιλικών και τα οποία εδώ και δεκαετίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο μελέτης από σημαντικούς ερευνητές από Ελλάδα, Ρωσία, Ουκρανία, Βουλγαρία, Μολδαβία κ.ά. όπως οι  Β. Ι. Σέλινοβ, Τ. Γ. Θεοχαρίδη, Ν. Τόντορωφ, Λ. Ν. Ογκανιάν, Γ. Λ. Αρς, Γ. Μ. Πιατιγκόρσκι, Ι. Φ. Ιόββα, Κ. Γ. Αυγητίδης, Ν. Ο. Τερέντιεβα, Σ. Παραδεισόπουλος, Β. Τράικωφ κ.ά.

Συζητώντας με την Ίριδα Τζαχίλη για την Κατοχή με αφορμή μια συλλογή γραμματοσήμων…

Την Παρασκευή 24 Mαρτίου 2023, 7.00μμ θα συζητήσουμε για την Κατοχή με την Ίριδα Τζαχίλη στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Δήμου Κηφισιάς και του Σεμιναρίου Ιστορίας που επιμελούμαι (Βιβλιοθήκη του Δήμου Κηφισιάς -Έπαυλη Δροσίνη, Αγ. Θεοδώρων & Κυριακού).

Την αφορμή για τη συνάντηση αυτή μας έδωσε το πρόσφατο βιβλίο της με τίτλο «ΜΙΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΗΜΩΝ» από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Αλέξης Πάρνης (1924- 2023). Ένας ιδιαίτερος «ζαχαριαδικός»…

Στις 10 Μαρτίου έφυγε ο Αλέξης Πάρνης στα 99 του χρόνια. Ο Αλέξης Πάρνης (πραγματικό όνομα Σωτήριος Λεωνιδάκης), γεννήθηκε στις 24 Μαΐου 1924 και έφυγε στις 10 Μαρτίου 2023. Σημαντικός διανοούμενος -ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος- αγωνιστής της Αριστεράς -μαχητής του ΕΛΑΣ στην Εθνική Αντίσταση και του ΔΣΕ στον εμφύλιο πόλεμο- κριτικός προς τον σταλινισμό και την απανθρωποποίηση που επέφερε στο σοβιετικό πείραμα. Αλλά και… ζαχαριαδικός την εποχή (1956) που ο πάλαι ποτέ πανίσχυρος γενικός γραμματέας του ΚΚΕ αποκαθηλώθηκε από τους διεθνείς συντρόφους του «παγκόσμιου κόμματος», που τόσο πιστά υπηρέτησε κατά την κομματική του αποστολή στο βαλκανικό Νότο.

In memoriam: Άρτεμις Ξανθοπούλου-Κυριακού

Σαν βόμβα έπεσε στα αυτιά μου η είδηση ότι η Άρτεμις έφυγε! Απρόσμενο και βαρύ. Πρωτίστως γιατί είχε πολλά πράγματα να προσφέρει ακόμα και γιατί υπήρξε πρωτοπόρος σ’ αυτά που είχε επιλέξει στο χώρο του ελληνικού πανεπιστημίου.

Η ακαδημαϊκή της πορεία ξεκίνησε με τη μελέτη της ελληνικής κοινότητας της Βενετίας. Και έτσι καθιερώθηκε ως η κορυφαία ιστορικός της κοινότητας αυτής. Η διατριβή της: «Η ελληνική κοινότητα της Βενετίας (1797-1866): διοικητική και οικονομική οργάνωση, εκπαιδευτική και πολιτική δραστηριότητα» (δημοσιεύτηκε το 1978 στην Επιστημονική Επετηρίδα Φιλοσοφικής Σχολής-Α.Π.Θ. Παράρτημα 19),  παραμένει έως σήμερα η κύρια πηγή για όσους μελετούν τη την κοινότητα αυτή. Ως αποτέλεσμα των μελετών αυτής της περιόδου μπορούμε να θεωρήσουμε την έκδοση «Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και οι Βενετοί 1777-1779. Τα τελευταία χρόνια της δράσης του και το πρόβλημα των διδαχών» που εκδόθηκε το 1984 από της εκδ. Πουρναρά.

Τα marginalia της επετείου των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή

Εκατό χρόνια μετά τη Μεγάλη Καταστροφή: Στα marginalia μιας σχεδόν ενιαίας άποψης

Όπως επανειλημμένα έχουμε γράψει με αφορμή τη χρονιά που πέρασε -την οποία η κυβέρνηση την είχε χαρακτηρίσει «Έτος Ιάκωβου Καμπανέλλη«- γίναμε μάρτυρες του πως ο σύγχρονος ελληνισμός αντιμετωπίζει την ιστορία του. Του πως η εξουσία, η κυβέρνηση, η αντιπολίτευση, οι επίσημοι ιστορικοί κατανοούν και αντιμετωπίζουν τη σημαντικότερη στιγμή της νεότερης ιστορίας: τη Μικρασιατική Καταστροφή με ένα σύνολο αγνοουμένων που ξεπερνά τις 800.000 άτομα μόνο από τη μικρασιατική χερσόνησο. Και ενώ πλέον σήμερα στη διεθνή ιστοριογραφία έχει γίνει αποδεκτό ότι την περίοδο 1914-1923 πραγματοποιήθηκε από τον τουρκικό εθνικισμό γενοκτονία κατά των Ρωμαίικων πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως και των Αρμενίων και των Ασσυροχαλδαίων. H πιο πρόσφατη από μια σειρά τέτοιων εκδόσεων έγινε από τις εκδόσεις Routledge με τίτλο «The genocide on the Christian populations in Ottoman Empire and its aftermath (1908-1923)» με την επιμέλεια του κορυφαίου Τούρκου ιστορικού Taner Aksam και δύο ημέτερων.  Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα για τους Νεοέλληνες ιδεοληπτικούς!     

Το φάντασμα της Μεγάλης Ιδέας

Mε αφορμή το θάνατο του Γιώργου Δερτιλή…

Ο Δερτιλής για την ιστορία του ελληνικού κράτους – Ποιος για τους Έλληνες της Ανατολής;

Άλλος ένας από τους σημαντικούς της ελληνικής διανόησης έφυγε. Τον Δερτιλή τον γνώρισα μέσα από το δίτομο έργο του Ιστορία του Eλληνικού Kράτους (1830-1920) (εκδόσεις ΜΙΕΤ, 2004) . Έργο κλασικό γιατί στη θέση της προγονολατρίας και ενός παρωχημένου εθνικισμού που έφτασε να σημαίνει τον φυλετισμό, όπου ο όρος «ελληνική ιστορία» ταυτιζόταν με τη Σαλαμίνα, τον Μαραθώνα και το 1821, έφερνε τη γνώση της ιστορίας της νεότερης Ελλάδας η οποία όπως γράφει και ο ίδιος, παρέμενε άγνωστη σε πολλά σημεία της και εν πολλοίς ενερμήνευτη καθ’ εαυτήν.

Ενα Στρογγυλό Τραπέζι που επιδιώκει την αλληλοκατανόηση

Η χρονιά που πέρασε (2022) χαρακτηρίστηκε από πλήθος εκδηλώσεων για τη Μικρασιατική Καταστροφή. Εκδόσεις, εκδηλώσεις συλλόγων, επιστημονικά Συνέδρια. Αυτό όμως που βγήκε ως συμπέρασμα είναι ότι 100 χρόνια μετά το τέλος των γεγονότων εκείνων, ο σύγχρονος ελληνισμός δεν έχει ακόμα ξεκαθαρίσει το τι συνέβη ακριβώς, ποιές ήταν οι κύριες παράμετροι των πολιτικών που ακολουθήθηκαν, γιατί υπήρξε η ήττα και η ολοκλήρωση της Μικρασιατικής Καταστροφής, ποιές οι ευθύνες των τότε πολιτικών δυνάμεων της εξουσίας αλλά και της όποιας αντιπολίτευσης, ποιο το ανθρώπινο κόστος εκείνης της Καταστροφής κλπ;

ΚΚΕ: Βαφτίζοντας τον δωσιλογισμό «αντιιμπεριαλισμό»

….και ο Νταλάρας!

Του Βλάση Αγτζίδη

«Σφυρί δρεπάνι / ελιά στεφάνι»

[Προεκλογικό σύνθημα της βασιλο-κομμουνιστικής, αντιπολεμικής
αντιμικρασιατικής συνεργασίας (Οκτώβριος 1920)]

Έχοντας πάρει διαζύγιο από το μαρξισμό η γραφειοκρατική ομάδα που διοικεί το ΚΚΕ, το έχει ρίξει στις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Η επόμενη, μετά την επιτυχία που είχε αυτή με τον Ξαρχάκο, έχει ως κράχτη τον Γιώργο Νταλάρα σε μια εκδήλωση που οργανώνει στη Θεσσαλονίκη με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή.  Και από ότι μας ενημερώνουν: «Στο καλλιτεχνικό μέρος της εκδήλωσης, στο μεγάλο αφιέρωμα που πραγματοποιείται στην εκπνοή των 100 χρόνων από την ιμπεριαλιστική εκστρατεία και Μικρασιατική Καταστροφή, ο Γ. Νταλάρας μαζί με τη Α. Στρατηγού και τον Κ. Τριανταφυλλίδη θα παρουσιάσουν τραγούδια από τα εμβληματικά έργα του Απόστολου Καλδάρα «Μικρά Ασία» και «Βυζαντινός εσπερινός» αλλά και άλλα γνωστά τραγούδια του μεγάλου λαϊκού συνθέτη»…  

Ανδρέας Αγτζίδης: Η τελευταία μάχη της Κατοχής.

Μόλις κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του πατέρα μου. Το προηγούμενο, ένα σύνολο κειμένων για τα εκπαιδευτικά, τα παιδαγωγικά, το γλωσσικό ζήτημα, καθώς και άρθρων για κοινωνικά και ιστορικά ζητήματα εκδόθηκε πριν από δύο χρόνια από τον εκδοτικό οίκο Historical Quest.

Στο νέο βιβλίο αναδεικνύει μια από τις πλέον άγνωστες πλευρές της Κατοχής. Τη μάχη που έγινε στο Κιλκίς μεταξύ των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και των δωσιλογικών ομάδων που οι Γερμανοί εγκατάλειψαν κατά την αποχώρησή τους από την Ελλάδα. Η Μάχη του Κιλκίς της 4^ης Νοεμβρίου του 1944 υπήρξε μια από τις πλέον αιματηρές συγκρούσεις περί την περίοδο της ναζιστικής Κατοχής και μια από τις πλέον άγνωστες και αδιερεύνητες. Άφησε ως κληρονομιά τον απόλυτο διχασμό, που σε τοπικό επίπεδο «ξεπεράστηκε» με τη σιωπή και τους μονολόγους των πολιτικών επιγόνων των πρωταγωνιστών….

1965. Το χρονικό της αποστασίας

Του Ανδρέα Αγτζίδη

Η 15^η Ιουλίου 1965 αποτελεί όνειδος για τη νεότερη εθνική μας ιστορίας. Την αποφράδα εκείνη μέρα συντελέσθηκε κατά της Πατρίδας μας ένα αποτρόπαιο και ελεεινό έγκλημα. Τη μαύρη και σκοτεινή εκείνη μέρα, με το βασιλικό πραξικόπημα, δολοφονήθηκε η Δημοκρατία και οδηγήθηκε η χώρα στην αναρχία και τέλος στη δικτατορία των συνταγματαρχών.

Στις 16 Φεβρουαρίου 1964, ενάμιση περίπου χρόνο πριν. Είχαν γίνει με απόλυτη τάξη οι εθνικές εκλογές, στις οποίες θριάμβευσε η Ένωση Κέντρου (Ε.Κ.) και προσωπικά ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο ‘’Γέρος της Δημοκρατίας’’. Η Ε.Κ. εκτοξεύτηκε στο 53% περίπου, κερδίζοντας 171 έδρες, η δε ΕΡΕ έπεσε στο 35,25% με 107 έδρες και η ΕΔΑ στο 11,8% με 22 έδρες. Για πρώτη φορά στη μεταπολεμική Ελλάδα, η Δημοκρατική Παράταξη κερδίζει με τόση μεγάλη διαφορά τις εκλογές και αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση της χώρας. Δεν μπορούσε να πιστέψει κανείς, πως η Ελλάδα ύστερα από μια περιδίνηση αστυνομοκρατίας, βίας, νοθείας, εισέρχεται σχεδόν σε μια ομαλή δημοκρατική πορεία, την οποία τόσο πολύ ήθελε και επεδίωκε ο Λαός.

Νότης Μαυρουδής 1945-2023

Εντελώς απρόσμενα έφυγε μετά από ατύχημα ένας από τους μεγάλους σύγχρονους κιθαρωδούς και συνθέτες, που διακρινόταν για τη σεμνότητά του.

Αμετανόητος Αριστερός και ανθρωπιστής, ποντιακής καταγωγής, έζησε τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής του στη φυλακή, όπου βρέθηκε η μητέρα του κρατούμενη από τους νικητές των Δεκεμβριανών του 1944…

Οι γονείς του είχαν εγκατασταθεί στο Σοχούμι του Καυκάσου και από εκεί ήρθαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, για να ζήσουν σε ένα ποντιακό προσφυγικό συνοικισμό της Καλλιθέας Αττικής.

Ένα από τα πολλά όμορφα τραγούδια που έγραψε ήταν αφιερωμένο στην Κωνσταντινούπολη:

Πόλη Κωνσταντινούπολη/
πατρίδα μου χαμένη/
βασίλισσα των πόλεων/
χιλιοτραγουδισμενη.

Είσαι στον κόσμο ξακουστή/
από την ομορφιά σου/
για του Βοσπόρου τα νερά/
και την Αγιά Σοφιά σου….

……………

……………

Σοβιετική εμπειρία και ρωσο-ουκρανικός πόλεμος

Όταν οι ιστορικές δυσπλασίες και εκκρεμότητες συναντούν τα σύγχρονα γεωπολιτικά συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων
______________________________________________________________________________

Ας ξεκινήσουμε τις φετινές (2023) ιστορικές αναφορές με βάση τα όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία, με τη ρωσική εισβολή και τον ανελέητο πόλεμο…

Είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση που προήλθε από τις πολλές εκκρεμότητες της σοβιετικής κατάρρευσης. Έως τώρα, οι προηγούμενες εντάσεις (Ναγκόρνο Καραμπάχ, Αμπχαζία, Τσετσενία, Υπερδνειστερια και Γκαγκαούσκαγια στη Μολδαβία, όπως και Νότια Οσετία, Κριμαία) επιλύθηκαν βιαίως ή με συμβιβασμο σε τοπικό επίπεδο χωρίς να δρομολογήσουν ευρύτερες διεργασίες.

Η μόνη που έχει πάρει πλανητικές διαστάσεις, εφόσον εξελίχθηκε σε σύγκρουση του ΝΑΤΟ με τη Ρωσική Ομοσπονδία, ήταν η ρωσο-ουκρανικη αντιπαράθεση με αφορμή τα εδάφη της νοτιοανατολικής Ουκρανίας (Ντομπας), αλλά και για την παγκόσμια κυριαρχία μεταξύ των υπερδυνάμεων -τουλάχιστον έτσι όπως το αντιλαμβάνεται ένα σημαντικό τμήμα του αγγλοσαξονικού Βαθέως Κράτους…

Το γεγονός αυτό κάνει πιο ενδιαφέρουσα την ιστορία της ΕΣΣΔ αλλά και των μοιραίων επιλογών του Βλαδίμηρου Ίλιτς Λένιν που καθόρισε την μορφή της Επανάστασης, την αντιμετώπιση της άλλης άποψης, καθώς και τη διοικητική διαίρεση της εκπεσούσης Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Ένα αφιέρωμα στο περιοδικό του ΟΔΕΓ

H γενοκτονία Ελλήνων και Αρμενίων κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και ο Εθνικός Διχασμός

Του Βλάση Αγτζίδη (*)

Με το κίνημα των Νεότουρκων στην οθωμανική Μακεδονία τα γεγονότα απέκτησαν μια άλλη ταχύτητα. Στη θέση των παλιών ράθυμων Οθωμανών, που από το 1856 είχαν επιχειρήσει με το Τανζιμάτ να μεταρρυθμίσουν την προβληματική ισλαμική Αυτοκρατορία   αποδίδοντας για πρώτη φορά το δικαίωμα του ισότιμου πολίτη στους παλιούς ραγιάδες, ήρθαν ακραίοι εθνικιστές, εμπνεόμενοι από την μιλιταριστική και φυλετική γερμανική σχολή με μοναδικό στόχο να μετατρέψουν με κάθε τρόπο την πολυεθνική οθωμανική κοινωνία σε καθαρά τουρκική.