Mητριαρχικές επιβιώσεις στη λαογραφία του Πόντου

Mητριαρχικές επιβιώσεις στη λαογραφία του Πόντου

Του Βλάση Αγτζίδη (*)

Ένα πολύ σημαντικό παραμύθι του Πόντου κυκλοφόρησε πρόσφατα (Δεκέμβριος 2019) από τις εκδόσεις Έρεισμα των Χανίων με τον τίτλο: «ΟΙ ΔΥΟ ΚΛΕΦΤΕΣ. Ένα παραμύθι του Πόντου» με την επιμέλεια του Χρήστου Μαχαιρίδη και την εξαιρετική εικονογράφηση της  Κατερίνας Παϊσίου. Τη σύγχρονη απόδοση του παραμυθιού έκανε ο Ιεροκλής Σαββίδης.

 Το παραμύθι αυτό διασώθηκε μέσα στους αιώνες και έφτασε έως τις μέρες μας από τον Δημήτριο Κωστικίδη (1910-1991) του Ευσταθίου και της Χαρίκλειας, το γένος Σαββίδη,  από τη Γέμουρα, (την αρχαία Γημωρά), της Τραπεζούντας. Συνοπτικά ο μύθος που γύρω του πλέκεται το παραμύθι αναφέρεται σε  μια σύζυγο με δύο άνδρες-κλέπτες, που όταν ο ένας φεύγει από την οικογενειακή εστία για να «εργαστεί» τον αντικαθιστά ο άλλος και τελικά επικρατεί ο πιο τυχερός και έξυπνος σύζυγος-κλέφτης.

 

Αντίστοιχη ιστορία διασώζει ο Ηρόδοτος στην «Ευτέρπη» και ειδικά στο κεφάλαιο του Ραμσίνιτου, όπου αναφέρεται σε ένα μύθο της αρχαίας  Αιγύπτου. Όπως γράφει ο Ιεροκλής Σαββίδης, εγγονός του Δ. Κωστικίδη: «Ούτε λίγο ούτε πολύ, η ιστορία που διάβαζα (στον Ηρόδοτο) ήταν ένα μοτίβο από τους ‘’Δυο Κλέφτες’’, ένα αγαπημένο παραμύθι που μου έλεγε ο παππούς μου τη δεκαετία του ’60, όταν ήμουν μικρός. Το θέμα της ιστορίας είναι τόσο ασυνήθιστο, που είναι αδύνατο να πρόκειται για σύμπτωση.»

Ο Χρήστος Μαχαιρίδης, επιμελητής της έκδοσης, γράφει: «Όταν όμως το παραμύθι μεταδίδεται σε άλλη χώρα, αλλάζει και προσαρμόζεται στο νέο πολιτισμικό του περιβάλλον. Οι δύο κλέφτες, το δικό μας παραμύθι, φαίνεται πως εντάσσεται σε αυτόν τον κύκλο των παραμυθιών που … ταξίδεψε στην αρχαία Ελλάδα, για να επιβιώσει στα νεώτερα χρόνια, στα παραμύθια της «Βαθειάς Ελλάδας», όπως αποκαλούσαν τον Πόντο οι λόγιοι της εποχής.

    Η διήγηση του Ηροδότου έχει το ανάλογό της στην αρχαία Ελλάδα στην ιστορία του Τροφωνίου και του Αγαμήδη, όπως αυτή καταγράφεται από τον Παυσανία, στο μνημειώδες έργο του ΄΄Ελλάδος Περιήγησις΄΄, βιβλίο Βοιωτικά κεφ. 29. Ο ίδιος ο Παυσανίας επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη ιστορία καταγράφεται από τον ποιητή Ηγίσονα, το κείμενο του οποίου δεν διασώζονταν στην εποχή που ο Παυσανίας περιηγείται την Ελλάδα και μεταφέρει την ιστορία των δύο αδελφών όπως την διέσωσε ο Κάλλιπος, ο Κορίνθιος, στο έργο του για τον Ορχομενό…

Είναι προφανές ότι το παραμύθι προέρχεται από την εποχή εκείνη που επικρατούσε η μητρογονική γραμμή και ως ιστορική περίοδος έχει γίνει γνωστή με τον όρο «μητριαρχία». Η περίοδος αυτή, όπου για πρώτη φορά οργανώθηκε η κοινωνία των ανθρώπων, διήρκεσε έως το 2.500 π.Χ. περίπου.  Τα χαρακτηριστικά αυτής της μακράς περιόδου υπήρξαν η  γυναικοκρατία και η λατρεία της Μητέρας Θεάς της φύσης, η οποία εξέφραζε τις δημιουργικές δυνάμεις της γης και αποθέωνε τη μητρότητα και τη γονιμότητα.  Η Μητέρα Θεά, η Θεά-Μάνα Γη, θα κυριαρχήσει παίρνοντας διάφορα ονόματα από τόπο σε τόπο. Με το όνομα Κυβέλη, λατρεύτηκε στη Μικρά Ασία, στις  περιοχές της Φρυγίας, Λυδίας και Βιθυνίας στο νοτιοδυτικό άκρο του Εύξεινου Πόντου. Η Κυβέλη αντιστοιχούσε στη  Ρέα της ελληνικής  μυθολογίας. Ήταν  κόρη του Ουρανού και της Γαίας.

Μητριαρχία kiveli - Κοτύωρα

Το μαρμάρινο άγαλμα της Θεάς Κυβέλης (ύψους 1,10 μέτρων, βάρους 200 κιλών), βρέθηκε πρόσφατα σε αρχαιολογικές ανασκαφές στα ΚΟΤΥΩΡΑ του Πόντου

Η λατρεία της Κυβέλης πέρασε στην Ελλάδα μέσω των ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας. Συχνά παρουσιάζεται με κοινό όνομα Ρέα-Κυβέλη. Στην Αθήνα υπήρχε σημαντικός ναός αφιερωμένος στην Κυβέλη, όπου φυλάγονταν τα αρχεία του κράτους, ενώ στη Θήβα ο Πίνδαρος είχε ανεγείρει ιερό της Κυβέλης με άγαλμα της θεάς.

Η γυναίκα στην περίοδο της Μητριαρχίας ήταν ο αρχηγός του γένους. Οπότε αυτή διάλεγε  τους αρσενικούς της συντρόφους. Ακριβώς αυτή η κοινωνική θέση της γυναίκας και τα προνόμια που απορρέουν από αυτήν,  αποτυπώνεται στο ποντιακό παραμύθι «Οι δύο Κλέφτες». 

Οι Αμαζόνες

Η πλέον γνωστή μητριαρχική ομάδα που μνημονεύεται και έτσι διασώθηκε μέσω του Ηροδότου, είναι αυτή των Αμαζόνων. Μυθική πρωτεύουσά τους κατά τη δεύτερη χιλιετηρίδα π.Χ. ήταν η Θεμίσκυρα, η οποία τοποθετείται μεταξύ της Οινόης και της Αμισού (Σαμψούντα) στο δυτικό μικρασιατικό Πόντο. Λέγεται ότι η Θεμίσκυρα ιδρύθηκε από τη βασίλισσα των Αμαζόνων Λυσίππη προς τιμή της θεάς Αρτέμιδος. Βρισκόταν στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, μεταξύ των  ποταμών Θερμόδοντα (Terme σήμερα)  και Ίρη  (σήμερα Yeşil). Σύμφωνα με μια εκδοχή  η Θεμίσκυρα βρισκόταν κοντα στην πόλη Τσαρσαμπά, δυτικά της Αμισού.  Σύμφωνα με άλλη εκδοχή βρισκόταν κοντά στην πόλη Θέρμαι  (Terme-Termeh σήμερα), λίγο ανατολικώτερα του Τσαρσαμπά.

Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι η αρχική περιοχή προέλευσης των Αμαζόνων ήταν η Μαιώτιδα Λίμνη (Αζοφική Θάλασσα). Από εκεί μετακινήθηκαν στην Κριμαία και από το ανατολικό της άκρο εγκαταστάθηκαν στην απέναντι ακτή της σημερινής Νότιας Ρωσίας, κοντά στον ποταμό Τάναϊ, σήμερα Ντον. Ο ποταμός πήρε το όνομά του από τον Τάναϊ, γιο της Λυσίππης, ο οποίος αυτοκτόνησε εκεί έχοντας διαπράξει το αμάρτημα του Οιδίποδα. Στην περιοχή αυτή, αργότερα, δημιουργήθηκε η αρχαία ελληνική αποικία με το ίδιο όνομα. Σήμερα εκεί βρίσκεται η ρωσική πόλη Ροστόφ επί του Ντόν.

Η πρωτεύουσα των Αμαζόνων αναφέρεται στην ελληνική μυθολογία, στους άθλους του Ηρακλέους. Ήταν ο  ένατος άθλος, όπου ο Ευρυσθέα ζήτησε από τον Ηρακλή να του φέρει τη Ζώνη της Ιππολύτης, της βασίλισσας των Αμαζόνων.

Μητριαρχία-Αμαζόνες

 

Από τη Μητριαρχία στην Πατριαρχία

Η κυρίαρχη θέση των γυναικών στην κοινωνική οργάνωση κατά τη μητριαρχική περίοδο αποτυπώνεται επίσης και στο κληρονομικό «δίκαιο»,  όπου τα δικαιώματα μεταβιβάζονται μόνο στα θηλυκά μέλη της κάθε οικογένειας. Επίσης  αντανακλάται και στη μορφή των θεοτήτων. Επικρατούν οι γυναικείες θεότητες, όπως αυτή που προαναφέρθηκε, η Μητέρα Θεάς ή Μεγάλη Μητέρα.  

Η μητριαρχία λοιπόν ως παράδοση δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει μέσα από τις θεότητες και τους συμβολισμούς. Ακόμα και μετά την είσοδο των ανθρώπινων κοινωνιών στο πατριαρχικό στάδιο, δηλαδή στην ανδρική πρωτοκαθεδρία στην οικογενειακή και πολιτικοκοινωνική οργάνωση. Τότε μόνο (ύστερη χαλκοκρατία, από το 1600 π.Χ.) αρχίζουν να εμφανίζονται ανδρικές θεότητες δίπλα στη Μεγάλη Θεά. Και μόνο μετά το 1000 π.Χ. οι ανδρικές θεότητες  επισκίασαν οριστικά τις παλιότερες μητριαρχικές.

Όλα αυτά τα προχριστιανικά στοιχεία δεν χάθηκαν από τη μνήμη των λαών της περιοχής. Ούτε η επίκληση της Μητέρας Θεάς, ούτε βεβαίως οι ιστορίες από την αρχέγονη εκείνη εποχή, που είχαν μετατραπεί πλέον σε λαϊκά παραμύθια και μεταφέρονταν μέσα στο χρόνο από στόμα σε στόμα, από γενιά σε γενιά και από τη μια ιστορική περίοδο στην άλλη.

«Οι δύο κλέφτες»

Ακριβώς αυτό το φαινόμενο –το παλίμψηστο του μικρασιατικού Πόντου-συναντάμε στην περίπτωση του παραμυθιού που έφερε στην Ελλάδα με τη Μικρασιατική Καταστροφή ο Δημήτριος Κωστικίδης.

Μητριαρχία - Οι δύο κλέφτες2Ο εγγονός του Ιεροκλής Σαββίδης, γράφει: «Διάβαζα και ξαναδιάβαζα το σχετικό απόσπασμα (του Ηροδότου) και δεν το χωρούσε ο νους μου, πώς γίνεται να έχει φτάσει αυτή η ιστορία σε μένα από στόμα σε στόμα. Μετά όμως κάθισα και λογάριασα. Ο παππούς μου άκουσε  το παραμύθι αυτό  από τη γιαγιά του το 1920, όταν ήταν παιδί. Αν κι εμένα με αξιώσει ο Θεός να έχω τα χρόνια του, θα το πω στα εγγόνια μου το 2030. Με τη μεσολάβηση λοιπόν μόνο δύο σκυταλοδρόμων της παράδοσης, αυτός ο μύθος μπορεί να κάνει ένα άλμα στο χρόνο 110 ετών. Και καθώς δεν είμαι ο μόνος που το άκουσα, κάποιοι άλλοι, παράλληλα με μένα θα το μεταδώσουν στα δικά τους τα παιδιά και τα εγγόνια. Φαίνεται λοιπόν, πως η παράδοση διαθέτει ένα είδος εθνικού διαδικτύου, που με τη μεσολάβηση 18 μόνο ανθρώπων στη σειρά, μπορεί να διανύσει μια ολόκληρη χιλιετία.»

Το συσχετισμό του παραμυθιού που διέσωσε και μετέδωσε ο Κωστικίδης, με τις αντίστοιχες ιστορίες που αναφέρονται στα έργα του Παυσανία και του Ηρόδοτου αναλύει ο Χρήστος Μαχαιρίδης: «   Ο πυρήνας της διήγησης παραμένει ο ίδιος, η διαφορά όμως της αφήγησης του Παυσανία, ο οποίος επαναλαμβάνει την διήγηση του Κάλλιπου, από την αφήγηση του Ιεροκλή Σαββίδη, είναι η πλήρης απογύμνωση από το ιστορικό και θρησκευτικό πλαίσιο της εποχής του Παυσανία της ιστορίας των δύο κλεπτών, Τροφωνίου και Αγαμήδη, που μεταπίπτει μετά την επικράτηση του χριστιανισμού από τη θέση της αλήθειας του μύθου, των αρχαίων Ελλήνων, στη θέση του ψυχαγωγικού ψεύδους του νεοελληνικού παραμυθιού. Αυτό που εντυπωσιάζει τον ακροατή ή και τον αναγνώστη του παραμυθιού των δύο κλεπτών στην καταγραφή του Σαββίδη, είναι τα στοιχεία πρωτογονικότητας και μητριαρχίας που είναι ιδιαίτερα εμφανή στη σύζυγο με τους δύο άνδρες-κλέπτες που όταν ο ένας φεύγει από την οικογενειακή εστία για να «εργαστεί» τον αντικαθιστά ο άλλος και τελικά επικρατεί ο πιο τυχερός και έξυπνος σύζυγος-κλέφτης.

Στην διήγηση του Ηροδότου ο έξυπνος κλέφτης παίρνει για γυναίκα του, την κόρη του Ραμσίνιτου. Το στοιχείο αυτό αποτελεί ένδειξη μητρογραμμικού ή μητροτροπικού γάμου. Σύμφωνα με την μητριαρχική παράδοση φορέας της εξουσίας είναι η γυναίκα. Στη διήγηση του Παυσανία κυριαρχεί το θρησκευτικό στοιχείο και η πατριαρχική παράδοση μέσω του πρωταγωνιστή που όχι μόνο επιβιώνει από τη δοκιμασία αλλά ο τόπος της θείας εξαφάνισής του, στα σπλάχνα της γης, γίνεται ιερός τόπος προσκυνήματος και αποκάλυψης στους ευσεβείς Έλληνες των ιστορικών χρόνων οι οποίοι επισκέπτονται με σεβασμό το Τροφώνιο Άντρο ή Μαντείο όπως αναφέρουν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς και ποιητές Ηρόδοτος, Αριστοφάνης, Παυσανίας, Πλούταρχος, Στράβων κ.άλ. 

   Στη διήγηση του Κωστικίδη η γυναίκα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο και είναι αυτή η οποία γίνεται αποδεκτή και από τους δύο συζύγους, τους οποίους δοκιμάζει ως προς τις ικανότητές τους, υποτίθεται, στην κλοπή. Γίνεται, με τον τρόπο αυτό, ένα τεράστιο άλμα προς την αρχέγονη μητριαρχική και αγροτοκτηνοτροφική περίοδο της κοινωνίας όπου η γυναίκα φαίνεται πως ρύθμιζε τα πάντα….»

————-

(*) Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας-μαθηματικός

Μητριαρχία-Οι δύο κλέφτες3

3 Σχόλια

  1. Η μητέρα στην αρχαία Ελλάδα: Από τις Μινωίτισσες και τη Ρέα μέχρι τις μάνες των Σπαρτιατών πολεμιστών και την Ολυμπιάδα

    Κώστας Μαυραγάνης

    Πολλά έχουν γραφτεί για τη θέση και τον ρόλο της γυναίκας στην αρχαιότητα, τον Μεσαίωνα και τη μεταγενέστερη/ σύγχρονη εποχή. Γενικά μιλώντας, η ιστορία είναι μάλλον «ανδροκρατούμενη»: Χωρίς να απουσιάζουν οι εξαιρέσεις, οι περισσότερες κοινωνίες είχαν τη γυναίκα επικεντρωμένη στον ρόλο της εντός της οικογένειας, ως σύζυγος και μητέρα, πιθανώς λόγω του σκληρού αγώνα για την επιβίωση των ανθρώπινων κοινωνιών που χαρακτήριζε την πορεία του ανθρώπινου είδους για χιλιάδες χρόνια. Η γυναίκα, μέσω της δυνατότητας της να δημιουργεί ζωή, διασφάλιζε την επιβίωση και τη συνέχιση της φυλής, με τον άνδρα να αναλαμβάνει το καθήκον της προστασίας/ υποστήριξης αυτής της διαδικασίας. Αυτό από μόνο του διαμόρφωσε και καθόρισε τη θέση της γυναίκας σε κοινωνίες από την προϊστορία μέχρι και τους πρόσφατους αιώνες: Η μητρική ιδιότητα της γυναίκας σε κάποιες περιπτώσεις οδήγησε σε μητριαρχικές κοινωνίες, όπου ο ρόλος της γυναίκας ως δημιουργού ζωής την έβαζε στην κορυφή- σε άλλες όμως, την κατέστησε «τρόπαιο»/ «αντικείμενο», έρμαιο των επιθυμιών των ανδρών, που τις χρησιμοποιούσαν ως μέσον για τη διαιώνιση της γενιάς.

    Η μητέρα στην αρχαία Ελλάδα: Από τις Μινωίτισσες και τη Ρέα μέχρι τις μάνες των Σπαρτιατών πολεμιστών…
    Στην αρχαία Ελλάδα συναντώνται και οι δύο «τάσεις». Αρχίζοντας από την μινωική Κρήτη, βλέπει κανείς μια γυναίκα πολύ διαφορετική από αυτό που ακολούθησε τους επόμενους αιώνες: Η Μινωίτισσα «αντλεί ισχύ» από την ιδιότητα της μητέρας για να κατέχει μια, θα λέγαμε, χειραφετημένη θέση στην κοινωνία της θαλασσοκράτειρας Κρήτης. Ως «εκπρόσωπος/ κόρη» της μεγάλης μινωικής θεάς, που καθορίζει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, φέρει τη «γυναικεία δύναμη», κυριαρχώντας στην πανάρχαια Μεσόγειο, συνεχίζοντας την παράδοση προϊστορικών μητριαρχικών κοινωνιών. Η γυναίκα της Κρήτης, ως μητέρα και δημιουργός, δεν είναι κατώτερη του άνδρα- μια ισχυρή φιγούρα που δεν έχει λόγο να υποχωρεί μπροστά στον άνδρα.

    Η μητέρα στην αρχαία Ελλάδα: Από τις Μινωίτισσες και τη Ρέα μέχρι τις μάνες των Σπαρτιατών πολεμιστών…
    Τα δεδομένα φαίνονται να αλλάζουν με το πέρασμα των ετών και τη μετάβαση στη μυκηναϊκή περίοδο. Ένας πολιτισμός σαφώς πιο επικεντρωμένος στον πόλεμο, σηματοδοτεί μια μετατόπιση ισχύος στον άνδρα- χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι η γυναίκα ήταν «σκλάβα» ή «δούλα»: Η Μυκηναία εξακολουθεί να παίζει ενεργό ρόλο στην κοινωνία, εξακολουθώντας να αντλεί δύναμη από την ιδιότητά της σε ενδοοικογενειακό επίπεδο.

    Η μητέρα στην αρχαία Ελλάδα: Από τις Μινωίτισσες και τη Ρέα μέχρι τις μάνες των Σπαρτιατών πολεμιστών…
    Ωστόσο, η κατάρρευση των πολύχρυσων Μυκηνών τα αλλάζει όλα αυτά: Ο ελλαδικός χώρος εισέρχεται σε μια σκοτεινή περίοδο, από την οποία κάνει αιώνες να βγει. Στο σημείο αυτό θα μπορούσε να πει κανείς πως σημειώνεται μια κοινωνική παλινδρόμηση: Η γυναίκα ως μητέρα γίνεται κατά κάποιον τρόπο πιο σημαντική, καθώς η επιβίωση γίνεται πιο δύσκολη, μετά την κατάρρευση των ισχυρών εδραιωμένων κοινωνιών, αλλά αυτό σημαίνει παράλληλα ότι κλείνεται περισσότερο στο σπίτι, με τον ενεργό ρόλο της στην κοινωνία να υποβαθμίζεται- και, η τάση αυτή διατηρείται και κατά την κλασική περίοδο και αργότερα, χωρίς βέβαια να λείπουν οι εξαιρέσεις, καθώς και η σχετικά πιο «χειραφετημένη» ελληνιστική περίοδος. Οι μύθοι και οι θρύλοι αντικατοπτρίζουν την κατάσταση, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τη φιγούρα της Ανδρομάχης, όπως αποτυπώνεται σε αρχαίες τραγωδίες, απεικονίζει τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε η γυναίκα (και ειδικά η γυναίκα- μητέρα) στον αρχαίο κόσμο, όπως και (με διαφορετικό και «επικριτικό» μεν, σαφή δε) τη φιγούρα της προδομένης και παιδοκτόνου Μήδειας.

    «Κυβέλα, μάτερ θεών»

    Η μητέρα στην αρχαία Ελλάδα: Από τις Μινωίτισσες και τη Ρέα μέχρι τις μάνες των Σπαρτιατών πολεμιστών…
    Ωστόσο, σε θρησκευτικό επίπεδο η θέση της γυναίκας, χάρη στη μητρική ιδιότητα, παραμένει ισχυρή: Η πρώτη στην ουσία «γιορτή της μητέρας» είναι η ανοιξιάτικη γιορτή της Γαίας (σύζυγος του Ουρανού) και προσωποποίησης της φύσης, η λατρεία της οποίας στη συνέχεια εξελίχθηκε σε αυτήν της Ρέας, μητέρας του Δία. Θεωρείται πως η Ρέα αποτελεί την ελληνική εξέλιξη της Κυβέλης, θεάς της άγριας φύσης, των δημιουργικών δυνάμεων και της γονιμότητας, την οποία ο Πίνδαρος προσφωνεί «Κυβέλα, μάτερ θεών». Η Κυβέλη φέρεται να προέρχεται από προϊστορική μικρασιατική θεότητα, αναγόμενη ως εκ τούτου στις αρχαιότερες κοινωνίες, που ενσωμάτωναν πιο μητριαρχικά/ χειραφετημένα χαρακτηριστικά. Παρόλα αυτά, σταδιακά η Ρέα δείχνει να «χάνει έδαφος» απέναντι στην πιο «συμβατική», βάσει των δεδομένων της κλασικής περιόδου, εικόνα της Ήρας, η οποία είναι πιο κοντά στην πιο «περιορισμένη» καθημερινή εικόνα της γυναίκας όπως είχε καθιερωθεί σε μεγάλο μέρος του αρχαιοελληνικού κόσμου. Επίσης αντίστοιχων χαρακτηριστικών ήταν οι φιγούρες της Δήμητρας (δεν θα ήταν υπερβολή να θεωρηθεί πως αποτελούσε το αρχέτυπο της μητέρας κατά την κλασική αρχαιότητα) και της Εστίας, με έμφαση στον γάμο, το σπίτι και τη μητρότητα, αντικατοπτρίζοντας την πιο «οικιακή» προσέγγιση και αφήνοντας κατά μέρος την πιο «μεγαλειώδη» αντίληψη περί της δημιουργού ζωής που κυριαρχούσε παλαιότερα. Χαρακτηριστικό αυτής της αντίληψης είναι ότι ίσως οι δύο πλέον δυναμικές φιγούρες του αρχαιοελληνικού πανθέου, η Αθηνά και η Άρτεμη, δεν έχουν την ιδιότητα της μητέρας- απεναντίας, παρουσιάζονται σαν να μην έχουν σχεδόν καθόλου μητρικά χαρακτηριστικά.

    Οι μάνες των πολεμιστών, που νίκησαν την πατριαρχία

    Η μητέρα στην αρχαία Ελλάδα: Από τις Μινωίτισσες και τη Ρέα μέχρι τις μάνες των Σπαρτιατών πολεμιστών…
    Όπως προαναφέρθηκε, στο μεγαλύτερο μέρος του αρχαιοελληνικού κόσμου από την κλασική περίοδο και μετά, η θέση της γυναίκας ήταν σαφώς υποβαθμισμένη. Ωστόσο, αυτό δεν ήταν κανόνας- και σαφή απόδειξη για αυτό είναι η περίπτωση της Σπάρτης: Οι Σπαρτιάτισσες, ως γνωστόν, ήταν πολύ πιο χειραφετημένες από τις υπόλοιπες γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας, ξεφεύγοντας από την ανδρική «κηδεμονία», καθώς μπορούσαν να κληρονομήσουν περιουσία, να αθλούνται και άλλα προνόμια, τα οποία δεν είχαν οι γυναίκες σε άλλες περιοχές του αρχαίου κόσμου. «Κλειδί» για αυτό φαίνεται πως ήταν η μητρική ιδιότητα: Στην αρχαία Σπάρτη, που έδινε τόσο μεγάλη σημασία στην αξία των ανδρών ως πολεμιστών, ήταν τεράστιας σημασίας η τεκνοποίηση, έτσι ώστε να διατηρείται σε υψηλά επίπεδα το έμψυχο στρατιωτικό δυναμικό της πόλης (αξίζει να σημειωθεί πως συνευρίσκονταν στο σκοτάδι με τους συντρόφους τους, ώστε να διατηρείται η σεξουαλική επιθυμία και «φρεσκάδα» του έρωτα, ενώ οι μητέρες που ζούσαν χωρίς τους άνδρες τους μπορούσαν να το κάνουν χωρίς προβλήματα). Παράλληλα μπορούσαν να έχουν οι ίδιες περιουσία, καθώς και να διαχειρίζονται τις περιουσίες των συζύγων τους που ήταν μακριά, ενώ σπάνια παντρεύονταν πριν τα 20 . Γενικότερα μιλώντας, οι Σπαρτιάτισσες θεωρούνταν ως αυτές που ήταν σε πρώτη φάση υπεύθυνες για τη διαμόρφωση των ανδρών: Ήταν αυτές που «έπλαθαν» τους μετέπειτα Σπαρτιάτες πολεμιστές, και το κράτος το αναγνώριζε αυτό, αντιμετωπίζοντάς τες ανάλογα- σε μία, θα μπορούσε να πει κανείς, συνέχιση των παλαιών αντιλήψεων περί της γυναίκας- μητέρας ως βασικού πυλώνα για τη συνέχιση και την επιβίωση της κοινωνίας: Πάνω από όλα, ήταν οι μητέρες των πολεμιστών- αυτές που είχαν το καθήκον να πουν το «ή ταν ή επί τας» στους ίδιους τους τους γιους.

    Ωστόσο η Σπάρτη δεν ήταν η μόνη περιοχή όπου οι πρακτικές όσον αφορά στη θέση της γυναίκας, υπό το πρίσμα της μητρότητας, ήταν διαφορετική, καθώς πιθανώς να υπήρχαν παρεμφερή συστήματα στη Χίο και τη Λοκρίδα- ενώ αξίζει να υπενθυμιστεί ότι στην αιωνιότητα έχει μείνει η ιστορία της Καλλιπάτειρας, της κόρης του Ολυμπιονίκη Διαγόρα του Ρόδιου, η οποία ήταν η πρώτη γυναίκα της αρχαιότητας που μπήκε σε αθλητικό χώρο, ώστε να παρακολουθήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Μεταμφιεζόμενη σε άνδρα μπήκε στον χώρο, ρισκάροντας τη ζωή της (η ποινή ήταν κατακρήμνιση από το όρος Τυπαίο) για να δει τον γιο της, Πεισίροδο, που αγωνιζόταν στην πάλη- και ο πανηγυρισμός της για την νίκη του την πρόδωσε. Ωστόσο, γλίτωσε την θανατική ποινή, λόγω της παράδοσης Ολυμπιονικών της οικογένειάς της- και το όνομά της έμεινε στην αιωνιότητα.

    Η μητέρα στην αρχαία Ελλάδα: Από τις Μινωίτισσες και τη Ρέα μέχρι τις μάνες των Σπαρτιατών πολεμιστών…
    Κλείνοντας, δεν θα ήταν σωστό να παραλείψουμε να αναφερθούμε στη γυναίκα πίσω από τον άνθρωπο που έφτασε την αρχαία Ελλάδα στο απόγειο της δόξας της: Ο λόγος για την Ολυμπιάδα, μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η δυναμική πριγκίπισσα των Μολοσσών της Ηπείρου που έγινε βασίλισσα της Μακεδονίας, νυμφευόμενη τον Φίλιππο τον Β’, βρέθηκε στον πυρήνα των ζυμώσεων που οδήγησαν στη ενοποίηση του αρχαιοελληνικού κόσμου και στη δημιουργία της μεγαλύτερης αυτοκρατορίας που είχε δει ο κόσμος μέχρι τότε. Γέννησε και μεγάλωσε τον στρατηλάτη που πήγε τον Ελληνισμό στα πέρατα της Οικουμένης, ενεπλάκη ενεργά στην πολιτική και το «παιχνίδι του στέμματος», τέθηκε επικεφαλής στρατών και βρήκε βίαιο τέλος, στο αποκορύφωμα μιας ζωής που ήταν αντάξια της μητέρας του μεγαλύτερου Έλληνα όλων των εποχών.

    https://www.huffingtonpost.gr/entry/mhtera-arxaia-ellada_gr_9972872


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: