-Μια παλιά εργογραφία (1987-1997)

Η “Εργογραφία” αυτή εκδόθηκε το 1998, μ’ αφορμή τη συμπλήρωση 10 χρόνων παρουσίας με έντυπο λόγο.  

Η τότε έντυπη παρέμβαση -καθώς και η παράλληλη ερευνητική μου  προσπάθεια, που τα αποτελέσματά της  ευτύχησαν να δημοσιευτούν- πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο μεγάλων μετασχηματισμών.  

Η μεταπολίτευση είχε φτάσει στο τέλος της και κάποιοι απ΄τη γενιά που διαμορφώθηκε μέσα στις αξίες της, χρησιμοποίησαν την εμπειρία εκείνη για την καλύτερη κατανόηση άγνωστων ή συνειδητά αγνοημένων πλευρών της πρόσφατης Ιστορίας μας. Επίσης, η εποχή αυτή χαρακτηρίστηκε από τη κατάρρευση του σοβιετικού κόσμου και την επανεμφάνιση φαινομένων, που  από τη μια σχετίζονταν με αυτές τις άγνωστες σελίδες της ιστορίας και απ’ την άλλη ήταν απόρροια των κοσμοϊστορικών αλλαγών.

-Εκδήλωση στην Πάτρα

Μνήμη Ποντιακού Ελληνισμού

Τα “Πρωτοκλήτεια 2009″ θα έχουν ένα μεγάλο αφιέρωμα στον Πόντο, στο οποίο κλήθηκα να παρουσιάσω την ιστορία του Πόντου. Έτσι λοιπόν, την Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009 στις 6.30 μ.μ. στην αίθουσα της Χριστ. Εστίας Πατρών θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση [στα πλαίσια των Πρωτοκλητείων] με θέμα: “ΜΝΗΜΗ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ”.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης, εκτός από την ομιλία μου, προβλέπει προβολή σχετικού βίντεο-αφιερώματος και παρουσίαση των ποντιακών χορών από το σωματείο του Φάρου Ποντίων.

-Και πάλι για τη Δίκη των Εξ… και τους Πόντιους της Αμερικής!

Μετά από πρόσκληση του καλού φίλου Γιώργου Μπέρτζου, διευθυντή του “Αδέσμευτου Τύπου”,  ο οποίος ήθελε να καλύψει το 19ο Συνέδριο της Παμποντιακής Ομοσπονδίας ΗΠΑ-Καναδά, σύνταξα το παρακάτω κείμενο, το οποίο και δημοσιεύτηκε,  κατά το μεγαλύτερο μέρος, την Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2009.

 Η εφημερίδα έκρινε καλό να προβάλλει ιδιαιτέρως το Ψήφισμα για την αναψηλάφηση της Δίκης των Εξ.

-Σεμινάριο για τη νεοελληνική ιστορία

 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Υπεύθυνος: δρ. Βλάσης Αγτζίδης, ιστορικός

 Άρχισαν και πάλι στις 20 Οκτωβρίου (και θα συνεχιστούν έως το Μάιο του 2010) τα μαθήματα ιστορίας που διοργανώνει το  Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Κηφισιάς, στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο «Ν. Αντωνόπουλος». Τα μαθήματα θα γίνονται κάθε δεύτερη Τρίτη (7-9 μ.μ.) στη Βιβλιοθήκη Δήμου Κηφισιάς (Έπαυλη Δροσίνη) Αγ. Θεοδώρων & Κυριακού.

 Η δομή του σεμιναρίου φέτος θα αλλάξει και θα βασιστεί  στην πρόσκληση εξειδικευμένων μελετητών για διάφορα θέματα της νεότερης Ιστορίας. [Δείτε ΕΔΩ το περσινό πρόγραμμα]

  Πρόγραμμα μέχρι το τέλος του 2009

  -20 Οκτωβρίου :  Έναρξη του σεμιναρίου. Περιγραφή των θεματικών αξόνων.

 -3 Νοεμβρίου: Η παράδοση της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922, μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Μουδανιών.

 Εισηγητής: Δημήτρης Μαυρίδης, συγγραφέας-ερευνητής, εξειδικευμένος σε ζητήματα θρακικού ελληνισμού

-Το συνέδριο των Ποντίων της Β. Αμερικής..

Με αφορμή την πρόσκληση να συμμετάσχω ως εισηγητής στην εναρκτήρια τελετή του 19^ου Συνεδρίου των ομογενειακών οργανώσεων, που είναι ενταγμένες στην Παν-Ποντιακή Ομοσπονδία Η.Π.Α. και Καναδά, βρέθηκα  στο Μοντρεάλ της γαλλόφωνης περιοχής του Καναδά. Τη διοργάνωση του συνεδρίου και την φιλοξενία των επισκεπτών και των συνέδρων ανέλαβε ο εξαιρετικός σύλλογος της πόλης που φέρει τον τίτλο “Εύξεινος Πόντος” και η δραστήρια νεολαία του.

Η εισήγησή μου, που θα αναρτηθεί αργότερα στο μπλογκ, είχε τον εξής τίτλο: “Ποντιακός ελληνισμός και κρατικές συγκροτήσεις. Από την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας έως το κίνημα για τη δημιουργία της ελληνικής Δημοκρατίας του Πόντου και τις Αυτόνομες Ελληνικές Σοβιετικές Περιοχές του Μεσοπολέμου.”

Στο συνέδριο, που έλαβε χώρα την περίοδο 9-11 Οκτωβρίου, συμμετείχαν οι εξής φορείς: 

• «Ακρίται» της Φιλαδέλφειας [Pontian Society “Akritai” of Philadelphia, PA]
• «Κομνηνοί» της Νέας Υόρκης [Pontian Society “Komninoi” of New York, NY]
• «Πόντος» του Νόργουοκ Κονεκτικούτης [Pontian Society “Pontos” of Norwalk, CT]
• «Εύξεινος Πόντος» του Μόντρεαλ [Association Pontiene de Montreal “Efxinos Pontos”, Quebec, Canada]
• «Κομνηνοί» του Κάντον, Οχάιο [“Komnini” Pontian Club of Ohio, OH]
• «Φοίνιξ» του Κλίβελαντ, Οχάιο [Pontian Society “Phoenix” of Cleveland, OH]
• «Ξενητέας» Σικάγο [Pontian Society of Chicago “Xeniteas”, IL]
•  Ιερό Ίδρυμα Παναγία Σουμελά Ποντίων Η.Π.Α. και Καναδά [Holy Institution Panagia Soumela] 
• Αδελφότητα Τορόντο «Παναγία Σουμελά» του Τορόντο [Brotherhood Pontion Toronto “Panagia Soumela”, Ontario, Canada]

-Ποντιακό Ζήτημα και Μικρασιατική Καταστροφή

Ένα πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα, σε ένθετη έκδοση, πραγματοποίησε η εφημερίδα Το Παρόν την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2009. Συμμετείχα με το παρακάτω κείμενο, που δημοσιεύτηκε με τίτλο: “Ποντιακό Ζήτημα και Μικρασιατική Καταστροφή” σελ. 43-45

 

 Μια από τις πολύ ενδιαφέρουσες, παρότι άγνωστη,  πλευρές του Μικρασιατικού Ζητήματος ήταν τα του Πόντου. Ο Πόντος βρισκόταν στην περιοχή της βορειοανατολικής Μικράς Ασίας. Παρόλη τη μεγάλη μετανάστευση προς τη Ρωσία που είχε αρχίσει από τον 19^ο αιώνα,  οι Έλληνες υπήρχαν σε αξιοσημείωτα μεγέθη μεταξύ των σύνοικων μουσουλμανικών πληθυσμών. Επίσης ενδιαφέρον έχει το γεγονός –παρότι είχε μικρή σημασία στις συγκεκριμένες συνθήκες όπου το κύριο κριτήριο της ένταξης ήταν η θρησκευτική τοποθέτηση-  ότι μεγάλο μέρος των μουσουλμάνων του Πόντου ήταν ελληνογενές και ελληνόφωνο. 

Το Ζήτημα του Πόντου ήταν μέρος του ευρύτερου Μικρασιατικού Ζητήματος. Η ευκαιρία επίλυσής του χάθηκε κυρίως ως αποτέλεσμα της ανορθολογικής πολιτικής του Λαϊκού Κόμματος μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του ’20, όταν διαρραγούν πλήρως οι συμμαχικές σχέσεις τη στιγμή ακροβώς που η δημιουργία της Δημοκρατίας του Πόντου είχε ενσωματωθεί στην ατζέντα της ελληνικής κυβέρνησης και οι Βρετανοί πιθανότατα θα αποδέχονταν τη ριζοσπαστική αυτή πρόταση. Εν τέλει οι Πόντιοι θα κι αυτοί, όπως και οι υπόλοιποι Μικρασιάτες συντοπίτες τους, την εγκληματική πολιτική των μοναρχικών της «Μικράς πλην εντίμου Ελλάδος» και του  «Οίκαδε» και οι επιζήσαντες θα καταφύγουν πρόσφυγες στην Ελλάδα και στη Σοβιετική Ένωση. 

-Η Ομάδα Χαραλαμπίδη-Φωτιάδη και το ποντιακό κίνημα

Μια από τις ομάδες που σφράγισαν την πορεία του ποντιακού κινήματος τα τελευταία 25 περίπου χρόνια, είναι αυτή που κατ΄οικονομίαν ονομάζουμε “Ομάδα Χαραλαμπίδη-Φωτιάδη”. Οι ιστορικές της ερμηνείες, η κοινωνική και η πολιτική της θέση, η παρέμβαση στον ποντιακό χώρο επηρέασαν έντονα τις εξελίξεις. Ανεξάρτητα του γεγονότος  ότι τελικά το εγχείρημά τους κατέρρευσε και η ομάδα διελύθη στα εξ ων συνετέθη, οι επιπτώσεις και ο απόηχος παραμένουν ορατά.  Το κείμενο που ακολουθεί συντάχθηκε το Φεβρουάριο του ‘06 ως εσωτερικό κείμενο της ΠΟΕ.  Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Εύξεινος Πόντος της Θεσσαλονίκης και την Ημερησία του Κιλκίς (Μάρτιος 2006). Αναρτήθηκε στους διαδικτυακούς χώρους Τrapezounta.com και Πόντος και Αριστερά

[Αναδημοσιεύεται από τον "Πόντο και Αριστερά"...]

 

-Να αντιδράσουμε στην αναψηλάφηση της Δίκης των Εξ

Να αντιδράσουμε στην προσπάθεια αθώωσης των ενόχων της Καταστροφής του Ελληνισμού της Ανατολής

 Η ήττα των Ελλήνων κατά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο επέφερε τη μεγαλύτερη καταστροφή που γνώρισαν ποτέ οι Έλληνες. Ο Πόντος, η Ιωνία, η Βιθυνία, η Καππαδοκία, η Ανατολική Θράκη θα μετατραπούν οριστικά πλέον σε τουρκικές περιοχές. Ο ελληνικός πληθυσμός, που είχε επιβιώσει από τη σκληρή πολιτική Γενοκτονίας που ακολουθήθηκε εναντίον του από το 1914, πήρε το δρόμο της προσφυγιάς. 

-SANO (Ευθυμία) HALO: Η δική μας Άννα Φρανκ

Mε σεμνή τιμητική εκδήλωση, που διοργάνωσε η Διεθνής Συνομοσπονδία Ποντίων Ελλήνων (ΔιΣυΠΕ) στο RG   του ξενοδοχείου Caravel των Αθηνών, ολοκληρώθηκε η επίσκεψη στην Ελλάδα της 100χρονης Eυθυμίας Βαρυτιμιάδου (Sano Halo) και της κόρης της συγγραφέως Thea Halo.

 Αφορμή ήταν η απόδοση της ελληνικής υπηκοότητας στις δύο αυτές γυναίκες από την ελληνική πολιτεία..

Η Eυθυμία Βαρυτιμιάδου (Sano Halo) ήταν ένα από τα χιλιάδες παιδιά που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής κατά τις πορείες θανάτους που οργάνωσαν οι κεμαλικοί κατά τη δεύτερη φάση της Γενοκτονίας. Βρέθηκε στο Κουρδιστάν και από ‘κει στο Λίβανο, απ’ όπου μετέβη με μυθιστορηματικό τρόπο στην Αμερική. Χάρη στις προσπάθειες της κόρης της Thea Halo κατάφερε να ξετυλίξει το κουβάρι της προσωπικής ιστορίας και να ανακαλύψει το χωριό τους Άγιο Αντώνιο της Κερασούντας. Ήταν ένα από τα εκατοντάδες χωριά που οι τσέτες του Τοπάλ Οσμάν ισοπέδωσαν κατόπιν κεντρικών οδηγιών για να χαθούν τα ρωμαίικα ίχνη στην περιοχή του Πόντου. Τα ίχνη όμως αυτά είναι ακόμα ορατά και ζωντανά πάνω στους ανθρώπους που επιβίωσαν από τη Γενοκτονία και από τα παιδιά τους και τα εγγόνιο τους που αρνούνται να ξεχάσουν.

-Εκτοπίσεις από Καύκασο και Κριμαία

Εξήντα χρόνια από τις σταλινικές διώξεις κατά των Ελλήνων του Καυκάσου και εξηνταπέντε κατά των Ελλήνων της Κριμαίας

  

Μια από τις πλέον άγνωστες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, αποτελούν οι διώξεις κατά των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης που ξεκινούν το 1937 και τερματίζονται το 1949, με τη μαζική και βίαιη μεταφορά της πλειονότητας των ελληνικών πληθυσμών του Καυκάσου στην Κεντρική Ασία. 

Συμπληρώθηκαν ήδη εξήντα χρόνια από τις υποχρεωτικές, βίαιες μετακινήσεις του ελληνικού πληθυσμού του Καυκάσου. Η εκτόπιση των Ελλήνων του Καυκάσου στις άγονες στέπες της Κεντρικής Ασίας, κοντά στα σινο-σοβιετικά σύνορα. ήταν η τελευταία πράξη από μια σειρά ενεργειών του σταλινικού καθεστώτος. Ενέργειες που άρχισαν στις 2 Δεκεμβρίου του 1937 και ολοκληρώθηκαν στις 13 Ιουνίου του 1949.  Η σκληρή αυτή μεταχείριση που επιφύλαξε ο σταλινισμός στις ελληνικές κοινότητες, κατάστρεψε τη σημαντική ελληνική παρουσία στην περιοχή. Κατάστρεψε όλες τις ελληνικές δομές και μεταξύ τους και  τον ελληνικό σοβιετικό πολιτισμό που είχε δημιουργηθεί το Μεσοπόλεμο.

-Ένα κείμενο στο “Άρδην”

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού “Άρδην” (Σεπτέμβριος 2009) δημοσιεύεται το Γ’ μέρος του κειμένου μου με τίτλο:

“Από τον Ιωάννη Μεταξά στον Πλεύρη και το Νακρατζά: O αντιπροσφυγικός αναθεωρητισμός σε μέρη τρία“

 

 

Το Γ΄ μέρος περιλαμβάνει τις ενότητες:

-Οι …. «μεταμοντέρνοι», οι «αγγλοσάξονες», οι «Analles» και οι Πόντιοι! 

-Από το τουρκικό υπ. ΕΞ. στον Γ. Νακρατζά

-Η περίπτωση του «Ιού» και οι «βιετναμέζοι πρόσφυγες»

-Η… εθνοκάθαρση του  Τάσου Κωστόπουλου 

-Απ΄τον Χαραλαμπίδη στον Ταχματζίδη

-Από τον Πουλιόπουλο στον Γκίκα

 

-Το προσφυγικό κίνημα σήμερα και ο αντιπροσφυγικός αναθεωρητισμός

Τα ζητήματα που σχετίζονται με τη διατήρηση και την καλλιέργεια της ιστορικής μνήμης αποτελούν βασικό άξονα των ευρωπαϊκών πολιτισμικών προβληματισμών κατά την τελευταία εικοσαετία. Παράλληλα με νέες θεωρητικές αναζητήσεις για μια πιο σύγχρονη πρόσληψη των ταυτοτήτων, εθνικών και κοινωνικών, το κίνημα για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης έθεσε τη σφραγίδα του στους  σύγχρονους προβληματισμούς στην Ευρώπη.

 Το αντίστοιχο φαινόμενο στην Ελλάδα εκφράστηκε με τρεις τρόπους: 

α) με το προσφυγικό κίνημα που επανέφερε στο προσκήνιο τις τεχνηέντως απωθημένες τραγικές στιγμές της Εξόδου από την καθ’ ημάς Ανατολή,

β) με το κίνημα διεκδίκησης αποζημιώσεων από τη Γερμανία για τα εγκλήματα των Ναζί κατά τη διάρκεια της τριπλής Κατοχής της Ελλάδας (1941-1944) και

γ) με την ανάδειξη του εβραϊκού Ολοκαυτώματος και την εν ψυχρώ εξόντωση τους ελληνικού εβραϊσμού στο Άουσβιτς.

  

-Εκδηλώσεις για τη γενοκτονία [στην εφημ. "Εύξεινος Πόντος"]

Οι φετινές εκδηλώσεις για τη Γενοκτονία ήταν οι σημαντικότερες που έλαβαν χώρα από τότε που ο ποντιακός χώρος (αρχές της δεκαετίας του ’90) άρχισε να τιμά συλλογικά την επέτειο. Και αυτό γιατί κύριοι ομιλητές στις εκδηλώσεις δεν ήταν Έλληνες ιστορικοί και ερευνητές αλλά ξένοι. Κορυφαίο υπήρξε το πρώτο μέρος της εκδήλωσης -που διοργάνωσαν στις 10 Μαϊου στην Παλαιά Βουλή οι νεολαίες των Ποντίων, Αρμενίων και Ασσυρίων- με περιλάμβανε εισηγήσεις σημαντικών ιστορικών, όπως ο εξαιρετικός Τούρκος ιστορικός  Taner Aksam, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο  Clark  της Μασαχουσέτης, με θέμα “The Germans Foreign Office Archives on the Armenian and Greek Genocides”, ο Roger Smith ομότιμος καθηγητής πολιτικών επιστημών και πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Ακαδημαϊκών για τη μελέτη των Γενοκτονιών  (IAGS) με θέμα  “The Concept of Genocide : origin, meaning, related concepts, denial” και ο George Shirinian, διευθυντής του Zoryan Intitute στο Τορόντο του Καναδά με θέμα: “Ottoman Documents and Expulsion of Greeks from Asia Minor in 1913-1914”

-Oι δηλώσεις Ερντογάν και ο νεοελληνικός αναθεωρητισμός

Σε αντίθεση με την Ελλάδα που έχει μπει σε μια παρατεταμένη περίοδο εσωστρέφειας, η Τουρκία συνεχίζει να μας εκπλήσσει θετικά. Μετά από την εμφάνιση της νέας τάσης στο χώρο της τουρκικής ιστοριογραφίας, που ερευνά τις λευκές σελίδες της ιστορίας και μιλά ανοιχτά για το ιστορικό γεγονός της Γενοκτονίας των χριστιανικών κοινοτήτων της Ανατολής από τον τουρκικό εθνικισμό,  η έκπληξη ήρθε από τον ίδιο τον Τούρκο πρωθυπουργό. Η δήλωση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ότι εκδιώχθηκαν από την Τουρκία όσοι από τους πολίτες «…είχαν διαφορετική εθνική ταυτότητα» ως «αποτέλεσμα φασιστοειδούς αντίληψης » ανατρέπει άρδην τη βασική επιχειρηματολογία του τουρκικού εθνικισμού και του βαθέως κράτους.

 Η υποδοχή αυτών των αυτοκριτικών δηλώσεων ήταν εξαιρετικά θετική. Στην εφημερίδα «Vatan», σε άρθρο με τίτλο «Φασιστική εκκαθάριση» δίνονται συγχαρητήρια στον Ερντογάν για το θάρρος του. Αναφέρεται επίσης ότι: «O εκτουρκισμός της Μικράς Ασίας ξεκίνησε το 1915 με τον εκτοπισμό των Αρμενίων.. »  Με αφορμή τις δηλώσεις αυτές έγινε κριτική στην πολιτική του τουρκικού κράτους, που με τον φόρο Varlik Vergisi του 1942, κατέστρεψε οικονομικά τις μειονότητες και ειδικά τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης.  Ο αρθρογράφος σημειώνει: «Οσοι ετοιμάζονται να επικρίνουν τον Ερντογάν, ας θυμηθούν όλα αυτά τα γεγονότα. Ας ρίξουν μια ματιά στις δημογραφικές στατιστικές των απαρχών της Τουρκικής Δημοκρατίας και στις σημερινές. Και ας αναλογιστούν: για ποιον λόγο εγκατέλειψαν τη χώρα τους εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι;»

-Συνέντευξη στο ‘Βορειοηπειρωτικό Βήμα”

1. Πρόσφατα, οἱ Ἀλβανοὶ  τοῦ Κοσσυφοπεδίου ἀπέκτησαν τὴν Ἀνεξαρτησία τους. Πιστεύετε ὅτι αὐτὸ μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει τὴν ἀφετηρία γιὰ γενικότερες ἐξελίξεις στὶς μειονότητες τῆς Βαλκανικῆς;  

-Ο παλιός κομμουνιστικός κόσμος αυτή τη στιγμή περνά τη φάση διαμόρφωσης εθνών-κρατών, σε αντίθεση με το λεγόμενο δυτικό κόσμο, που βρίσκεται στο τέλος της συγκεκριμένης ιστορικής φάσης και επιζητεί τη δημιουργία νέων μεταεθνικών κρατικών μορφωμάτων, τύπου Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η ιστορική αυτή διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη σε όλη την έκταση του παλιού κομμουνιστικού κόσμου. Αυτό που συνέβη εκεί είναι ότι διαιωνίστηκε, με νέα μορφή, η παλιά φεουδαρχική δομή. Μόνο που στη θέση των παλιών φεουδαρχών εγκαταστάθηκε πλέον το κόμμα, ως συλλογικός ιδιοκτήτης των μέσων παραγωγής. Δηλαδή, δομικά μέσω των «κομμουνιστικών» κρατών μεταφέρθηκαν μέχρι τις μέρες μας οι φεουδαρχικές κοινωνικές δομές με ό,τι αυτό σημαίνει στο επίπεδο των κοινωνικών αντιθέσεων και των πολιτικών προτεραιοτήτων.

Στην περιοχή μας υπήρχε ένα ανεπίλυτο εθνικό αλβανικό ζήτημα, κάτι που υποδειγματικά ανέλυσε ο καθηγητής Ευ. Κωφός. Το Κόσοβο ήταν για τους Αλβανούς, όπως ήταν για μας η Μικρά Ασία στις αρχές του 20^ου αιώνα. Όμως η αναμενόμενη ανεξαρτητοποίηση των Αλβανών του Κοσόβου προκάλεσε πικρία και στην ίδια την Ελλάδα. Πικρία συνδυασμένη με εκδήλωση συναισθημάτων φόβου και ανασφάλειας. Παρατηρούμε, όμως, ότι η κατά πολύ πιο παράλογη ανεξαρτητοποίηση του Μαυροβουνίου –που απέκοβε τη Σερβία από τη θάλασσα– ουδόλως ενόχλησε. Ενώ η φυσική τάση μιας μη σλαβικής εθνότητας για πολιτικό αυτοκαθορισμό, μέσα στη γενική διαδικασία εθνογένεσης και χειραφέτησης, φαίνεται ότι ενοχλεί υπερβολικά.

Εν κατακλείδι μπορούμε να συμπεράνουμε ότι οι αναταράξεις, που προκαλούνται αυτή τη στιγμή από τη μεγάλη ιστορική διεργασία που βλέπουμε να εξελίσσεται, αφορούν τον παλιό κομμουνιστικό κόσμο από την Αλβανία και την πρώην Γιουγκοσλαβία έως τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία. Απλώς τα «απόνερα» της διαδικασίας αγγίζουν και την Ελλάδα.

-”Οι αυγές του μινόρε”-τραγούδια της Μικράς Ασίας

Ιστορικός Σχολιασμός σε μια μουσική παραγωγή του Συλλόγου Μικρασιατών Ιωνίας

Ο σημαντικός αυτός σύλλογος -που ιδρύθηκε από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες του ‘22 στην Ιωνία (το παλιό Αραπλί και Νέα Μαγνησία) του Δήμου Εχεδώρου στο νομό Θεσσαλονίκης-  δημιούργησε ένα διπλό CD με 29 τραγούδια, όπου περιέχεται απάνθισμα αυθεντικών τραγουδιών της παλιάς Ιωνίας. Η δική μου συμβολή συνίσταται στην κατάθεση του παρακάτω μικρού ιστορικού περιγράμματος:

-Ποιός θυμάται την Καταρίνα Μπλουμ;

Συνηγορία στον Γιώργο Κόκκινο

η ελευθερία της σκέψης είναι η ζωή της ψυχής!

Βολταίρος

Η άκριτη βία κατά προσώπων για τις απόψεις τους δεν είναι κάτι το ασυνήθιστο. Η προσπάθεια διασυρμού και περιθωριοποίησης παράγεται συνήθως από κέντρα και κύκλους που έχουν άδηλα συμφέροντα και νοιώθουν να θίγονται και να αποκαλύπτονται οι επιδιώξεις τους. Η προσπάθεια να σιωπήσουν όσοι σκέφτονται με διαφορετικό τρόπο βασίζεται εν πολλοίς στην απειλή  του διασυρμού και της συκοφαντίας. Έτσι διασπείρουν το φόβο στους πολίτες. Ο γράφων έχει υποστεί παλαιότερα την πολιτική αυτή, τόσο από τον “Ιό” της “Ελευθεροτυπίας”, όσο και από την Ομάδα Χαραλαμπίδη-Φωτιάδη  [κάποια στιγμή θα παρουσιαστούν αναλυτικά οι συγκεκριμένες επιθέσεις και οι οδυνηρές συνέπειές τους]. 

Τέτοιου τύπου συμπεριφορές υπέστη πρόσφατα ο  ιστορικός Γιώργος Κόκκινος από την εφημερίδα “Πρώτο Θέμα“, όταν δέχτηκε μια απρόκλητη επίθεση, η οποία τον δαιμονοποιούσε. Χωρίς να δώσουν στον ίδιο τον Γιώργο Κόκκινο το δικαίωμα  ισότιμης απάντησης, χωρίς να δημοσιεύσουν τις επιστολές που τους εστάλησαν, συνέχισαν για δύο συνεχείς Κυριακές ((5-6-09 και 12-6-09) το ηθικό λυντσάρισμα.  

Η επίθεση αυτή είναι ιδιαιτέρως επικίνδυνη γιατί συνδυάζεται με την ανάδυση μιας φιλομεταξικής ολοκληρωτικής ιδεολογίας, που μορφοποιείται στο πρόσωπο της σύγχρονης ελλαδικής ακροδεξιάς. Η νέα αυτή ακροδεξιά ενδύεται τη λεοντή του “πατριώτη”, κωδικοποιεί τις κατηγορίες κατά προσώπων και δημιουργεί τις νέες “μαύρες λίστες”.

 Αυτή η κατάσταση μας απειλεί όλους! Τόσο ως φυσικά πρόσωπα, όσο και ως φορείς απόψεων και κριτικής που ασκούμε κατά των διαφορετικών ιδεολογικά από μας. Γιατί, μπορεί να οικειοποιηθούν την κριτική μας  οι μαύρες αυτές δυνάμεις για να χρησιμοποιήσουν επιλεκτικά τα στοιχεία που τους συμφέρουν ως άλλοθι στις σκοτεινές επιδιώξεις τους. Γι αυτό η εμφάνιση τέτοιων φαινομένων, δημιουργεί επι πλέον καθήκοντα στήριξης των θιγόμενων από τους δημοκρατικούς πολίτες αυτού του τόπου…   

Με αφορμή αυτή την επίθεση συνέταξα ένα κείμενο που απέστειλα στο “Πρώτο Θέμα”, χωρίς όμως οι υπεύθυνοι να τη δημοσιεύσουν. Το κείμενο εστάλη στην εφημερίδα με προσωπική επιστολή προς τον ιδιοκτήτη της. Στη συνέχεια παρατίθενται α) η Επιστολή, β) το Κείμενο :

-Ο αντικομμουνισμός των σταλινικών

Ω! μεγάλε Στάλιν, ω αρχηγέ των λαών

Συ, που έδωσες τη ζωή στον άνθρωπο

Συ, που γονιμοποίησες τη γη

Συ, που ξανάνιωσες τους αιώνες

Συ, που κάνεις να ανθίζουν οι ανοίξεις

Συ, που κάνεις να δονούνται οι μουσικές χορδές

Συ, λάμψη της ανοίξεως μου,

Ω! Συ Ήλιε, που αντανακλάται από εκατομμύρια καρδιές.

[Λ. Αραγκόν, εφημ. “Pravda”, 28 Αυγούστου 1936]

Ο ιστορικός που καλείται να μελετήσει τον 20^ο αιώνα, θα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ιδεολογία και το κίνημα που τον χαρακτήρισε ήταν το κομμουνιστικό. Η λέξη «κομμουνισμός» στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως «κοινωνισμός» κι έτσι χρησιμοποιούταν από τους πρώτους Έλληνες σοσιαλιστές. Εξέφραζε ένα ιστορικό ρεύμα που πίστευε στην ισότητα των ανθρώπων, αντιδρούσε στην εκμετάλλευση και αγωνιζόταν για την κοινωνική ισότητα. Ιστορικά είχε πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους εκδοχές. Η επικρατέστερη αυτών, υπήρξε μια καλά επεξεργασμένη θεωρία από τον Καρλ Μαρξ και τον Φρειδερίκο Ένγκελς και έλαβε το όνομα «μαρξισμός». Ο μαρξισμός επιχείρησε να εξηγήσει τα ιστορικά φαινόμενα μέσα από το κριτήριο της πάλης των τάξεων. Οι μαρξιστές υποστηρίζουν ότι η κοινωνία αποτελείται από διάφορες κοινωνικές τάξεις, η υπόσταση των οποίων εξαρτάται από τη σχέση που διατηρούν με τα μέσα παραγωγής.

Η μαρξιστική θεωρία για την αταξική κοινωνία δεν έγινε αντιληπτή με τον ίδιο τρόπο απ’ όλους που επιχείρησαν τον επαναστατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Ο Βλαδίμηρος Ουλιάνωφ, που έμεινε στην ιστορία με το ψευδώνυμο Λένιν, θα προσπαθήσει να επεξεργαστεί μια τεχνική υλοποίησης των μαρξιστικών απόψεων προτείνοντας τη δημιουργία ενός εργαλείου σύγκρουσης: το λεγόμενο Κόμμα Νέου Τύπου. Το κόμμα αυτό διέθετε χαρακτηριστικά ιεραρχικά και συγκεντρωτικά, τα οποία του επέτρεπαν να επιβιώσει στη σύγκρουση με τους κατασταλτικούς μηχανισμούς του τσαρικού καθεστώτος. Ήταν ουσιαστικά ένα αντίγραφο της Oχράνα, της μυστικής αστυνομίας του Τσάρου. Μια ιδιομορφία της λενινιστικής αντίληψης ήταν και η αντίληψη ότι το Κόμμα αποτελούσε την πρωτοπορία της εργατικής τάξης και δρούσε αντ’ αυτής.

-Kεμαλισμός και νεοελληνική ιστοριογραφία

Μια σφαγή στο περιθώριο της Ιστορίας 

Διαβάζοντας το διδακτορικό του εξαιρετικού Τούρκου ιστoρικού Fuat Dundar  με τίτλο «Modern Turkiye’nin Sifresi»  [«Ο Κώδικας της Σύγχρονης Τουρκίας» με υπότιτλο: Η Μηχανική των Εθνοτήτων της (οργάνωσης) Ένωσης και Πρόοδος (1913-1918)»] που εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Iletisim, συναντήσαμε και πάλι το οργανωμένο σχέδιο του νεοτουρκικού εθνικισμού. Ενός εθνικισμού, που γεννήθηκε στους κόλπους του οθωμανικού στρατεύματος,  επηρεάστηκε βαθύτατα από τον  γερμανικό μιλιταρισμό και προσπάθησε να δημιουργήσει μηχανισμούς ελέγχου της σύνθεσης των πληθυσμών που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία την περίοδο 1913-1918. 

Στο διδακτορικό του ο Dundar αποδεικνύει ότι οι Νεότουρκοι είχαν εκπονήσει από το 1913 ένα οργανωμένο σχέδιο, με βάση το οποίο πραγματοποιήθηκαν οι εθνικές εκκαθαρίσεις κατά των Ελλήνων και των Αρμενίων. Ο ίδιος αναδεικνύει μέσα από τη μελέτη των πηγών, οθωμανικών και γαλλικών, ότι η επιχείρηση τουρκοποίησης της Μικράς Ασίας με τη βία, τα πογκρόμ και τις μετακινήσεις πληθυσμών είχε λάβει ασύλληπτες διαστάσεις και έγινε με βάσει επίσημες κωδικοποιημένες οδηγίες που έστελνε η νεοτουρκική διοίκηση. 

Ο Dundar συμπληρώνει κριτικά, από την πλευρά της σύγχρονης τουρκικής ιστοριογραφίας, τις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας, που θύμισε σε όλους ότι οι εθνικές εκκαθαρίσεις εις βάρος των Ελλήνων και των Αρμενίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  ήταν αναγκαίες για να δημιουργηθεί το τουρκικό έθνος-κράτος. Άφησε επίσης να εννοηθεί ότι αυτές οι μέθοδοι λίγο-πολύ δείχνουν το δρόμο και για την επίλυση   του κουρδικού ζητήματος. 

-To περί Γενοκτονίας διακύβευμα

Η συζήτηση για τη γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού, αλλά και ευρύτερα του ελληνισμού της Ανατολής, κατά το πέρασμα στην εποχή των εθνών-κρατών, άρχισε πριν από μια εικοσαετία περίπου και εξελίχθηκε μ’ έναν εξαιρετικά ιδιόρρυθμο τρόπο. Η πλειονότητα των παραδοσιακών και «νέων» ιστορικών, ποικίλης πολιτικής προέλευσης, κινήθηκε μεταξύ ουδέτερης και  απορριπτικής στάσης. Η μελέτη της σκοτεινής αυτής σελίδας της νεοελληνικής ιστορίας έμεινε τελικά ως αποκλειστικό αντικείμενο των ιστορικών που προέρχονταν από τους πρόσφυγες του ’22. Μ’ έναν περίεργο τρόπο, μια πολύ σημαντική σελίδα της ιστορίας μελετήθηκε μόνο από τους προσφυγικής καταγωγής Έλληνες ιστορικούς και από τους αντιεθνικιστές νέους Τούρκους ιστορικούς σαν τον Taner Aksam, τον Fouat Dudar, τη  Dilek Guven, τον Hamit Bozarslan κ.ά. 

Η εξήγηση αυτής της παράδοξης κατάστασης αποτελεί πρόκληση. Μια υπόθεση που θα μπορούσε να συζητηθεί και ίσως ερμηνεύει την όλη σύγχυση, τη δαιμονοποίηση και την εύκολη απόρριψη της άποψης των προσφυγικών οργανώσεων συνδέεται με την ύπαρξη μιας ελλαδοκεντρικής ιστοριογραφικής ματιάς. Μιας ματιάς που αντιμετωπίζει τις εξελίξεις στο εσωτερικό της οθωμανικής κοινωνίας τις εποχές της μετάβασής της σε εθνικά κράτη, αποκλειστικά μέσα από την πολιτική, τα συμφέροντα και τη στάση του κράτους της Ελλάδας. 

-Οι (προσωπικές) εκδηλώσεις του Μάη

Ο Μάιος είναι ένας ιδιαίτερος μήνας. Πραγματοποιούνται πολλές και ποικίλες εκδηλώσεις που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την Επέτειο της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού. Για να πάρετε μια γεύση της πίεσης αυτών των ημερών, παραθέτω τις εκδηλώσεις όπου συμμετέχω ως ομιλητής ή σύνεδρος:

……….

-3 Μαϊου 2009, Λαμία, εκδήλωση για τη γενοκτονία από το Σύλλογο Ποντίων 

-4 Μαϊου 2009, Αθήνα, παρουσίαση του επιστημονικού περιοδικού «Μικρασιατικά Χρονικά» στα γραφεία της Ένωσης Σμυρναίων 

-8 Μαϊου, Κατερίνη, ομιλία σε μαθητές του 5^ου Λυκείου 

-9 Μαϊου (πρωί), Κατερίνη, εισήγηση στο Συνέδριο για την Ποντιακή Διάλεκτο που διοργανώνει η Ένωση Ποντίων Εκπαιδευτικών. Τίτλος εισήγησης: «Ποντιακή VS δημοτική. Μια άγνωστη σελίδα στη Σοβιετική Ένωση του Μεσοπολέμου»,

-9 Μαϊου (βράδι) Αθήνα, παρουσίαση του Πόντου  στο «Μπαράκι του Βασίλη» σε μια ποντιακή μουσική βραδιά με τους Γ. Σαββίδη, Α. Ταπαξίδη, Χ. Αθανασιάδη, Μ. Κυριλλίδη.

-10 Μαίου, Μαρούσι, Αθήνα, συμμετοχή στο επιστημονικό συμπόσιο που διοργανώνουν τα εκπαιδευτήρια «Ελληνική Παιδεία». Συμμετέχουν επίσης: Χάρης Τσιρκινίδης-Χαρά Γαλανού. 

-Μια συνέντευξη μ’ αφορμή το “νεο-οθωμανισμό”

H εμφάνιση των τουρκικών ομάδων στον ελληνικό χώρο από τον 11^ο μ.Χ. αιώνα, εγκαινίασε μια μακρά περίοδο συνάντησης, επικοινωνίας και ώσμωσης. Είτε ως Σελτζούκοι, είτε ως Οθωμανοί θα διαμορφώσουν τελικά τη φυσιογνωμία ολόκληρης της περιοχής μας. Το ερώτημα που αντιμετώπιζαν οι επιστήμονες ήταν το πώς ένας πληθυσμός εισβολέων που δεν ξεπέρασε τις 400.000 άτομα, κατάφερε να κυριαρχήσει σ’ ένα ελληνόφωνο  κόσμο 8 εκατομμυρίων. Πώς οι «ολίγοι» Τουρκομάνοι κατάφεραν να μεταστρέψουν ένα μεγάλο πληθυσμό ελληνοφώνων, χριστιανών μαζί με τους οποίους στη συνέχεια, θα αποτελέσουν τους Οθωμανούς πολίτες της νέας αυτοκρατορίας τους.

 

Πώς εξηγείται το οτι οι ελληνόφωνοι χριστιανοί πληθυσμοί αλλαξοπίστησαν; οφείλεται στο ότι η νέα θρησκεία ήταν περισσότερο δελεαστική, ή στο ότι οι Σελτζούκοι έδιναν μέσα από αυτή άλλες δυνατότητες;

Ο κύριος όρος στον εξισλαμισμό δεν ήταν η πειθώ της νέας θρησκείας, αλλά η απαλλαγή των Ελλήνων από τα φορολογικά βάρη του Ισλάμ. Αποδέχονταν τους λαούς της Βίβλου, χριστιανούς και εβραίους, και δεν τους αντιμετώπιζαν  όπως τους παγανιστές, τους οποίους καταδίκαζαν σε θάνατο ως ειδωλολάτρες. Τους «λαούς της Βίβλου» τους ανέχονταν, ως έχοντες κοινή θεολογική μήτρα, αλλά τους επιβάρυναν με δύο ειδικούς φόρους. Από τις αρχές του 11^ου αιώνα, που οι τουρκικές ομάδες εισβάλουν στη Μικρά Ασία, οι πρώτες ελληνόφωνες ομάδες που εξισλαμίζονται είναι αυτές των κατεχόντων εδαφών, οι οποίες εξισλαμίσθηκαν για να διασώσουν τα προνόμια τους. Απ΄αυτούς θα προέλθει και νέα ελίτ των τουρκομανικών ομάδων.

 

ΚΚΕ: πίσω ολοταχώς στο ‘53

 

Διαβάζοντας τις θέσεις της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ κατανοείς ότι η αποφράδα ημέρα για την υπόθεση του σοσιαλισμού, για την ίδια την υπόσταση της Σοβιετικής Ενωσης, αλλά και το μέλλον του κόσμου ήταν η 26η Ιουνίου 1953. Ηταν η μέρα που συνελήφθη ο Λαυρέντι Μπέρια, ο κάποτε πανίσχυρος ηγέτης των μηχανισμών ασφαλείας. Την ημέρα αυτή, κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίασης του προεδρείου στο Κρεμλίνο, ο Κόκκινος Στρατός είχε εμποδίσει την Πολιτική Αστυνομία και τον επικεφαλής της, τον Λ. Μπέρια, να πραγματοποιήσουν ένα πραξικόπημα. Από κει και πέρα λοιπόν, σύμφωνα με την Κ. Ε. του ΚΚΕ, αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για τον σοσιαλισμό. Με την υιοθέτηση μεγάλου μέρους της παραδοσιακής πολιτικής ανάλυσης των μαοϊκών και «αντιρεβιζιονιστικών» κομμάτων, το ΚΚΕ ολισθαίνει σε έναν δρόμο αναίρεσης των βασικών παραδοχών που συγκρότησαν τη σύγχρονη μορφή του.

-Ενας ομογενής νέος στην «Ακρη της πόλης»

  Η ελληνική κοινωνία συνέβαλε με τη συμπεριφορά της στο να βρεθεί ο Δημήτρης Πατμανίδης εκτός ορίων

Η ένοπλη επίθεση του 19χρονου Δημήτρη Πατμανίδη στη Σχολή του ΟΑΕΔ φέρνει στην επιφάνεια μια σκοτεινή νεοελληνική σελίδα, την οποία αγνοούν ή υποδύονται ότι αγνοούν οι πολυποίκιλοι σχολιαστές του γεγονότος. Το πώς και το γιατί ο Δημήτρης βρέθηκε εκτός ορίων διαμόρφωσε μια ιδιόμορφη προσωπικότητα και ανέπτυξε μια αποκλίνουσα συμπεριφορά είναι εν μέρει μόνο ζήτημα ψυχιάτρων. Απαιτείται και η γνώση του πλαισίου για να κατανοήσουμε γιατί ένα ευαίσθητο άτομο ακολούθησε αυτόν και όχι τον άλλο δρόμο εξέλιξης. Κι αυτό είναι το «κλειδί» για να ερμηνεύσουμε πληρέστερα το τραγικό γεγονός και το πώς η ίδια η κοινωνία μετέτρεψε τον Δημήτρη σε θύμα.

Το εκτός ορίων παιδί προέρχεται από μια ελληνική προσφυγική ομάδα η οποία μέσα στον 20ό αιώνα πέρασε μία γενοκτονία (απ’ τους Τούρκους), μία σκληρή εθνική καταπίεση και εκτόπιση από τον Καύκασο στην Κεντρική Ασία (από τον σταλινισμό), μία νέα μετακίνηση προς τον Καύκασο μετά την αποσταλινοποίηση της ΕΣΣΔ, έναν ανελέητο πόλεμο μεταξύ Γεωργιανών και Αμπχαζίων (‘92 – ‘93) και μία νέα μετακίνηση προς τη «μητέρα – πατρίδα» η οποία του επιφύλασσε την άγνοια, το ρατσισμό, τον εξευτελισμό, την ανεργία και την περιθωριοποίηση.

-ΟΙ Έλληνες της Ανατολής στην Επανάσταση του 1821

Παρότι η Επανάσταση του 1821 έχει μελετηθεί σε μεγάλο βαθμό, εν τούτοις διάφορες παράμετροι που σχετίζονται με το ιδεολογικό, κοινωνικό αλλά και γεωγραφικό πλαίσιο, παραμένουν ακόμα άγνωστοι. Στις παραμέτρους αυτές περιλαμβάνεται και η συμμετοχή των Ελλήνων που κατοικούσαν στις περιοχές που χάθηκαν οριστικά για τον ελληνικό κόσμο μετά το 1922.

 Οι Έλληνες του Εύξεινου Πόντου

           Για τον οθωμανοκρατούμενο μικρασιατικό Πόντο, ο Γεώργιος Κανδηλάπτης αναφέρει ότι “Εν Τραπεζούντι κοινωνοί αυτής εγένοντο οι διδάσκαλοι Ηλ. Κανδήλης και Σάββας Τριανταφυλλίδης…” (Γεωργίου Θ. Κανδηλάπτη, Ποντιακά ιστορικά ανάλεκτα, Αλεξανδρούπολη, 1925, σελ. 14.) Ο  ίδιος αναφέρεται στη μύηση του μητροπολίτη Χαλδίας Σιλβέστρου του Β’ και σε άλλα ενδιαφέροντα γεγονότα.

-Για τις σταλινικές διώξεις… και μια Μαρτυρία

ΟΙ ΣΤΑΛΙΝΙΚΕΣ  ΔΙΩΞΕΙΣ  ΚΑΤΑ  ΤΩΝ  ΕΛΛΗΝΩΝ  ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ  

«…Βαθέα τ’ όνομα σ’ απές

σην κάρδια μουν γραμμένον

ΕΣΥ εδέκες μας το φως

τη ζής το χαρεμένον»

 

Με την παράθεση του ποιήματος ύμνου προς τον Στάλιν και την επισήμανση ότι:  «Στα κολχόζια, στις μπριγάδες συχνά ακούμε να τραγουδούν το τραγούδι στο μεγάλο μας αρχηγό, σύντροφο ΣΤΑΛΙΝ» ο Χειμωνίδης παρουσιάζει το θεατρικό έργο «Η χαρά» του Θ. Κανονίδη (Απόλλωνα) στην ελληνοσοβιετική εφημερίδα του Καυκάσου «Κόκινος Καπνάς» κάπου μέσα στη δεκαετία του ‘30. Ήταν η εποχή της μεγάλης πολιτιστικής άνθισης των εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων που κατοικούσαν στις σοβιετικές περιοχές. Που παράλληλα με την πολιτιστική τους αναγέννηση, εμφάνισαν και μια νέα ηγεσία, απολύτως προσαρμοσμένη  στα ιδεολογικά και πολιτικά πρότυπα που κυριάρχησαν εκείνη την εποχή στη Σοβιετική Ένωση. Τα πρότυπα αυτά, καθώς και οι τρομοκρατικές πρακτικές που είχε υιοθετήσει ο Στάλιν και η ομάδα του, θα καταγγελθούν ως «προσωπολατρεία» λίγο μετά το θάνατό του από το 20^ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ (Κομμουνιστικό Κόμμα Σοβιετικής Ένωσης).

-Εκδήλωση στα Άνω Λιόσια – 29/3/09

Ο Σύλλογος Ποντίων Άνω Λιοσίων “Η Τραπεζούντα”, ο “Πυξίτης” και η εφημερίδα “Ποντιακή Φωνή“,  οργανώνουν εκδήλωση την Κυριακή 29 Μαρτίου 2009 στις 7.30 μ.μ. στην Πολιτιστική Αίθουσα της Στέγης Ποντίων στο Πάρκο Πόλης (Πλατεία Πόντου-Άγιος Γεώργιος).

Ομιλητές:

-Βλάσης Αγτζίδης, “Η συμμετοχή των Ελλήνων της Ανατολής στην Επανάσταση του 1821″ και

-Αντώνης Παυλίδης, “Η δυναμική της ποντιακής παράδοσης”

Turk-le-sh-tir-e-me-dik-ler-im-iz-den-mi-sin-iz?

ΕΛΛΗΝΕΣ  ΚΑΙ  ΤΟΥΡΚΟΙ: Μια ενδιαφέρουσα συνάντηση

Turk-le-sh-tir-e-me-dik-ler-im-iz-den-mi-sin-iz?[1]

 Του Βλάση  Αγτζίδη[2]

           Μέχρι σήμερα δεν έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια ο χρόνος εμφάνισης των Τούρκων στο προσκήνιο της ιστορίας. Γενέθλιος χώρος των πρώτων τουρκικών ομάδων είναι η ανατολική περιοχή της ευρασιατικής ζώνης, στα δάση της Σιβηρίας. Πιθανότατα, η πρώτη περιοχή που εμφανίστηκαν οι Τούρκοι να είναι η Ματζουρία. Κατά την πρώτη χιλιετία π.χ. άρχισε η εξάπλωσή τους στην Άνω Ασία, για να μετατραπούν από ανθρώπους των δασών σε ανθρώπους της στέπας. Ένα από τα πρώτα ονόματα με τα οποία εμφανίζονται είναι Χιόνγκ-νου. Οι Χιόνγκ-νου, οι οποίοι αποτελούσαν τους βάρβαρους που πολιορκούσαν την Κίνα από το Βορρά, φαίνεται ότι περιλάμβαναν στους κόλπους τους και αρκετές άλλες φυλές. Στην προέλασή τους προς τα δυτικά συγκρούονται με με τους Γιουέ-τσε, τους οποίους διώχνουν από το Κανσού μεταξύ 177 και 165 π.χ. Οι Γιουέ-τσε, οι οποίοι πιθανόν να ταυτίζονται με τους Τοχάρους,  εκδιώκονται και εξαναγκάζονται σε μετανάστευση. Έτσι έχουμε την πρώτη μεγάλη ιστορική μετανάστευση ενός λαού.

 

-Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας

 Μια πολιτιστική πρόκληση:  Η διατήρηση των διαλέκτων μας

 Η 21^η Φεβρουαρίου, ως Διεθνής Hμέρα Μητρικής Γλώσσας καθιερώθηκε το 1999 από τη Γενική Συνέλευση της ΟΥΝΕΣΚΟ με κύριο στόχο την προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας, καθώς και τη διάσωση των ολιγότερο ομιλουμένων γλωσσών. Στην ελληνική περίπτωση υπάρχει ακόμα το ζήτημα προστασίας των ελληνικών διαλέκτων που βρίσκονται εν ζωή και κινδυνεύουν άμεσα να εξαφανιστούν. Διάλεκτοι και ντοπιολαλιές, όπως η ποντιακή (Ελλάδα, Τουρκία, πρώην ΕΣΣΔ), η τσακωνική (Ελλάδα), τα γκρεκάνικα (Ιταλία), τα μαριουπολίτικα (Ουκρανία), τα κυπριακά (Κύπρος, διασπορά) υφίστανται τις άμεσες συνέπειες της πολιτισμικής ομογενοποίησης που χαρακτήρισε το έθνος-κράτος, προκρίνοντας και ευνοώντας την κυριαρχία μιας γλωσσικής μορφής. 

Ίσως έχει έρθει η ώρα να αντιληφθούμε ότι θα πρέπει και ‘μεις να συμβάλλουμε στους προβληματισμούς, ενισχύοντας τη διδασκαλία των ελληνικών αυτών γλωσσικών μορφών, δημιουργώντας θεατρικές σκηνές που υπηρετούν τις διαλέκτους,  αποκρούοντας το γλωσσικό ρατσισμό και την υπεροψία της κυρίαρχης μορφής, δίνοντας χώρο τουλάχιστον στα κρατικά ΜΜΕ.  

Η αντίσταση της ποντιακή διαλέκτου στην Ελλάδα…. 

Μια ελληνική διάλεκτος που αντιστέκεται στην ισοπέδωση και τη γλωσσική αλλοτρίωση είναι η ποντιακή. Τη συναντούμε ακόμα να ομιλείται σε κοινότητες στην Ελλάδα, στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και στη βόρεια Τουρκία. Με ιστορικά αξιοσημείωτη λογοτεχνική παραγωγή στον Πόντο έως το ΄22, στην Ελλάδα μετά το ‘22 και στη Σοβιετική Ένωση του μεσοπολέμου, η ποντιακή συνεχίζει να ανθίσταται . 

-Εκδήλωση στην Κατερίνη στις 16-3-2009

Περί ιστοριογραφίας και αναθεωρητισμού

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Την Τρίτη 16 Μαρτίου 2009, ο Βλάσης Αγτζίδης, διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας της Φιλοσοφικής του Α.Π.Θ. θα μιλήσει στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Κατερίνης στο πλαίσιο του “Ανοιχτού Πανεπιστημίου Κατερίνης” (που δημιουργήθηκε από τη Σχολή Γονέων το 1989).

 Τίτλος εισήγησης: “Οι Λευκές Σελίδες της ιστορίας και το σκοτεινό πρόσωπο της νεοελληνικής ιστοριογραφίας“.

Την εκδήλωση υποστηρίζουν η Ένωση Ποντίων Πιερίας, το Επιμελητήριο Πιερίας και ο Πολιτιστικός Σύλλογος “Δρυάνιστα”. 

-Οι σταλινικές διώξεις

[1] [2]

     Μια από τις πλέον άγνωστες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας, αποτελούν οι διώξεις κατά των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης που ξεκινούν το 1937 και τερματίζονται το 1949, με τη μαζική και βίαιη μεταφορά της πλειονότητας των ελληνικών πληθυσμών του Καυκάσου στην Κεντρική Ασία.

 

    Οι πολυάνθρωπες ελληνικές κοινότητες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, υπήρξαν καρπός της πανάρχαιας ελληνικής παρουσίας στον παρευξείνιο χώρο και της έντονης ρωσοτουρκικής αντιπαράθεσης, που καθόρισε και την τελική μορφή της περιοχής αυτής. Η οριστική διαμόρφωση της φυσιογνωμίας των ελληνικών κοινοτήτων συμπίπτει με τη Μικρασιατική Καταστροφή, όταν χιλιάδες πρόσφυγες από το Μικρασιατικό Πόντο κατακλύζουν τις ρωσικές περιοχές. Η άρνηση των κυβερνήσεων της Ελλάδας μετά το 1928, να επιτρέψουν την κάθοδο των προσφύγων αυτών -κάτι που ήταν επιβεβλημένο, εφόσον οι πρόσφυγες αυτοί καλύπτονταν από τη Συνθήκη της Λωζάννης- οδήγησε στον εγκλωβισμό τους στη σοβιετική επικράτεια.[3]

     Οι Έλληνες της Σοβιετικής Ένωσης, ακολούθησαν και συμμετείχαν σε όλες τις φάσεις του πρωτότυπου σοβιετικού πειράματος. Απόλαυσαν τους καρπούς της  Νέας Οικονομικής Πολιτικής και της πολυπολιτισμικής αντίληψης που επικράτησε κατά την πρώτη περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης. Δημιούργησαν πλήρες δίκτυο ελληνικής παιδείας, θεατρικές ομάδες, εκδοτικούς οίκους, εξέδοσαν πλήθος ελληνικών εντύπων, συνέστησαν Αυτόνομες Ελληνικές Περιοχές στα πλαίσια του σοβιετικού διοικητικού συστήματος και ανέπτυξαν μιαν ιδιαίτερη ελληνική γραμματεία και έναν αυτόνομο ελληνικό λόγο. Υπέστησαν όμως  με οδυνηρό τρόπο τις συνέπειες της βίαιης κολεκτιβοποίησης και, στη συνέχεια, της εκρωσιστικής, αφομοιωτικής πολιτικής του σταλινισμού.

-«Λαϊκά παραμύθια της Μικράς Ασίας»

Πρόλογος 

Η πρωτοβουλία των εκδόσεων «Εν πλω» να εκδώσουν (2008) τα «Λαϊκά παραμύθια της Μικράς Ασίας»  είναι ιδιαιτέρως επαινετή. Πρωτίστως, γιατί στο κρίσιμο ιστορικό μεταίχμιο που διάγουμε, η καταγραφή του λαϊκού πολιτισμού αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Απ’ την άλλη όμως, η ιδιαιτερότητα της μικρασιατικής εμπειρίας μετατρέπει την καταγραφή αυτή -όπως και κάθε καταγραφή πολιτισμού και ιστορικών εμπειριών που αφορά την καθ’ ημάς Ανατολή- σε πράξη επαναδόμησης της πατρίδας στη δυτική πλευρά του Αιγαίου.  

          Τα οκτώ αυτά παραμύθια προέρχονται από τα Βουρλά της Ερυθραίας, του Τσεσμέ. Καταγράφηκαν και παρουσιάζονται από την ακούραστη Νίτσα Παραρά-Ευτυχίδου, που εδώ και καιρό μας εφοδιάζει με τις βασικές πληροφορίες για την ηρωική αυτή ελληνική κωμόπολη της Ιωνίας.   

-”Macedonia timeless”

 Ακροδεξιός ρατσισμός και γραφικότητες των Σκοπίων

Η σλαβομακεδονική πολιτική και πολιτισμική έκφραση, όπως τη ζήσαμε μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, μας επιφυλάσσει διαρκώς αρνητικές εκπλήξεις.  Εμφανίστηκε μια νέα γενιά Σλαβομακεδόνων πολιτικών, που βάσισε τη πολιτική της σε δύο στοιχεία: στο ρατσισμό κατά των άλλων εθνικών ομάδων, που βρίσκονται στα όρια του νέου κράτους και κυρίως κατά των Αλβανών και στην προσπάθεια διαμόρφωσης μιας εθνικής ταυτότητας των Σλαβομακεδόνων, βασισμένη στην οικειοποίηση μορφών του αρχαίου ελληνομακεδονικού κόσμου. 

ΕΤ-1: Αφιέρωμα στους Έλληνες του Καυκάσου

Αφιέρωμα στους Έλληνες του Καυκάσου με τον Βλ. Αγτζίδη και τον Κ. Σχινά την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2009 (10.30 π.μ.)

Ένα ενδιαφέρον αφιέρωμα στους Έλληνες του Καυκάσου και στις πολύπαθες ελληνικές κοινότητες της περιοχής, θα έχει η τηλεοπτική εκπομπή “Αρχονταρίκι” την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2009 (10.30 π.μ.). Με καλεσμένους τον ιστορικό Βλάση Αγτζίδη και τον εμπειρογνώμονα του Υπ.Εξ. Κωσταντίνο Σχινά θα συζητηθούν οι επιπτώσεις της σύγχρονης κρίσης που προέκυψε με την σύγκρουση Ρωσίας-Γεωργίας, στις ελληνικές κοινότητες της περιοχής.

-Η γενοκτονία στο μικρασιατικό Πόντο

Η γενοκτονία στον Πόντο, όπως και σ΄ όλη την Ανατολή από τον τουρκικό εθνικισμό, αποτελεί μια από  τις “Λευκές Σελίδες” της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Η αποσιώπηση είχε ηθική και πολιτική σημασία. Δεν αποτίσαμε κατ’ αρχάς τον οφειλόμενο σεβασμό στους δεκάδες χιλιάδες νεκρούς που εξοντώθηκαν στον μικρασιατικό Πόντο κατά τις εκτεταμένες εθνικές εκκαθαρίσεις που έκαναν οι Νεότουρκοι σωβινιστές(2).   Η αποσιώπηση  μας στέρησε  επιπλέον την δυνατότητα να κατανοήσουμε τις μεθόδους με τις οποίες δημιουργήθηκαν τα έθνη-κράτη και  τον τρόπο διαμόρφωσης των σύγχρονων γεωπολιτικών ισορροπιών στην περιοχή μας με την επικράτηση της “νέας τάξης πραγμάτων του 1922“. 

    

-Η παγκόσμια οργάνωση του ποντιακού ελληνισμού

Mια σημαντική διεθνής συνάντηση έλαβε χώρα στην Αθήνα την περίοδο 4-6 Ιουλίου (2008). Δύο χρόνια ύστερα από το 6ο παγκόσμιο συνέδριο του ποντιακού ελληνισμού, οι εκπρόσωποι των ελληνικών ομοσπονδιών, που δραστηριοποιούνται ή εκφράζουν τους Ελληνες που ζουν ή κατάγονται από διάφορες περιοχές της Μαύρης Θάλασσας, πραγματοποίησαν το έκτακτο παγκόσμιο συνέδριό τους και εξέλεξαν το πρώτο διοικητικό συμβούλιο της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ποντίων Ελλήνων.

-Το εθνικό ζήτημα στον Καύκασο

Ο Καύκασος ιστορικά υπήρξε κοιτίδα των πολλών λαών και σημαντικός χώρος μυθολογικής αναφοράς. Ακόμα και στο ερώτημα περί του τόπου γένεσης των λεγόμενων ινδοευρωπαϊκών λαών, η πλέον σύγχρονη επιστημονική εκδοχή προτείνει τον Καύκασο ως αρχέγονη κοιτίδα.  

Όμως ανεξάρτητα από τα ερωτήματα  των επιστημόνων και τους κληρονομημένους μύθους, ο Καύκασος παραμένει μια πολυεθνική περιοχή που παράγει διαρκώς ένταση  και συγκρούσεις. Η μετάβαση από την πολυεθνική σοβιετική δομή, στο μετασοβιετικό έθνος-κράτος δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Ειδικά, όταν οι ενεργειακοί παράμετροι καθορίζουν τις συμπεριφορές των μεγάλων δυνάμεων. 

-Καύκασος: 15 χρόνια από την «Επιχείρηση Χρυσόμαλλο Δέρας»

Πριν από δεκαπέντε χρόνια η Ελλάδα οργάνωσε τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική επιχείρηση για να παραλάβει Έλληνες που απειλούνταν από πολεμικές συγκρούσεις στο ηφαίστειο του Καυκάσου. Μετά το μέτωπο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και τη Νότια Οσετία είχε αρχίσει ο πόλεμος στην Αμπχαζία.

 Το πρωί της 15ης Αυγούστου του 1993 το πλοίο Viscountess της εταιρείας Marlines έφτασε στο λιμάνι του Σοχούμι, πρωτεύουσας της Αμπχαζίας.  Οι πρόσφυγες περίμεναν ήδη στην προβλήτα.

-O αντιπροσφυγικός αναθεωρητισμός σε μέρη τρία

Από τον Ιωάννη Μεταξά στον Πλεύρη και το Νακρατζά

ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΣΜΟ (Mέρος Α’)

 Η σφοδρή ιδεολογική σύγκρουση για το βιβλίο Ιστορίας της Στ’ δημοτικού ανέδειξε μια πραγματικότητα στο χώρο των ιδεών που λίγοι μπορούσαν να φανταστούν. Ανεξάρτητα από την ένταση και τις διακυμάνσεις  της ιδεολογικής σύγκρουσης και την επικράτηση των κραυγών και από τις δύο πλευρές , δόθηκε η ευκαιρία να καταγραφούν τα σύγχρονα ρεύματα σκέψης, οι ιδεολογικές μετατοπίσεις, και οι μεταλλάξεις των πολιτικών χώρων. 

Κατά τη σύγκρουση αυτή προβλήθηκαν δημοσίως κυρίως ζητήματα όπως το «κρυφό σχολειό» και αναδείχθηκαν ζητήματα όπως ο εθνοκεντρισμός στην εκπαιδευτική λειτουργία. Παρεπιπτόντως έλαβε κεντρική θέση και το ζήτημα του «συνωστισμού» στην παραλία της Σμύρνης. Στην πραγματικότητα η σύγκρουση είχε τη συγκεκριμένη ένταση εξαιτίας της εμπλοκής των απογόνων των προσφύγων του ‘22, που αμφισβήτησαν την ουδέτερη ιστοριογραφία της κ. Ρεπούση, την υποτίμηση της ελληνικής Ανατολής και την ενσυνείδητη παρερμηνεία των ιστορικών γεγονότων που συνέβησαν εκεί. 

Παράλληλα, στο πλαίσιο της σύγκρουσης, επανεμφανίστηκαν όλες εκείνες οι τάσεις, που από τις αρχές του 20^ου αιώνα διαμόρφωσαν το σύγχρονο ελληνισμό, τόσο γεωπολιτικά όσο και ιδεολογικά. Άλλες απ’ αυτές κινήθηκαν με συνέπεια στη γραμμή που χάραξαν οι πολιτικοί τους προπάτορες. Και άλλοι στο ακριβώς αντίθετο σημείο.

-H Δίκη των Εξ

H«Δίκη των Εξ» : η δική μας Δίκη της Νυρεμβέργης 

 «Οι Έλληνες ήταν πρώτης τάξεως πολεμιστές και σίγουρα, κάμποσα σκαλοπάτια παραπάνω από το στρατό του Κεμάλ… οι τσολιάδες θα είχαν καταλάβει την Άγκυρα – και θα είχαν τελειώσει τον πόλεμο αν δεν είχαν προδοθεί.

Όταν ο Κωνσταντίνος ήρθε στην εξουσία όλοι οι Έλληνες αξιωματικοί που ήταν σε επιτελικές θέσεις υποβαθμίστηκαν αμέσως σε χαμηλότερα πόστα. Πολλοί απ’ αυτούς είχαν πάρει τα γαλόνια τους με ανδραγαθήματα στο πεδίο της μάχης.

Ήταν έξοχοι πολεμιστές και σπουδαίοι ηγέτες. Αυτό δεν εμπόδισε το κόμμα του Κωνσταντίνου να τους διώξει και να τους αντικαταστήσει με αξιωματικούς που δεν είχαν ακούσει ποτέ τους να πέφτει ούτε μια ντουφεκιά. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να σπάσει το μέτωπο.» (Ερνεστ Χεμινγουαίη, 1922)

 Έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε τη Μικρασιατική καταστροφή ως τη μεγαλύτερη εθνική τραγωδία, που οδήγησε στην οριστική Έξοδο των Ελλήνων από τις πατρίδες της Ιωνίας, του Πόντου, της Βιθυνίας, της Καππαδοκίας, την Ανατολικής Θράκης. Στις μέρες μας η διαπίστωση αυτή φαίνεται να αναπαράγεται τις περισσότερες φορές, χωρίς να υπάρχει η πλήρης συνειδητοποίηση ότι εκείνη την εποχή, λόγω της συγκεκριμένης αντιμικρασιατικής φιλοσοφίας και πρακτικής του Λαϊκού Κόμματος και της μοναρχικής παράταξης, επετράπη στον τουρκικό εθνικισμό να πετύχει όλους τους σχεδιασμούς του, που στόχευαν στην εξόντωση των χριστιανικών εθνών (Ελλήνων της Ανατολής, Αρμενίων, Ασυροχαλδαίων Αραμαίων) και στο μετασχηματισμό της πολυεθνικής ισλαμικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε τουρκικό έθνος-κράτος. Και αυτά, σε μια εποχή που οι Έλληνες (στην Ελλάδα και στη Μικρά Ασία) ανέρχονταν σε 7 περίπου εκατομμύρια και οι Οθωμανοί μουσουλμάνοι σε 10.

Η άλλη ιστοριογραφία

Η άλλη ιστοριογραφία

Tον Ιούλιο του 2006 ξεκίνησε η μεγαλύτερη συζήτηση για ιδεολογικά, ιστορικά και κοινωνικά ζητήματα που έλαβε ποτέ χώρα στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Αφορμή ήταν ένα βιβλίο Ιστορίας, που προοριζόταν για τη ΣΤ΄ Δημοτικού.

Αυτό που απεκρύβη κατά τη 13μηνη περίπου σκληρή αντιπαράθεση ήταν ότι το σύνολο των προσφυγικών οργανώσεων (πάνω από 1.000 οργανώσεις πολιτών), καθώς και ο κύρος όγκος της Αριστεράς στάθηκαν κριτικά απέναντι στη συγκεκριμένη απόπειρα αναθεώρησης της Ιστορίας.

Η πλέον ενδιαφέρουσα κριτική στον συγκεκριμένο τρόπο διαχείρισης της Ιστορίας προήλθε από τους απογόνους των προσφύγων του ‘22. Με μια πρωτοφανή ομοφωνία και με τη διατύπωση ενός ψύχραιμου κριτικού λόγου, επανέφεραν στο προσκήνιο ερμηνείες, που η νεοελληνική ιστοριογραφία συστηματικά είχε απωθήσει τις δεκαετίες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Εκφράζοντας παραδοσιακά την ιδεολογική ματιά της «μικράς πλην εντίμου» και «εξορίζοντας» κυριολεκτικά από το νεοελληνικό πεδίο τον ελληνισμό της Ανατολής, αντιμετώπισε αμήχανα την εμφάνιση ενός δυναμικού και σύγχρονου προσφυγικού λόγου.

Η προσπάθεια για ελληνο-αρμενική συνομοσπονδία (1918-1921)

To κείμενο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας που υπεγράφη πριν μερικά χρόνια μεταξύ της Ελλάδας και της Αρμενίας

Η προσπάθεια για ελληνο-αρμενική συνομοσπονδία (1918-1921)

           Η πολιτική σημασία της στρατιωτικής συμφωνίας μεταξύ της Ελλάδας και της Αρμενίας είναι μεγάλη. Aπόδειξη τούτου ήταν η αντίδραση της Τουρκίας, η οποία ένοιωσε απειλούμενη από την σύμπραξη των δύο ιστορικών εθνών της περιοχής μας. Δεν είναι ασήμαντο το γεγονός ότι ο γεωγραφικός χώρος που καταλαμβάνει η σημερινή Τουρκία ανήκε πριν την έλευση των Τούρκων από την Κεντρική Ασία στους Έλληνες και στους Αρμένιους. Επιπλέον οι Έλληνες και οι Αρμένιοι υπήρξαν τα θύματα των εθνικών εκκαθαρίσεων στην Μικρά Ασία και στην Ανατολία  στις αρχές του αιώνα μας προκειμένου να δημιουργηθεί η σύγχρονη Τουρκία.

          Οι Έλληνες και οι Αρμένιοι συναντήθηκαν πολιτικά και στις αρχές του αιώνα, όταν βάδισαν το δρόμο της χειραφέτησής τους συγκρουόμενοι με το τουρκικό κράτος. Η ελληνική παρέμβαση στον χώρο του Καυκάσου έγινε μέσω της δράσης των πολυάριθμων ελληνικών πληθυσμών του Πόντου και των πολιτικών στόχων για δημιουργία δεύτερου ελληνικού κράτους στην περιοχή.

          Οι σχέσεις μεταξύ των Ελλήνων και των Αρμενίων δεν ήταν πάντοτε καλές. Πολλές φορές πολέμησαν μαζί κατά του κοινού εχθρού αλλά υπήρχαν και φορές που συγκρούστηκαν με μεγάλη ένταση.                                      

Οι Ελληνες της Αρμενίας                  

          Μετά την κατάρρευση της τσαρικής Ρωσίας, τον Μάρτιο του 1917, δημιουργήθηκε στον Καύκασο η Αρμενική Δημοκρατία. Στα εδάφη της κατοικούσαν πολυάριμοι εληνικοί πληθυσμοί, κυρίως στις περιοχές Καρς και Αρνταχάν. Ο ελληνικός πληθυσμός οργανώθηκε στο “Εθνικό Συμβούλιο Ελλήνων” και αγωνίστηκε με κάθε τρόπο για την αυτονομία του και την υπεράσπιση των συμφερόντων του. Η κατάσταση που επικρατούσε στη νεαρή αυτή Δημοκρατία ήταν σχεδόν χαώδης. Οι επιδρομές των Τούρκων και το πλήθος των προσφύγων δημιουργούσε αξεπέραστες δυσκολίες. Ο ελληνικός πληθυσμός για να αντιμετωπίσει όλα αυτά τα προβλήματα συσπειρώθηκε γύρω από τις οργανώσεις του. Οπως προκύπτει από τα αρχεία του Εθνικού Συμβουλίου Ελλήνων της Αρμενίας, από παντού έφταναν  διαμαρτυρίες των ελληνικών κοινοτήτων για την στάση της Αρμενικής κυβέρνησης.  Το κύριο  ζήτημα που αντιμετώπιζαν ήταν  η αποτροπή της βίαιης επιστράτευσης.  Η πίεση αυτή ενίσχυσε τις τάσεις μετανάστευσης που είχαν εμφανιστεί στον ελληνικό πληθυσμό.

          Στις 14 Ιουλίου 1918 συγκλήθηκε στο Καρς το  Α’ Συνέδριον των Ελλήνων της Αρμενικής Δημοκρατίας. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι  ο ελληνικός πληθυσμός βρισκόταν τους 5 τελευταίους μήνες σε πόλεμο με οπλισμένες ομάδες Κούρδων. Δεν αποδέχθηκε την επιστράτευση που προωθούσε η αρμενική κυβέρνηση και απαιτούσε δικαιώματα αυτοδιοίκησης και διεύρυνση των δικαιωμάτων του Εθνικού Συμβουλίου.

          Η προέλαση των Τούρκων, ως αποτέλεσμα της συνθήκης του Μπρέστ Λιτόφσκ μετέφερε σε άλλο σημείο το κέντρο βάρους. Άρχισε η φυγή των 70.000 Ελλήνων προς το Βορρά.  Η αποχώρηση την περιοχή του Κυβερνείου του Καρς δεν έγινε παντού ομαλά. Σε μερικές περιοχές παρατηρήθηκαν, εκτός από τις συγκρούσεις με τα άτακτα σώματα των μουσουλμάνων και συγκρούσεις των ελληνικών και των αρμενικών δυνάμεων με αποκορύφωμα τα γεγονότα που έγιναν στο χωριό Καράκλησσέ.  Η αφορμή δόθηκε από την απαίτηση των Αρμενίων για παραχώρηση αλόγων. Η άρνηση των Ελλήνων οδήγησε σε σκληρή μάχη με πολλά θύματα και από τις δύο πλευρές.  Η κατάληψη του χωριού από τα αρμενικά στρατεύματα ακολουθήθηκε από σφαγή του εναπομείναντος πληθυσμού.

          Οι δραματικές  εξελίξεις με την προέλαση των Τούρκων, συνδυασμένες με την αδυναμία συνεννόησης των Ελλήνων και Αρμενίων  για κοινή στρατιωτική δράση,   όπως φάνηκε από το  περιστατικό της Καρακλησέ, οδήγησε στη διάλυση την ελληνική στρατιωτική οργάνωση.          

 

 [Η προτεινόμενη ελληνο-αρμενική συνομοσπονδία. Το παραλιακό τμήμα  του νέου κράτους θα περιλάμβανε τον ανατολικό Πόντο, ενώ ο δυτικός θα εντασσόταν στο υπό δημιουργία τουρκικό εθνικό κράτος. Η ρύθμιση αυτή σχεδιαζόταν να αλλάξει, προς όφελος των ελληνικών συμφερόντων και εις βάρος των τουρκικών, από τον βρετανικό παράγοντα την περιόδο που προηγήθηκε των εκλογών του Νοεμβρίου του '20 στην Ελλάδα και επανέφεραν στην εξουσία την παλιά φιλογερμανική παράταξη.]

Μετά τον πόλεμο!                                      

          Η ήττα των Κεντρικών Δυνάμεων το Νοέμβριο του 1918 αναζωπύρωσε τις ελπίδες των Αρμενίων και των Ελλήνων του Πόντου, για επίλυση του εθνικού ζητήματος. Οι ελληνοαρμενικές σχέσεις, εάν εξαιρέσουμε την περιοχή του Καρς, ήταν θαυμάσιες.  Σε πολλά μέρη οι Ελληνες και οι Αρμένιοι τελούσαν από κοινού μνημόσυνα για τους “κατά τους διωγμούς του  πολέμου διαρκούντος απολεσθέντων”.  Στην Ευρώπη οργανώθηκαν κοινά ελληνοαρμενικά συλλαλητήρια “προς απελευθέρωσιν Ελλήνων και Αρμενίων Μικράς Ασίας”.   

          Το ποντιακό κίνημα έθεσε το ζήτημα της δημιουργίας ελληνικού κράτους στον Πόντο. Η Εθνοσυνέλευσις του Πόντου, η “Ανατολική Βουλή του Ελληνισμού” όπως αποκλήθηκε, αποφάσισε ότι “το συμφέρον της πατρίδος απαιτεί την οριστικήν αναγνώρισιν της ελευθερίας του Πόντου και την δημιουργία Ελληνικού ανεξαρτήτου κράτους”.

          Άρχισε ο επίσημος διάλογος μεταξύ Ελλάδας και Αρμενίας για την αμοιβαία υποστήριξη των αιτημάτων στα συνέδρια της ειρήνης.  Οι Αρμένιοι δήλωναν υποστήριξη στις ελληνικές διεκδικήσεις “επί της Κωνσταντινουπόλεως, Σμύρνης και βιλαετίου Τραπεζούντος”.

          Πολύ σύντομα παρατηρήθηκε αλλαγή της στάσης και οι Αρμένιοι άρχισαν να διεκδικούν έξοδο του αρμενικού κράτους στον Εύξεινο Πόντο.  Η διεκδίκηση της περιοχής Τραπεζούντας από τους Αρμενίους κατέστη πρόδηλος και η κίνηση των Ελλήνων του Πόντου για ανεξαρτησία θεωρήθηκε ότι συνιστούσε “διάθεσιν επιθετική κατά των Αρμενίων”. H επίσημη θέση της Ελλάδας στην αρχή του 1919 ήταν η υποστήριξη της ανεξαρτησίας της Αρμενίας συμπεριλαμβομένης της περιοχής Τραπεζούντας. Ο Βενιζέλος δήλωνε ότι συμφωνεί με την ενσωμάτωση του βιλαετίου Τραπεζούντας στο αρμενικό κράτος.

          Οι δηλώσεις αυτές “έγιναν πρόξενοι αλγεινών εντυπώσεων εις Ποντίους”.   Σφοδρή υπήρξε η αντίδραση των ποντιακών οργανώσεων στην τοποθέτηση αυτή.  Oι οργανώσεις των Ελλήνων του Πόντου κατέκλυσαν το Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδος με πλήθος καταγγελιών και τηλεγραφημάτων διαμαρτυρίας. Από τη Μασσαλία, το Λονδίνο, το Αλγέρι, τη Νέα Υόρκη, τη Νεβάδα, το Νιου Τζέρσεϋ κ.λπ. καταγγέλουν “την προβαλλόμενη ιδέα καθ’ ήν η πατρίς ημών φέρεται περιλαμβανομένη εντός μέλλοντος αρμενικού κράτους”.  Διακήρυσσαν ότι “Ο Εύξεινος Πόντος υπήρξε πάντοτε χώρα ανεξάρτητος μέλλεται δε να ζήση εκ νέου ελεύθερος απαλασσόμενος της τουρκικής κυριαρχίας”.

          Ως αποτέλεσμα των αντιδράσεων αυτών άλλαξε η πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης. Επιλλέχθηκε η πολιτική της ενεργούς ανάμιξης στα πράγματα του Πόντου και του Καυκάσου και αποστάλθηκαν ο συνταγματάρχης Δ. Καθενιώτης και ο Ι. Σταυριδάκης στην περιοχή. Στα πλαίσια του ελληνικού στρατού άρχισε παράλληλα η συγκρότηση ποντιακών ταγμάτων  με στόχο την αποστολή τους στον Πόντο.

           Μετά την απόβαση του Κεμάλ στις 19 Μαϊου 1919 στη Σαμψούντα και τη συγκρότηση του τουρκικού εθνικιστικού στρατού, οι συγκρούσεις άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Οι άτακτες συμμορίες των Τούρκων ληστών και φυγόδικων νομιμοποιήθηκαν.  Ο Χρύσανθος με υπόμνημά του προς τον Βρεττανό πρωθυπουργό ζήτησε ενίσχυση του ποντιακού κινήματος.  Η γενικώτερη όμως στάση των συμμάχων ήταν αρνητική. Οι Τούρκοι φοβόνταν το ποντιακό κίνημα καθώς και την πιθανότητα ενίσχυσής του από την Ελλάδα.   Στον Καύκασο άρχισαν μεγάλες συγκρούσεις με τους άτακτους μουσουλμάνους. Τα ελληνικά χωριά βρέθηκαν ξανά σε κίνδυνο. Οι Αρμενικοί πληθυσμοί αντιμετώπιζαν και πάλι τον κίνδυνο της γενοκτονίας λόγω της εξέγερσης των ντόπιων μουσουλμάνων.                       

Οι προτάσεις  

          Στην Ελλάδα  απορρίφθηκε από την κυβέρνηση η αγωνιώδης πρόταση των Ποντίων για επέμβαση, την χρηματοδότηση της οποίας αναλάμβαναν οι ίδιοι.. Ο Ι. Σταυριδάκης με υπόμνημά του από την Τιφλίδα θεωρούσε  ρεαλιστική και επιβεβλημένη την ελληνική επέμβαση στον Πόντο και πρότεινε την αποστολή ελληνικού στρατού στην περιοχή με στόχους την απελευθέρωση μιας “ελληνικής επαρχίας οία ο Πόντος”, την περικύκλωση του τουρκικού στρατού και την επιβεβαίωση του ρόλου της Ελλάδας στο χώρο της Υπερκαυκασίας.

          Ο Ι. Σταυριδάκης θεωρούσε ότι η ιστορική συγκυρία προσέφερε μια μοναδική ευκαιρία στην Ελλάδα για να κατοχυρώσει τη θέση της στην περιοχή και να απελευθερώσει τον κατεχόμενο Πόντο.

          Το Νοέμβριο του 1919 ο Σταυριδάκης τηλεγράφησε στην Αθήνα αναφέροντας ότι μόνο με τη στρατιωτική συνεργασία του ελληνικού και του αρμενικού στοιχείου μπορεί να αντιμετωπιστεί η κατάσταση. Μετέφερε προς την ελληνική κυβέρνηση την πρόταση του Υπατου Αρμοστή των συμμάχων στην Αρμενία συν/ρχη Χάσκελ,  την αποστολή 10.000  τουφεκιών σημειώνοντας παράλληλα ότι η αρμενική κυβέρνηση αποδέχτηκε τον εξοπλισμό των  ντόπιων Ελλήνων.  Τα όπλα αυτά μεταφέρθηκαν με το πλοίο “Ελευθερία”. Τον ίδιο μήνα ο συν/χης Δ. Καθενιώτης πρότεινε στον Βρεττανό πρέσβυ στην Αθήνα να αποσταλεί στο Βατούμι το τάγμα Ποντίων που είχε δημιουργηθεί στα πλαίσια του ελληνικού στρατού. Τον Ιανουάριο επαναλαμβάνει τις προτάσεις του στο Βρεττανό Αρμοστή του Βατούμι για μια ελληνο-βρεττανική επέμβαση κατά των Τούρκων εθνικιστών και των μπολσεβίκων. Η πρόταση αυτή συναντά την άρνηση της βρεττανικής πλευράς.

          Με αφορμή την Βρεττανική άρνηση, ο Ε. Βενιζέλος άλλαξε και πάλι άποψη  για το ποντιακό ζήτημα και έσπευσε να δηλώσει:  “…θεωρώ όλως απίθανον ότι θα ληφθεί περί τούτων (σ.τ.σ. των Ελλήνων του Πόντου) ειδική πρόνοια, πλην των γενικών εγγυήσεων, ως ζητούν να επιτύχουν υπέρ των ξένων εθνοτήτων, όσαι  θα παραμείνωσιν υπό Τουρκικήν Κυριαρχίαν”.       

          Οι  δηλώσεις του Ε. Βενιζέλου προκάλεσαν την άμεση αντίδραση των στελεχών του ποντιακού κινήματος. Ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος τον χαρακτήρισε  ”απληροφόρητο  στο ζήτημα του Πόντου“.

  Ελληνο-αρμενική  συνομοσπονδία.

           Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν τους Πόντιους στο να υιοθετήσουν τη γραμμή της Αθήνας και να αντιμετωπίσουν ενιαία το ζήτημα Πόντου-Αρμενίας.   Η γραμμή της ελληνικής κυβέρνησης ήταν να επιδιωχθεί πάσει θυσία συμφωνία με τους Αρμενίους.  Στο πλαίσιο αυτό αποστάλθηκε βοήθεια στον αρμενικό στρατό.

          O Χρύσανθος, εκπροσωπώντας τις ποντιακές οργανώσεις, πήγε πρώτα στην Τιφλίδα για συνομιλίες με τους Γεωργιανούς ηγέτες και κατόπιν στην αρμενική πρωτεύουσα Εριβάν. Εκεί, από τις 10 ως τις 16 Ιανουαρίου 1920, πήρε μέρος σε συνδιάσκεψη με την αρμενική κυβέρνηση.  Η συμφωνία υπογράφηκε από τον Αρμένιο πρωθυπουργό Χατισιάν και τον Μητροπολίτη Χρύσανθο.  Παράλληλα Αρμένιοι αξιωματικοί και ο συνταγματάρχης Καθενιώτης  υπέγραψαν στρατιωτική συμφωνία. Η πολιτική συμφωνία πρόβλεπε ομοσπονδία Ελλήνων και Αρμενίων. Η στρατιωτική  συμφωνία πρόβλεπε για τα ελληνικά στρατεύματα που επρόκειτο να επιβιβαστούν στην Τραπεζούντα, την προώθησή τους ως  το Ερζερούμ με στόχο την προστασία του ελληνικού στοιχείου. Παράλληλα ο αρμενικός στρατός θα υπεράσπιζε τα σύνορα του Καυκάσου. 

          Τα δύο μέρη δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στις λεπτομέρειες. Οι Ελληνες πρότειναν συνομοσπονδία Πόντου-Αρμενίας με την εξής διατύπωση: “Ο Πόντος, ο οποίος συνίσταται εκ του βιλαετίου Τραπεζούντος, τον καζά Σαμψούντος, τον καζά της Αμασείας και τον καζά της Σινώπης, σχηματίζει με την Αρμενία μια Ποντιο-Αρμενική ομοσπονδία”. Οι Αρμένιοι  από την πλευρά τους πρότειναν, με τις υπογραφές των Χατισιάν, Ζασουλιάν και Τσαρπασιάν την εισδοχή του Πόντου στο κρατικό συγκρότημα της Αρμενίας ως εξής: “Ο Πόντος εισέρχεται στο συγκρότημα της Αρμενικής Δημοκρατίας ως μία ομοσπονδιακή ενότης με ένα και μόνο στρατό, ένα ισχύον νόμισμα, με μία ταχυδρομική και τηλεγραφική υπηρεσία… με μία εξωτερική πολιτική και ένα μόνο κοινοβούλιο αφήνωντας στα εσωτερικά ζητήματα του Πόντου την ελευθερία να διοικήσουν με τα δικά τους όργανα”.  

          Ο Κ. Κωνσταντινίδης, ηγέτης του ποντιακού κινήματος και πρόεδρος του “Παμποντίου Συνεδρίου” της Μασσαλίας, κατάγγειλε  τις  δηλώσεις   Αχαρονιάν, προέδρου της αποστολής της Αρμενικής Δημοκρατίας, για “την ανάγκην παραχωρήσεως εξόδου εις την θάλασσα, από Τριπόλεως μέχρι και Χόπας”. Αφού επανέλαβε ότι “Ιστορικώς και εθνολογικώς τα εν λόγω εδάφη είναι ελληνικά”  καταγγειλε τον Αχαρονιάν ότι αγνοούσε την συμφωνία ποντιο-αρμενικής ομοσπονδίας, ότι αποκήρυσσε με τον τρόπο αυτό “την εχέφρονα πολιτικήν της συμπράξεως των δύο εθνών” και ότι διακατέχεται από “πνεύμα Ιμπεριαλιστικής επεκτάσεως εις βάρος γείτονος έθνους”

          Το γεγονός της διαφορετικής αντίληψης περί συμφερόντων του κάθε έθνους και της αμοιβαίας καχυποψίας που επικρατεί  απομακρύνει τις δύο πλευρές. Ο Βενιζέλος, παρ’ ότι επαναλάμβανε ότι “Δεν θα εδυσαρεστούμην εάν επρόκειτο να συνδεθεί ο Πόντος με την Αρμενία” άλλαξε άποψη κάτω από το φως των νέων δεδομένων στο χώρο του Πόντου.  Ο συν/χης Δ. Καθενιώτης κατάθεσε την τελική του έκθεση με την οποία πρότεινε τη στρατιωτική επέμβαση του ελληνικού στρατού στον Πόντο με στρατηγικό στόχο τη δημιουργία ελληνικού κράτους και την αποκοπή του δρόμου επικοινωνίας Τούρκων- μπολσεβίκων.

          Ζητούσε επίσης από τις ελληνικές στρατιωτικές ομάδες του Καυκάσου να είναι έτοιμες για εκστρατεία στον Πόντο. Στην έκθεση  Καθενιώτη διατυπώθηκαν οι εξής σκέψεις:

          ” Εχομεν λοιπόν άμεσον συμφέρον και δια την ίδρυσιν του Αρμενικού Κράτους και δια το της Κιλικίας. Αλλ’ εκείνο, όπερ θα μας εξησφάλιζε ριζικώτερον, είναι η σύμπηξις ενός Κράτους του Πόντου, το οποίον φυσικά θα εκανόνιζε την εκάστοτε στάσιν του με τας υποδείξεις των Αθηνών…”

          Ο Ε. Βενιζέλος ανακοίνωσε στον Λόϋνδ Τζωρτζ το σχέδιο του για επέμβαση στον Πόντο με στόχο τη δημιουργία ελληνικού κράτους.  Όμως στις 14 Νοεμβρίου  1920 ο Βενιζέλος έχασε τις εκλογές. Η φιλοβασιλική παράταξη κέρδισε την εξουσία δίχως να έχει κανένα σχέδιο για τον Πόντο, ούτε καν για την Μικρά Ασία.  Τον Δεκέμβριο οι Τούρκοι νίκησαν τον αρμενικό στρατό, με την αμέριστη υποστήριξη των μπολσεβίκων που επεκτείνονταν προς το νότο και κατέλυαν τις Δημοκρατίες του Καυκάσου. H ήττα του ελληνικού στρατού στην Μικρά Ασία τον Αύγουστο του 1922 επικύρωσε την κυριαρχία των Τούρκων στον χώρο.

 

Βλάσης Αγτζίδης

Διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός