Οι Έλληνες στο σοβιετικό Μεσοπόλεμο

DSC06621-1

Την Κυριακή 27-1-2013 δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία» ένα κείμενο με τον τίτλο «Όταν οι Έλληνες κομμουνιστές πήραν την εξουσία« και αφορούσε το πολύ συγκεκριμένο και άγνωστο ιστορικό γεγονός που συνέβη στην ΕΣΣΔ την περίοδο 1917-1937. Εννοείται ότι η αρχική ημερομηνία έχει μόνο συμβολική αξία, εφόσον η πραγματική άσκηση εξουσίας από τις ελληνικές κομματικές οργανώσεις αρχίζει μόνο με τηνπλήρη σοβιετοποίηση της παλιάς Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Ιδιαιτέρως σημαντική συμβολή στο αφιέρωμα αυτό υπήρξε το κείμενο του Χρήστου Κεφαλή, συγγραφέα και μέλους της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού «Μαρξιστική Σκέψη». Στο περιοδικό αυτό, στο τεύχος που κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή,  υπάρχει ένα πολύ ευρύτερο αφιέρωμα  στο θέμα που διαπραγματεύτηκα στην ‘Ε» με τον ίδιο τίτλο.

DSC06625

DSC06623

.

Στην ηλεκτρονική σελίδα της «Ελευθεροτυπίας»αναρτήθηκε ως εξής

Έντυπη Έκδοση Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 27 Ιανουαρίου 2013

.

Ιστορικά

.

  • Του ΒΛΑΣΗ ΑΓΤΖΙΔΗ, Διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ, μαθηματικός.
  • .
  • Οταν οι Ελληνες κομμουνιστές πήραν την εξουσία…

  • .

  • Στη Σοβιετική Ενωση του Μεσοπολέμου και μέχρι το 1937, η κοινότητα των Ελλήνων κομμουνιστών κατέλαβε θέσεις-κλειδιά του κοινωνικού οικοδομήματος που έχτιζε η ΕΣΣΔ και βασιζόταν στην εκπροσώπηση των εθνοτήτωνΕνα από τα πιο άγνωστα θέματα της νεοελληνικής ιστοριογραφίας, αλλά και του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος, υπήρξε η δράση των ελληνικών κομμουνιστικών οργανώσεων στη Σοβιετική Ενωση μέχρι το ’37
  • .Ο Γιάννης Πασαλίδης με τη σύζυγό του και το γιο του Αριστοτέλη, στο ΣοχούμιΟ Γιάννης Πασαλίδης με τη σύζυγό του και το γιο του Αριστοτέλη, στο Σοχούμι
  • .
  • Στην ΕΣΣΔ είχαν παραμείνει δεκάδες χιλιάδες Ελληνες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την πλήρη επικράτηση των μπολσεβίκων στη Ρωσία. Από νωρίς είχε διαμορφωθεί μια νέα ελληνική μπολσεβικική ηγεσία, η οποία προσπάθησε με κάθε τρόπο να αναπτύξει πολιτισμικά και πολιτικά τις ελληνικές κοινότητες.Διαμορφώθηκε έτσι ένας σημαντικός και πολυάνθρωπος σοβιετικός ελληνισμός, πλήρως αυτονομημένος από την Ελλάδα και σε σύγκρουση με το ιδεολόγημα της «μητέρας-πατρίδας». Ο ελληνισμός αυτός συγκροτήθηκε σε ένα ιδιαίτερο ελληνικό κέντρο, απέκτησε εσωτερική ζωή και ενδιαφέρουσες δομές, υπήρξε το καταφύγιο και το αποκούμπι των κυνηγημένων αριστερών από την «αστική Ελλάδα», συνομίλησε ισότιμα με το σοβιετικό περιβάλλον, υλοποίησε τις πλέον προχωρημένες ιδέες του ελληνικού δημοτικισμού. Τη σοβιετική κυριαρχία επί των πολυάνθρωπων ελληνικών κοινοτήτων εξασφάλιζαν οι ελληνικές κομματικές οργανώσεις, οι οποίες με αυτόν τον τρόπο ασκούσαν την εξουσία και υλοποιούσαν και τις πιο τολμηρές πολιτιστικές μεταρρυθμίσεις (όπως η καθιέρωση της δημοτικής και του 20γράμματου αλφάβητου)…
  • .
  • Πάνω από 300.000 Ελληνες
  • Οι Ελληνες που παρέμειναν στη Σοβιετική Ενωση αποτελούσαν μία από τις 160 περίπου εθνικές ομάδες που συγκροτούσαν το πολυεθνικό μόρφωμα. Ανήκαν σε διάφορες εθνικοτοπικές ομάδες, όπως Πόντιοι και ελλαδικοί μετανάστες από τον 18ο και 19ο αιώνα, Μαριουπολίτες, πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, μέλη και φίλοι του ΚΚΕ φυγάδες από την Ελλάδα λόγω των αντικομμουνιστικών διώξεων.Ο ακριβής τους αριθμός είναι δύσκολο να υπολογιστεί. Πρέπει να κυμαίνονταν μεταξύ 300.000 έως 440.000 ατόμων, από τους οποίους το 80% ήταν αγρότες και το ένα τρίτο περίπου είχε την ελληνική υπηκοότητα. Σε αυτούς εντάχθηκαν και αρκετοί κομμουνιστές φυγάδες από την Ελλάδα.Τα θέματα αυτά παρέμειναν άγνωστη σελίδα της Νεοελληνικής Ιστορίας, αφενός γιατί οι πρωταγωνιστές -παρ’ ότι πιστοί στο κόμμα και στις νέες αξίες που κυριάρχησαν- έπεσαν θύματα της αντιμειονοτικής-ρατσιστικής πολιτικής του σταλινισμού και, αφετέρου, γιατί η ελλαδική ιστοριογραφία υπήρξε βαθύτατα εσωστρεφής. Υπάρχει βέβαια και άλλος ένας λόγος, που σχετίζεται με τον τρόπο λειτουργίας των σύγχρονων κρατών και των τρόπων που διαμορφώνονται οι κυρίαρχες ιδεολογίες. Από τη στιγμή που τα σύγχρονα σύνορα χαράχτηκαν όταν οι πολυεθνικές αυτοκρατορίες παραχώρησαν μέσα από βασανιστικές διεργασίες τη θέση τους στα εθνικά κράτη, συνηθίσαμε να θεωρούμε ότι το άπαν βρίσκεται εντός των συνόρων. Τα ελλαδικά όρια όπως τελικά διαμορφώθηκαν με την τραγωδία του ’22 επεκτάθηκαν και στον τρόπο αντίληψης της σύγχρονης Ιστορίας. Ο τρόπος αυτός επεκτάθηκε και στη θεώρηση της ιστορίας της ελληνικής Αριστεράς. Μιας Αριστεράς τόσο πολύμορφης και πολυδιάστατης όσο και ο παλιός οικουμενικός κόσμος πριν αυτός περιοριστεί από τα σύνορα και τις νόρμες του εθνικού κράτους. Μόνο μία από τις πολλές εκδοχές έγινε κυρίαρχη, γιατί επιβίωσε του αδυσώπητου ιστορικού χρόνου. Η Αριστερά των Ελλήνων στη Σμύρνη, στην Τραπεζούντα, στην Κωσταντινούπολη, στην Οδησσό και στο Σοχούμι εξαφανίστηκε εντελώς από το πεδίο, ακόμα και αυτό των ιστορικών. Και όμως! Κάποιες απ’ αυτές τις εκδοχές, ίσως και να ήταν σπουδαιότερες στο χρόνο τους από αυτήν που τελικά επέζησε.Στη Σοβιετική Ενωση του Μεσοπολέμου, οι Ελληνες κομμουνιστές πήραν και άσκησαν την εξουσία για μια ολόκληρη εικοσαετία. Η εθνική πολιτική που ακολουθήθηκε στη Σοβιετική Ενωση ευνοούσε την πολιτική εκπροσώπηση των διαφόρων εθνών που συναπάρτιζαν το σοβιετικό κοινωνικό οικοδόμημα. Ετσι, την εξουσία επί των πολυάνθρωπων ελληνικών κοινοτήτων της ΕΣΣΔ ασκούσαν οι ελληνικές κομματικές οργανώσεις, που ήταν βεβαίως ενταγμένες στο αντίστοιχο κόμμα. Με μια έννοια, οι Ελληνες κομμουνιστές πήραν και άσκησαν όντως εξουσία, διαμόρφωσαν τις κοινωνικές δομές, επηρέασαν τις πολιτιστικές κατευθύνσεις, διαμόρφωσαν μια παράδοξη σοβιετική Ελλάδα στα μαυροθαλασσίτικα παράλια, με ξεκάθαρη πολιτισμική ταυτότητα, σε απόλυτη σύγκρουση με την αστική Ελλάδα των Βαλκανίων. Αναλυτική αναφορά στο θέμα αυτό, απ’ όπου και δανειστήκαμε τον τίτλο του σημερινού αφιερώματος, υπάρχει στο υπό έκδοση τεύχος του περιοδικού «Μαρξιστική Σκέψη».Η ελληνική κοινωνία της Σοβιετικής Ενωσης, μετά την αναχώρηση την περίοδο 1919-1922 για την Ελλάδα ενός σημαντικού μέρους του πληθυσμού της, βρέθηκε απογυμνωμένη από την παραδοσιακή πνευματική και πολιτική ηγεσία της. Η νέα ελίτ των διανοουμένων που δημιουργήθηκε στις μετεπαναστατικές συνθήκες, προσπάθησε να συνδυάσει την αναγκαιότητα για «μόρφωση του λαού» με την ιδεολογία που κυριαρχούσε τότε. Η διανόηση αυτή είχε ως αφετηρία της τους Γεώργιο Σκληρό, Γιάννη Πασαλίδη, Γιώργο Φωτιάδη, Γιάγκο Κανονίδη, Βλαδίμηρο Τριανταφύλλοφ, Νικόλαο Αναστασιάδη, Ωρίωνα Αλεξάκη. Εγινε μια αξιόλογη προσπάθεια να διατυπωθεί μια μπολσεβικική ερμηνεία των ελληνικών πολιτιστικών και πολιτικών πραγμάτων.Ηδη από την εποχή της Οκτωβριανής Επανάστασης (Οκτώβριος 1917) είχε παρατηρηθεί η δράση ελληνικών επαναστατικών οργανώσεων και φιλομπολσεβικικών πυρήνων σε όλες τις περιοχές που κατοικούσε η ελληνική κοινότητα. Βέβαια, στο χώρο της Υπερκαυκασίας -κυρίως στη Γεωργία- η πλειονότητα των Ελλήνων επαναστατών θα εκφραστεί μέσα από το σοσιαλεπαναστατικό ή το μενσεβικικό κίνημα. Θεωρείται ότι ειδικά στο χώρο του Καρς η πλειονότητα των Ελλήνων δασκάλων ήταν ενταγμένοι στους σοσιαλεπαναστάτες.Η περίοδος που ακολούθησε έπειτα από την πλήρη επικράτηση των μπολσεβίκων χαρακτηρίστηκε από την προσπάθεια των Ελλήνων διανοουμένων για τη συγκρότηση μιας ελληνικής σοβιετικής εκπαίδευσης και ενός, ανεξάρτητου από την Ελλάδα, ελληνικού σοβιετικού πολιτισμού. Αρχικά το επίκεντρο της όλης προσπάθειας βρισκόταν στη νότια Ρωσία, στην κοιλάδα του Κουμπάν, στην περιοχή της πόλης Κρασνοντάρ. Το εγχείρημα αυτό αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της εθνικής πολιτικής του νέου συστήματος και της οργάνωσης των Ελλήνων σε ιδιαίτερα τμήματα μέσα στο κόμμα.Σημαντικά κέντρα των Ελλήνων βρίσκονταν στην περιοχή του Κουμπάν, γύρω από την κωμόπολη Κρίμσκαγια και στην περιοχή της Μαριούπολης. 20.000 Ελληνες κατοικούσαν και στην Κριμαία, στις πόλεις Γιάλτα, Σεβαστούπολη, Ευπατόρια, Συμφερούπολη και Κερτς, καθώς και στις περιφέρειες των πόλεων αυτών. Στον Καύκασο τα σημαντικά κέντρα των Ελλήνων βρίσκονταν στην κεντρική Γεωργία, στην Αμπχαζία και στην περιοχή του Μπατούμι. Σε 90 χωριά και πόλεις της περιοχής της Γεωργίας και της Αμπχαζίας υπήρχαν Ελληνες, ενώ λίγο νοτιότερα, στην Ατζαρία, οι Ελληνες κατοικούσαν σε 11 χωριά και πόλεις. Τα ελληνικά χωριά γιόρταζαν με μεγαλοπρέπεια τις μεγάλες σοβιετικές επετείους, όπως την Ημέρα της Επανάστασης, την Πρωτομαγιά κ.λπ. και τις διάφορες σοβιετικές γιορτές, όπως η Ημέρα της Γυναίκας, η Ημέρα του Σοβιετικού Στρατού κ.λπ. Κατά τη διάρκεια των επίσημων τελετών, όπως ο γιορτασμός της Πρωτομαγιάς, οι Ελληνες της περιοχής συμμετείχαν στις παρελάσεις ως εθνική ομάδα, με τις δικές τους σημαίες.

    «Επώνυμα»» κολχόζ

    Στις περιοχές των Ελλήνων τα κολχόζ που δημιουργούνται μετά την αναγκαστική κολεκτιβοποίηση (1928) παίρνουν ελληνικά ονόματα, δανεισμένα από την ιστορία του ελληνικού και διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Τέτοια ονόματα είναι: «Νίκη», «Εμπρός», «Ριζοσπάστης», «Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας», «Νίκος Ζαχαριάδης», «Ενωση», «Παράδειγμα», «8ο κομματικό συνέδριο», «Εμπρός στο σοσιαλισμό», «Μπολσεβίκος», «Κόκκινος Στρατός», «Καρλ Λίμπκνεχτ», «Ελληνας», «Κόκκινη Σημαία», «Κόκκινο Παρχάρι», «Αστρο», «Λένιν», «Στάλιν», «Δωδεκάχρονα του Κόκκινου Στρατού» κ.λπ. Δημιουργούνται επίσης αμιγείς ελληνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις αρτοποιών, τσαγκάρηδων, επιπλοποιών, καθώς και ενώσεις καταναλωτών.

    Η υιοθέτηση από τη σοβιετική ηγεσία άλλων προσανατολισμών στο εθνικό ζήτημα, κατά την περίοδο της πλήρους κυριαρχίας της σταλινικής της εκδοχής, οδήγησε το 1937 στην ακύρωση όλης της προηγούμενης δημιουργικής περιόδου, με την εξόντωση της ελληνικής ηγεσίας, την απαγόρευση της ελληνικής παιδείας, την κατάργηση των αυτόνομων ελληνικών περιοχών και, τέλος, με τη μαζική, βίαιη μετακίνηση μεγάλου μέρους του ελληνικού πληθυσμού στην Κεντρική Ασία και στη Σιβηρία. Οι διώξεις αυτές κατά περιοχές συνδυάστηκαν με την εθνική ομογενοποίηση που προωθούσαν οι τοπικές σταλινικές ηγεσίες. Οι Ελληνες, μεγάλο μέρος των οποίων ήταν πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, αντιμετωπίστηκαν σκληρά. Θεωρήθηκαν συλλήβδην «εχθροί του λαού» και δυνάμει «πράκτορες της καπιταλιστικής Ελλάδας». Τα ελληνικά σχολεία έκλεισαν, τα τυπογραφεία καταστράφηκαν, οι Αυτόνομες Ελληνικές Περιοχές καταργήθηκαν. Η φυσική ηγεσία των Ελλήνων -και μαζί τους και τα μέλη και οι φίλοι του ΚΚΕ που είχαν καταφύγει στην ΕΣΣΔ μετά την ψήφιση του Ιδιωνύμου (1928)- εξοντώθηκε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Σιβηρίας.

  • Οι Αυτόνομες Gretseski Rayion (Ελληνικές Περιοχές)

    Μια από τις πιο σημαντικές εκφράσεις της ελληνικής παρουσίας κατά την πρώτη σοβιετική περίοδο ήταν η δημιουργία Αυτόνομων Περιοχών, στις περιοχές που υπήρχε πλειοψηφία του ελληνικού πληθυσμού. Το σύστημα διοικητικής διαίρεσης της Σοβιετικής Ενωσης ευνοούσε την ανάδειξη αυτόνομων ελληνικών περιοχών

  • Συγκέντρωση στην Ανάπα της νότιας Ρωσίας Ελλήνων εργαζομένων σε κολχόζ. Το προπαγανδιστικό σύνθημα είναι γραμμένο σε 20γράμματο αλφάβητο: «Ετοιμοι για την εφαρμογή του 5χρονου πλάνου»Συγκέντρωση στην Ανάπα της νότιας Ρωσίας Ελλήνων εργαζομένων σε κολχόζ. Το προπαγανδιστικό σύνθημα είναι γραμμένο σε 20γράμματο αλφάβητο: «Ετοιμοι για την εφαρμογή του 5χρονου πλάνου»
  • .
  • Το σύστημα αυτό ήταν διαρθρωμένο πυραμιδωτά ως εξής: Σοβιετική Ενωση, Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες, Αυτόνομες Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες, Αυτόνομες Περιφέρειες, Αυτόνομες Περιοχές.Ως το 1938 είχαν δημιουργηθεί τέσσερις αυτόνομες ελληνικές περιοχές στην ΕΣΣΔ, με τάση επέκτασης σε όλες τις περιοχές όπου κατοικούσε συμπαγής ελληνικός πληθυσμός.Αρχικά, στις αρχές του 1928, δημιουργήθηκαν τρεις Αυτόνομες Ελληνικές Περιοχές στη νότια Ουκρανία, στο Ντονιέτσκ και στη Μαριούπολη. Η απόφαση πάρθηκε από την Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Ουκρανίας. Ομως η σημαντικότερη και καλύτερα μελετημένη δημιουργήθηκε στην αριστερή όχθη του ποταμού Κουμπάν, στη νότια Ρωσία, στις 27 Φεβρουαρίου 1930, με διαταγή της Εκτελεστικής Επιτροπής Περιοχής του Κόμματος (Krai Is Polkom). Η ονομασία ήταν «Ελληνική Περιοχή» (Gretseski Rayion), είχε ως κέντρο την ελληνική κωμόπολη Κριμσκ και περιελάμβανε τριάντα δύο οικισμούς. Στην περιοχή επικρατούσε η ελληνική γλώσσα, ενώ οι επιγραφές των δρόμων, των δημοσίων καταστημάτων, των σχολείων, των αστυνομικών τμημάτων ήταν στα ελληνικά.Η πλειονότητα του πληθυσμού ήταν Ελληνες, οι οποίοι υπολογίζονταν σε 60.000. Η ίδρυση της Ελληνικής Περιοχής λειτούργησε ως μαγνήτης για τους Ελληνες οι οποίοι συνέρρεαν σε αυτήν. Εκεί θα εγκατασταθούν αρκετά από τα μέλη του ΚΚΕ που είχαν διαφύγει στην ΕΣΣΔ για να σωθούν από τις αντικομμουνιστικές διώξεις που είχαν αρχίσει στην Ελλάδα.Το σύνολο της κομματικής ηγεσίας της Ελληνικής Περιοχής (Πόντιοι και ελλαδικοί) θα συλληφθεί με τις σταλινικές διώξεις του 1937-38. Τα περισσότερα στελέχη θα καταδικαστούν με συνοπτικές διαδικασίες και θα εκτελεστούν.

——————————————————————

  • Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΕΦΑΛΗ, Συγγραφέας, μέλος της Σ.Ε. της «Μαρξιστικής Σκέψης»
  • .
  • Αγνωστες σελίδες της Ιστορίας

    Η αποκάλυψη μιας άγνωστης σελίδας της Ιστορίας ρίχνει συχνά νέο φως σε πράγματα που ώς τότε θεωρούνταν αυτονόητα, βοηθώντας να αναθεωρήσουμε τυποποιημένες απόψεις, είτε πρόκειται για την ιστορία ενός λαού είτε για ευρύτερα, κοσμοϊστορικά γεγονότα.Η ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού στην ΕΣΣΔ ανήκει σε αυτή την κατηγορία των μικρών και μεγάλων άγνωστων σελίδων, που η ανάγνωσή τους αποσαφηνίζει καλύτερα το φόντο και τις διεργασίες μιας εποχής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρόκειται βέβαια για τη μετεπαναστατική Ρωσία και τις εξελίξεις στα χρόνια της ΝΕΠ και στη σταλινική περίοδο. Εξελίξεις που επηρέασαν άμεσα όχι μόνο τις τύχες των εθνών της ΕΣΣΔ αλλά και όλη την πορεία του πλανήτη, μη αφήνοντας απ’ έξω κανένα πεδίο της κοινωνικής ζωής και της ανθρώπινης σκέψης.

    Τα πολύτιμα στοιχεία που αποκάλυψε για το θέμα η κοπιαστική ερευνητική προσπάθεια ρίχνουν ένα τοπικό αλλά ζωντανό φως στη σύγκρουση των δυνάμεων που καθόρισαν την πορεία και την έκβαση του πρώτου σοσιαλιστικού πειράματος. Πρόκειται για γεγονότα που, όπως εύστοχα επισημαίνεται, έχουν γενικά αγνοηθεί στην ελληνική ιστοριογραφία, από τη μια γιατί η αποδοχή της ύπαρξης μιας μικρής «σοβιετικής Ελλάδας» δεν συμβάδιζε με τις κλίσεις των συντηρητικών ιστορικών και από την άλλη γιατί η τραγική τύχη των Ελλήνων κομμουνιστών του Πόντου, θυμάτων στην πλειονότητά τους των σταλινικών διώξεων, δεν ανταποκρινόταν στα κλισέ του εγχώριου δογματισμού.

    Είναι, βέβαια, γνωστές οι αντιφάσεις που σημάδεψαν την πορεία της ΕΣΣΔ. Η ελευθερία των χρόνων της ΝΕΠ, όταν δινόταν ένα αξιόλογο περιθώριο στην έκφραση των εθνικών πολιτισμών, τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις κ.λπ., αντικαταστάθηκε από τη σταλινική καταπίεση, που εξάλειψε βίαια αυτές τις δυνατότητες. Ως τη διάλυση της ΕΣΣΔ, όμως, που έκανε διαθέσιμα τα σοβιετικά αρχεία, η προσέγγιση αυτών των θεμάτων γινόταν μονόπλευρα σε επίπεδο κορυφής και με ελλιπή στήριξη σε εμπειρικό υλικό.

    Μόνο πρόσφατα κατορθώθηκε να συνδυαστεί αυτό με μια ανάλυση των περίπλοκων μοριακών διαδικασιών της κοινωνίας, παράγοντας νέες, πιο τεκμηριωμένες και βαθύτερες αποτιμήσεις. Οι ελάχιστοι ερευνητές που είχαν την ευτυχή δυνατότητα να μελετήσουν τα πλούσια σοβιετικά αρχειακά υλικά πριν και μετά το 1990, υπήρξαν οι εισηγητές αυτών των τάσεων της σύγχρονης ιστορικής έρευνας.

4 comments so far

  1. […] (Gretsiski Rayion), που δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα της προοδευτικής εθνικής πολιτικής που χαρακτήρισε τα πρώτα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης […]

  2. Ανέστης Ξυνόπουλος – Ηθοποιός

    Γράφει η Αντίκλεια Ξυγαλά – Τσαρτσίδου, ανεψιά του ηθοποιού

    Πηγή: http://efxinoslogos.wordpress.com

    user posted image
    Ο Ανέστης Ξυνόπουλος και η γυναίκα του Κλεοπάτρα

    Ο Ανέστης Ξυνόπουλος, γεννήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1900 στη Σάντα του
    Πόντου,στο χωριό Πιστοφάντων. Πατέρας του ήταν ο Παναγιώτης Ξυνόπουλος και
    μητέρα του η Μαρία Εφραιμίδου. Παντρεύτηκε την Κλεοπάτρα Πουμπουρίδου του
    Πέτρου που γεννήθηκε το 1907.Αποκτήσανε μαζί τρία παιδιά, τον Παναγιώτη, τον
    Αλμπέρτο και την Εριέττα.

    Ο Ανέστης, είχε πέντε αδερφούς και μία αδερφή.

    Σε μικρή ηλικία, έχασε τον πατέρα του και η οικογένειά του μετακόμισε στο Σοχούμι
    της Απχαζίας στην τότε Ρωσία.

    Το 1918 τελείωσε το Ελληνικό Γυμνάσιο στο Σοχούμι και από τα τέλη του 1920, άρχισε
    να παίρνει μέρος στο μόλις ιδρυμένο Ελληνικό Θέατρο στο Σοχούμι.

    Έπαιζε τους κύριους ρόλους στις θεατρικές παραστάσεις, όπως τον Οιδίποδα στον
    ¨Βασιλιά Οιδίποδα», τον Χουλιάρα στο «Της Τρίχας το γεφύρι» τον Λαζάραγα στο
    ομώνυμο έργο, τον διευθυντή της Αστυνομίας στο «Δύο Ορφανές» κ.α.

    user posted image
    Προπολεμική παράσταση στο Σοχούμι, με το έργο “Τη Τρίχας
    το Γεφύρι” και τον Ξυνόπουλο ανάσκελα στον ρόλο του ”Χουλιάρα”

    Το 1930, φοιτά στο Πανεπιστήμιο Πλεξάνοφ της Μόσχας και το 1932, γίνεται ο γάμος
    του με την Κλεοπάτρα.

    Το πραγματικό επίθετο της οικογένειας της γυναίκας του ήταν Τριανταφυλλίδη, αλλά
    για να ξεχωρίζουν από συνεπώνυμους, τους δίνανε παρατσούκλια.

    Οι Πουμπουράντ, από το «Πούμπουρον» που είναι το σκαθάρι, πήραν αυτό το
    παρατσούκλι, επειδή είχαν πολλά παιδιά και το σπίτι τους … βούιζε συνέχεια.

    Έτσι, το παρατσούκλι, έγινε το επώνυμο της οικογένειας που καταγόταν από το χωριό
    Ζουρναζάντων της Σάντας.

    Η Κλεοπάτρα, είχε άλλους τέσσερις αδερφούς και δύο αδερφές. Επι Τσαρικής Ρωσίας,
    ο πατέρας της ήταν εργοστασιάρχης και έδωσε στα παιδιά του, ανωτέρου επιπέδου
    μόρφωση και παιδεία.

    Μετά την Επανάσταση του 17-18, όλα χάθηκαν. Αλλά όπως λέει και η παροιμία «Τι
    μουσική παίζει; Τέτοιος είναι και ο χορός!»

    Το 1933, ο Ανέστης και η Κλεοπάτρα, απέκτησαν το πρώτο τους παιδί, τον Παναγιώτη.

    Το 1934, με νόμο, αποκλείουν και διώχνουν τους αλλοδαπούς φοιτητές από τα
    Πανεπιστήμια και μεταξύ αυτών και τον Ανέστη Ξυνόπουλο, που είχε Ελληνική
    υπηκοότητα.

    Έτσι ο Ξυνόπουλος, επιστρέφει στη μεγάλη του αγάπη, στο θέατρο, όπου στο Σοχούμι,
    κάνει την πρώτη του μεγάλη επιτυχία με τον Οιδίποδα.

    Το 1936, ήθελαν να δώσουν στον Ξυνόπουλο, τον τιμητικό τίτλο «Διακεκριμένος
    ηθοποιός της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Γεωργίας» για τις 16
    παραστάσεις που είχε ανεβάσει.

    Όμως, για να πάρει τον τίτλο, του ζήτησαν να αλλάξει την υπηκοότητά του από
    Ελληνική σε Σοβιετική, κάτι που αρνήθηκε ο Ξυνόπουλος.

    Τον τίτλο, του τον έδωσε αργότερα ο λαός, επιβραβεύοντας την ερμηνεία του στο έργο
    «Της Τρίχας το γεφύρι» στον ρόλο του Χουλιαρά, που μετά τον φώναζαν με αυτό το
    όνομα.

    user posted image
    H προπολεμική διαφήμιση του έργου “Τη Τρίχας το Γεφύρι” σε εφημερίδα στο Σοχούμι

    Το 1938, κλείνουν το Ελληνικό Θέατρο στο Σοχούμι και οι περισσότεροι φίλοι του,
    Έλληνες υπήκοοι, φεύγουν στην Ελλάδα.

    Ο Ανέστης δεν μπορούσε να φύγει, γιατί η γυναίκα του είχε Σοβιετικό διαβατήριο και
    αυτό ήταν απαγορευτικό. Όμως δεν το έβαλε κάτω και άρχισε να τρέχει για την
    αλλαγή της υπηκοότητας της Κλεοπάτρας και έφτασε μέχρι τον τότε υπουργό Καλίνιν,
    ο οποίος και υπέγραψε την αίτησή του. Έτσι, η Κλεοπάτρα πήρα την Ελληνική
    υπηκοότητα και πήραν την άδεια για να φύγουν στην Ελλάδα, με όλους τους
    κινδύνους που υπήρχαν γι αυτό, εκείνα τα χρόνια. Όμως, ο Σαντέτες ο Ξυνόπουλος,
    είχε μυαλό και τα κατάφερε.

    Ο Ξυνόπουλος, είχε και ένα ορφανό ανεψιό που τον μεγάλωνε μαζί με τη γυναίκα του,
    τον Γιαννάκη. Το 1939, τον έστειλε στην Ελλάδα με πλοίο και μαζί και κάποια πράματα
    (οικοσκευή), γιατί ήλπιζε ότι θα πήγαινε και αυτός αργότερα τα υπόλοιπα. Όμως
    άρχισε ο πόλεμος και από το 1940, σταμάτησαν να έρχονται Ελληνικά πλοία στην
    Οδυσσό, με αποτέλεσμα και ο Ανέστης να μείνει εκεί.

    Στις 13 Ιουνίου του 1949, άρχισε η εξορία των Ελληνοποντίων από τα παράλια του
    Πόντου στο Καζακστάν. Αφορούσε, τόσο τις αμιγείς οικογένειες Ελληνοποντίων, όσο
    και τις μικτές με σοβιετικούς. Όλοι, με τη βία υπογράφανε ότι «δεν θα φύγουν για 20
    χρόνια από το Καζακστάν» και έτσι υπέγραψε και ο Ανέστης.

    Μεγάλωσε κοντά στη θάλασσα και του ήταν πολύ δύσκολο να ζήσει μακριά της.
    Παραπονιόταν στην γυναίκα του «Πως μπορώ να ζήσω μακριά από τη θάλασσα 20
    χρόνια;» Και από εκεί, δεν ξεχνούσε την Ελλάδα και έλεγε: «Τουλάχιστον να την
    έβλεπα στον ύπνο μου…»

    Όταν είχαν κάποια γιορτούλα στο σπίτι, πάντα η πρώτη πρόποση της Κλεοπάτρας ήταν
    με τον Εθνικό Ύμνο: «Σε γνωρίζω από την κόψη…» και τελείωνε με τα λόγια: «Άμποτε
    σην Ελλάδαν…»

    Στην εξορία ζούσε στην πόλη Τσιμκέντ, που ήταν μεγάλη με πολλά εργοστάσια και
    πολυπολιτισμική, καθώς υπήρχαν άνθρωποι από πολλά έθνη.

    Και εκεί, στα βάθη της Ασίας, οι Ξυνοπουλαίοι έβαλαν στόχο την αναγέννηση της
    κουλτούρας, των εθίμων και της γλώσσας.

    Οργάνωσαν όμιλο εκμάθησης της Ελληνικής γλώσσας και τα μαθήματα γινόταν τρεις
    φορές την εβδομάδα, δωρεάν.

    Όμως, μετά από ένα χρόνο η τοπική αρχή, απαγόρευσε τη λειτουργία του ομίλου.

    Και πάλι ο Ξυνόπουλος δεν το έβαλε κάτω. Με τους πιστούς του φίλους και τους
    πνευματικούς ομοϊδεάτες του, έκαναν μεγάλες προσπάθειες και απαιτούσαν άδεια από
    την τοπική αυτοδιοίκηση και το κράτος, για την αναδημιουργία της εθνικής κουλτούρας.

    Οι διανοούμενοι του Τσιμκέντ, όπως ο Ξυνόπουλος, ο Πατρακτάρης, ο Σημαιοφορίδης,
    ο Μαζμανίδης κ.α. μεσολάβησαν και δημιούργησαν την ομάδα «Ελληνικό Δράμα» και
    πήραν και την άδεια.

    Θυμήθηκαν και ξαναζωντάνεψαν τα κοστούμια για το θέατρο, τη μουσική, τη
    χορογραφία, τα τραγούδια και ενώθηκαν και οι ηθοποιοί των πρώην θεάτρων που
    υπήρχαν στο Βατούμ και το Σοχούμι και έκαναν μία πολύ καλή θεατρική ομάδα, που
    ανέβαζε το ηθικό και την ψυχή των Ελληνοποντίων σε εκείνα τα μακρινά και έρημα
    μέρη.

    Γιατί έρημα; Διότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι ήταν σκορπισμένοι παντού. Σε κολχόζ,
    σοσχόζ, στα χωριά, σε ερήμους και στέπες και εκεί, με υπομονή, ιδρωκάματα και
    δυσκολίες, έκτισαν, φύτεψαν, δούλεψαν και έμαθαν. Με δυό κουβέντες, επέζησαν και
    επεβίωσαν χωρίς να ντρέπεται γι αυτό το Έθνος.

    Από το Βατούμ, οι εξορισθέντες ηθοποιοί ήταν: Πάτροκλος Αποστολίδης, Παύλος
    Γραμματικόπουλος (ο Σίπον), τα αδέρφια Α. και Χ. Κτενίδη, ο Θ. Κεσσανίδης, ο Χ.
    Τσακουρίδης, ο Μ. Θεοφανίδης, ο Α. Μούτας κ.α.

    Από το «θέατρο τη Σοχουμί», ήταν ο Ξυνόπουλος, ο Γεώργιος Καντσάς, η Όλγα
    Ιωσηφίδου – Καντσά, ο Π. Κωφίδης, ο Χρήστος Παπαδόπουλος κ.α.

    Στην Ελληνική γλώσσα και την Ποντιακή διάλεκτο, έπαιξαν τα ακόλουθα έργα:

    «Τη Τρίχας το γεφύρι», «Ο Λαζάραγας», «Η λύρα του γερό Νικόλα» και όπου κι αν
    έδιναν παράσταση, τα θέατρα ήταν παραγεμάτα. Ακόμη και ο Διευθυντής Θεάτρου του
    Τσιμκέντ, είχε δηλώσει: Το θέατρό μας, ποτέ δεν είδε τόσο μεγάλο θρίαμβο!»

    Μετά, ακολούθησε μία παράσταση στην πόλη Κεντάου, που απείχε 280 χιλιόμετρα από
    το Τσιμκέντ, και ήταν μία πόλη που έχτισαν και ζούσαν Ελληνοπόντιοι. Εκεί, κάτι έγινε
    και συνέλαβαν όλο το θίασο και διαλύθηκε το θέατρο και η θεατρική ομάδα.

    Η ελπίδα για να φύγει στην Ελλάδα χάθηκε και ο Ξυνόπουλος σκέφτεται να επιστρέψει
    στον Καύκασο, στο Σοχούμι. (Ο μεγάλος γιός του και η κόρη του ήταν ήδη
    παντρεμένοι στο Τσιμκεντ.)

    Έτσι, το 1970, πούλησε το σπίτι του και όλη η οικογένεια εκτός από την κόρη,
    επιστρέφει στο Σοχούμι.

    Η κόρη του η Εριέττα, δίδασκε μουσική και ο άντρας της Παναγιώτης Ζελίδης, ήταν
    στοματολόγος και στο Τσιμκέντ, μεγάλωναν δύο παιδιά.

    Ο Ανέστης Ξυνόπουλος που αγαπούσε την κόρη και τα εγγόνια του, πήγαινε συχνά
    μετά από το Σοχούμι στο Τσιμκέντ για να τους δει.

    Το τελευταίο του ταξίδι, το έκανε το 1976.

    Κάθε φορά που πήγαινε στο Τσιμκέντ, πήγαινε να δει και τον ξάδερφό του Ανέστη
    Ξυγαλά και του άρεσε να συζητά με την ανεψιά του, την Αντίκλη. (εμένα)

    Η μαμά μου η Ειρήνη, ήξερε ότι ο Ξυνόπουλος αγαπούσε το ποντιακό χαβίτς και κάθε
    φορά που ερχόταν, του μαγείρευε. Μέχρι να συζητήσει μαζί μου, η μητέρα μου του
    ετοίμαζε και του φώναζε: «Έλα αφέντη, φα! Εποίκα το χαβίτς!»

    Εκείνη τη φορά, το 1976, ήταν η τελευταία. Όταν έφυγε από το σπίτι μας, μετά από
    δύο μέρες ακούστηκε ο θάνατός του. Πέθανε μέσα στο μπάνιο της κόρης του, στις 23
    Φεβρουαρίου.

    Η κόρη του, ήξερε ότι ο πατέρας του δεν θα ήθελε να ταφεί στο Καζακστάν και με
    αεροπλάνο τον μετέφεραν στο Σοχούμι και ενταφιάστηκε στα μνήματα του χωριού
    Μιχαϊλοφσκα ή Κούμα, δίπλα στον τάφο του δεύτερου γιού του που πέθανε πολύ νέος.

    Η γυναίκα του Κλεοπάτρα, πέθανε το 1995 στην Ελλάδα, στο χωριό Εύμοιρο της
    Ξάνθης. Τουλάχιστον αυτή πρόλαβε να δεί την Ελλάδα.

    Πρόσφατα, πέθανε και ο άλλος τους γιός, ο Παναγιώτης.

    Οι παραστάσεις που έπαιξαν «Τα τριάντα τη Χρονίας» «Βασιλιάς Οιδίποδας»,
    «Γαλάτες», «Η πεθερά και η νύφη», «Κασσιανή», «Ο εραστής της βοσκοπούλας», «Ο
    Λαζάραγας», «Το καταστραμμένο σπίτι», «Πίσω από την πλευρά της ζωής», «Το
    σκουλίκι», «Αθανάσιος Διάκος», «Παντριά δίχως θέληση», «Το σπόρι», «Ο Θανάσης
    και η Αργυρώ», «Η λύρα του γερο Νικόλα», «Νίκη», «Η ανησυχία» κ.α.

  3. April 2008, arzni.ru
    The Conference Krymsk.

    April 3, 2008 in Krymsk Krasnodar Territory of the Russian Federation within the framework of the project «Greek martyrology» was held a scientific-practical conference «… to past events over time they came to oblivion …» (Herodotus), organized by the Association of Greek public Unions of Russia (AGOOR) and Crimean regional public organization «Society of the Greeks.» The conference was presented the book Petrovskii Juhi «special train go to the East.»
    The conference invited the leaders of the Assyrian national-cultural autonomy of Crimea and Crimean district of Krasnodar region of Russia. The conference was attended by the leaders of the Greek public organizations from around the CIS heads of consular services.
    About the project «Greek martyrology.»
    Since 2004, under the auspices AGOOR project «Greek martyrology.» The main objective of the project is a comprehensive study of repression 30-50- years. in relation to the Greek people in the Soviet Union, the memory of the dead and injured people. Implementation of the project involves the publication of books on the subject of repression, making films, the establishment of monuments in memory of those killed in the years of Stalinism, the opening of the museum.
    The outcome of the project will be 4 books. The first – «Battle of Greece» (about repression 1937-38.) Was published in 2006. The second – «special train go to the East» «dedicated deportations of the Greeks, which was presented at the conference. The theme of the third book – cannibalization of the Greeks (2009). The fourth volume – «Book of Remembrance» – instead of the names of all the Greeks who have been repressed in the 1920-50 biennium.
    The aim of the project «Greek martyrology» – restore the good name of thousands of repressed, and most importantly – historical justice for the Greek people.
    I believe that when the challenges and objectives of the project AGOOR bring the matter before the Russian leadership on the publication of the Decree «On the political rehabilitation of the Greeks of the former Soviet Union» and, God forbid, to have fraternal, for us the Assyrians, the Greek people got it.
    About the author.
    Ivan G. Juha was born in 1952. He graduated from the Moscow State University. MU Lomonosov. Since 1977 he has been studying the history of the Greeks of the USSR. Since 1989 work on the history of AI Juhi Greeks repeatedly published in Russia, Greece, Ukraine, USA and Australia. Book «Battle of Greece» and «special train go to the East», based on archival material and eyewitness accounts, the first time in the national historiography consider all aspects of repression against the Greek people of the USSR.
    The author is familiar with many of the Assyrians of Russia maintains relations with Professor M. Sado and Ph.D. I. Zaey. Personal communication with him – he was surprised to learn about the book by Ilya Vartanova (alaha manihli, Avi woof Nora prdesa) «The Assyrians in Siberia», which describes the Assyrian deportation to Siberia.

    Source:
    http://arzni.ru/news/2008-4-10

  4. […] τρομοκρατική συμπεριφορά των σταλινικών, κατάστρεψε έναν μεγαλειώδη σοβιετικό ελληνικό πολιτισμό που άνθι… και μαζί μ’ αυτόν και την τελευταία ελπίδα των […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: