«The Genocide of the Ottoman Greeks» στην Ελληνοαμερικανική Ένωση

ΟΜΙΛΙΑ-ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ  «THE GENOCIDE OF THE OTTOMAN GREEKS»

13 Σεπτεμβρίου 2012 | Ελληνοαμερικανική Ένωση – Κέντρο Αθήνας

Ομιλία-Παρουσίαση The Genocide of the Ottoman GreeksΠαρουσίαση του ομώνυμου τόμου που εκδόθηκε από τις Εκδόσεις Aristide D. Caratzas/ Melissa International Ltd. στην Νέα Υόρκη…Η μεταβατική περίοδος από την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας χαρακτηρίζεται από μια σειρά διαδικασιών καθοδηγούμενων κατά κύριο λόγο από μια μικρή ελίτ, που στόχο είχε την οικοδόμηση ενός σύγχρονου εθνικού κράτους. Μία από αυτές τις διαδικασίες ήταν η εσκεμμένη και προσχεδιασμένη εξάλειψη, στην ουσία εξόντωση, των χριστιανικών (και μερικών άλλων) μειονοτήτων. Τα στοιχεία που προκύπτουν από δημογραφικές μελέτες μιλούν από μόνα τους: το 1912 στη Μικρά Ασία και τη Θράκη κατοικούσαν 4-5 εκατομμύρια Χριστιανοί και 7-8 εκατομμύρια μουσουλμάνοι. Το 1923 απέμειναν μόνο 250.000-300.000 Χριστιανοί.

 Το βιβλίο επιμελήθηκαν οι Tessa Hofmann, Matthias Bjørnlund και Βασίλειος Μειχανετσίδης. Η Δρ. Tessa Hoffman θα πραγματοποιήσει εισαγωγή για τον τόμο ενώ την έκδοση θα σχολιάσουν ο Καθ. Μάριος Ευρυβιάδης και ο Δρ. Βλάσης Αγτζίδης. Την παρουσίαση θα κλείσει με σύντομη ομιλία ο εκδότης Αριστείδης Καρατζάς.

 
The Genocide of the Ottoman Greeks

The period of transition from the collapse of the Ottoman Empire to the foundation of the Turkish Republic was characterized by a number of processes largely guided by a narrow elite that aimed to construct a modern, national state. One of these processes was the deliberate and planned elimination, indeed extermination, of the Christian (and certain other) minorities. According to demographic studies, the numbers are stark: In 1912 the areas of Asia Minor and Thrace were inhabited by about 4-5 million Christians and 7-8 million Muslims; by 1923 only 250-300,000 Christians remained.

The volume was edited by Tessa Hofmann, Matthias Bjørnlund and Vasileios Meichanetsidis During the event there will be an introduction to the volume by Dr. Hofmann and comments by Prof. Marios Evriviades and Dr. Vlassis Agtzideswith some closing thoughts by the Publisher. The presentation will be in English language.

Information

Organizer Aristide D. Caratzas / Melissa International Ltd. of New York, Hellenic American Union
Venue Hellenic American Union Theater
Start Date 13/09/2012
End Date 13/09/2012
Starting Time 20:00
Type Talk – Presentation
Participants Dr.Tessa Hofmann,
Marios Evriviades,
Dr. Vlassis Agtzides,
Aristides Karatzas
Admission Fee Admission is free
———————————————————————————————————————-
Η Γενοκτονία των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
8 Οκτωβρίου 2012

«The Genocide of the Ottoman Greeks,

Studies on the State Sponsored Campaign of Extermination of the Christians of Asia Minor (1912-1922) and its Aftermath: History, Law, Memory»

Την Πέμπτη 13 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Ελληνοαμερικανική Ένωση η παρουσίαση του τόμου The Genocide of the Ottoman GreeksStudies on the State Sponsored Campaign ofExtermination of the Christians of Asia Minor (1912-1922) and its AftermathHistoryLaw,Memory, που εκδόθηκε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Aristide DCaratzas / MelissaInternational Ltdof New York. Τον τόμο επιμελήθηκαν οι Tessa Hofmann, Matthias Bjοrnlund και Βασίλειος Μειχανετσίδης.   Η βραδιά ξεκίνησε  με μία εισαγωγή για τον τόμο από την Dr. Hoffman, ενώ την έκδοση σχολίασαν  ο Καθηγητής Μάριος Ευρυβιάδης και ο Δρ. Βλάσης Αγτζίδης.

Η μεταβατική περίοδος από την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας χαρακτηρίζεται από μια σειρά διαδικασιών δρομολογουμένων κατά κύριο λόγο από μια μικρή ελίτ, που στόχο είχε την οικοδόμηση ενός σύγχρονου εθνικού κράτους. Μία από αυτές τις διαδικασίες ήταν η εσκεμμένη και προσχεδιασμένη εξάλειψη, στην ουσία εξόντωση, των χριστιανικών (και μερικών άλλων) μειονοτήτων. Τα στοιχεία που προκύπτουν από δημογραφικές μελέτες μιλούν από μόνα τους: το 1912 στη Μικρά Ασία και τη Θράκη κατοικούσαν 4-5 εκατομμύρια Χριστιανοί και 7-8 εκατομμύρια μουσουλμάνοι. Το 1923 απέμειναν μόνο 250.000-300.000 Χριστιανοί. 

Για την σημαντική αυτή έκδοση μίλησε στην Πεμπτουσία ο Δρ. Βλάσης Αγτζίδης.

Ποια η ερμηνεία του όρου γενοκτονία;

Ο όρος «genocide» (γενοκτονία) αποτελεί ένα νέο όρο που δημιουργήθηκε μετά το τέλος του Β’ παγκοσμίου Πολέμου από τον πολωνοεβραίο Ραφαήλ Λέμκιν  (Raphael Lemkin) καθηγητή  του Πανεπιστημίου του Γέιλ για να περιγράψει το έγκλημα της μαζικής εξόντωσης των Εβραίων από τους Ναζί κατά τη διάρκεια του  πολέμου.  O όρος αναδείχθηκε και καθιερώθηκε λίγο πριν από τη Δίκη της Νυρεμβέργης. Αποτέλεσε ομόφωνη Σύμβαση ΟΗΕ του1948 «για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας» και από το 1951 τέθηκε σε ισχύ στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.

Η νέα αυτή λέξη, που εισήχθη στη νομική ορολογία, βασίστηκε στη σύνθεση της ελληνικής λέξης «γένος» (οικογένεια ή φυλή) και της λατινικής «cidium» (κτείνω-σκοτώνω). Ο Λέμκιν για να υποστηρίξει την άποψή του, ότι πρόκειται για ένα νέο είδος εξόντωσης που οργανώνουν οι εξουσίες κατά ανεπιθύμητων πληθυσμών, αναφέρθηκε στις μαζικές σφαγές και την εξόντωση των Ελλήνων και των Αρμενίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  από τους Νεότουρκους. Ουσιαστικά, τη συνείδηση ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται μπρος σ’ ένα νέο τύπο μαζικού εγκλήματος ο Λέμκιν την απέκτησε μετά τις σφαγές των Ελλήνων, των Αρμενίων και αρχικά το περιέγραψε: «Έγκλημα της Βαρβαρότητας»

Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση, γενοκτονία είναι: «η εσκεμμένη προσπάθεια καταστροφής εν όλω ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας», με έναν από τους παρακάτω τρόπους:

α) τον φόνο μελών της ομάδας,

β) την πρόκληση σοβαρής σωματικής ή διανοητικής βλάβης σε μέλη της ομάδας,

γ) τη σκόπιμη επιβολή στην ομάδα συνθηκών ζωής υπολογισμένων, έτσι ώστε να επιφέρουν τη φυσική τους καταστροφή, εν όλω ή εν μέρει,

δ) την επιβολή μέτρων που αποσκοπούν στην αποτροπή γεννήσεων στο εσωτερικό της ομάδας και

ε) την υποχρεωτική μεταφορά των παιδιών της ομάδας σε κάποια άλλη» Στην περίπτωση των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εφαρμόστηκαν και οι πέντε τρόποι, σε διαφορετικό χρόνο και με διαφορετικό τρόπο στους επιμέρους πληθυσμούς.

Συμπερασματικά, ο όρος «γενοκτονία» αποτελεί νομικό όρο του διεθνούς δικαίου και όχι λέξη της καθομιλουμένης για να χαρακτηριστεί μια συγκεκριμένη βίαιη πράξη. Η «εθνοκάθαρση» ή το«έγκλημα πολέμου» ή η «Καταστροφή» ή η «μαζική σφαγή» μπορεί να χαρακτηριστεί γενοκτονία μόνο εάν υπακούει στα σχετικά κριτήρια , όπως ορίστηκαν από τον ΟΗΕ με τη Σύμβαση του 1948.

Αυτή η ερμηνεία είναι σήμερα ευρύτερα αποδεκτή;

Όσον αφορά  το έγκλημα της «γενοκτονίας» δεν πρόκειται για νομική ερμηνεία αλλά για τελεσίδικο και εντελώς σαφή ορισμό μιας βίαιης πράξης κατά ενός άμαχου πληθυσμού.

Η Γενοκτονία των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ανήκει στην ίδια ιστορική κατηγορία με τις γενοκτονίες των Αρμενίων και των Ασσυροχαλδαίων που εκπόνησαν και υλοποίησαν οι Νεότουρκοι και στη συνέχεια οι κεμαλικοί. Με τις γενοκτονίες των χριστιανικών λαών της Ανατολής εγκαινιάζεται μια νέα πολιτική αντιμετώπισης διαφόρων πληθυσμιακών ομάδων από σκληρές εξουσίες, που επιδιώκουν την ομογενοποίηση του χώρου που ελέγχουν ή την κυνική μεταφορά πλούτου από τις ομάδες-θύματα στους θύτες. Η κορύφωση αυτής της νέας πολιτικής θα είναι το Ολοκαύτωμα που θα πραγματοποιήσουν οι Ναζί, οι οποίοι κυριολεκτικά «βιομηχανοποίησαν» την εξόντωση των στοχευμένων πληθυσμών.

Όσον αφορά το ιστορικό γεγονός της Γενοκτονίας, δεν είναι κοινά αποδεκτό στην Ελλάδα, ούτε απολύτως συνειδητοποιημένο στις λεπτομέρειές του ακόμα και από αυτούς που ειλικρινά ή υποκριτικά το αποδέχονται και τιμούν τα θύματα. Οι εξηγήσεις αυτής της κατάστασης είναι ενδιαφέρουσες και θα τις παρουσιάσουμε στη συνέχεια, κατά την απάντηση στην πέμπτη κατά σειρά ερώτησή σας. 

Πάντως σε διεθνές επίπεδο τα πράγματα βαίνουν πολύ καλύτερα, εφόσον αποφάνθηκε επί του συγκεκριμένου η Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών (International Association of Genocide Scholars – IAGS http://www.genocidetext.net) -δηλαδή ο καθ’ ύλη διεθνής οργανισμός για την γνωμοδότηση εάν μια βίαιη πράξη νομικά μπορεί να χαρακτηριστεί «γενοκτονία» και αν εμπίπτει στον ορισμό που εμπεριέχεται στη Σύμβαση του ΟΗΕ του1948 «για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας». Στις 16 Δεκεμβρίου 2007 η IAGS εξέδωσε το παρακάτω ψήφισμα, με το οποίο αναγνωρίζεται ότι η εθνική εκκαθάριση που υπέστησαν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς ανήκει στην νομική κατηγορία των «εγκλημάτων Γενοκτονίας», όπως αυτή ορίστηκε από τον ΟΗΕ. Συγκεκριμένα αναφέρει:

«-ΔΕΔΟΜΕΝΟΥ ΟΤΙ η άρνηση της γενοκτονίας αναγνωρίζεται ευρέως ως το τελικό στάδιο της γενοκτονίας, που επιφυλάσσει στους δράστες της γενοκτονίας την ατιμωρησία και αποδεδειγμένα προετοιμάζει το έδαφος για μελλοντικές γενοκτονίες. -ΔΕΔΟΜΕΝΟΥ ΟΤΙ η γενοκτονία μειονοτικών πληθυσμών από το οθωμανικό κράτος κατά τη διάρκεια και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο απεικονίζεται συνήθως ως γενοκτονία των Αρμενίων αποκλειστικά, με μερική μόνο αναγνώριση των ποιοτικά όμοιων γενοκτονιών άλλων χριστιανικών μειονοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. -ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ ΟΤΙ είναι πεποίθηση της Διεθνούς Ενώσεως Ακαδημαϊκών για τη Μελέτη των Γενοκτονιών ότι η εκστρατεία των Οθωμανών εναντίον των χριστιανικών μειονοτήτων της Αυτοκρατορίας μεταξύ 1914 και 1923 αποτέλεσε μια γενοκτονία των Αρμενίων, των Ασσυρίων και των Ελλήνων του Πόντου και της Ανατολίας.

-ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ ΑΚΟΜΑ ΟΤΙ η Ένωση ζητά εκ τούτου από την κυβέρνηση της Τουρκίας να αναγνωρίσει τις γενοκτονίες αυτών των πληθυσμών, να εκδώσει μια επίσημη απολογία και να προχωρήσει σε άμεσα και σημαντικά βήματα για αποκατάσταση.»

Ποιες γενοκτονίες έχουν σήμερα αναγνωριστεί από τη διεθνή κοινότητα και ποιες όχι;

Η πρώτη γενοκτονία που αναγνωρίστηκε επισήμως είναι το Ολοκαύτωμα των Εβραίων από τους Ναζί. Ακριβώς αυτό το γεγονός, η ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης και η κινητοποίηση του διεθνούς εβραϊκού παράγοντα άνοιξε για πρώτη φορά τις νομικές αλλά και πολιτικές οδούς, ώστε να διεκδικηθεί η αναγνώριση  και άλλων βίαιων πράξεων κατά εθνικών ή θρησκευτικών ομάδων. Στο δρόμο που άνοιξαν οι Εβραίοι βάδισαν με επιτυχία και οι Αρμένιοι, λόγω της μεγάλης κινητοποίησης της αρμενικής διασποράς και της απουσίας ενός αρμενικού έθνους-κράτους, που θα έθετε τα κρατικά συμφέροντα πάνω από την ιστορική Μνήμη, όπως έγινε στην περίπτωση των Ελλήνων με τη στάση της Ελλάδας.

Οι γενοκτονίες των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έχουν αναγνωριστεί από το ελληνικό κράτος μόλις τη δεκαετία του ’90. Το 1994 αναγνωρίστηκε η Γενοκτονία που έγινε στο μικρασιατικό Πόντο ενώ το 1998 αναγνωρίστηκε η Γενοκτονία στο σύνολο της Μικράς Ασίας. Συγκεκριμένα, η 19η Μαϊου έχει οριστεί ως συμβολική Ημέρα Μνήμης, εφόσον εκείνη τη μέρα του 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ π ασά αποβιβάστηκε στην Σαμψούντα του Πόντου, αυτονομήθηκε από την κεντρική Οθωμανική κυβέρνηση και συγκρότησε τα εθνικιστικά του στρατεύματα, τα οποία εν τέλει θα κατανικήσουν τους Έλληνες (ελληνικό στρατό στην Ιωνία και Πόντιους αντάρτες στο Βορρά της Μικράς Ασίας). Θα ολοκληρώσουν την προαποφασισμένη από τους Νεότουρκους (1911) εθνική εκκαθάριση με τη σφαγή και την πυρπόληση της Σμύρνης το Σεπτέμβριο του 1922. Η 14η Σεπτεμβρίου, ημέρα πυρπόλησης της Σμύρνης από τους κεμαλικούς εθνικιστές, ορίστηκε ως Ημέρα Μνήμης για τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Μπορούμε να πούμε ότι από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 έως και σήμερα έχουν γίνει σημαντικά βήματα τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Από την αναγνώριση των Ημερών Μνήμης για τις Γενοκτονίες, έως τις προσπάθειες για τη διαμόρφωση ενός ενιαίου ιστορικού αφηγήματος, που λαμβάνει υπόψη και την ιστορική εμπειρία του προσφυγικού ελληνισμού. Η σημαντικότερη όμως εξέλιξη ήταν η απόφαση του IAGS, που αναφέρθηκε στην προηγούμενη απάντηση.

Όσον αφορά τις διεθνείς αναγνωρίσεις, η Γενοκτονία στον Πόντο –αποκομμένη δυστυχώς από το ευρύτερο ιστορικό της πλαίσιο που είναι η γενοκτονία όλων των Ελλήνων της Ανατολής- έχει αναγνωριστεί από την Κύπρο (1994) και τη Σουηδία (2010), ενώ αναγνωρίσεις έχουν υπάρξει από περιφερειακές κυβερνήσεις της Αυστραλίας  (ολομέλεια της πολιτειακής βουλής της Νότιας Αυστραλίας το 2009). Η Γενοκτονία του Πόντου έχει αναγνωριστεί επίσης και στις Ηνωμένες Πολιτείες από κάποιες πολιτείες και πόλεις, μεταξύ των οποίων είναι και η Νέα Υόρκης (2002). Ενδιαφέρον έχει ότι ο Mitt  Romney νυν υποψήφιος για την προεδρεία των ΗΠΑ, ως Κυβερνήτης Μασαχουσέτης είχε αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Ποντίων (2006).

Αναγνωρίστηκε επίσης από  το Ευρωκοινοβούλιο(2006) μαζί με τη γενοκτονία των Ασσυροχαλδαίων ως ανάλογη της γενοκτονίας των Αρμενίων.

Από τις πρόσφατες μεγάλες γενοκτονίες, έχει αναγνωριστεί διεθνώς η γενοκτονία των Τούτσι από τους Χούτου στη Ρουάντα (1994).

Είναι αλήθεια βέβαια ότι έχουν εμφανιστεί και αρνητικές χρήσεις της δυνατότητας που δίνει η Σύμβαση του 1948. Η δυνατότητα να χαρακτηριστεί μια βίαιη πράξη με το νομικό όρο «γενοκτονία», φαίνεται ότι αποτελεί πολιτικό μέσο κάποιων κρατών για τη διαμόρφωση στερεοτύπων και καλλιέργεια αντιπαλοτήτων. Αυτή η πολιτική, πρακτικά υπονομεύει τις πραγματικές γενοκτονίες. Σ’ αυτή την περίπτωση ανήκει και ο  Μεγάλος Λιμός της Ουκρανίας της περιόδου που ακολούθησε τη σταλινική κολεχτιβοποίηση και έγινε γνωστός ως «Holodomor» (1932 – 1933). Η εθνικιστική πολιτική κρατική ηγεσία χρησιμοποίησε το ιστορικό αυτό γεγονός ως «γενοκτονία των Ουκρανών» δίνοντάς του εθνική χροιά, προσπαθώντας να οριοθετήσει ψυχολογικά τον ουκρανικό λαό και να διαμορφώσει μια αντιρωσική ψύχωση. Όμως η ιστορική αλήθεια φαίνεται να είναι διαφορετική: Η κολεχτιβοποίηση, δηλαδή η υποχρεωτική καταστροφή της παραδοσιακής αγροτικής δομής με την κρατικοποίηση της γης, τη δημιουργίας μεγάλων αγροκτημάτων και τη μετατροπή των αγροτών σε εργάτες γης  είχε ένα μεγάλο αριθμό θυμάτων που προερχόταν από όλες τις εθνικές ομάδες που κατοικούσαν σε σιτοπαραγωγικές περιοχές. Στα θύματα συμπεριλαμβάνονται Ουκρανοί, Ρώσοι, Έλληνες της Νότιας Ουκρανίας και Νότιας Ρωσίας κ.ά. Εάν θα θέλαμε να κατηγοριοποιήσουμε το «Holodomor», θα λαμβάναμε υπόψη τα κοινωνικά και όχι εθνικά χαρακτηριστικά και θα το περιγράφαμε ως αποτέλεσμα της βίας μιας γραφειοκρατικής τάξης επί της αγροτικής.

Για ποιους λόγους υπάρχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον και ευαισθητοποίηση θα μπορούσε να πει κανείς για τη γενοκτονία των Αρμενίων, ενώ παρατηρείται στασιμότητα στην έρευνα για τη γενοκτονία των Ελλήνων στη Μικρά Ασία;

-H γενοκτονία των ελληνικών πληθυσμών της Ανατολής παρέμενε για πολλές δεκαετίες ένα ζήτημα-ταμπού για την καθεστωτική Ελλάδα, της οποίας η επίσημη πολιτική χαρακτηριζόταν από αντιπροσφυγικά και αντιμικρασιατικά χαρακτηριστικά. Δύο αποκαλυπτικά στιγμιότυπα αυτής της στάσης αποτελεί η συμπεριφορά του εθνικιστή δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος εν μέσω της δικτατορίας του τίμησε τον Μουσταφά Κεμάλ, χαρίζοντας το 1938 στο τουρκικό κράτος το σπίτι στη Θεσσαλονίκη (νυν τουρκικό προξενείο) όπου υποτίθεται ότι γεννήθηκε ο Τούρκος ηγέτης και μετονομάζοντας την Οδό Αποστόλου Παύλου σε Οδό Κεμάλ Ατατούρκ. Ακόμα και ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο μόνος Έλληνας πολιτικός που εξέφρασε την τάση για εθνική ολοκλήρωση αλλά και τους πολιτικούς πόθους των Ελλήνων της Ανατολής, μετά την υπογραφή της Ελληνοτουρκικής Συμφωνίας του 1930 πρότεινε το Μουσταφά Κεμάλ για Νόμπελ Ειρήνης.

Στην ίδια ακριβώς γραμμή κινήθηκε και η Αριστερά, η οποία διαμόρφωσε ένα φιλοκεμαλικό ερμηνευτικό πλαίσιο, το οποίο επιβιώνει με ιδιαίτερη ένταση έως τις μέρες μας και ιστορικά αποτυπώθηκε με την κυνική δήλωση του Νίκου Ζαχαριάδη στο «Ριζοσπάστη» (12-7-1935) : «.Η Μικρασιατική εκστρατεία δεν χτυπούσε μόνο τη νέα Τουρκία, μα στρεφότανε και ενάντια στα ζωτικότατα συμφέροντα του Ελληνικού λαού. Γι αυτό εμείς όχι μόνο δεν λυπηθήκαμε για την αστικοτσιφλικάδικη ήττα στη Μικρασία ΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΔΙΩΞΑΜΕ…» 

 

Έτσι εξηγείται ο αγνωστικισμός και η αδιαφορία που χαρακτηρίζουν το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων ιστορικών. Βέβαια, την τιμή της νεοελληνικής ιστοριογραφίας σώζει εν μέρει η ερευνητική δραστηριότητα εκείνης της σχολής που αποκαλώ με την προσφυγική ιστοριογραφία.

Ενδιαφέρον έχει επίσης το γεγονός ότι η τουρκική αντιεθνικιστική ιστοριογραφία έχει κάνει πολύ μεγάλα βήματα στην αποκάλυψη των άγνωστων πτυχών εκείνης της κρίσιμης εποχής και δεν διστάζει καθόλου να εντοπίσει τις ευθύνες του τουρκικού εθνικισμού και να περιγράψει με σαφήνεια  το έγκλημα Γενοκτονίας κατά των χριστιανικών οθωμανικών πληθυσμών.

Τέτοια κείμενα, που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στην Ελλάδα, τα προτείνω ανεπιφύλακτα ώστε να πληροφορηθούν όσοι ενδιαφέρονται για εκείνη την εποχή και τις τραγικές τις συνέπειες:

Fikret Baskaya : Η συνείδηση της Ιστορίας θα μας απελευθερώσει,

του Ahmet OralΓια το Αρμενικό, Ελληνικό, Κουρδικό και Αλεβίτικο Ζήτημα,

-του Attila TuyganΓενοκτονία για την “ιερή πατρίδα”, -του Τaner AkçamΟι εκτοπίσεις και οι σφαγές των Ελλήνων του 1913-1914:  Πρόβα για τη Γενοκτονία των Αρμενίων -του Sait ÇetinoğluΗ ιδέα του ανεξάρτητου Πόντου και η γενοκτονία των Ελλήνων του ΠόντουΤο Τέλος του Κινήματος και η Εκδίωξη -της Pervin ErbilΜια τραγική σελίδα στην εκκαθάριση των Ρωμιών, 1914-1924 Εντυπωσιάζει η συνάφεια των θέσεων της συγκεκριμένης τουρκικής ιστοριογραφικής σχολής με την ελληνική προσφυγική ιστοριογραφία, που αναπτύσσεται αργά αλλά σταθερά στην Ελλάδα την τελευταία 25ετία, αμφισβητώντας τα στερεότυπα και αποδομώντας τους κυρίαρχους μύθους.  Πάντως, η αλλαγή της ατμόσφαιρας θα έρθει μόνο τη δεκαετία του ’80 με την εμφάνιση της κοινωνίας των πολιτών και την εμφάνιση ενός πολιτικού διεκδικητικού κινήματος των προσφυγικών οργανώσεων και με τις πολιτικές κατακτήσεις της δεκαετίας του ’90 που σχηματοποιήθηκαν με την αναγνώριση των δύο Ημερών Μνήμης για τη Γενοκτονία.

Σε  ό,τι αφορά τώρα στην έκδοση The Genocite of the Ottoman Greeks, θα ήθελα να σας ρωτήσω τις ακριβώς περιλαμβάνει;

Παρά το ότι σε μεγάλο μέρος της κοινότητας των ιστορικών της Ελλάδας κυριαρχεί η αδιαφορία, τα παλιά αντιδραστικά και αντιπροσφυγικά στερεότυπα, ο αγνωστικισμός και η άρνηση να τοποθετηθούν σωστά τα δεδομένα ώστε να εξαχθούν ακριβή συμπεράσματα, εν τούτοις σε διεθνές επίπεδο υπάρχει αξιόλογη ερευνητική παραγωγή. Ένα τέτοιο κορυφαίο συλλογικό έργο είναι αυτό που μόλις κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ από τις εκδόσεις Melissa:

Tessa Hofmann, Matthias Bjørnlund, Vasileios Meichanetsidis, με τη συμμετοχή των: J. Mourelos, R. Donef, N. Hlamides, M. Stewart, St. T. Stavridis, St. Leonard Jacobs, Alfred de Zayas, R. Levitsky, M. Bruneau and K. Papoulidis, A. Kalaitzidis and D. Wallace, Abr. Der Krikorian and E. Taylor, The Genocide of the Ottoman Greeks: Studies on the State-Sponsored Campaign of Extermination of the Christians of Asia Minor (1912-1922) and Its Aftermath: History, Law, Memory, Νέα Υόρκη, εκδ. Melissa, 2012.
Μια πολύ καλή περιληπτική παρουσίαση των επιμέρους κειμένων του τόμου δίνει ο επιμελητής της έκδοσης Βασίλειος Μεϊχανετσίδης:

Η ανθολογία χωρίζεται σε 4 μέρη: Το Πρώτο Μέρος εμπεριέχει την Εισαγωγή, το Δεύτερο Μέρος την Ιστορική Επισκόπηση, Τεκμηρίωση και Ερμηνεία, Το Τρίτο Μέρος τη Νομική Προσέγγιση, το Τέταρτο Μέρος το Ζήτημα της Διδασκαλίας στα Σχολεία, το Πέμπτο την Μνημόνευση, το Έκτο την Ενοιοποίηση και το Έβδομο το Χρονολόγιο, το Γλωσσάριο των Όρων, την Επιλεκτική Βιβλιογραφία, το Index και το Χάρτη.

Η ανθολογία ξεκινά με άρθρο της Tessa Hofmann, η οποία παρουσιάζει μια περιεκτική διαπεριοχική επισκόπηση της Ελληνικής Γενοκτονίας και προσφέρει το πλαίσιο για την κατανόηση του γεγονότος. Το άρθρο αποτελεί έκθεση αυτού που η Tessa αποκαλεί ««συσσωρευτική/επισωρευτική καταστροφή/γενοκτονία με μετακινούμενο/μεταλασσόμενο επίκεντρο (Cumulative Destruction with Shifting Focus)». Η Hofmann συγκρίνει την Αρμενική και Ελληνική Γενοκτονία, σημειώνοντας ότι μολονότι η πρώτη, δηλαδή η Αρμενική γενικώς διαφέρει από τη δεύτερη, την Ελληνική, στο να είναι πιο εντατική και κατά τα φαινόμενα πιο ριζοσπαστική, και οι δύο απεδείχθησαν εξίσου μοιραίες για τους δύο πληθυσμούς, τον Αρμενικό και τον Ελληνικό.

Ακολουθεί το άρθρο του Israel W. Charny, ευρύτερα γνωστού ως ενός εκ των πρωτεργατών στις γενοκτονικές σπουδές. Ο Charny, ο οποίος έχει αφιερώσει τη ζωή του στην αναγνώριση των γενοκτονιών, αλλά και στη μάχη κατά της άρνησης τους, κατά του αποκλεισμού θυμάτων, της παραποίησης της ιστορίας, της ηθικής σχετικοποίησης, αναφέρει τις προσωπικές και πολύ ενδιαφέρουσες εμπειρίες στο ζήτημα της προώθησης της αναγνώρισης της Ελληνικής Γενοκτονίας. Η συμβολή του Charny αποτελεί μια δυνατή υπενθύμιση της αναγκαιότητας αναγνώρισης όλων των Γενοκτονιών.

Ο Ιωάννης Μουρέλος παρουσιάζει τις αποτυχημένες προσπάθειες του 1914 για την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων/Μουσουλμάνων. Οι προσπάθειες αυτές είχαν ξεκινήσει από την Οθωμανική Κυβέρνηση εν μέσω σκληρών διωγμών κατά των Ελλήνων της Ιωνίας. Το βασικό ερώτημα, που θέτει ο Μουρέλος είναι αν οι διώξεις αυτές είχαν ως σκοπό να εξαναγκάσουν την Ελληνική Βασιλική Κυβέρνηση να αποδεχθεί την ανταλλαγή, ή αν οι προταθείσες διαπραγματεύσεις για ανταλλαγή υπηρετούσαν τις προσπάθειες της Οθωμανικής Κυβέρνησης να καλύψει τις διώξεις. Ο Μουρέλος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πρόθεση της Οθωμανικής Κυβέρνησης ήταν να ξεφορτωθεί το Ελληνικό στοιχείο της περιοχής. Κατά το Μουρέλο, η πολιτική της οθωμανικής Κυβέρνησης θα επιτυγχάνετο δια της βίας και όχι δια της υπογραφής συνθήκης για την οικειοθελή ανταλλαγή των πληθυσμών, η οποία θα εμπεριείχε παραχωρήσεις προς την Ελληνική πλευρά πράγμα που δεν επιθυμούσε η Οθωμανική Κυβέρνηση.

Στην παρουσίαση της Καταστροφής των Οθωμανών Ελλήνων από τις Διπλωματικές Πηγές του Δανικού Υπουργείου Εξωτερικών, ο Matthias Bjornlund λαμβάνει ως σημείο αφετερίας την επιχειρηθείσα εθνοκάθαρση των Ελλήνων της Ιωνίας το 1914, την οποία ο Βρετανός Διπλωμάτης στη Κωνσταντινούπολη το 1914 Henry Beaumont χαρακτήριζε ως « μερική εξόντωση του Ελληνικού πληθυσμού (partial elimination of the Greek population)», η οποία συνετελέσθη την περίοδο μεταξύ των Βαλκανικών Πολέμων και την Έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Bjornlund στο άρθρο περιγράφει πως ουδέτεροι παρατηρητές, όπως οι Δανοί διπλωμάτες στην Κωνσταντινούπολη και στη Σμύρνη, δικαίως θεωρούσαν πως οι διώξεις και η γενοκτονία των Ελλήνων και των Αρμενίων την περίοδο 14-16 ως διασυνδεδεμένα μέρη της πολιτικής του Κόμματος Ένωση και Πρόοδος για το βίαιο εκτουρκισκμό με σκοπό τη δημιουργία μιας « Τουρκίας για τους Τούρκους». Με άλλα λόγια, ο Bjοrnlund υποστηρίζει ότι τέτοιες πολιτικές, οι οποίες συνεχίσθηκαν και κατά τη διάρκεια της Κεμαλικής περιόδου, αποσκοπούσαν σκοπίμως στην εθνική και θρησκευτική ομογενοποίηση της Ιωνίας και της Ανατολίας.

Ο Racho Donef επικεντρώνεται στο ρόλο της Ειδικής Οργάνωσης (Teskilat-i Mahsusa) στην καταστροφή των Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων/Αραμαίων πριν και κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Αντλώντας στοιχεία από ποικιλία πηγών, μεταξύ των οποίων και έγγραφα από τα οθωμανικά αρχεία, ο Donef ιχνηλατεί την ιστορία της Οργάνωσης από την γένεση της κατά την κατάληψη της οθωμανικής εξουσίας από το Κομιτάτο Ένωση και Πρόοδος έως την περίοδο μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η τουρκική ιστοριογραφία έχει γενικώς αναγάγει όλους αυτούς που αναμείχθηκαν στην εγκληματική αυτή Ειδική Οργάνωση ως ήρωες και τα θύματα τους, Αρμενίους, Έλληνες κ.α. ως προδότες, αν και η προσέγγιση αυτή πλέον αμφισβητείται ανοικτά από σειρά φιλελελευθέρων Τούρκων ιστορικών. Η τεκμηρίωση που παρουσιάζεται εδώ διαδεικνύει ότι η Οργάνωση, με τις συμμορίες των « δολοφόνων και των κλεπτών » ήταν ένα ιδιαιτέρως ζωτικό και κτηνώδες όργανο στην εφαρμογή εθνοκάθαρσης και γενοκτονίας του Κόμματος της Ένωσης και της Προόδου.

Μετακινούμενος στα τελικά στάδια της καταστροφής των Οθωμανών Ελλήνων, ο Νικόλαος Χλαμίδης ερευνά ορισμένα από τα γεγονότα, που οδήγησαν στην Κεμαλική Καταστροφή της Σμύρνης τον Σεπτέμβρη του 1922 πριν αναλύσει την ίδια κατακλυσμικών διαστάσεων καταστροφή. Χρησιμοποιώντας πρωτίστως και κυρίως Βρετανικές Διπλωματικές Αναφορές και Έγγραφα και Μαρτυρίες Δυτικών και Τούρκων αυτοπτών μαρτύρων, συνοδευόμενες από φωτογραφίες της προσωπικής του συλλογής, ο Χλαμίδης δίδει μια λεπτομερή έκθεση των σφαγών, της λεηλασίας, της πυρπόλησης, της αδιαφορίας των Δυτικών, αλλά και των άμεσων συνεπειών, οι οποίες έφεραν τις εκτοπίσεις, τη μαζική σφαγή, ή την εξορία των επιζώντων. Ένα από τα συμπεράσματα, που εξάγει είναι ότι το Ολοκαύτωμα της Σμύρνας, όπως ήταν γνωστό, δεν υπήρξε απομονωμένο ή τυχαίο γεγονός « η καταστροφή της Σμύρνης και ο εκμηδενισμός (annihilation) των Χριστιανών κατοίκων της, Ελλήνων και Αρμενίων, παραμένουν ένα βασανιστικό κεφάλαιο στη διαδικασία Γενοκτονίας του Ελληνικού και Αρμενικού πληθυσμού της Τουρκίας».

Το εξώφυλλο του βιβλίου

Στο άρθρο του σχετικά με την καταστροφή της Σμύρνης και το άμεσο πλαίσιο, ο Matthew Stewart παρουσιάζει μια ανάλυση (surney) των γεγονότων τα οποία όχι μόνο οδήγησαν στην εξαφάνιση των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία, αλλά υπήρξαν και θεμελιώδη για την επικράτηση του Κεμαλικού κινήματος και την εγκαθίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας. Οι Συνθήκες των Σεβρών και της Λοζάννης, η διπλωματία και η διπλοπροσωπία (duplicity) των Μεγάλων Δυνάμεων, η Ελληνική στρατιωτική επέλαση (incursion) στην Ιωνία και ευρύτερα στην Ανατολή, επηρέασαν στο τελικό αποτέλεσμα.

Ο Harry J. Psomiades καλύπτει σημαντικές πτυχές των συνεπειών της Καταστροφής της Σμύρνης και του Ξεριζωμού των Ελλήνων της Ανατολής. Αναλύει τις επιχειρήσεις της Αμερικανικής Περιθάλψεως της Εγγύς Ανατολής (American Near East Relief), η οποία προσέφερε βοήθεια και οργάνωσε την ασφαλή μεταφορά δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων επιζώντων πριν και μετά την Καταστροφή της Σμύρνης, πολλοί εκ των οποίων θα είχαν πεθάνει χωρίς τη βοήθειας της Αμερικανικής Περιθάλψεως.

Κατά την τελευταία φάση της Ελληνικής Γενοκτονίας, ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός πήρε την εντολή από τις Συμμαχικές Δυνάμεις της Αντάντ να διενεργήσει έρευνα στις Αναφορές (Reports) της Αμερικανικής Περιθάλψεως Εγγύς Ανατολής, σύμφωνα με τις οποίες μεγάλοι αριθμοί Οθωμανών Ελλήνων εκτοπίζονταν από τον Πόντο στα έσω της Ανατολής. Αν και η Κεμαλική Κυβέρνηση της Άγκυρας αρνούνταν τις αναφορές αυτές, αναγνωρίσθηκε ευρέως ότι οι εκτοπίσεις ήταν μέρος μιας συστηματικής πολιτικής και ότι πολύ συχνά ισοδυναμούσαν με θάνατο, όπως ακριβώς οι πορείες θανάτου του 1915 κατά τη διάρκεια της Αρμενικής Γενοκτονίας. Στους Times της Νέας Υόρκης της 7 Ιουνίου 1922, η πολιτική αυτή και οι εκτοπίσεις χαρακτηρίσθηκαν ως «προσχεδιασμένο εκστρατεία εξόντωσης» (deliberate campaign of extermination). O Σταύρος Σταυρίδης στο άρθρο μελετά την επιχειρηθείσα έρευνα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, σχετικά με το πως η Συμμαχική και Τουρκική κωλυσιεργία, η αδράνεια και ή ακραία παρακώλυση του έργου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού είχε ως αποτέλεσμα τη μη ολοκλήρωση της αποστολής του, η οποία απεδείχθη Αποστολή στο Πουθενά.

Ένα άρθρο των Times της Νέας Υόρκης της 5ης Ιανουαρίου 1947 εμπεριέχει την ακόλουθη φράση : «Αν τα μέλη των Ηνωμένων Εθνών εγκρίνουν την κατάλληλη νομοθεσία, τέτοια περιστατικά, όπως τα πογκρόμ της Τσαρικής Ρωσίας και οι σφαγές των Αρμενίων και των Ελλήνων από την Τουρκία θα τιμωρούνται ως Γενοκτονία». Ως κατάλληλη νομοθεσία είναι ασφαλώς η Διεθνής Σύμβαση για την Πρόληψη και την Τιμωρία του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, η οποία υιοθετήθηκε το 1948. Το θέμα της λεπτομερούς ανάλυσης του Jacob Stevensείναι ο Ραφαήλ/Raphael Lemkin – ο Πολωνο-Εβραίος Νομικός, ο οποίος επινόησε (coined) το νομο-ιστορικό όρο «γενοκτονία » και ο οποίος αναγνωρίζεται ως ο πατέρας της Σύμβασης – και τα μακροσκελή, λεπτομερή και ανέκδοτα γραπτά του σχετικά με την Ελληνική Γενοκτονία, τα οποία αποτελούν « μία ιστορική……….. (excursus) καθώς και μια αξιολογική κρίση των υπευθύνων της γενοκτονίας», οι οποίοι είναι οι Νεότουρκοι και οι Κεμαλικοί στην Άγκυρα.

Ακολουθώντας την παράδοση του Λέμκιν, ο Alfredde Zayas, Καθηγητής του Διεθνούς Ποινικού Δικαίου στην Διπλωματική Ακαδημία της Γενεύης και αναλύει τη γενοκτονία κατά των Οθωμανών Ελλήνων και των άλλων Χριστιανικών Μειονοτήτων από νομικής πλευράς. Ένα από τα διδάγματα, που μπορεί να εξαχθεί από τις οθωμανικές γενοκτονίες και όσων επηκολούθησαν είναι ότι οι συνέπειες της άρνησης της απόδοσης δικαιοσύνης για τα θύματα και η απόδοση ευθυνών στους θύτες, μπορεί να αποδειχθούν επώδυνα,  εξίσου σημαντικά  για το μήνυμα που στέλνουν σε προηγούμενους, παρόντες και μέλλοντες θύτες : ό,τι δηλαδή είναι δυνατόν να διαπράξεις γενοκτονία και όχι μόνο να τη γλιτώσεις, αλλά να κερδίσεις και από αυτήν. Ο Alfred de Zayas υποστηρίζει (contends) ότι η απόδοση δικαιοσύνης, ακόμη και αν καθυστερεί, δε σημαίνει απαραίτητα και άρνηση, υποστηρίζοντας ότι μολονότι η οθωμανική αυτοκρατορία δεν υφίσταται πλέον ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, η Τουρκική Δημοκρατία – ως διάδοχο κράτος της οθωμανικής αυτοκρατορίας – παραμένει υπεύθυνο για τα εγκλήματα, που διεπράχθησαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Συνθήκη Γενοκτονίας του ΟΗΕ δύναται να εφαρμοσθεί αναδρομικά, και η διεθνής κοινότητα δύναται και πρέπει να λάβει μέτρα για να διασφαλίσει την καταβολή επανορθώσεων στα θύματα και στους απογόνους τους και να απόσχει από την απόδοση αναγνώρισης στις συνέπειες μιας γενοκτονίας και άλλων εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Τέτοια νομικά μέτρα μπορούν να θεωρηθούν ως αναγκαία για την εγκαθίδρυση της διεθνούς δικαίου και για να αντιμετωπίσουν ζητήματα επανορθώσεων, καθώς επίσης και για να εμποδίσουν τη διάπραξη μελλοντικών γενοκτονιών.

Ο Afred de Zayas υποδεικνύει τον τρόπο και τη διαδικασία, διαμέσου των οποίων η Ελληνική Κυβέρνηση, ή οποιοδήποτε άλλο Συμβαλλόμενο Μέρος μπορεί να εγείρει ζήτημα αναδρομικής ισχύος της Συνθήκης του 1948, με σκοπό την τιμωρία της Τουρκίας ως διαδόχου κράτους της οθωμανικής αυτοκρατορίας και την καταβολή αποζημιώσεων στα θύματα και στους απογόνους τους.

Ο Ronald Levitsky, αντλώντας από την εμπειρία του στη διδασκαλία της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, συζητά τις προκλήσεις της διδασκαλίας του θέματος της γενοκτονίας, καθώς επίσης και τα ηθικά οφέλη (rewards). Ο Levitsky αναγνωρίζει ότι δεν είναι εύκολο για μαθητές ή για οποιονδήποτε να αντιληφθεί να κατανοήσει μια Γενοκτονία. Η κυβερνητική πίεση, η αδιαφορία, η άρνηση είναι επίσης μεταξύ των προκλήσεων. Τα ηθικά οφέλη όμως είναι πολλά: Η διδασκαλία της Γενοκτονίας μπορεί να αποδειχθεί ασφαλής δρόμος για ένα πιο κριτικό και πιο ηθικό τρόπο σκέψης, ως πηγή έμπνευσης ώστε οι μαθητές να σταθούν αντίθετοι σε μελλοντικές γενοκτονίες, και όχι συμμέτοχοι, αδιάφοροι παρατηρητές ή ακόμη και θύτες.

Ο Michel Bruneau και ο Κυριάκος Παττουλίδης μελετούν ορισμένες πτυχές του μετά τη Γενοκτονία από την σκοπιά της μνημειοποίησης και της μνήμης (memorialization and commemoration), και ιδιαιτέρως από τη σκοπιά των Μνημείων, που ανεγέρθηκαν στην Ελλάδα. Η σημασία των Μνημείων αυτών έγκειται στο « δικαίωμα της μνήμης, αλλά και στο καθήκον της ενθύμησης » για τις επερχόμενες γενεές.

αμβάνοντας την καταστροφή Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων /Αραμαίων στην Οθωμανική αυτοκρατορία ως παράδειγμα, ο Άκης Καλαϊτζίδης και ο Donald Wallace θέτουν το ερώτημα :Τι οδηγεί τα Κράτη στη σφαγή των πολιτών τους; Απαντούν στο ερώτημα προσφέροντας το θεωρητικό πλαίσιο για την ταυτοποίηση και την κατανόηση των συνθηκών, που οδηγούν στη Γενοκτονία. Μία σημαντική προϋπόθεση συνθήκη είναι ο άκρατος εθνοτικός εθνικισμός (ethno-nationalism), σε αντιδιαστολή με τον κοινωνικό-πολιτικό εθνικισμό (civic nationalism). Είναι η δίψα για ομοιογένεια, για καθαρότητα, για ασφάλεια, για εδαφική ανεξαρτησία και έλεγχο. Από τη στιγμή που λαμβάνεται η απόφαση για τη δημιουργία ενός ενιαίου /ομοιογενούς κράτους-έθνους, είναι πολύ πιθανόν να ακολουθήσει η εξόντωση και εκδίωξη των ανεπιθύμητων εθνοτικών ομάδων. Στο ποίημα του Πατρίδα (Vatan), ο σημαντικός Νεότουρκος και Κεμαλιστής Ιδεολόγος Ziya Gokalp (1876-1924) παρουσιάζει το όραμα του για το ιδεώδες Τουρκικό εθνοκράτος: « Η Χώρα, που κανείς δε θα συνωμοτεί εναντίον, όπου ο καθένας θα είναι ενωμένος στα ιδεώδη, τη γλώσσα, την παράδοση, τη θρησκεία, όπου το κοινοβούλιο θα είναι καθαρό, χωρίς τον Boso να μιλάει, όπου τα παιδιά της χώρας θα θυσιάζουν με χαρά τη ζωή τους στα σύνορα /Εεε, Τούρκοι έτσι θα πρέπει να είναι η πατρίδα σας». Ο Boso, τον οποίο ο Gokalp θέλει να εξαφανίσει είναι ο Γεώργιος Μπούσσιος, Μέλος του Οθωμανικού Κοινοβουλίου, ο οποίος αντιστάθηκε στις πολιτικές εκτουρκισμού του Κόμματος Ένωση και Πρόοδος. Το ποίημα αποτελεί μία σαφή, περιεκτική έκφραση της εθνικιστικής ιδεολογίας, η οποία δημιούργησε και με μεγιστοποίησε τα εθνο-πολιτικά στερεότυπα (cleavages), τα οποία και τελικά οδήγησαν στη Γενοκτονία.

Τελικά ο Abraham D. Krikorian και ο EugeneL Taylor προσφέρουν μια περιεκτική ανάλυση των προβλημάτων, των προκλήσεων και των οφελημάτων,    που    προσφέρει    η    ταυτοποίηση   και    η απόδοση   των φωτογραφιών της Γενοκτονίας. Οι φωτογραφίες είναι σημαντικές πηγές όχι μόνο τεκμηρίωσης, αλλά και καλώς νοούμενης προβολής ενός γεγονότος. «Οι φωτογραφίες προκαλούν μια εντυπωσιακή και ενίοτε ενοχλητική αμεσότητα με το γεγονός, που απεικονίζουν, κάτι που λείπει από τις λέξεις /ή το γραπτό λόγο».

http://www.dreampontos.com/forum/index.php?topic=2156.0

 

Ιστορία, Δικαιοσύνη, Μνήμη.  Για έναν ιστορικό – ερευνητή που ερευνά τη γενοκτονία των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τι ρόλο «παίζουν» αυτές οι τρεις έννοιες;

Φαντάζομαι ότι σε οποιονδήποτε πολίτη καλών προθέσεων –και όχι μόνο ιστορικό- το τρίπτυχο αυτό αποτελεί  τη βάση της κοινωνικής του δράσης. Ειδικά όμως για τους ιστορικούς, θα έπρεπε να αποτελούν τον οδηγό της ερευνητικής τους δραστηριότητας. Ελπίζω ότι στο μέλλον η αλλοτρίωση που παρατηρείται σήμερα θα ξεπεραστεί και η ελληνική ιστοριογραφία θα αφήσει πίσω της τις καθηλώσεις, τις ιδεοληψίες και τα πολλά ταμπού που την ταλανίζουν….

13 comments so far

  1. […] Πάντως έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το πως το ρεύμα εκφράζει την ακραία άρνηση αποδοχής των νέων προσεγγγίσεων  και μένει προσκολημμένο σε παλαιότατες και αντιλαϊκότατες θεωρήσεις. Και αυτό σε μια εποχή που στο διεθνή χώρο οι γενοκτονολογικές σπουδές βρίσκονται σε άνθιση,  τα γεγονότα που αφορούν τους Έλληνες της Ανατολής έχουν ξεκαθαριστεί από τους υπεύθυνους διεθνείς φορείς (International Association of Genocide Scholars – IAGS) και το θέμα αυτό έχει ήδη καταγραφεί στη διεθνή βιβλιογραφία… […]

  2. […] τρόπο, αναπτύσσουν έναν φιλο-προσφυγικό λόγο που μιλά για τη Γενοκτονία στον Πόντο και σ’ όλη την Ανατολή, για τη σφαγή της […]

  3. […] τρόπο, αναπτύσσουν έναν φιλο-προσφυγικό λόγο που μιλά για τη Γενοκτονία στον Πόντο και σ’ όλη την Ανατολή, για τη σφαγή της […]

  4. […] τρόπο, αναπτύσσουν έναν φιλο-προσφυγικό λόγο που μιλά για τη Γενοκτονία στον Πόντο και σ’ όλη την Ανατολή, για τη σφαγή της […]

  5. […] τρόπο, αναπτύσσουν έναν φιλο-προσφυγικό λόγο που μιλά για τη Γενοκτονία στον Πόντο και σ’ όλη την Ανατολή, για τη σφαγή της […]

  6. […] τρόπο, αναπτύσσουν έναν φιλο-προσφυγικό λόγο που μιλά για τη Γενοκτονία στον Πόντο και σ’ όλη την Ανατολή, για τη σφαγή της […]

  7. ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ, ΤΕΎΧΟΣ Β4

    Πρώτη διεθνής και διεπιστημονική έρευνα για την Γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας

    Screen Shot 2013-12-11 at 9.13.19 PM

    The Genocide of the Ottoman Greeks: Studies on the State – Sponsored Campaign of Extermination of the Christians of Asia Minor (1912- 1922) and its Aftermath: History, Law, Memory

    Edited by Tessa Hofmann, Matthias Bjornlund, Vasileios Meihanetsidis, Melissa-Aristide D. Caratzas Publisher, New York & Athens 2011.

    του Γεωργίου Α. Τσούτσου

    Η εν λόγω συλλογική έκδοση αποτελεί ουσιαστικά σοβαρή συμβολή στην διεθνή βιβλιογραφία σχετικά με την γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Στις μελέτες που περιέχει, αξιοποιείται το θεωρητικό πλαίσιο και οι μέθοδοι χρήσης του αποδεικτικού υλικού που αφορά στην γενοκτονία των Εβραίων, των Αρμενίων, των Ασσυρίων κ.λπ., ενώ παρατίθεται πληθώρα στοιχείων από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές σε διάφορες γλώσσες από πολλά αρχεία. Γενικώτερα, επιχειρείται η εξοικείωση του αναγνώστη με την έννοια της γενοκτονίας. Οι επιμελητές επισημαίνουν την καθυστερημένη αναγνώριση από την Ελλάδα της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας (μόλις την δεκαετία του ΄90), την άγνοια της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και κατ’ επέκτασιν της κοινής γνώμης. Πολλοί λόγοι, όπως οι διεθνείς σκοπιμότητες, ο χαρακτήρας των ελληνοτουρκικών σχέσεων, η φύση του κεμαλισμού, συνέτειναν προς αυτή την κατεύθυνση.

    Στο πρώτο κεφάλαιο, ο Israel Charny κάνει λόγο για την ακεραιότητα και το θάρρος που απαιτούνται για να αναγνωριστεί μία γενοκτονία ως τοιαύτη και τους ενδοιασμούς που ενδέχεται να έχει κάποιος για εθνικούς, θρησκευτικούς, πολιτικούς η άλλους λόγους.

    Η Tessa Hoffman εξετάζει τις σφαγές και εκτοπίσεις του ελληνικού πληθυσμού της οθωμανικής αυτοκρατορίας (1912-1923), καταφεύγοντας σε πρωτογενείς πηγές. Η ίδια εκτιμά ότι μεταξύ των ετών 1912- 1922 δολοφονήθηκαν περίπου 1, 5 εκατομμύριο Οθωμανοί υπήκοοι ελληνικής καταγωγής.

    Ο Ιωάννης Μουρέλος εξετάζει τις διώξεις του 1914 κατά των Ελλήνων και την πρώτη προσπάθεια ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος-Οθωμανικής αυτοκρατορίας, κάνοντας ευρεία χρήση αρχειακού υλικού του Ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών. Ο συγγραφέας καταδεικνύει την απόφαση της οθωμανικής κυβέρνησης να απαλλαγεί από το ελληνικό στοιχείο.

    Ο Matthias Bjornlund παρουσιάζει πηγές από αρχεία της Δανίας σχετικά με την καταστροφή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας (1914-1916), αναδεικνύοντας τις ευθύνες των Νεότουρκων και αποκαλύπτοντας στοιχεία για την δράση του οθωμανικού κράτους.

    Ο Racho Donef αναφέρεται στον ρόλο της Teşkilat- ı Mahsusa (Ειδική Οργάνωση) στην γενοκτονία του 1915. Στο άρθρο γίνεται εκτεταμένη χρήση τουρκικής βιβλιογραφίας και ο συγγραφέας αποδεικνύει την ίδρυση από το οθωμανικό κράτος μιας οργάνωσης με εγκληματικούς στόχους.

    Ο Νικόλαος Χλαμίδης ερευνά το Ολοκαύτωμα της Σμύρνης, το οποίο υπήρξε η τελική φάση της ελληνικής γενοκτονίας, παραθέτοντας πολλές μαρτυρίες και φωτογραφική τεκμηρίωση.

    Ο Matthew Stewart αναλύει τις συνθήκες ειρήνης που ακολούθησαν την καταστροφή της Σμύρνης και το τέλος της ελληνικής εκστρατείας στην Μικρά Ασία, στηριζόμενος περισσότερο σε δευτερογενείς πηγές. Μεταξύ άλλων σημειώνει ότι η πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεων και η έλλειψη αρραγούς ελληνικού εξωτερικού μετώπου συνέβαλαν τα μέγιστα στην καταστροφή της Σμύρνης.

    Ο Χάρης Ψωμιάδης παρουσιάζει την αξιόλογη δραστηριότητα της αμερικανικής φιλανθρωπίας της Εγγύς Ανατολής το 1922 επί τη βάσει αρχειακού υλικού , ανέκδοτου και δημοσιευμένου. Χάρις στην αμερικανική φιλανθρωπία, δεύτερη μετά από την αντίστοιχη δραστηριότητα των Ελλήνων, περίπου 200. 000 κάτοικοι της Ιωνίας γλύτωσαν από το θάνατο.

    Ο Σταύρος Σταυρίδης παρουσιάζει την αποστολή του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού για την έρευνα των σφαγών και των εκτοπίσεων του χριστιανικού πληθυσμού, έρευνα η οποία δεν κατέστη δυνατή εξ αιτίας της πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων και της στάσης της οθωμανικής κυβέρνησης.

    O Steven Leonard Jacobs παρουσιάζει την μελέτη του Raphael Lemkin, ο οποίος υπήρξε ο εισηγητής του όρου « γενοκτονία». Στην εν πολλοίς άγνωστη αυτή εργασία, ο Lemkin δίδει ιστορικό βάθος στις γενοκτονίες των Εβραίων, Αρμενίων και Ελλήνων, προκειμένου δε περί των τελευταίων η αναφορά του αρχίζει από την Άλωση της Πόλης.

    Ο Alfred de Zayas προβαίνει σε μία εκτενή νομική ανάλυση του όρου «Γενοκτονία», η κριτική ανάλυση της οποίας θα απαιτούσε ιδιαίτερη παρουσίαση. Υποστηρίζει ότι δεν παραγράφονται οι συνέπειες της γενοκτονίας τόσο σε κρατικό όσο και σε ατομικό επίπεδο. Συνδέει επίσης την γενοκτονία των Ελλήνων με την μετέπειτα πολιτική του τουρκικού κράτους (διώξεις Ελλήνων Κωνσταντινουπόλεως Σεπτεμβρίου 1955, εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, 1974). Προβαίνει σε ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για ενδεχόμενη ισχύ ορισμένων διατάξεων της Συνθήκης των Σεβρών σχετικές με την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών ακόμη και ύστερα από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης. Ο γράφων δεν συμμερίζεται την αμφισβήτηση της αρχής της αναδρομικότητος των νόμων. Στην περίπτωση αυτή θα ήταν προτιμότερο να υποστηριχθεί το πρότυπο της Δίκης της Νυρεμβέργης.

    Γενικώτερα, η παγκόσμια παραδοχή ότι μια πράξη επιφέρει ιδιαιτέρως καταστρεπτικά αποτελέσματα στην διεθνή τάξη και ειρήνη και αντιτίθεται στις επιταγές της ανθρώπινης συνείδησης, αποτελεί βάση για τον χαρακτηρισμό της ως εγκληματικής. Η κοινή παραδοχή ότι μια πράξη συνιστά σοβαρή προσβολή της ανθρώπινης ηθικής, μπορεί να βασιστεί στην κλασσική και χριστιανική επιρροή ως προς τις δυτικές κοινωνίες και στην επιρροή των μεγάλων θρησκειών και κοσμοθεωριών της Ανατολής ως προς τις ανατολικές. Πέραν αυτών, εγκλήματα όπως η γενοκτονία, που έχουν πολιτικό χαρακτήρα, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά από εθνικά δικαστήρια. Πρόκειται για εγκλήματα τα οποία περιλαμβάνουν μαζικές δολοφονίες και πρόκληση εκτεταμένων καταστροφών και τιμωρούν οι κώδικες όλων των κρατών.

    Ο Ronald Levitsky προβληματίζεται από την εκπαιδευτική εμπειρία της διδασκαλίας της γενοκτονίας σε αμερικανικά σχολεία, ενώ οι Michel Bruneau και Κυριάκος Παπουλίδης παρουσιάζουν τον τρόπο διαφύλαξης της ιστορικής μνήμης από τους επιζήσαντες πρόσφυγες. Τέλος, οι Abraham D .Krikorian και Eugene Taylor παρουσιάζουν τα φωτογραφικά τεκμήρια της υπό εξέτασιν περιόδου. Από τα ανωτέρω καθίσταται προφανής η σπουδαιότητα και η μοναδικότητα του εν λόγω τόμου, τον οποίο ο Έλληνας αναγνώστης δύναται να προμηθευτεί μόνο μέσω Διαδικτύου, καθ’ όσον δεν διατίθεται στην ελληνική αγορά.

    http://neapolitiki.gr/2013/12/11/%CF%80%CF%81%CF%8E%CF%84%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%AD%CF%81%CE%B5/

  8. […] εκδόθηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ το συλλογικό έργο The Genocide of the Ottoman Greeks (Melissa, Νέα Υόρκη), αλλά και τα Πρακτικά του Συνεδρίου […]

  9. […] το συλλογικό έργο που εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη με τίτλο «The Genocide of the Ottoman Greeks: Studies on the State-Sponsored Campaign of Extermination of the Christians of Asia Minor […]

  10. […] εκδόθηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ το συλλογικό έργο The Genocide of the Ottoman Greeks (Melissa, Νέα Υόρκη), αλλά και τα «Πρακτικά» του Συνεδρίου […]

  11. […] τρόπο, αναπτύσσουν έναν φιλο-προσφυγικό λόγο που μιλά για τη Γενοκτονία στον Πόντο και σ’ όλη την Ανατολή, για τη σφαγή της […]

  12. […] τρόπο, αναπτύσσουν έναν φιλο-προσφυγικό λόγο που μιλά για τη Γενοκτονία στον Πόντο και σ’ όλη την Ανατολή, για τη σφαγή της […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: