Η Έξοδος από την Ανατολική Θράκη

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

Η τελευταία πράξη της Καταστροφής του ελληνισμού της Ανατολής, μετά από την εγκατάλειψη του Πόντου και την καταστροφή της Σμύρνης, υπήρξε η απώλεια της Ανατολικής Θράκης.
 
Το ιστορικό αφιέρωμα  της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας» (8-12-2013) που επιμελούμαι, αφορά ένα  από τα πλέον δύσκολα και αμφιλεγόμενα θέματα της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας: στην εθελούσια απόσυρση των ελληνικών στρατευμάτων από την Ανατολική Θράκη και την παραχώρησή της στους κεμαλικούς  μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Μουδανιών.
 
Με την συμμετοχή του Δημήτρη Μαυρίδη και της Βάσως Τσακόγλου, καλών μελετητών της ιστορικής αυτής σελίδας, επιχειρείται η αποσαφήνιση του συγκεκριμένου ιστορικού θέματος και η η παρουσίαση κρίσιμων παραμέτρων στη διαχείρισή του. 

σάρωση0075

Η ελληνική έξοδος από την Ανατολική Θράκη

  • Του Βλάση Αγτζίδη*
  • «Για την Ελλάδα του 1922, η Θράκη ήταν σαν τη μάχη του Μάρνη – εκεί θα παιζόταν και θα κερδιζόταν ξανά το παιχνίδι. Το θέαμα ήταν συγκλονιστικό. Ολη η χώρα βρισκόταν μέσα σε πολεμικό πυρετό (…) Κι ύστερα συνέβη το αναπάντεχο: οι Σύμμαχοι χάρισαν την Ανατολική Θράκη στους Τούρκους και έδωσαν στον Ελληνικό Στρατό προθεσμία τριών ημερών για την εκκένωσή της…»

  • Ο χάρτης δείχνει την πορεία των προσφύγων μετά την εκκένωση της Ανατολικής ΘράκηςΟ χάρτης δείχνει την πορεία των προσφύγων μετά την εκκένωση της Ανατολικής Θράκης

  • Ετσι περιέγραψε ο διάσημος συγγραφέας Χένρι Χέμινγουεϊ στην εφημερίδα «Toronto Star» το ζήτημα της Ανατολικής Θράκης μετά την καταστροφική ήττα στο μικρασιατικό μέτωπο. Ο Χέμινγουεϊ συγκλονίζεται από την εικόνα των Ελλήνων στρατιωτών που αποχωρούσαν από την Ανατολική Θράκη τον Οκτώβρη του 1922: «Ολη τη μέρα τους έβλεπα να περνούν από μπροστά μου. Κουρασμένοι, βρόμικοι, αξύριστοι, ανεμοδαρμένοι. Και γύρω τους η σιωπή της ξαφνιασμένης Θράκης. Εφευγαν. Χωρίς μπάντες, χωρίς εμβατήρια, χωρίς καν περίθαλψη! (…) Αυτοί οι άντρες ήταν οι σημαιοφόροι της δόξας που πριν λίγο καιρό λεγόταν Ελλάδα. Κι αυτή η εικόνα ήταν το τέλος της δεύτερης πολιορκίας της Τροίας».
  • Ενα «δύσκολο» θέμα

    Το ζήτημα της Ανατολικής Θράκης είναι από τα τελευταία «επικίνδυνα» θέματα που σχετίζονται με τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας -ως απόρροια του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου- και της οριστικής διευθέτησης των διαφορών μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών. Το ζήτημα αυτό το διαχειρίστηκε ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος και συνδέεται απολύτως αφ’ ενός με την ιδιομορφία του χαρακτήρα του και την εσωτερική του κατάρρευση -που επήλθε ως αποτέλεσμα της δολοφονικής απόπειρας στο Σταθμό της Λιόν του Παρισίου, τον Ιούλιο του 1920- και αφ’ ετέρου με την παραδοσιακή ξενοδουλεία που χαρακτήριζε το σύνολο των κυρίαρχων ελλαδικών ελίτ.

    Η περίπτωση του Ελ. Βενιζέλου είναι εντελώς διαφορετική από την πολιτική της «μικράς πλην εντίμου Ελλάδος» των μοναρχικών του αντιπάλων. Η πολιτική του κινήθηκε στο αντιδιαμετρικό σημείο από την πολιτική του Λαϊκού Κόμματος. Οι αντίπαλοί του, με την προβληματική διαχείριση της μικρασιατικής πρόκλησης, είχαν οδηγήσει στη Μικρασιατική Καταστροφή και στην παράδοση του άμαχου πληθυσμού της Μικράς Ασίας στα κεμαλικά στρατεύματα. Η πολιτική Βενιζέλου, όπως ασκήθηκε από το 1909, είχε επιτρέψει στην Ελλάδα να συμμετάσχει στις ευρύτερες ιστορικές διεργασίες, είτε των Βαλκανικών Πολέμων είτε του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με ευεργετικά έως τότε αποτελέσματα. Σ’ αυτόν οφειλόταν επίσης η προσπάθεια απόκτησης πλήρους ελέγχου του αιγαιακού χώρου με την ενσωμάτωση του Σαντζακίου Σμύρνης, όπως και η ενσωμάτωση και η ένωση με την Ελλάδα του θρακικού χώρου έως την Τσατάλτζα, 40 χλμ. έξω από την Κωνσταντινούπολη (Ιούλιος 1920).

    Υβρις χωρίς κάθαρση

    Η ειρωνεία όμως με την οποία η Ιστορία αντιμετωπίζει την ανθρώπινη μοίρα εκφράστηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση με την παράδοση Ανατολικής Θράκης, Ιμβρου και Τενέδου στους κεμαλικούς, από τους οποίους πριν από δύο χρόνια είχαν απελευθερωθεί.

    Ακόμα μέχρι σήμερα διατυπώνεται στις εκδηλώσεις των απογόνων των προσφύγων από την Ανατολική Θράκη το ερώτημα «Τι θα έπραττε άραγε ο επαναστάτης του Θέρισου, εάν στη θέση Ανατολικής Θράκης, Ιμβρου και Τενέδου βρισκόταν το δικό του γενέθλιο έδαφος;»

    *Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός, http://kars1918.wordpress.com/

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

  • Η στάση των μεγάλων δυνάμεων και η ελληνική ατολμία

    Του Δημήτρη Μαυρίδη*
  • Αμέσως μετά την εκκένωση της Μικράς Ασίας από τους Ελληνες, η Μεγάλη Βρετανία -άτυπη σύμμαχος των Ελλήνων, που βασιζόταν στην ασπίδα του Ελληνικού Στρατού για την κάλυψη των Στενών, της Κωνσταντινούπολης και της ουδέτερης ζώνης που κατείχε στη Μικρά Ασία- φάνηκε να επιδιώκει σαφώς, στην αρχή, την ανασυγκρότηση του Ελληνικού Στρατού.

    Ο Ισμέτ Ινονού με τον Φρανκλίν Μπουιγιόν περιχαρείς, μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Μουδανιών. Ηταν ιδιαίτερα σημαντικός ο ρόλος των Γάλλων για τη νίκη των κεμαλικών στη Μικρά Ασία και για την παραχώρηση της ΑνατολικήςΟ Ισμέτ Ινονού με τον Φρανκλίν Μπουιγιόν περιχαρείς, μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Μουδανιών. Ηταν ιδιαίτερα σημαντικός ο ρόλος των Γάλλων για τη νίκη των κεμαλικών στη Μικρά Ασία και για την παραχώρηση της Ανατολικής

  • Είναι γεγονός ότι η κυβέρνηση του Λόιντ Τζορτζ, με πρωτοστατούντα τον Ουίνστον Τσόρτσιλ, ετοιμαζόταν για πολεμική σύγκρουση με την κεμαλική Τουρκία. Αντίθετα οι Γάλλοι, σε ανοικτή ρήξη προς τους Αγγλους, είχαν εκχωρήσει την Ανατολική Θράκη στους Τούρκους, ακόμη και πολύ πριν από τον Αύγουστο του 1922.

    Στις αρχές του Σεπτεμβρίου του 1922 εκδηλώθηκε κρίση στις αγγλογαλλικές σχέσεις. Η Γαλλία διαχώρισε τη θέση της και υποστήριξε την απαίτηση των Τούρκων για προσάρτηση στην Τουρκία της Ανατολικής Θράκης και των Στενών, που οι Τούρκοι θα ουδετεροποιούσαν.

    Τότε, η διάσταση στις γνώμες των Βρετανών ιθυνόντων και η απροθυμία της αγγλικής κοινής γνώμης και των αποικιών για πολεμική εμπλοκή με τους Τούρκους, οδήγησαν, μαζί με την αφόρητη πίεση της Γαλλίας, στην απόφαση των Συμμάχων να εκκενωθεί από τους Ελληνες η Ανατολική Θράκη και να παραδοθεί στην Τουρκία ως αμοιβή για την προσέγγισή της στους Συμμάχους. Η θετική διάθεση ορισμένων Αγγλων προς τους Ελληνες, όπως αυτή του Λόιντ Τζορτζ και του λόρδου Κόρζον, δεν ενισχύθηκε από τη μαχητικότητα, την τόλμη και την αποφασιστικότητα των Ελλήνων, που, δυστυχώς, δεν υπήρξαν.

    Η απόφαση για την εκκένωση της Θράκης επικυρώθηκε από τους Συμμάχους στις 9.9.1922, έπειτα από θυελλώδεις συσκέψεις τριών ημερών στο Παρίσι, μεταξύ του Γάλλου πρωθυπουργού Πουανκαρέ και του Αγγλου υπουργού Εξωτερικών λόρδου Κόρζον. Οι παρακλήσεις του Βενιζέλου αντιμετωπίστηκαν την επαύριο παγερά από τον Πουανκαρέ.

    Η ελληνική αυτοχειρία

    Στο εύλογο ερώτημα του λόρδου Κόρζον «Ποιος θα υποχρεώσει τους Ελληνες να εγκαταλείψουν την Ανατολική Θράκη;» απάντησαν οι ίδιοι οι Ελληνες. Η Ανατολική Θράκη εγκαταλείφθηκε εθελόδουλα, ώστε να μη βρεθεί η Μεγάλη Βρετανία στη δυσάρεστη θέση να συγκρουστεί με την Τουρκία.

    Παραμένει το γεγονός ότι ο τουρκικός στρατός δεν ήταν σε θέση να διαπλεύσει την Προποντίδα και να επιτύχει την κατάληψη της Ανατολικής Θράκης. Οι Τούρκοι δεν διέθεταν ναυτική δύναμη και η δύναμη πυρός των ελληνικών θωρηκτών ήταν σημαντική για τα δεδομένα της εποχής εκείνης. Υπήρχε επίσης και μία στρατηγική συνιστώσα στο να αρνηθούν οι Ελληνες να εκκενώσουν την Ανατολική Θράκη. Μία τέτοια κατάσταση έφερνε αμέσως σε ευθεία αντιπαράθεση τους Συμμάχους με την Τουρκία και το λιγότερο που θα κέρδιζαν οι Ελληνες ήταν πολύτιμος χρόνος. Η διάβαση των Τούρκων από τον Βόσπορο ή τον Ελλήσποντο, που κατείχαν με ασθενείς δυνάμεις οι Αγγλοι, σήμαινε αγγλο-τουρκική σύγκρουση, κάτι που εξυπηρετούσε τα στρατηγικά συμφέροντα της Ελλάδας. Βρισκόταν δηλαδή η νικημένη Ελλάδα σε θέση που της έδινε τη δυνατότητα να δημιουργήσει μία αγγλική ασπίδα και να αποφύγει νέα σύγκρουση με τους Τούρκους. Βέβαια, η ηττημένη χώρα δεν φαινόταν να έχει τις οικονομικές δυνατότητες για να συνεχίσει τον πόλεμο. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία μας διδάσκει ότι λαοί που είναι αποφασισμένοι και θέλουν να επιβιώσουν, βρίσκουν τα μέσα για να αντισταθούν.

    ...«Η Θράκη μας παραδόθηκε χωρίς να ριφθεί ούτε ένας πυροβολισμός», δήλωσε έπειτα από πενήντα χρόνια ο Ισμέτ Ινονού…

    * Ερευνητής της Ιστορίας του ανατολικοθρακικού Ελληνισμού, μηχανικός, http://rodosto.blogspot.gr/. Το βιβλίο «Από την Κωνσταντινούπολη στη Ραιδεστό» εκδόθηκε από το ΠαΚεΘρα το 2003. Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από την εισήγησή του στο Συνέδριο Σύγχρονης Ιστορίας της Κηφισιάς.

  •  cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

  • Η Θράκη, βορά στα σχέδια επεκτατισμού

  • Της Βάσως Τσακόγλου*
  • Η Θράκη από τα τέλη του 19ου αιώνα (1870) δέχθηκε αδιάκοπα πλήγματα από τους Βούλγαρους οπαδούς του επεκτατισμού, από τους σοβινιστές της νεοτουρκικής πολιτικής και τις σκευωρίες της διπλωματίας των ευρωπαϊκών δυνάμεων.Από τη νεοτουρκική επανάσταση του 1908 διεξάγονταν διωγμοί σ’ ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία εναντίον των χριστιανικών πληθυσμών, και ιδιαίτερα, όπου άκμαζε ο Ελληνισμός… Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων ο Ελληνισμός της Ανατολικής Θράκης και γενικότερα της Θράκης βρέθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα ανάμεσα στις Συμπληγάδες της βουλγαρικής προέλασης και της τουρκικής υποχώρησης από όλα τα ευρωπαϊκά μέτωπα, γεγονός που προκάλεσε μεγάλη αναταραχή, αλυσιδωτές αντιδράσεις και μεγάλες καταστροφές. Οι νέοι κατακτητές βιάζονταν να παγιώσουν την κατοχή τους και οι ηττημένοι κατέχονταν από αισθήματα μίσους και αντεκδίκησης εναντίον όλων των χριστιανών, και εκείνοι που βρέθηκαν μπροστά τους ήταν οι Ελληνες. Κατά την περίοδο αυτή αυξάνουν οι δολοφονίες και οι διάφορες βιαιοπραγίες και καταστροφές των ελληνικών πληθυσμών με το πρόσχημα ότι Ελληνες Οθωμανοί συνεργάστηκαν με τους Βουλγάρους κατά την κατάληψη της Θράκης από τους τελευταίους. Ο μητροπολίτης Ηρακλείας έγραφε για «…πρόγραμμα του οθωμανικού στρατού εξοντώσεως παντός του Ελληνισμού… προβεβουλευμένο και διά τούτο εξίσου εις όλα τα μέρη εφαρμοζόμενον». Στο τέλος του 1913 η χώρα εμφάνιζε στο μεγαλύτερο τμήμα της όψη ερειπωμένης επαρχίας.

    Ο ρόλος των Γερμανών

    Τον Δεκέμβριο έφθασε στην Κωνσταντινούπολη γερμανική στρατιωτική αποστολή με επικεφαλής τον στρατηγό Liman von Santers. Αυτός περιηγήθηκε την Ανατολική Θράκη και πρότεινε να αντικατασταθούν οι χριστιανικοί πληθυσμοί από μουσουλμανικούς.

    Οι διωγμοί αυτοί έγιναν αγριότεροι και πήραν ιδιαίτερη οξύτητα από τα μέσα Φεβρουαρίου του 1914 -όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι τα νησιά του Αιγαίου κατακυρώθηκαν στην Ελλάδα- έως τον Ιούνιο του 1914. Εγιναν αθρόοι διωγμοί και απελάσεις ελληνικών πληθυσμών των παραλίων της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας στην Ελλάδα με την πρόφαση της πρόσκτησης των νησιών του Αιγαίου στην Ελλάδα. Η διεκδίκηση από τους Τούρκους των νησιών τούς έδωσε την καλύτερη δικαιολογία για τον αφελληνισμό της Ανατολικής Θράκης και των δυτικών παραλίων της Μικράς Ασίας. Στις αρχές του 1914 εξηγούσαν τα σχέδιά τους τόσο πειστικά και τα εφάρμοζαν τόσο συστηματικά, που οι ιθύνοντες του εκεί Ελληνισμού ήταν σίγουροι ότι αυτά τα σχέδια θα είχαν ολοκληρωθεί ώς τον Ιούνιο. Εγραφε η «Εκκλησιαστική Αλήθεια», επίσημο έντυπο του Πατριαρχείου, στις αρχές Μαρτίου:

    «… Εν δε τη Ανατολική Θράκη, ένθα ως εκ των καταστροφών του πολέμου δεν υπελείφθη εμπορική ζωή, ο εξοντωτικός αγών διεξάγεται μετά τινος συντομωτέρας ενεργείας, διά της απλουστέρας μεθόδου της αμέσου διαρπαγής των περιουσιών των ομογενών, προσεπιδηλουμένου αυτοίς απεριφράστως ότι η μόνη αυτών σωτηρία έγκειται εν τη εγκαταλείψει του πατρίου εδάφους. Μουσουλμάνοι πρόσφυγες εγκαθίστανται εν τοις ελληνορθοδόξοις χωρίοις, εκδιώκουσι τους κατοίκους αυτών των οικιών και των αγρών αυτών, οικειοποιούνται αυτά και διαρπάζουσι τας περιουσίας αυτών και απογυμνούσι διά παντός τρόπου τους ομογενείς…».

    Στο τέλος Μαΐου θορυβημένη η ελληνική κυβέρνηση επέδωσε ρηματική διακοίνωση στην οθωμανική και ετοιμαζόταν για πόλεμο. Ομως οι Μεγάλες Δυνάμεις πίεσαν την Ελλάδα και την υποχρέωσαν να διαπραγματευθεί εθελοντική ανταλλαγή των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας με τους μουσουλμάνους της Μακεδονίας και της Ηπείρου. Οι διαπραγματεύσεις δεν ευοδώθηκαν, οι συζητήσεις όμως αυτές αποτέλεσαν τη βάση των συμφωνιών της Συνθήκης Ανταλλαγής του 1923 και έδωσαν την πολιτική κάλυψη στους Νεοτούρκους να ολοκληρώσουν με διάφορες προφάσεις τον αφανισμό του Ελληνισμού στην επικράτειά τους.

    Με την είσοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο συντελέστηκε η καταστροφή των χριστιανικών πληθυσμών με μαζικές σφαγές, λεηλασίες, πυρπολήσεις χωριών και εξόντωση διά της αποστολής στο εσωτερικό της Ανατολής εκατοντάδων χιλιάδων χριστιανών. Οι εκτοπίσεις στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας εφαρμόστηκαν σε όλα τα μέρη με τον ίδιο απαράλλακτο τρόπο μέχρι και τις πιο μικρές λεπτομέρειες, προδίδοντας έτσι την ύπαρξη γενικών και ταυτόσημων οδηγιών. Εξορίστηκαν περίπου 88.485 στην περιφέρεια του Βαλουκεσέρ και διασπάρθηκαν σε 72 χωριά κατά μικρές ομάδες. Στην περιοχή έμειναν 60.000-70.000 ψυχές και πάντως κανείς δεν έμεινε στην εστία του.

    Μετά το 1915 δεν έγιναν άλλοι εκτοπισμοί στην περιοχή, όμως το ελληνικό στοιχείο δεν έπαψε να υποφέρει. Ηταν στο έλεος αρχών οι οποίες κύριο έργο είχαν τη βαθμιαία εξάντληση και οικονομική του καταστροφή, και δεν έκρυβαν καθόλου το σκοπό τους ούτε δίσταζαν για τα μέσα που έπρεπε να χρησιμοποιήσουν. Σύμφωνα με εκθέσεις, κατά το 1916 ολοκληρώθηκε ο αφανισμός του Ελληνισμού από μέρους τόσο των Τούρκων όσο και των Βουλγάρων….

    Το τέλος του πολέμου θα βρει την Ελλάδα στο πλευρό των νικητών. Μετά την υπογραφή της ανακωχής του Μούδρου άρχισαν πρώτα να επιστρέφουν οι εκτοπισμένοι στα βάθη της Μικράς Ασίας με τη βοήθεια της Πατριαρχικής Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων, η οποία συστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Η επιστροφή των Ανατολικοθρακιωτών, που μετά το 1913 και το 1914 είχαν εγκατασταθεί στη Μακεδονία, με δυσκολία επιτράπηκε από την ελληνική κυβέρνηση και μάλιστα μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών για τη Συνθήκη των Σεβρών. Πάντως περίπου 82.874 από αυτούς επαναπατρίστηκαν. Από τους εκτοπισμένους δεν επέστρεψαν, σύμφωνα πάντα με υπολογισμούς, παρά λιγότεροι από τους μισούς. Πόσοι ακριβώς χάθηκαν εκεί, δεν θα το μάθουμε ποτέ.

    Η επιστροφή τους ήταν επίσης δύσκολη. Οι τουρκικές αρχές συνέχιζαν να παρεμβάλλουν εμπόδια. Οταν έφταναν στα χωριά τους, δεν αντίκριζαν παρά σωρούς από πέτρες. Τα περισσότερα σπίτια είχαν ήδη γκρεμιστεί και σε όσα διασώθηκαν έμεναν μουσουλμάνοι, οι οποίοι είχαν καταστρέψει τους μουριώνες, τους συκεώνες, τα αμπέλια – το ίδιο έκανε και ο στρατός για τις δικές του ανάγκες.

    Η ελληνική διοίκηση, που εγκαθιδρύθηκε μετά τη Συνθήκη των Σεβρών, δαπάνησε πολλά για την επανεγκατάσταση των Ελλήνων. Στην ίδια γη επένδυσαν και όσοι Ελληνες επέστρεφαν από το εξωτερικό, όπου είχαν καταφύγει για να αποφύγουν τη στράτευση. Η Ανατολική Θράκη κάτω από την ελληνική διοίκηση άρχισε τη συστηματική της αναδιοργάνωση…

  • Το τέλος διά χειρός «συμμάχων» και ημετέρων

    Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανακωχή των Μουδανιών, οι συμμαχικές αρχές ανέλαβαν να μεταβιβάσουν τις πολιτικές εξουσίες στις τουρκικές αρχές, 30 μέρες μετά την εκκένωση της χώρας από τους Ελληνες κατοίκους της.Κατά τη διάρκεια της συνδιάσκεψης των Μουδανιών, πριν από την υπογραφή των όρων, ο Βενιζέλος από το Παρίσι έστειλε τηλεγράφημα στους πληρεξουσίους της Θράκης, το οποίο μεταξύ άλλων έγραφε τα εξής: «Ανατολική Θράκη απωλέσθη ατυχώς διά Ελλάδα και επανέρχεται εις άμεσον κυριαρχίαν Τουρκίας. Οσον τραγικόν και αν είναι, ανάγκη Θράκες να εγκαταλείψωσιν γην, ην από τόσων αιώνων κατοικούσιν αυτοί και πρόγονοί των…»

  • * Ιστορικός. Η μεταπτυχιακή εργασία της στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ αφορούσε τις διώξεις του 1913-1918 στην Ανατολική Θράκη. Το 2010 εκδόθηκε η μονογραφία της «Ο πρώτος διωγμός των Ελλήνων στην Ανατολική Θράκη (1913-1918)».

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

4 comments so far

  1. […] (Μικρά Ασία -δηλαδή Πόντος, Ιωνία,  Βιθυνία κ.α.- και Ανατολική Θράκη). . Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο της εργαλειακής χρήσης […]

  2. Β... on

    Το 1914 στην Ανατολική Θράκη κατοικούσαν 380.000-390.000. Εκτοπίστηκαν 100.000 και επέστρεψαν 54.000 μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

    Στην Ελλάδα κατέφυγαν 220.000 και επέστρεψαν 83.000.
    Το Πατιαρχείο αναφέρει ότι το 1922 κατοικούσαν 240.000 ενώ άλλες πηγές αναφέρουν 240.000.

    Το 1912 οι μουσουλμάνοι ήταν 223.000, ενώ το 1922 300.000.

    Η Οθωμανική Στατιστική του 1912 δίνει τους αριθμούς 243.000 Έλληνες και 223.000 μουσουλμάνοι.

    Η Πατριαρχική του 1911 δίνει τον αριθμό 331.530 Έλληνες

  3. Μαρτυρίες από την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης.

    Μαρτυρίες και ανταποκρίσεις (8)

    ¨ Μαρτυρία τοῦ Κώστα Γεραγᾶ, Ἀναπληρωτοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Θράκης, Ἀθῆναι 1926 ἀπό τό βιβλίο του «Ἀναμνήσεις ἐκ Θράκης 1920–1922″, Ἀθῆναι 1926

    Τὴν 2αν Ὀκτωβρίου 1922 ἔφθασεν εἰς Ἀλεξανδρούπολιν καὶ ἀνέλαβε καθήκοντα ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Ὑποστράτηγος κ. Κατεχάκης.
    Ὡς ἐλέγετο κατόπιν, ὑπό ἄλλας σκέψεις καὶ σχέδια εἶχεν ἀποφασίσῃ νὰ δεχθῇ τὸ ἀξίωμα. Αἱ πραγματικότητες ἐπῆλθον διάφοροι. Αἱ μεγάλαι ἀγωνίαι συνεχίζονται. Συγκινητικαὶ ἐκδηλώσεις ἔφθανον ἐκ Μηδείας καὶ ἡ Στρατιὰ ἐτηλεγράφει ἐκ Ραιδεστοῦ ὅτι ἄνευ ἀναβολῇς πρέπει νὰ καταπλεύσουν εἰς Μήδειαν πλοῖα καὶ παραλάβουν 4.000 συγκεντρωθέντας ἐκεῖ κατοίκους τῆς περιφερείας ἐκτεθειμένους εἰς τὴν βροχὴν, τὸ ψῦχος καὶ τούς κινδύνους ἐξοντώσεως, καθόσον ἡ στρατιωτικὴ ἐκκένωσις Μηδείας καὶ Αἰνιάδος ἔπρεπε νὰ περατωθῇ τὴν 3ην Ὀκτωβρίου.
    Σημειωτέον ὅτι ἡ πλήρης ἐκκένωσις τῆς περιοχῆς Σηλυβρίας, Τυρολόης, Βιζύης καὶ Σιδηροχωρίου κατὰ τὸ ἀρχικὸν σχέδιον ἔπρεπε νὰ συντελεσθῇ μέχρι τῆς 5ης Ὀκτωβρίου. Διὰ νεωτέρας ὅμως διαταγῆς ἡ Στρατιὰ παρέτεινε τὴν προθεσμίαν μέχρι τῆς 7ης, διὰ δὲ τὴν ἐκκένωσιν τῆς Ραιδεστοῦ καί Λουλὲ Βουργἀζ μέχρι τῆς 9ης ἀντὶ τῆς 7ης Ὀκτωβρίου, ὡς ἀρχικῶς ὡρίζετο. …
    Ἦτο ἀναγκαῖον ἐξ ὑπερτέρων ἐθνικῶν λόγων, ὡς ἐλέχθη, νὰ μὴ συμβοῦν ἔκτροπα καὶ νὰ πεισθῇ καὶ ὁ Γάλλος Πρόξενος Ἀδριανουπόλεως περὶ τῶν καλῶν διαθέσεων καὶ τῶν ὑπερανθρώπων τούτων προσπαθειῶν τῆς Ἑλληνικῆς Διοικήσεως καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν. Διότι ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἡμετέρα Ἁρμοστεία ἐδέχετο ἀτελειώτους παραστάσεις τῶν Συμμάχων Ἁρμοστῶν περὶ τῆς ἐν Θράκῃ καταστάσεως, ἥτις παρίστατο μονομερῶς, δι’ ὅ,τι δηλαδὴ ἀφεώρα τάς στεναχωρίας τῶν Μουσουλμάνων, ἐνῷ τούς ἄφινεν ἀδιαφόρους ἡ τραγικὴ ἀγωνία τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν ἀρχῶν. …
    Τὴν 4 Ὀκτωβρίου ἡ παραλία Σηλυβρίας εἶχε κατακλυσθῇ ἀπό τάς χιλιάδας κατοίκων τῆς ἀμιγοῦς ἑλληνικῆς περιφερείας, ἀναμενόντων ἀτμόπλοια πρὸς φυγήν. Μέχρι τῆς 10 εἶχον ἐκκενωθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ Σηλύβρια, Μουγάνδος, Μπιγιοὺκ Τσεκμετζέ, Αἰγιαλός, Ἐξάστερον, Παναγία καὶ Ἡράκλεια, ἀποσταλέντων πλοίων. Τὴν 31ην Ὀκτωβρίου ἐπερατοῦτο ἡ ἐπιβίβασις τῶν κατοίκων Ἐξαστέρου, Ἐπιβατῶν καὶ Δελλιωνῶν, τὴν δὲ 14 ην καὶ ἡ φόρτωσις τῶν σιτηρῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μεθ’ ὅ οὐδεὶς Ἕλλην, πλὴν τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῆς Χωροφυλακῆς παρέμειναν εἰς Σηλύβριαν.
    Ἡ ἀπομεμακρυσμένη ἐπαρχία Σιδηροχωρίου ἔπρεπε νὰ ἐκκενωθῇ πρώτη. Ἅμα τῇ εἰδήσει περὶ ἐκκενώσεως τῆς χώρας ὑπό τοῦ στρατοῦ ὁ πληθυσμὸς κατελήφθη ὑπό ἀλλοφροσύνης. Οὐδείς ἐσκέφθη νὰ μείνῃ. Ἀλλὰ πῶς νὰ φύγουν ταχέως καὶ νὰ παραλάβουν καὶ ἐλάχιστα ἐκ τῶν κινητῶν των, ἀφοῦ ἡ περιφέρεια ἀπέχει 70 χιλιόμετρα ἀπό τῆς πλησιεστέρας σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, τὰ ὁποῖα μία βοδάμαξα μεταφέρουσα βάρος 250 ὀκάδων ἐχρειάζετο 4 ἡμέρας, ἵνα τὰ διατρέξῃ; Ἀπό δὲ τῆς Θυνιάδος, ἥτις εἶνε ἀλιμένος, ἀπέχει 30 χιλιόμετρα. καὶ διηπόρουν˙ ἄν δέν ἔλθουν ἐγκαίρως τὰ πλοῖα; Ἄν πνεύσουν οἱ συνήθεις νότιοι ἄνεμοι καὶ καταστῇ ἀδύνατος ἡ ἐπιβίβασις, καταφθάνουν δὲ οἱ Τσέται μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ στρατοῦ, τί θὰ ἐγίνοντο τὰ γυναικόπαιδα; Διότι οἱ Τοῦρκοι τῆς περιφερείας ἄφηνον ἐπίτηδες νὰ κυκλοφορῇ ἡ ἐπίμονος διάδοσις, ὅτι εἰς τὸ βουλγαρικὸν ἔδαφος κατηρτίζοντο συμμορίαι ὑπό τέσσαρας ἀρχηγούς, διαμένοντας ἐν Πύργῳ καὶ ἦσαν ἕτοιμοι νὰ εἰσβάλωσιν εἰς Θράκην ἅμα τῇ ἀποχωρήσει τοῦ στρατοῦ.
    Τὴν 7ην Ὀκτωβρίου τὸ Σιδηροχώριον εἶχεν ἐκκενωθῇ τελείως, ἐκ τῶν κατοίκων οἱ πλεῖστοι κατῆλθον εἰς Θυνιάδα, ὀλίγοι δὲ ἀνεχώρησαν ὁδικῶς. Τὴν 10ην κατῆλθεν εἰς Θυνιάδα, ὁ ὑποδιοικητὴς μετὰ τῆς Χωροφυλακῆς κατόπιν διαταγῆς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Τὴν 11ην, ἀφοῦ ἐπεβιβάσθησαν εἰς τὰ πλοῖα καὶ οἱ τελευταῖοι τῶν κατοίκων, ἀνεχώρησαν ἐγκρίσει τῆς Διοικήσεως καὶ ὁ Ὑποδιοικητὴς μετὰ τῆς Χωροφυλακῆς. Διῆλθον δὲ ἐκ Μηδείας καὶ παρέλαβον τούς τελευταίους κατοίκους, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἀνέφερον, ἔτυχον ἐξαιρετικῆς προστασίας ἐκ μέρους τῶν μεταβάντων ἐκεῖ Γάλλων ἀξιωματικῶν. Τῆς περιφερείας Ἀνακτορίου ὁ ἑλληνικὸς πληθυσμὸς εἶχεν ἀναχωρήσει, ἅμα τῇ ἀγγελίᾳ περὶ ἐκκενώσεως, κατευθυνόμενος εἰς Τυρολόην. Εἰς τὰς περιφερείας Βιζύης καὶ Βρύσεως, ἅμα τῇ δημοσιεύσει τῆς προκηρύξεως τῆς Στρατιᾶς περὶ ἐκκενώσεως, ἥτις ἔφθασεν ἐκεῖ πρό τῆς σχετικῆς ἐγκυκλίου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ἤρχισεν ἡ ἐσπευσμένη ἀναχώρησις τῶν κατοίκων. Μέχρι τῆς 12ην Ὀκτωβρίου εἶχεν ἀπέλθῃ ὅλος ὁ ἑλληνικὸς πληθυσμὸς καὶ μόνον ἐν Βιζύῃ παρέμειναν 16 ἄτομα ἕνεκεν ἀσθενειῶν καὶ γήρατος. …
    Τὸ Στρατηγεῖον ἀνεχώρησεν ἐκ Ραιδεστοῦ δι’ Ἀλεξανδρούπολιν τὴν 9ην Ὀκτωβρίου. Μετὰ τοῦτο συνέστη εἰδικὴ ἐπιτροπή, ἥτις τὰ καταπλέοντα εἰς Ραιδεστὸν ἀτμόπλοια διένεμε καὶ ἀπέστελλεν εἰς ὅλους τοὺς λιμένας καὶ ὅρμους τοῦ Εὔξεινου καὶ τῆς Προποντίδας, εἰς Θυνιάδα, Μήδειαν, ἀπό Μπουγιοὺκ Τσεκμετζὲ μέχρι Σηλύβριαν, Ἡράκλειαν, Μαρμαρόνησον, Κούμβαον, Πάνιδον μέχρι Γάνου καὶ Χώρας, Μυριόφυτον, Ἡρακλείτσαν, Περίστασιν καὶ Καλλίπολιν. Μέχρι δὲ τῆς 8ης Ὀκτωβρίου εἶχον ἀναχωρήσῃ ἐκ τῶν παραλίων τούτων περὶ τὰς 50.000 προσφύγων.
    Μέγα μέρος τοῦ πληθυσμοῦ ἔπρεπε κατὰ τὸ σχέδιον καὶ τὰς ὁδηγίας νὰ συγκεντρωθῇ εἰς τοὺς κεντρικοὺς σιδηροδρομικοὺς σταθμοὺς πρὸς ἀναχώρησιν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρεία τῶν Ἀνατολικῶν Σιδηροδρόμων ἀπέφευγε νὰ χορηγῇ βαγόνια ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ὤφειλε νὰ προηγηθῇ καὶ περατωθῇ ἡ μεταφορὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ὑλικοῦ του. Ἔπειτα δὲν ἐδέχετο νὰ μεταφέρῃ πρόσφυγας διὰ καταστάσεων, ὡς ἀνέκαθεν ἐγίνετο, ἀξιοῦσα νὰ καταβληθῶσι τὰ ὀφειλόμενα αὐτῇ ἐκ προηγουμένων μεταφορῶν. Τότε ἡ Γενικὴ Διοίκησις κατώρθωσε νὰ ἐξοικονομήσῃ καὶ νὰ πληρώσῃ τὸ ὅλον σχεδὸν τῶν ὀφειλομένων. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο αἱ δυσχέρειαι δέν ἔπαυσαν καὶ ἦσαν τόσαι, ὥστε Ἄγγλος συνταγματάρχης διεμαρτυρήθη πρὸς τὰς ἐν Κωνσταντινουπόλει διασυμμαχικάς ἀρχάς «διὰ τὴν ἀφόρητον κατάστασιν» ζητῶν ἄμεσον βελτίωσιν.
    Τόση ἦτο ἡ ἀγωνία, ὥστε ἡ Διοίκησις ἐνόμισεν ὅτι ἦτο δυνατὸν καὶ ἐζήτησε νὰ ἀποσταλῶσιν ἐκ Κωνστανινουπόλεως ἐπὶ οἱῳδήποτε ἐνοικίῳ 100 μεγάλα αὐτοκίνητα, ἀλλὰ τοῦτο ἦτο ἀκατόρθωτον, ὡς ἐτηλεγράφει ὁ κ. Σιμόπουλος.
    Μόλις τὴν 9 ην Ὀκτωβρίου ἠγγέλθη ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις τῶν συμμάχων ἁρμοστῶν, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἀποστολὴ ἀτμομηχανῶν καὶ τροχαίου ὑλικοῦ εἰς Ἀνατολικὴν Θράκην πρὸς βοήθειαν τῆς ἐκκενώσεως καὶ ἀρθῶσιν αἱ δυσκολίαι διὰ τὴν φόρτωσιν καὶ μεταφοράν σιτηρῶν τοῦ Στρατοῦ.
    Κατ’ ἀναπόφευκτον ἀνάγκην μέγα μέρος πληθυσμοῦ ὑπεχρεώθη παρὰ πάντα ὑπολογισμὸν ν’ ἀπέλθῃ ὁδικῶς πρὸς τὰς διαβάσεις τοῦ Ἕβρου δι’ ἀραμπάδων, τοὺς ὁποίους ὅμως μετὰ μεγίστης δυσχερείας καὶ ἀντὶ ἁδροτάτου ἁμαξαγωγίου ἠδύνατό τις νὰ εὕρῃ. Τὰ μεταγωγικὰ ταῦτα μέσα κατὰ τὸ πλεῖστον κατεῖχον οἱ Μουσουλμᾶνοι˙ ἀλλ’ οὗτοι, ὑπείκοντες εἰς εἰσηγήσεις πρακτόρων, ἠρνοῦνται νὰ παραχωρήσωσι ταῦτα ἤ ἀπέκρυπτον ἤ ἔθραυον τοὺς τροχοὺς, ἵνα καταταλαιπωρήσωσι τὸν ἐκπατριζόμενον λαὸν καὶ ἐξαναγκάσωσιν αὐτὸν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰ σιτηρὰ καὶ τὴν λοιπὴν κινητήν του περιουσίαν, ὅπερ καὶ συνέβη˙ διότι πολλοὶ εἰς τὰς ἀγκάλας καὶ ἐπ’ ὤμων κρατοῦντες τὰ τέκνα αὐτῶν καὶ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ πεζοποροῦντες διέβησαν τὸν Ἕβρον.
    Αἱ διασυμμαχικαὶ ἐπιτροπαὶ λαβοῦσαι ὑπό σοβαρὸν ἔποψιν τὰ παράπονα τῶν Μουσουλμάνων, ὅτι αἱ διὰ τὴν μεταφοράν τῶν προσφύγων λαμβανόμεναι βοδάμαξαι κατακρατοῦνται ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἀφίξεώς των, ἐπενέβησαν ἐνεργῶς καὶ ἔστησαν φρουρὰς εἰς τὰς γεφύρας, ἵνα σταματῶσι τὰ ὑποζύγια καὶ ἀποδίδωσιν εἰς τοὺς δικαιούχους ἐπὶ τῇ βάσει ὑποδείξεων καὶ ἐπιμαρτυριῶν τῶν ἐνδιαφερομένων, οἱ ὁποῖοι περιεκύκλουν τοὺς φρουρούς. Ἐκ τῶν ἐπεμβάσεων τούτων φυσικὰ ἐνθαρρυνόμενοι οἱ Μουσουλμᾶνοι ἐπενόουν πᾶσαν δυσχέρειαν διὰ τὴν μεταφοράν τῶν προσφύγων. …
    Ἡ Ἀρκαδιούπολις καὶ ἡ Μακρὰ Γέφυρα εἶνε δύο κέντρα, ἐκ τῶν ὁποίων διέρχονται αἱ ἀρτηριακαὶ ὁδοὶ πρὸς τὴν Δυτικὴν Θράκην. Ἐξ αὐτῶν διῆλθε μέγιστον μέρος τῶν ὁδικῶς ἤ σιδηροδρομικῶς ἀπελθόντων πληθυσμῶν. Ἀξίζει δὲ νὰ παραθέσωμεν ἀποσπάσματα ἐκθέσων τῶν οἰκείων Ὑποδιοικητῶν περὶ τῆς ἐκκενώσεως.
    Ὁ κ. Ἀποστολίδης, Ὑποδιοικητκὴς Μακρᾶς Γεφύρας ἔγραφεν:
    «Ἅμα τῇ διαδόσει τῆς εἰδήσεως περὶ ὑπογραφῆς τοῦ πρωτοκόλλου τῶν Μουδανιῶν˙ ὁ λαὸς ζωηράν διατηρῶν τὴν ἀνάμνησιν τῶν φρικαλεοτήτων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Κιλικίας κατελήφθη ὑπό πανικοῦ ἀπεριγράπτου. Ὁ πανικὸς ἐπεκτάθη σφόδρα, διότι διεδόθη ὅτι οἱ Κεμαλικοὶ παρεβίασαν τὴν οὐδετέραν ζώνην καὶ ὁδεύουσι κατὰ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὅτι οἱ Ἕλληνες τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατέκλυσαν τὰς πρεσβείας ζητοῦντες διαβατήρια καὶ ὅτι πολυπληθεῖς κεμαλικαὶ συμμορίαι ἤρξαντο δρῶσαι εἰς διαφόρους περιφερείας τῆς Θράκης. Ἐν σπουδῇ λοιπὸν ὁ ἑλληνικὸς καὶ ἀρμενικὸς πληθυσμὸς ἤρχισεν ἀναχωρῶν…..
    »Ἡ ἔξοδος αὕτη παρίστα σπαραξικάρδιον θέαμα. Διὰ τῆς πόλεως Μεγάλης Γεφύρας, κεντρικῆς ὁδοῦ πολλῶν περιφερειῶν, ἐπὶ ἡμέρας καὶ νύκτας πολλάς διήρχονται μυριάδες προσφύγων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Θρᾴκης. Θρῆνοι καὶ ὀδυρμοὶ καὶ ἀραὶ στυγεραὶ κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῆς τραγικῆς συμφορᾶς ἐπλήρουν τοὺς αἰθέρας. Κατὰ σατανικὴν σύμπτωσιν βροχὴ ραγδαία καὶ χάλαζα χονδρὰ ἔπληττον τοὺς ἀτυχεῖς τούτους πληθυσμοὺς. Θὰ ἔλεγέ τις ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τῆς φύσεως συνώμοσαν μετὰ τῶν φανερῶν καὶ κρυφίων ἐχθρῶν τῆς φυλῆς πρὸς ἐξόντωσιν αὐτῆς. Τὸ θέαμα προυξένησε βαθυτάτην αἴσθησιν καὶ εἰς τὴν διασυμμαχικὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία μετὰ καταφανοῦς ψυχικῆς ὀδύνης παρηκολούθει ἄφωνος τὰς ἀτέρμονας συνοδείας τῶν προσφύγων. Οἱ πληθυσμοὶ φεύγοντες ἐγκατέλειπον κινητὴν περιουσίαν εἰς ἐμπορεύματα, σιτηρὰ καὶ ἔπιπλα ἀξίας ἀνυπολογίστου. …
    »Ὑπό τοιαύτας λοιπὸν τραγικάς καὶ καταστρεπτικάς συνθήκας ἔλαβε χώραν ἡ ἔξοδος τῶν κατοίκων τῆς Θράκης, ὡς πάλαι ποτὲ τῶν Ἑβραίων ἐξ Αἰγύπτου! Λαός, κατοικῶν τὴν χώραν ταύτην ἀπό ἀμνημονεύτων χρόνων, ἀναγκάζεται νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν γῆν τῶν πατέρων του, μεθ’ ἧς συνδέεται δι’ ἀρρήκτων ἱστορικῶν καὶ ἐθνολογικῶν δεσμῶν…»
    Ὁ Ὑποδιοικητὴς Ἀρκαδιουπόλεως κ. Λέφας ἔγραφεν:
    «Ἡ εἴδησις περὶ τῶν ἐν Μουδανίοις ληφθεισῶν ἀποφάσεων ἐλήφθη ἐν τῇ περιφερείᾳ Ἀρκαδιουπόλεως τὴν 27ην Σεπτεμβρίου παρὰ τῶν ἐπὶ τούτῳ σταλέντων ὑπό τοῦ Στρατηγείου ἐκ Ραιδεστοῦ κ. Ἀγγελοπούλου, ὑπαλλήλου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ τοῦ κ. Γεωργαντοπούλου, λοχαγοῦ.
    »Τὴν αὐτὴν νύκτα ἤρξαντο οἱ ὀδυρμοὶ καὶ ἡ ἡμέρα αὕτη δέον νὰ θεωρηθῇ ἡ ἀπαρχὴ τῆς τεραστίας τραγῳδίας. Οὐδείς τῶν ὁμογενῶν, οὐδεὶς τῶν Ἀρμενίων εὑρέθη ἐκφράζων γνώμην διάφορον τῆς γενικῶς ἐπικρατούσης. Κοινῇ ἀντιλήψει καὶ μιᾷ φωνῇ ὑπεδεικνύετο ἓν μέτρον καὶ διετυπώθη ὡς σύνθημα: νὰ φύγωμεν !!
    »Καὶ ἔφευγον οἱ ἄνθρωποι σιδηροδρομικῶς, ἐπὶ ἁμαξῶν, πεζῇ, ὅπως ἕκαστος ἠδύνατο. Οἱ ἀστοί, πλούσιοι καὶ πτωχοί, μεγάλοι καὶ μικροί, παιδία, ἠγωνίζονται νὰ περισυλλέξωσιν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ μεταφερθῇ, ὅπως εὕρωσιν ἁμάξας καὶ ἐπιβιβάζοντες γυναῖκας, τέκνα καὶ ὅσα ἐκ τῶν κινητῶν ἐπέτρεπον τὰ μεταγωγικὰ μέσα φύγωσιν τὸ ταχύτερον.
    »Ἔτι τραγικὴ ἦτο ἡ θέσις τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι σχηματίζοντες καραβάνια διέσχιζον τὴν περιφέρειαν μὲ διεύθυνσιν πρὸς τὸν Ἕβρον αἴροντες τὸν σταυρὸν τοῦ μαρτυρίου….
    »Εἶδον γυναῖκα πεσοῦσαν ἐξ ἐξαντλήσεως ἀπό τὴν ὑπερπληρωμένην ἅμαξαν καὶ ἐκπνεύσασαν. Εἶδον πρόσφυγα ἐξ ἀτονίας μὴ συγκρατηθέντα ἐπὶ τῶν ποδῶν του καὶ πεσόντα ἄπνουν ἐκ τοῦ βαγονίου. Εἶδον βρέφη ἀποθανόντα ἐξ ἀσφυξίας εἰς τὰς ἀγκάλας δυστυχῶν χωρικῶν μητέρων…..
    »Εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν ἐν ἀναμονῇ τῶν βαγονίων καὶ τῆς χορηγίας θέσεων οἱ πρόσφυγες ἔμενον ἐκτεθειμένοι εἰς τὰς ἰδιοτροπίας τοῦ θρᾳκικοῦ φθινοπώρου μὲ τὸν ἄγριον ἄνεμον καὶ τὴν βροχή. Βήξ, στόνοι καὶ κλαυθμοὶ ἠκούοντο διαρκῶς. Φωναὶ ὡς ἀπό τάφων ἐζήτουν ἐπίσπευσιν τῆς ἀναχωρήσεως, ἐνῷ χεῖρες ἱκέτιδες τῶν ἱερέων ηὐλόγουν διὰ τελευταίαν φοράν τὴν γενέτειραν γῆν καὶ τοὺς τάφους τῶν προγόνων. Οἱ ἀσθενεῖς κατέκειντο ὑπό βρεγμένα ἐφαπλώματα πυρέσσοντες.
    »Ὁ ἐκ τῆς διασυμμαχικῆς ἐπιτροπῆς ἀντισυνταγματάρχης τῆς Γαλλικῆς Χωροφυλακῆς κ. Ἀλλὰρ ἐθεάθη δακρύων καὶ λέγων : Ἀπαίσιον θέαμα, δέν ἀντέχω νὰ βλέπω τὰ βάσανα τῶν δυστυχῶν τούτων.»
    Ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἡ ἁμαξιτὴ ὁδὸς Ἀρκαδουπόλεως, καὶ πολύ πέραν αὐτῆς μέχρι Κάραγατς, ἐκαλύπτετο ὑπό συνεχοῦς σειρᾶς ἀραμπάδων ἐκ τῶν ὁποίων ἕκαστος κατὰ κανόνα μετέφερεν ἀνὰ μίαν οἰκογένειαν μετὰ τῶν κινητῶν της. Τὴν τραγικὴν σιωπὴν ἐτάρασσεν ὁ ἰδιόρρυθμος ἦχος τῶν τριζόντων τροχῶν τῶν ὀχημάτων μὲ πελιδνοὺς ἀφώνους ὁδηγούς, κινοῦντας ἀδιακόπως πρὸς τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας.
    Ἂν ἐσταμάτα ἐκ βλάβης τῶν τροχῶν εἷς ἀραμπᾶς, ὅλη ἡ ὄπισθεν πένθιμος συνοδεία ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ καὶ ὅλοι προσεπάθουν νὰ ἐπιδιορθώσουν τὴν βλάβην. Ἔλαβον χώραν καὶ τοκετοὶ καθ’ ὁδὸν καὶ θάνατοι μὲ ἁπλοποιημένας στιγμιαίας κηδείας.
    Εἰς τὴν συνοδείαν αὐτὴν ἐνεφανίσθη μίαν ἡμέραν καὶ ἡ ἐν Ἀδριανουπόλει διασυμμαχικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τῶν λαμβανομένων τουρκικῶν ἀραμπάδων μετὰ τῶν ζῴων. Τόσον ὅμως βαθεῖαν ἐντύπωσιν προὐξένησε ἡ δυστυχία ἐκείνη καὶ τόσον προσήκοντας πικροὺς λόγους ἤκουσεν ἀπό ἕναν ἀναξιοπαθοῦντα λαόν, ὥστε ἀπῆλθε, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ ἤ νὰ διατάξῃ τὰ ὅσα ἐμελέτα μέτρα πρὸς ἔλεγχον τῶν ὀχημάτων.
    Τιμὴν καὶ εὐγνωμοσύνην ὀφείλουσιν αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ καὶ ὁ ἀποχωρῶν πληθυσμὸς πρὸς τὸν στρατόν. Αἱ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ ὑπῆρξαν καθ’ ὅλας τὰς σκληράς ἐκείνας ἡμέρας καὶ νύκτας παραστάται τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν εἰς ὅλα τὰ προβλήματα καὶ τὰς δυσχερείας, αἵτινες ὠρθοῦντο ἀνυπέρβλητοι.
    Εἰς τοὺς πρόσφυγας ἐξ ἑτέρου παρέσχον πᾶσαν δυνατὴν ἀρωγὴν διὰ τὴν μεταφορὰν ἀποσκευῶν καὶ κινητῶν των μέχρι τοῦ πλησιεστέρου σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ. Εἰς τοὺς κινουμένους ἀπόρους ἐδίδετο τροφὴ (ἰδίως ἄρτος) καὶ εἰς κάθε ἐν πορείᾳ φάλαγγα ἀπεσπῶντο ὁπλῖται συνοδοί. Εἰς τοὺς κεντρικοὺς σταθμοὺς ἔταξαν ἀξιωματικοὺς ἐπιβιβάσεων καὶ ἐπεμβαίνοντες παρὰ ταῖς διασυμμαχικαῖς ἐπιτροπαῖς ἐπετύγχανον τὴν ἄδειαν ἀναχωρήσεως προσφύγων πρό ἤ συγχρόνως πρὸς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ὑλικὸν του.
    Τῇ συναρωγῇ τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν καὶ τῶν ἐπὶ τῆς ἐπιβιβάσεως ἀξιωματικῶν ἐπετεύχθη ἡ μεταφορὰ ὅλου τοῦ ὑλικοῦ τοῦ δημοσίου, πρό παντὸς γεωργικοῦ ἐποικισμοῦ, οἰκοδομησίμου ξυλείας, γεωργικῶν μηχανῶν, βενζιναρότρων, ἁλωνιστικῶν μηχανῶν κλπ. ἀνυπολογίστου ἀξίας. Ταῦτα δὲ παρὰ τὰς δυσχερείας, αἵτινες παρενεβλήθησαν ἐκ τῶν ἀδιαλείπτων ἐπεμβάσεων τῶν ἐπιτροπῶν συνεπείᾳ παραστάσεων τῶν Μουσουλμάνων, ὑποβαλλόντων ὅτι δέν ἐδικαιούμεθα ν’ ἀποσύρωμεν τὸ ὑλικὸν αὐτό.
    Μόνον ἡ μεταφορὰ τῶν τηλεγραφικῶν στύλων ἐκ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ Σαράντα Ἐκκλησιῶν δέν ἐπετεύχθη ἐν ὅλῳ, διότι μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ στρατοῦ δέν εὑρίσκοντο ἀχθοφόροι διὰ τὴν φόρτωσιν.
    Νεαροὶ Τοῦρκοι πρόκριτοι ἀπέτρεπον δι’ ἀπειλῶν τοὺς ὁμογενεῖς των ἀχθοφόρους νὰ προσφέρωσι τὴν ὄντως πολύτιμον διὰ τὴν περίστασιν ἐκδούλευσίν των καὶ παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν των, καθόσον τὰς ἡμέρας ἐκείνας εὑρῆκαν χρυσήν ἐργασίαν.
    Τὴν 16ην Ὀκτωβρίου ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἐτηλεγράφει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι κατὰ συγκεντρουμένας πληροφορίας τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν ὁμογενῶν τῆς Ἀνατολικῆς Θρᾴκης ἐγκατέλειψε τὴν χώραν συναποκομίσαν καὶ πλεῖστον μέρος τοῦ κινητοῦ πλούτου πλὴν τῶν σιτηρῶν, τῶν ὁποίων μέγα μέρος ἐγκατελείφθη εἴς τινας περιφερείας ἐλλείψει μέσων μεταφορᾶς. …
    Ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ μεταφορά, ἔστω καὶ τῶν συγκεντρωθέντων εἰς τοὺς σιδηροδρομικοὺς σταθμοὺς σιτηρῶν, ἔπρεπεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ἐπιτρέψωσι καὶ βοηθήσωσιν αἱ διασυμμαχικαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ ἡ ἑταιρεία τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλ’ αἱ πρῶται εἶχον περιέργους ἀντιλήψεις, ὅτι δέν πρέπει νὰ ἐξαχθῇ ὅλη ἡ παραγωγὴ, ἵνα μὴ ὑποφέρῃ ἡ Ἀνατολικὴ Θράκη ἐξ ἐλλείψεως κτλ. Ἡ δὲ ἑταιρεία δέν ἐχορήγει βαγόνια οὔτε διὰ τὴν μεταφοράν τοῦ σίτου καὶ του στρατού


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 114 other followers

Αρέσει σε %d bloggers: