Archive for the ‘Ρωσία’ Category

Σεμινάριο Ιστορίας Κηφισιάς, 3 Ιουνίου: Μικρασιάτες στη μέγγενη των σταλινικών διώξεων

Παρασκευή 3 Ιούνη στο Μουσείο Δροσίνη (Διομήδους Κυριακού & Αγ. Θεοδώρων, 7.00 μ.μ.) στο πλαίσιο του Σεμιναρίου Σύγχρονης Ιστορίας, στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Δήμου Κηφισιάς, συνεχίζεται το αφιέρωμα στη Μικρασιατική Καταστροφή με ένα θέμα που συνδέει τη μικρασιατική και ποντιακή προσφυγιά με τις σταλινικές διώξεις, που εθιμοτυπικά μας δίνουν κάθε χρόνο το θέμα για να κλείσουμε το πρώτο εξάμηνο του Σεμιναρίου. Καλεσμένοι είναι δύο εξαιρετικοί ερευνητές: ο Βασίλης Τσενκελίδης και ο Σωτήρης Γκουντουβάς.

Η παρουσίαση του θέματος θα γίνει ως εξής:

Βλάσης ΑΓΤΖΙΔΗΣ: Εισαγωγή και παρουσίαση των εισηγητών. Η Μικρασιατική Καταστροφή προκάλεσε και ένα κύμα εξόδου προς την ΕΣΣΔ. Οι πληθυσμοί αυτοί για διάφορους λόγους παρέμειναν ή εγκλωβίστηκαν εκεί. Από το 1937 βίωσαν την αντιμειονοτική πολιτική του σταλινικού καθεστώτος.

Επίσης αρκετοί Μικρασιάτες και Πόντιοι πρόσφυγες στην Ελλάδα προσχώρησαν στην Αριστερά. Κάποιοι έφτασαν στις υψηλότερες θέσεις της κομματικής ηγεσίας. Όσοι από αυτούς κατέφυγαν ως πολιτικοί πρόσφυγες στην ΕΣΣΔ για να αποφύγουν τις αντικομμουνιστικές διώξεις στην Ελλάδα, θα πέσουν θύματα των σταλινικών εκκαθαρίσεων την περίοδο 1937-38.

Βασίλης ΤΣΕΝΚΕΛΙΔΗΣ: Θα αναφερθεί στις διώξεις του 1937-1938, που ξεκίνησαν στις 11 Δεκεμβρίου 1937 ο λαϊκός κομισάριος Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΣΣΔ Νικολάι Γιεζόφ υπέγραφε το διάταγμα υπ’ αριθμ. 50215 που αφορούσε τους Έλληνες της χώρας. Στις 15 Δεκεμβρίου ξεκίνησε η εφαρμογή του διατάγματος.

Η «Ελληνική Επιχείρηση» ήταν η πιο αιματηρή από τις εθνικές επιχειρήσεις της περιόδου της Μεγάλης Τρομοκρατίας. Το 90% από τους περίπου 22.000 Έλληνες που φυλακίστηκαν από τις 15 Δεκεμβρίου του 1937 μέχρι τον Μάρτιο του 1938, εκτελέστηκαν.

Επίσης θα παρουσιαστούν οι εξορίες της δεκαετίας 1940 στο Καζακστάν, στο Ουζμπεκιστάν και τη Σιβηρία.

Σωτήρης ΓΚΟΥΝΤΟΥΒΑΣ: Η εισήγηση αυτή ασχολείται με την τύχη στελεχών και μελών του ΚΚΕ με μικρασιατική καταγωγή που τα ίχνη τους χάθηκαν στη Σοβιετική Ένωση (Σ.Ε) στα τέλη της δεκαετίας του 1930-40.

Θα ασχοληθούμε με τις περιπτώσεις των Ανδρόνικου Χαϊτά (Σιφναίος), Κώστα Ευτυχιάδη (Καρακόζοφ), Ιορδάνη Ιορδανίδη, Αβραάμ Δερβίσογλου (Βρεττός) και Γρηγόρη Γρηγοριάδη (Τράντας). 

Όλα αυτά τα στελέχη και μέλη του ΚΚΕ βρέθηκαν στη Σ.Ε τη δεκαετία 1930-40 για διάφορους λόγους και δραστηριοποιήθηκαν εκεί σε διάφορες κομματικές θέσεις, ή σπούδασαν στις σχολές της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Απέκτησαν την ιδιότητα του πολίτη της Σ.Ε και εγκαταστάθηκαν μονίμως, κάποιοι από αυτούς δημιουργώντας και οικογένειες. Στα τέλη του 1937 βρέθηκαν στο στόχαστρο της λεγόμενης «ελληνικής επιχείρησης της NKVD» και συνελήφθησαν ως ύποπτοι για κατασκοπεία.

Η κάθε μία περίπτωση έχει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, όλες όμως έχουν κοινό παρονομαστή την κατηγορία της κατασκοπείας εις βάρος της Σοβιετικής Ένωσης και την αντισοβιετική-τρομοκρατική δράση. Οι περιπτώσεις των Χαϊτά-Ευτυχιάδη  που υπήρξαν κορυφαία στελέχη του ΚΚΕ αλληλοσυμπλέκονται και εξετάζονται μαζί. Οι άλλες τρεις έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ο Ιορδανίδης ήταν ένας διανοούμενος, μεσαίο στέλεχος του ΚΚΕ, που μεταβαίνει εθελοντικά στην Σ.Ε στην προσπάθεια μπολσεβικοποίησης της ελληνικής ομογένειας της νότιας Ρωσίας. Ο Δερβίσογλου με τροτσκιστικό παρελθόν δραπετεύει από τις φυλακές της Αίγινας και μεταβαίνει παράνομα στη Σ.Ε και ο Γρηγοριάδης δεκανέας της φρουράς των φυλακών Συγγρού διευκολύνει την απόδραση στελεχών του ΚΚΕ από τις φυλακές Συγγρού το 1931 και φεύγει παράνομα μαζί τους στη Σ.Ε.

Οι τέσσερις πρώτοι εκτελέστηκαν στη Σοβιετική Ένωση το 1938 κατά την περίοδο των σταλινικών εκκαθαρίσεων, ο πέμπτος γλύτωσε την εκτέλεση με φυλάκιση λίγων ετών, έγινε στη συνέχεια δάσκαλος και εκφωνητής του ραδιοφωνικού σταθμού στη Μόσχα. 

Όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε μεγάλη συζήτηση γύρω από την τύχη αυτών των στελεχών που  σε πολλές περιπτώσεις έφτασε στα όρια της μαύρης παραφιλολογίας. Ωστόσο, τα πλήρη στοιχεία για κάθε έναν από αυτούς βρέθηκαν στα αρχεία της Κα Γκε Μπε στη Μόσχα τα λίγα τελευταία χρόνια και οι υποθέσεις αυτές διερευνήθηκαν πλήρως.

Μαριούπολη – 1999

Με αφορμή ένα συνέδριο που έγινε στη Μαριούπολη, στο οποίο ήμουν εισηγητής, συνέταξα την παρακάτω έκθεση προς το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) [τότε ήταν ακόμα ΙΕΠ], το οποίο έως τότε είχε επικεντρώσει τις δράσεις του αποκλειστικά στην Οδησσό και στο Μουσείο της Φιλικής Εταιρείας.

Η έκθεση -μια από τις πολλές που συνέταξα προς υπηρεσίες του υπ.Εξ για να αναδείξω τη σημασία της περιοχής- όπως την ανάσυρα από τη μνήμη του υπολογιστή, είναι η εξής:

Μια άγνωστη ελληνική δύναμη μακρυά από την Ελλάδα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

του Βλάση Αγτζίδη

Το τελευταίο δεκαήμερο του Μαϊου ήταν ελληνικό για την Ουκρανία. Στη Μαριούπολη, στο μυχό της Αζοφικής Θάλασσας, το Ανθρωπιστικό Ινστιτούτο της πόλης οργάνωνε ένα μεγάλο Συνέδριο με τίτλο «Ελλάδα-Ουκρανία: Η εμπειρία των φιλικών σχέσεων και οι προοπτικές συνεργασίας«. Παράλληλα το χορευτικό συγκρότημα του Δήμου Καλαμαριάς όργωνε τα ελληνικά χωριά της περιοχής παρουσιάζοντας παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς. Την ίδια στιγμή ο Δήμος Λιτοχώρου οργάνωνε παραστάσεις στο Κίεβο με το μουσικό συγκρότημα «Ίριδα» και τη θεατρική ομάδα «Πήγασσος», η οποία παρουσίασε τις «Θεσμοφοριάζουσες» του Αριστοφάνη.

Ψυχή του πολύ σημαντικού Συνεδρίου ήταν ο πρύτανης Κωνσταντίνος Μπαλαμπάνοφ. Ένας ζεστός Έλληνας που προσπαθεί για την ανάπτυξη των ελληνο-ουκρανικών σχέσεων και την αναγέννηση του ελληνικού πολιτισμού στην περιοχή. Ήδη στο Ινστιτούτο η ελληνική γλώσσα έχει εισαχθεί ως δεύτερη γλώσσα. Το Συνέδριο υποστηρίχθηκε από το Υπουργείο Παιδείας της Ουκρανίας, την Ομοσπονδία Ελληνικών Συλλόγων Ουκρανίας, το Υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας, το Ιδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Κέντρο για τη Μελέτη και Ανάπτυξη του Ελληνισμού της Μαύρης Θάλασσας κ.ά.


Η αντιπροσωπεία από την Ελλάδα που παραβρέθηκε στις εκδηλώσεις της Μαριούπολης ήταν πολυάνθρωπη και υψηλού επιπέδου. Η Βουλή των Ελλήνων εκπροσωπήθηκε από τον Γρηγόρη Νιώτη, το νεοσύστατο Κέντρο για τη Μελέτη και Ανάπτυξη του Ελληνισμού της Μαύρης Θάλασσας από την αντινομάρχη Θεσσαλονίκης Χρύσα Αράπογλου, το πανεπιστημιακό πρόγραμμα Ιάσων που έχει ως στόχο την ανάπτυξη των ελληνικών σπουδών στην παρευξείνιο περιοχή από τους καθηγητές Γιάννη Καζάζη και Άρτεμη Ξανθοπούλου-Κυριακού, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών από τον διευθυντή Βασίλη Παναγιωτόπουλο, ο Δήμος Καλαμαριάς από τον αντιδήμαρχο Ζλατάνο. Υπήρχαν εκπρόσωποι του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού (IEΠ), του Υπουργείου Εξωτερικών, του Υπουργείου Παιδείας, των Πανεπιστημίων Θεσσαλονίκης, Θράκης, Ιωαννίνων, Πάτρας και Κρήτης, της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. κ.ά. Στις εκδηλώσεις του Κιέβου ο Δήμος Λιτοχώρου εκπροσωπήθηκε από τον αντιδήμαρχο Θανάση Αποστόλου.

Η Ουκρανία

Η Ουκρανία έχει πληθυσμό 50 περίπου εκατομμυρίων. Στην επικράτειά της κατοικούν 11 εκατομμύρια Ρώσοι. Αυτή δεν είναι η μοναδική εσωτερική διαφοροποίηση που παρατηρείται στο λαό που κατοικεί στην Ουκρανία. Από τους Ουκρανούς περίπου 5-8 εκατομμύρια είναι Ελληνορυθμοι Καθολικοί, δηλαδή Ουνίτες που υπάγονται στη θρησκευτική δικαιοδοσία του Βατικανού. Οι Ουνίτες εξωτερικά μοιάζουν με τους Ορθόδοξους ενώ στις εκκλησίες τους ακολουθούν το βυζαντινό τυπικό. Στο μεγαλύτερο ποσοστό ζουν στις περιοχές Λβοφ, Τσερνοπόλσκαγια και Τσερναβίσκαγια της Δυτικής Ουκρανίας, που είναι γνωστή ως Γαλλικία. Οι υπόλοιποι Ουκρανοί είναι Ορθόδοξοι. Και αυτοί με τη σειρά τους είναι βαθύτατα διηρημένοι. Ενα ποσοστό 40-45% των Ορθόδοξων της Ουκρανίας υπακούει στο Πατριαρχείο της Μόσχας. Το 55% όμως ακολουθεί την αυτονακηρυχθείσα Αυτοκέφαλη Εκκλησία.

Τα σύγχρονα προβλήματα της Ουκρανίας συνεχίζονται με τον πονοκέφαλο που έχει το όνομα «Κριμαία». Η Δημοκρατία της Κριμαίας, η οποία έχει σήμερα μια εκτεταμένη αυτονομία, έχει σήμερα τρία εκατομμύρια πληθυσμό. Ο Χρουτσιώφ με μια απλόχερη κίνηση την παραχώρησε στην Ουκρανία, παρ ότι αυτή ως τότε ανήκε στη Ρωσία. Την περίοδο της Ουκρανικής κυριαρχίας μετοίκησαν στη Κριμαία 300 – 400.000 Ουκρανοί. Η πλειοψηφία όμως των κατοίκων, βάσει των επίσημων στατιστικών, είναι Ρώσοι κατά το 80% του πληθυσμού, οι οποίοι έχουν έντονη τάση απόσχισης από την Ουκρανία..

Οι Ελληνες αποτελούν τον ιστορικότερο πληθυσμό της χερσονήσου αυτής. Τα ερείπια των αρχαίων ελληνικών πόλεων Παντικαπαίου, Χερσονήσου, Φαναγόρειας, Θεοδόσιας κ.α. μαρτυρούν την παλιά δόξα των Ελλήνων. Εξ άλλου πολλά τοπωνύμια της Κριμαίας έχουν ελληνική ρίζα. Ποιός ξέρει ότι το όνομα Γιάλτα, προέρχεται από τη λέξη «γιαλίτα» που στη τοπική ελληνική διάλεκτο σημαίνει » μικρός γιαλός». Μέχρι την άφιξη των Τατάρων, τον 13ο αιώνα, η Κριμαία ήταν μια καθαρά ελληνική περιοχή.
Παρόλη την κατάκτηση από τους Τάταρους, σε ένα μέρος της Κριμαίας υπήρχε ελληνικό κράτος το οποίο κατελήφθη το 1475 από τους Οθωμανούς. Η κατοχή της Κριμαίας από τους Τάταρους και τους Οθωμανούς επέφερε μεγάλα δεινά στον ελληνικό πληθυσμό: οικονομική καταπίεση, βίαιοι εξισλαμισμοί, υποχρεωτική χρήση της ταταρικής γλώσσας κ.λπ.

Παρόλα αυτά, η ελληνική παρουσία παρέμενε ισχυρή στην Κριμαία ως το 1778 που ένα μέρος του ελληνικού πληθυσμού εγκατέλειψε το Χανάτο και εγκαταστάθηκε στα εδάφη που του παραχώρησε η αυτοκράτειρα της Ρωσίας, Αικατερίνη η Μεγάλη.

Οι Έλληνες της Μαριούπολης

            Οι εκδηλώσεις έγιναν σε εξαιρετικά φιλικό κλίμα εφόσον ο χώρος ήταν ιδιαίτερα οικείος. Η οικειότητα και η φιλοξενία που συνάντησε η ελλαδική αντιπροσωπεία  οφειλόταν στους δεκάδες χιλιάδες Έλληνες της περιοχής και το 25 ελληνικά χωριά της Μαριούπολης.  Στη Νότια Ουκρανία, στην περιοχή της Αζοφικής θάλασσας,  κατοικούν επισήμως σήμερα 104.091 Ελληνες, σύμφωνα με την απογραφή του 1989.  Όμως ο πραγματικός τους αριθμός είναι διπλάσιος, εφ όσον δεκάδες χιλιάδες Ελληνες αναγκάστηκαν την περίοδο των σταλινικών διωγμών να δηλώσουν ότι τάχα είναι Ρώσοι ή Ουκρανοί.

            Η ελληνική επιρροή στην Ουκρανία είναι πολύ μεγάλη.  Η Aimee Dosto­jewski, η κόρη του διάσημου συγγραφέα, έγραψε σχετικά: «Ολα είναι ποίηση στην Ουκρανία. Οι στολές των χωρικών, τα τραγούδια τους, οι χοροί τους, ιδιαίτερα το θέατρο… Ανέκαθεν η Ουκρανία είχε στενές σχέσεις με τις ελληνικές αποικίες στις όχθες της Μαύρης Θάλασσας.  Το ελληνικό αίμα ρέει στις φλέβες των Ουκρανών, φαίνεται στα όμορφα ηλιοκαμένα πρόσωπα, στις χαριτωμένες κινήσεις τους. Δεν αποκλείεται το ουκρανικό θέατρο να είναι μια μακρυνή ηχώ εκείνου του αρχαίου ελληνικού θεάτρου, που τόσο αγαπήθηκε από τους ελληνικούς λαούς.«

            Η νεότερη ελληνική παρουσία στην Ουκρανία αρχίζει με την εγκατάσταση των Ελλήνων στη Μαριούπολη. Οι Ελληνες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή  το 1775  όταν η Αικατερίνη η Μεγάλη παραχώρησε την περιοχή αυτή στους 30.000 Ελληνες, οι οποίοι έφυγαν από την  ταταροκρατούμενη Κριμαία. Ο ελληνικός πληθυσμός διαμορφώθηκε οριστικά με την εγκατάσταση χιλιάδων Ποντίων κατά τα έτη 1828-1856.

            Από το 1810 έως το 1873 η Μαριούπολη με τα γύρω ελληνικά χωριά αποτελούσε «ελληνική διοικητική περιοχή» (όκρουγκ). Σ αυτήν λειτούργησε ελληνική δικαιοσύνη με διοικητικές, αστυνομικές και νομικές αρμοδιότητες. Ιδρύθηκαν νέα ελληνικά χωριά και κυκλοφόρησαν ελληνικές εκδόσεις. Μέχρι το 1859 στην ελληνική περιοχή της Μαριούπολης δεν επιτρεπόταν εγκατάσταση ατόμων άλλης εθνικότητας. Το 1809-1812 οι Ελληνες της Ουκρανίας  δημιούργησαν την «Ελληνική Λεγεώνα» η οποία κατά τον Κριμαϊκό πόλεμο ενώθηκε με τα «Ελληνικά Τάγματα» της Κριμαίας, γράφοντας σελίδες δόξας στα πεδία των μαχών. Κατά τη διάρκεια 1917 – 1921, την περίοδο του εμφύλιου πολέμου, οι Ελληνες βρέθηκαν στο μέσον των συγκρούσεων. Στην περιοχή της Μαριούπολης έδρασε το αναρχικό αγροτικό κίνημα του Μάχνο το οποίο πνίγηκε στο αίμα από το στρατό του Τρότσκι.

            Αργότερα, το μεσοπόλεμο, αναπτύχθηκε πολύ ο ελληνικός πολιτισμός. Στην περιοχή της Μαριούπολης έδρευε ο ελληνικός εκδοτικός οίκος «Κολεχτιβιστής«, ο οποίς εξέδιδε την ομώνυμη εφημερίδα. Στην περιφέρεια υπήρχαν εκατοντάδες ελληνικά κολχόζ και σοβχόζ. Από το 1928 δημιουργήθηκαν τρεις αυτόνομες ελληνικές περιοχές (Gretski Rayion). Η σημαντικότερη απ’ αυτές είχε πρωτεύουσα την ελληνική κωμόπολη Μάνγκους και ήταν γνωστή ως «Μανγουσοβιιτική Περιοχή«.  Η ελληνική διανόηση της Μαριούπολης όμως έπεσε θύμα των σταλινικών εκκαθαρίσεων του 1937-38 με την αιτιολογία ότι «...αγωνίζονταν για τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης και τη δημιουργία Ελληνικής Δημοκρατίας «.

            Αποτέλεσμα της άγριας καταπίεσης του ελληνικού πληθυσμού ήταν η αναγκαστική δήλωση πολλών Ελλήνων ότι ανήκουν στη ρωσική ή στην Ουκρανική εθνότητα. Κατά συνέπεια ο αριθμός των πραγματικών Ελλήνων της Ουκρανίας είναι πολύ μεγαλύτερος από 104.091 άτομα.

            Οι  Έλληνες της Μαριούπολης μιλούν την δεύτερη μεγάλη ελληνική διάλεκτο της Μαύρης Θάλασσας: Τα Μαριουπολίτικα. Ο καθηγητής του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, γλωσσολόγος Χ. Συμεωνίδης, ο οποίος μελετά την μαριουπολίτικη διάλεκτο είπε τα εξής: «Στόχος μας είναι να καταγράψουμε τα στοιχεία της ελληνικής αυτής διαλέκτου που επιβιώνουν μέχρι τις ημέρες μας. Το λυπηρό όμως είναι ότι η διάλεκτος βρίσκεται σε ραγδαία υποχώρηση η οποία οφείλεται στην κυριαρχία της ρωσικής γλώσσας. Σύντομα θα έχουμε τελειώσει την έρευνά μας και τα πορίσματα θα είναι στη διάθεση οποιουδήποτε θέλει να πληροφορηθεί για το ελληνικό ιδίωμα της Αζοφικής περιοχής».

            Για τον πολιτισμό των Ελλήνων της Αζοφικής ο Ουκρανός ιστορικός Α. Μπελέτσκι έγραψε:

            «Στον ελληνικό πολιτισμό των Ελλήνων της Αζοφικής έχουν διατηρηθεί ως τις μέρες μας υπολείμματα του αρχαίου πολιτισμού που κάποτε άνθιζε στη μακρυνή τους πατρίδα. Τα χορωδιακά τους τραγούδια θυμίζουν περιγραφές των χορών της XVIII ραψωδίας της ομηρικής Ιλιάδας. Χαρακτηριστικό των μύθων τους είναι η βυζαντινή χροιά

Στην είσοδο του πανεπιστημίου υπήρχε ένα πανό στα ρωσικά και στα ελληνικά: «Καλώς ορίσατε στο Ιστιντούτο Ανθρωπιστικών Σπουδών της Μαριούπολης»

Τα ελληνικά χωριά

            Η μεγάλη αποκάλυψη ήταν οι επισκέψεις στα 25 ελληνικά χωριά. Το μεγαλύτερο μέρος των χωριών έχουν το όνομα του χωριού προέλευσης από την Κριμαία. Εδώ θα συναντήσουμε την δεύτερη Γιάλτα, την Παλιά Κριμαία κ.λπ. Υπάρχουν όμως χωριά που έχουν ονόματα δανεισμένα από την ελληνική παράδοση όπως Κωνσταντινούπολη και Μακεδόνοφκα. Επισκεφτήκαμε τα χωριά: Κριμινιόφκα (Τσαρντακλή), Στάρι Κριμ, Σαρτανά, Μάγκους, Γιάλτα και Ουρζούφ. 

            Σε όλα τα χωριά  οι κάτοικοι υποδέχτηκαν τους ομοεθνείς αδελφούς από την Ελλάδα με την πατροπαράδοτη ελληνική φιλοξενία. Πάντα υπήρχε στην υποδοχή το παραδοσιακό ψωμί και αλάτι του καλωσορίσματος ενώ  η ευχή του τόπου «¨Ολα καλά και πάντα καλά» συνόδευε τις εκδηλώσεις. Η έκπληξη παντού ήταν τα ελληνόπουλα που χόρευαν και τραγουδούσαν τους νεοελληνικούς σκοπούς και η ορατή προσπάθεια παντού να διδάξουν και να μάθουν τη νέα ελληνική γλώσσα.

Για τις προσπάθειες αυτές η Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων Ουκρανίας και αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού Αλεξάνδρα Προτσένκο είπε:
» Ο ελληνισμός εδώ πέρασε πολλές δυσκολίες μέχρι να μπορέσει να εκφράσει ελεύθερα, χωρίς φόβο, την ελληνική του ταυτότητα. Ο κύριος σκοπός της Ομοσπονδίας μας είναι να δοθεί η ευκαιρία στα παιδιά μας να αποκτήσουν τη γνώση της νέας ελληνικής γλώσσας για να αισθάνονται εντονότερα την ελληνική ταυτότητα. Αυτό που έχασαν τρεις γενιές Ελλήνων ας βοηθήσουμε να το αποκτήσουν τα παιδιά μας. Έχουμε ήδη καταρτήσει πρόγραμμα για την αναγέννηση της ελληνικής γλώσσας που προβλέπει όλες τις φάσεις μέχρι το έτος 2.000″.

Οι προτάσεις των Ελλήνων της Ουκρανίας

            Οι Έλληνες της Ουκρανίας είναι ήδη οργανωμένοι σε πλήθος πρωτοβάθμιων συλλόγων. Έχουν ήση συγκροτήσει το δευτεροβάθμιο όργανό τους, την Ομοσπονδία Ελληνικών Συλλόγων Ουκρανίας και δραστηριοποιούνται δυναμικά για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του ελληνικού πληθυσμού της Ουκρανίας και για την αναγέννηση του ελληνικού πολιτισμού. Έχουν ήδη καταρτίσει μακρόπνοο πρόγραμμα δράσης με στόχο την ανάπτυξη του εθνικού πολιτισμού για την περίοδο 2.000.

            Στο πρόγραμμα διαβάζουμε:

            «Η ανάπτυξη του εθνικού ελληνικού πολιτισμού στοχεύει σε αναγέννηση των πολιτιστικών παραδόσεων του ελληνικού λαού και στην εκπαίδευση των διανοουμένων. Στη βάση της έχει τις τρισχιλιόχρονες παραδόσεις του ελληνικού πολιτισμού και υπηρετεί το στόχο της ανάπτυξης ενός επιστημονικού δυναμικού και της εθνικής αυτοσυνείδησης του ελληνικού λαού της Ουκρανίας. Οι θεμελιώδεις άξονες του προγράμματός μας είναι:

            –η αναγέννηση και η  ανάπτυξη του εθνικού επιπέδου των Ελλήνων

            –η ανάπτυξη του γενικού μορφωτικού επιπέδου του ελληνικού λαού,

            –η ανάπτυξη καλών σχέσεων με όλους τους υπόλοιπους λαούς της Ουκρανίας,

            –η αρμονική συνύπαρξη του εθνικού ελληνικού πολιτισμού με τον πολιτισμό των άλλων εθνικοτήτων της Ουκρανίας,

            –οργανική σύνδεση της ανάπτυξης του εθνικού ελληνικού πολιτισμού με την επιστημονική έρευνα«.

            Ιδιαίτερη έμφαση έδωσαν οι εκπρόσωποι της Ομοσπονδίας στο Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού επισημαίνοντας ότι το Παράρτημα το οποίο λειτουργεί στην Οδησσό δεν μπορεί να καλύψει τις πολιτιστικές ανάγκες του ελληνισμού της Ουκρανίας, εφόσον απέχει περίπου 700 χιλιόμετρα από τις περιοχές συμπαγούς εγκατάστασής τους. Πρότειναν την μεταφορά μέρους των δραστηριοτήτων στη Μαριούπολη και στη στέγασή τους στο νεοκλασσικό κτίριο που παραχώρησε ο δήμος της πόλης στην Ομοσπονδία. Τόνισαν ότι η πολιστιστική παρέμβαση στην ουκρανική κοινωνία θα είναι αποτελεσματικότερη εάν βασιστεί στον ελληνικό πληθυσμό, ο οποίος είναι πλήρως ενσωματωμένος στη χώρα αυτή και διαθέτει σημαντική διανόηση και προσβάσεις.

Στιγμιότυπο από το συνέδριο

Τα συμπεράσματα του Συνεδρίου

                Το Συνέδριο ήταν ένα σημαντικό επιστημονικό γεγονός εφόσον συναντήθηκαν οι Έλληνες επιστήμονες με τους Ουκρανούς συναδέλφους τους και είχαν την ευκαιρία να αντιληφθούν την πολύ σοβαρή επιστημονική δουλειά που γίνεται στην Ουκρανία για την ιστορία του ελληνισμού της περιοχής.

                Το Συνέδριο «Ελλάδα-Ουκρανία: Η εμπειρία των φιλικών σχέσεων και οι προοπτικές συνεργασίας» που έλαβε χώρα από 24-26 Μαϊου 1996, κάλυψε πολλές ενότητες θεμάτων: Την αρχαία ιστορία και αρχαιολογία, την ιστορία των Ελλήνων της Ουκρανίας, τις ελληνο-ουκρανικές σχέσεις, τη φιλοσοφία, τα εκπαιδευτικά και διδακτικά προβλήματα, τη γλωσσολογία, τις φιλολογικές σπουδές, τα εθνογραφικά προβλήματα, οικολογικά προβλήματα κ.λπ.

                Περισσότεροι από 150 επιστήμονες από την Ελλάδα και την Ουκρανία παρουσίασαν τις εργασίες τους στα παράλληλα τραπέζια που οργανώθηκαν.

                Στο τέλος κατατέθησαν προτάσεις και εξήχθησαν συμπεράσματα. Τα κυριώτερα από αυτά είναι τα εξής:

                –Να θεσμοθετηθούν, ανά διετία, οι επιστημονική συναντήσεις,

                –να μονιμοποιηθεί ο ελληνο-ουκρανικός επιστημονικός διάλογος με την έκδοση περιοδικού,

                –να ιδρυθεί στο Ανθρωπιστικό Ινστιτούτο Μαριούπολης επιστημονικό και πολιτιστικό κέντρο για τη συστηματικότερη μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού των Ελλήνων της Αζοφικής,

                –να εκδοθεί βιογραφικό λεξικό για τους Έλληνες της Ουκρανίας,

                –να εκδοθεί πλήρες λεξικό των ελληνικών τοπωνυμίων της νοτιο-δυτικής Ουκρανίας,

                –να εκπονηθεί σειρά μαθημάτων για φοιτητές με θέμα τις ελληνο-ουκρανικές σχέσεις,

                –να εκδοθεί βιβλίο για τις σταλινικές διώξεις της περιόδου 1937-1938 κατά των Ελλήνων της Ουκρανίας,

                –να μελετηθούν συστηματικά οι εκτοπίσεις στη Σιβηρία των Ελλήνων της Κριμαίας,

                –να δημιουργηθεί ενιαία επιστημονική-ερευνητική ομάδα για τις αρχαιολογικές έρευνες στην Ουκρανία και στην Ελλάδα,

                –να συντονιστούν όλες οι έρευνες που στοχεύουν στη διερεύνηση του φαινομένου των ελληνικών διαλέκτων της Αζοφικής,

                –να οργανωθούν ειδικά σεμινάρια για τις ελληνικές διαλέκτους,

                –να οργανωθούν ετήσιες γλωσσολογικές συναντήσεις του Πανεπιστημίου του Ντονιέτσκ με τα ελληνικά Πανεπιστήμια κ.λπ.

                Ενδιαφέρον είχαν οι προτάσεις για κοινή οικολογική δράση μεταξύ των Ελλήνων και των Ουκρανών όσον αφορά την μελέτη των περιβαλλοντικών προβλημάτων.

                Στο Συνέδριο παραβρέθηκε και ο αντιπρόεδρος της Ουκρανικής κυβέρνησης κ. Κούρας, ο οποίος ζήτησε την στενότερη συνεργασία των ελληνικών πανεπιστημίων με το Ανρωπιστικό Ινστιτούτο της Μαριούπολης με στόχο να αποτελέσει το τελευταίο  το επίσημο  ακαδημαϊκό κέντρο του ελληνισμού στην Ουκρανία.

                Στο Συνέδριο έλαβαν μέρος και εκπρόσωποι όλων των ελληνικών ομοσπονδιών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Ρωσία, Γεωργία κ.λπ.). Εξέθεσαν τους προβληματισμούς τους και τις προτάσεις του για την μεγιστοποίηση της ελληνικής πολιτισμικής παρέμβασης στον παρευξείνιο χώρο.

Αποχαιρετώντας τους συνέδρους

Προτάσεις προς το Ι.Ε.Π.

                Το Συνέδριο της Μαριούπολης και η ευαισθητοποίηση των ανθρώπων της Ελλάδας είναι ένα παρήγορο σημάδι ότι επιτέλους θα ξεκινήσει η πραγματοποίηση μακρόπνοοων και εμπνευσμένων προγραμμάτων σε μια περιοχή που ανέκαθεν συνιστούσε φιλικό χώρο προς τον ελληνισμό.

                Όσον αφορά της δραστηριοποίηση του Ι.Ε.Π. στον χώρο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης προτείνω τα εξής:

                1. Για την Ουκρανία: Μεταφορά μέρους των δραστηριοτήτων του Παραρτήματος Οδησσού στη Μαριούπολη ή στο Κίεβο. Να αναπτυχθεί συνεργασία με το Ανθρωπιστικό Ινστιτούτο της Μαριούπολης, το οποίο αποτελεί τον βασικό φορέα διάδοσης της νέας ελληνικής γλώσσας στην Ουκρανία.

                Στα πλαίσια του Συνεδρίου οι διοργανωτές ζήτησαν από το ΙΕΠ να συμβάλλει με κάποιο ποσό στα έξοδα που ήδη έχουν γίνει και να προσκαλέσει τον καθηγητή Κωνσταντίνο Μπαλαμπάνοφ καθώς και τον πρύτανη του πανεπιστημίου του Ντονιέτσκ, παράρτημα του οποίου αποτελεί το Ανθρωπιστικό Ινστιτούτο, για συνομιλίες.

                2. Για τη Ρωσία:   Να επιδιωχθεί πολιτιστική παρέμβαση μέσω της ενίσχυσης της πανεπιστημιακών τμημάτων νέας ελληνικής που υπάρχουν στο Κρασνοντάρ και το Πετιγόρσκ. Να χρησιμοποιηθεί ως βάση για ανάπτυξη ελληνικής πολιτισμικής δραστηριότητας το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο «Αριστοτέλης» το οποίο εδρεύει στη Σταυρούπολη του Βόρειου Καυκάσου και βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πολύ σημαντικής ελληνικής παρουσίας. Στο χώρο αυτό η Ελλάδα έχει σημαντικά συμφέροντα εφόσον κατοικεί μια πολυάριθμη και οικονομικά εύρωστη ελληνική κοινότητα (περίπου 150.000 άτομα). Επίπλέον  χώρος αυτός, τόσο η Περιφέρεια Κρασνοντάρ όσο και η Περιφέρεια Σταυρούπολης που βρίσκονται στο ρωσικό νότο αποτελούν πολύ σημαντικό πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο ολόκληρης της Ρωσίας.

                3. Για τον Καύκασο: Να ενισχυθεί το τμήμα νέας ελληνικής του Πανεπιστημίου της Τιφλίδας καθώς και οι πολιτιστικές δραστηριότητες της Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων Γεωργίας.

                4. Για την Κεντρική Ασία: Να επιδιωχθεί η δημιουργία Παραρτήματος του ΙΕΠ στην Τασκένδη, πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν. Ο χώρος της Κεντρικής Ασίας έχει τεράστια πολιτική και οικονομική σημασία. Παρότι είχε ήδη αρχίσει μιας μεγάλης έκτασης διείσδυση της Τουρκίας, εν τούτοις υπάρχει αυξημένη δυνατότητα για ελληνική παρουσία. Η ελληνική παρουσία μπορεί να βασιστεί στην ύπαρξη ελληνικών κοινοτήτων αλλά και στο θρύλο του Μεγάλου Αλεξάνδρου που έχει ενσωματωθεί στις λαϊκές παραδόσεις των χωρών αυτών. Έδρα του Παραρτήματος της Τασκένδης μπορεί να είναι το οίκημα που στεγάζει το Σύλλογο των Ελλήνων της πόλης. Το οίκημα βρίσκεται στην καρδιά της πόλης και μπορεί να προσφερθεί από τους εκεί Έλληνες.

                5. Ερευνητική Δράση: Το ΙΕΠ θα έπρεπε να αναλάβει ερευνητική δραστηριότητα για την διάσωση των τεκμηρίων της ελληνικής παρουσίας στον παρευξείνιο χώρο. Έτσι για παράδειγμα μπορεί να αναλάβει την μεταφορά στην Ελλάδα με μικροφίλμς όλων των πολύ σημαντικών ελληνικών εφημερίδων που έβγαιναν στην περιοχή και βρίσκονται σήμερα σε μουσεία και αρχεία της Μόσχας. Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας προσπάθειας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια για την προβολή του ΙΕΠ είτε με εκδόσεις είτε με εκθέσεις.

         –Να εκδοθεί πλήρες λεξικό των ελληνικών τοπωνυμίων της νοτιο-δυτικής Ουκρανίας,

                –να εκπονηθεί σειρά μαθημάτων για φοιτητές με θέμα τις ελληνο-ουκρανικές σχέσεις,

                –να εκδοθεί βιβλίο για τις σταλινικές διώξεις της περιόδου 1937-1938 κατά των Ελλήνων της Ουκρανίας,

                –να μελετηθούν συστηματικά οι εκτοπίσεις στη Σιβηρία των Ελλήνων της Κριμαίας…

——————

 (*) Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας-συγγραφέας. Υπηρέτησε στη Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού και στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού. Η μελέτη του «Παρευξείνιος Διασπορά. Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές ακτές του Εύξεινου Πόντου» βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.

Aπό την αποχαιρετιστήρια γιορτή που οργάνωσαν οι Έλληνες της Αζοφικής

Οι μπάμπουσκες του Λένιν, oι Gretsiski Rayion και η κριτική του Πούτιν

Στο Διάγγελμά του ο Πούτιν με το οποίο αιτιολόγησε τη στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία ανάφερε ότι: «…η σύγχρονη Ουκρανία δημιουργήθηκε εξ ολοκλήρου από τη Ρωσία, ή ακριβέστερα, από την μπολσεβίκικη, τη κομμουνιστική Ρωσία. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε σχεδόν αμέσως μετά την επανάσταση του 1917, με τον Λένιν και τους συνεργάτες του να το επιχειρούν με πολύ ωμό τρόπο στην ίδια τη Ρωσία, με την απόσχιση, την απόσπαση μέρους των ιστορικών εδαφών της

Αποφεύγοντας να συζητήσουμε για τα λάθη του Λένιν, τα οποία τα επισήμανε με ιδιαίτερα εύστοχο τρόπο η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ας δούμε το πώς αντιμετωπίστηκε το πολύπλοκο εθνικό ζήτημα στις εποχές μεταξύ της ύπαρξης της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και της δημιουργίας της Σοβιετικής Ένωσης.

Την προσοβιετική εποχή το πρόβλημα της πολυμορφίας αντιμετωπίστηκε με τη δοκιμασμένη συνταγή του μεγαλορωσικού πανσλαβισμού: βίαιη αφομοίωση. Την περίοδο που μεσολάβησε μεταξύ της αντι-τσαρικής  επανάστασης του Φεβρουαρίου του ’17 και της μπολσεβικικής του Οκτωβρίου, οι εξελίξεις στα εδάφη που κάποτε καταλάμβανε η Ρωσική Αυτοκρατορία κινήθηκαν στην κατεύθυνση δημιουργίας εθνών-κρατών.

Ο εθνοτικός χάρτης της Σοβιετικής Ένωσης

Οι σημερινές εθνικές αντιπαραθέσεις εμφανίστηκαν και τότε με ιδιαίτερη ένταση. Κάθε εθνική ομάδα προσπάθησε με πολιτικά και στρατιωτικά μέσα να εξασφαλίσει την κυριαρχία της επί του εδάφους που θεωρούσε ότι της ανήκει. Ακόμα και οι πολυάριθμες ελληνικές κοινότητες θα οργανώσουν τα δικά τους ένοπλα τμήματα, θα διατυπώσουν αξιώσεις αυτονομίας και θα συγκρουστούν με τα κυρίαρχα έθνη της περιοχής, Γεωργιανούς και Αρμένιους, στην προσπάθεια να κατοχυρώσουν τα δικά τους συμφέροντα.

Η επανάσταση των μπολσεβίκων θα βάλει τέλος στις διεργασίες αυτές, θα ενσωματώσει βίαια τις ανεξάρτητες αστικές Δημοκρατίες (ουκρανική, αρμενική και γεωργιανική) που δημιουργήθηκαν είτε μετά την Φεβρουαρινή Επανάσταση του ’17 είτε μετά την αποχώρηση των Γερμανών από τα εδάφη που τους είχε παραχωρήσει ο Λένιν με τη Συνθήκη του Μπρεστ Λιτόφσκ (Μάρτιος ’18).

Η πολιτική του Λένιν

Οι μπολσεβίκοι θα επιχειρήσουν να επιλύσουν το εθνικό ζήτημα με νέους τρόπους. Κατά τις πρώτες δεκαετίες, οι μπολσεβίκοι θα κινηθούν στην αντίθετη κατεύθυνση απ’ αυτή της τσαρικής Ρωσίας. Ο Λένιν στην πολιτική του αντίληψη θεωρούσε ότι οι εθνικοί-δημοκρατικοί αγώνες και η σοσιαλιστική επανάσταση συνδέονταν με μια βαθύτατη διαλεκτική σχέση. Σε αντίθεση με τον Στάλιν, αντιλαμβανόταν τη σημασία του εθνικού συναισθήματος των καταπιεσμένων πληθυσμιακών ομάδων. Κατά τα πρώτα έτη της εξουσίας του έγινε προσπάθεια να εφαρμόσει ένα σύστημα που θα επέτρεπε αφενός να ανθίσει ο πολιτισμός των εθνοτήτων στο συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο και αφετέρου να εξασφαλιστούν τα δικαιώματά τους μέσα από μια συγκεκριμένη διοικητική δομή. Στη βάση αυτή δημιουργήθηκε το σοβιετικό διοικητικό σύστημα που έμοιαζε, λίγο ή πολύ, με τις μπάμπουσκες. Δηλαδή με το ρωσικό παιχνίδι, όπου πολλές κούκλες βρίσκονται η μια μέσα στην άλλη.

Έτσι,  μέσα στη Σοβιετική Ένωση δημιουργήθηκαν  οι Σοβιετικές Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες, οι οποίες περιείχαν τις Αυτόνομες Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες, που με τη σειρά τους περιείχαν Αυτόνομες Περιοχές. Ακόμα και οι Έλληνες της ΕΣΣΔ διέθεταν τέσσερεις Αυτόνομες Περιοχές μέχρι το 1937, στις περιοχές που πλειοψηφούσαν εθνικά. Τρεις στην Ουκρανία (περιοχή Ντονιέτσκ-Μαριούπολη), μία στη Νότια Ρωσία (Κουμπάν-Κρίμσκαγια) και ετοιμάζονταν να ιδρύσουν και πέμπτη στην περιφέρεια του Σοχούμι στην Αμπχαζία (Καύκασος-Γεωργία), όπου υπήρχαν περισσότερα από 40 ελληνικά χωριά αλλά δεν πρόλαβαν γιατί ενέσκηψε η εποχή του Στάλιν

The Brotherhood of Nations, 1927. Found in the collection of Russian State Library, Moscow. (Photo by Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)

Η σταλινική πολιτική

Στην εποχή του Στάλιν θα αλλάξουν πολλές από τις λενινιστικές σταθερές. Στη θέση της ανάπτυξης των εθνικών πολιτισμών θα προωθηθεί ο εκρωσισμός. Πολλές μικρές εθνότητες, που οι σταλινικοί θεωρούσαν ότι διέθεταν «μητέρα-πατρίδα» κάπου στη Δύση θα αντιμετωπιστούν συλλήβδην ως «εχθροί του κράτους» με τραγικές επιπτώσεις στη φυσική τους υπόσταση. Στην περιοχή του Καυκάσου θα βρεθούν στο στόχαστρο της ρατσιστικής πολιτικής των σταλινικών, οι μουσουλμανικές πληθυσμιακές ομάδες (Τσετσένοι, Μεσχετίνοι, Ιγκουσέτιοι κ.ά), καθώς και οι Έλληνες. Μόνο ο θάνατος του Στάλιν απέτρεψε τις προσπάθειες βίαιης καταστολής και μεγαλύτερων εθνικών ομάδων, όπως οι Ουκρανοί ή οι Αμπχάζιοι.

Η εκτόπιση πολλών εθνικών ομάδων στη Σιβηρία και στην Κεντρική Ασία και η απόδοση των περιουσιών τους και των εδαφών τους σε άλλες εθνότητες διατηρεί μέχρι και σήμερα πολλούς λόγους για την εμφάνιση εθνικών αντιδικιών και συγκρούσεων. Έτσι, οι εθνικές εκκρεμότητες παρέμειναν και εμφανίστηκαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα τη μετασοβιετική εποχή.

Όμως, η κύρια αιτία που συντηρεί τις σύγχρονες εθνικές συγκρούσεις, είναι η προσπάθεια των κυριάρχων εθνικών ομάδων να επιβάλλουν ένα καθεστώς απόλυτου ελέγχου σε μια πολυεθνική περιοχή. Οι περιοχές άλλων εθνοτήτων που ως Αυτόνομες Δημοκρατίες βρέθηκαν μέσα στην επικράτεια της παλιάς Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας που με τη σοβιετική κατάρρευση μεταλλάχθηκε σε έθνος-κράτος, βρέθηκαν στο στόχαστρο των νέων εθνικιστικών γραφειοκρατιών. Έτσι μια σειρά από συγκρούσεις ξέσπασαν σ’ όλη την έκταση της Σοβιετικής Ένωσης. Από την περιοχή των Γκαγκαούζων στη Μολδαβία και την Υπερδνειστερία, μέχρι την Κριμαία, την Τσετσενία, την Νότια Οσετία, το Ναγκόρνο Καραμπάχ, την Αμπχαζία επαναλήφθηκε ακριβώς το  ίδιο σκηνικό.

Σίγουρα αποτελεί «ιστορική φάρσα» το γεγονός ότι ενώ η Δύση εγκαταλείπει τη μορφή του έθνους-κράτους ως μη παραγωγική και διαμορφώνει νέες πολυεθνικές δομές τύπου Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ίδια στιγμή στην Ανατολή αρχίζει η εποχή του έθνους-κράτους. Στα παλιά πολυεθνικά κομμουνιστικά κράτη που κατέρρευσαν -κυρίως Σοβιετική Ένωση και Γιουγκοσλαβία- δρομολογήθηκε στη δεκαετία του ’90 η διαδικασία διαμόρφωσης έθνους-κράτους. Είναι μια μοναδική αντινομία, όπου ενώ ο φυσικός χρόνος μεταξύ Δύσης και Ανατολής είναι ο ίδιος, εν τούτοις ο ιστορικός χρόνος  διαφέρει κατά πολύ.

Πριν τους συντρίψει ο σταλινισμός: H πολιτιστική ανάπτυξη των Ελλήνων της Μαριούπολης κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου

Του  ΒΛΑΣΗ ΑΓΤΖΙΔΗ[1]

Οι Έλληνες της Μαριούπολης αποτελούν σήμερα ένα από τα τελευταία εναπομείναντα συμπαγή μέρη του παρευξείνιου ελληνισμού. Οι περιπέτειες αυτού του άγνωστου, αλλά εκπληκτικού ελληνικού κόσμου, συγκροτούν μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες σελίδες των Ελλήνων. Μια από αυτές τις ιστορικές περιπέτειες, σχετίζεται με τη σοβιετική εμπειρία των παρευξείνιων ελληνικών κοινοτήτων. Εμπειρία, που κατά την περίοδο του μεσοπολέμου -μετά την οριστική εδραίωση του κομμουνιστικού συστήματος και το τέλος των εμφύλιων και εθνικών συγκρούσεων- ανέδειξε μια ενδιαφέρουσα πολιτιστική ελληνική έκφραση -καθεστωτική φυσικά- για να τελειώσει στα σταλινικά γκουλάγκ.

 

Ελληνίδες που έχασαν τη ζωή τους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί

Η ελληνική πολιτιστική αναγέννηση

Η πολιτιστική ανάπτυξη των Ελλήνων της Μαριούπολης, όπως και της υπόλποιπης Σοβιετικής Ένωσης, ήταν από τις προτεραιότητες του νέου συστήματος.[2] Η ιεράρχηση της πολιτιστικής ανάπτυξης στις πρώτες θέσεις καθορίστηκε από την πίστη των νέων κυρίαρχων ότι με την «πνευματική άνοδο των μαζών» θα ηττηθεί ο «συντηρητισμός» και «οι αντιδραστικές δυνάμεις.» Για την υλοποίηση των στόχων θεωρήθηκε πρωταρχική η οργάνωση ενός ελληνικού εκδοτικού οίκου, o oποίος θα ανταποκρινόταν στις μεγάλες ανάγκες που είχαν προκύψει και θα βοηθούσε τα Ελληνικά Κομμουνιστικά Τμήματα.

            Το πρώτο μέλημα του Ελληνικού Τυπογραφείου θα ήταν η έκδοση μιας καθημερινής ελληνικής εφημερίδας, η οποία θα ήταν όργανο των κομμουνιστικών τμημάτων και θα επηρέαζε τις πολιτικές και ιδεολογικές επιλογές του ελληνικού πληθυσμού. Για την ίδρυση του τυπογραφείου, το Ελληνικό Κομμουνιστικό Τμήμα του Νοβοροσίσκ του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος καλούσε όλα τα αντίστοιχα Ελληνικά Τμήματα να κάνουν γνωστές τις προτάσεις τους για το πού θα έπρεπε να εγκατασταθεί το Κεντρικό Τυπογραφείο, για να μπορεί εύκολα να ανταποκρίνεται στις ανάγκες όλου του ελληνισμού. Καλούσε τις άλλες τοπικές εφημερίδες να διαθέσουν τα επιπλέον τυπογραφικά στοιχεία που τους περίσσευαν. Εκτός από την έκδοση ημερήσιας ελληνικής εφημερίδας, το Κεντρικό Τυπογραφείο είχε ως στόχο να συγκεντρώσει τις καλύτερες δυνάμεις απ’ τον ελληνισμό της Ρωσίας, ώστε να εκδίδει στην ελληνική γλώσσα την πλούσια ρωσική επαναστατική φιλολογία και να βοηθά τις σχολικές εργασίες με την έκδοση ή την ανατύπωση νέων σχολικών βιβλίων, συμβατών με το νέο σοβιετικό σύστημα.

       Στην κατεύθυνση των προτάσεων αυτών συγκροτήθηκαν τα δύο μεγάλα «ελληνικά εκδοτικά.» Ο εκδοτικός οίκος «Κομμουνιστής» («Κομυνιςτις»)[3], με έδρα το Ροστόβ επί του Ντον για τους Έλληνες της νότιας Ρωσίας και της Υπερκαυκασίας, και ο εκδοτικός οίκος «Κολεχτιβιστής» («Κολεχτι­βιςτις»), με έδρα τη Μαριούπολη για τον ελληνισμό της Ουκρανίας. Συνολικά δημιουργούθηκαν τέσσερις ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι: στο Ροστόβ, στην Κρίμσκαγια, στη Μαριούπολη και στο Σοχούμι. Ο εκδοτικός οίκος «Κομμουνιστής» άρχισε τη δραστηριότητά του πιθανόν πριν από το 1928, ενώ ο εκδοτικός οίκος «Κολεχτιβιστής» άρχισε τη δράση του το 1930.

       Πριν από τη λειτουργία των δύο ελληνικών αυτών εκδοτικών οίκων, στα πλαίσια του «Κεντρικού Εκδοτικού των Εθνοτήτων της ΕΣΣΔ», λειτουργούσε στη Μόσχα, έως το 1929, ελληνικός εκδοτικός οίκος. Το πρώτο βιβλίο που τύπωσαν οι μοσχοβίτικες εκδόσεις ήταν ένα αναγνωστικό για ενήλικες του Δ. Ν. Σαβώφ με τίτλο Κόκκινες Αχτίδες. Αλφαβητάριο για τους ηλικιωμένους αγράμματους. Από τον εκδοτικό αυτό οίκο κυκλοφόρησαν άλλες δύο τουλάχιστον εκδόσεις. Τα επόμενα βιβλία προέρχονταν από το Ροστόβ επί του Ντον το 1928. Ηταν εκδόσεις του «Κραινατσιστάτ του Βόρειου Καυκάσου».[4] Απ’ αυτές τις εκδόσεις τυπώθηκε και η Γραμματική της νεοελληνικής γλώσσας του Κ. Τοπχαρά.

       Επίσης, πριν από τη δημιουργία στο Δονμπάς του ελληνικού εκδοτικού οίκου «Κολεχτιβιστής», εκδόθηκαν δύο βιβλια για τα ελληνικά πράγματα της Ουκρανίας. Το πρώτο εκδόθηκε το 1932 στα ουκρανικά από τη λαογράφο Κασάνδρας Κοστάν με το ψευδώνυμο της Αλεξάνδρας Κωνσταντίνωφ και αναφέρεται σε έργα Ελλήνων λαϊκών ποιητών και συγγραφέων σε ουκρανική μετάφραση. Το δεύτερο, επίσης στα ουκρανικά, εκδόθηκε από τον Γιάλη το 1931 στο Χάρκοβο. Αναφερόταν στην πολιτική οργάνωση των ελληνικών χωριών της Ουκρανίας, στην οικονομική τους κατάσταση, στην εκπαίδευση και στις πολιτιστικές τους δραστηριότητες.[5]

       Με τη δημιουργία των εκδόσεων «Κομμουνιστής» και «Κολεχτιβιστής» άρχισε η περίοδος της ύπαρξης ολοκληρωτικά ελληνικών εκδοτικών οίκων. Ο σημαντικότερος από τους δύο αυτούς εκδοτικούς οίκους ήταν αυτός του «Κομμουνιστή», ο οποίος εξέδιδε και την ομώνυμη εφημερίδα. Η εφημερίδα Κομμουνιστής αποτελούσε τη συνέχεια της εφημερίδας Σπάρτακος και είχε τη μεγαλύτερη κυκλοφορία απ’ όλες τις ελληνικές εφημερίδες της Σοβιετικής Ένωσης. Η εκδοτική ομάδα του «Κομμουνιστή» ανέλαβε την έκδοση όλων των ελληνικών σχολικών βιβλίων. Το ίδιο έκανε και ο εκδοτικός οίκος του «Κολεχτιβιστή» με έδρα το Δονμπάς της νότιας Ουκρανίας, ο οποίος λειτουργούσε στα πλαίσια του ουκρανικού κρατικού εκδοτικού οίκου των εθνικών μειονοτήτων. Εξέδιδε ελληνικά βιβλία στη δημοτική και στα μαριουπολίτικα. Ως εκδοτική αρχή αναφέρεται άλλοτε ο “Κολεχτι­βιστής” και άλλοτε οι ουκρανικές κρατικές εκδόσεις.

       Οι εκδόσεις αυτές στην Ουκρανία αποτελούσαν συνέχεια της εκδοτικής προσπάθειας της ίδιας ομάδας που εξέδιδε την εφημερίδα Κολεχτιβιστής στην μαριουπολίτικη διάλεκτο.[6] Στην Μαριούπολη υπήρχε συγκροτημένη ελληνική φιλολογική ομάδα, η οποία υπέγραφε στην εφημερίδα διάφορα κείμενα. Η ταύτιση της σύνταξης του Κολεχτιβιστή και της φιλολογικής ομάδας είναι εμφανής. Για παράδειγμα, χαιρετίζοντας τη δεκάχρονη φιλολογική δράση του «ποιητή του κάρβουνου», συνυπέγραφαν «Η κολεχτίβα των συνεργατών της σύνταξης και η Μαριουπολίτικη ρωμαίικη φιλολογική γρούπα.»

       Aπό το 1933 άρχισε η έκδοση του λογοτεχνικού περιοδικού Νεότητα και του παιδικού Πιονέρος. Οι ελληνικές εκδόσεις του Δονμπάς κυκλοφόρησε τις Φλογομηνύτρες Σπίθες, μια συλλογή με τα καλύτερα έργα των Ελλήνων λογοτεχνών της Ουκρανίας. Σε αντίθεση με τις εκδόσεις «Κομμουνιστής», που εξέδιδε πλήθος βιβλίων γενικότερου ενδιαφέροντος, ο «Κολεχτιβιστής» επικέντρωνε το ενδιαφέρον του σε λογοτεχνικά και σχολικά βιβλία. Την επιμέλεια των σχολικών βιβλίων είχε ο δάσκαλος Αμφικτύων Δημητρίου. Μερικά παιδικά βιβλία ήταν ιδιαίτερα προσεγμένα, όπως για παράδειγμα το έγχρωμο παιδικό βιβλίο του Σ. Μάρσακ με τίτλο Ι πόστα, το οποίο αναφέρεται στις ταχυδρομικές υπηρεσίες και προσπαθούσε να μυήσει τα παιδιά στις αντίστοιχες διαδικασίες.

       Μεταξύ των εκδόσεων του εκδοτικού οίκου του Δονμπάς ξεχωρίζουν έργα των Τσέχοφ και Πούσκιν σε μετάφραση στα μαριουπολίτικα από τον Γκεόργκι Κοστοπράφ. Εμφανίστηκαν επίσης λαϊκοί ποιητές και λογοτέχνες, οι οποίοι εμπνέονταν από την επανάσταση και τους στόχους της. Τα έργα τους δημοσιεύονταν στον Κολεχτιβιστή στα μαριουπολίτικα και στη δημοτική. Τέτοια περίπτωση είναι ο «ποιητής-σαχτιόρος», δηλαδή «ποιητής- ανθρακωρύχος», Π. Μπεσποστζάντνι. Ο νέος αυτός εργάτης-ποιητής έγραφε επηρεασμένος από τη ζωή του ανθρακωρύχου: «Ολα τα ποιήματά του είναι γραμμένα απ’ τη ζωή των ανθρακωρύχων για αυτό και είναι σημαδεμένα με το δικό του βίωμα, με την σκέψη του. Μεγάλο θυμό έχει… για την πρότερη παλαιά κατάσταση και μεγάλη αγάπη για το καινούριο Δονμπάς.»[7] Στην εφημερίδα Κολεχτιβιστής συναντούμε έργα του ποιητή αυτού στη μαριουπολίτικη διάλεκτο σε μεταφράσεις του Γ. Κοστοπράφ και Α. Σαπουρμά και στη δημοτική σε μετάφραση του Αμφικτύωνα Δημητρίου.

       Η σημαντικότερη φυσιογνωμία στο χώρο των γραμμάτων ήταν ο Γιώργης Κοστοπράφ. Διαμορφωμένος στο πνεύμα της νέας περιόδου αφομοίωνε δημιουργικά τα πλούσια στοιχεία της λαϊκής ποίησης. Τα καλύτερα ποιήματά του τα έγραφε στη διάλεκτο της Μαριούπολης. Έγινε μέλος της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων και εκπροσώπησε την ελληνόφωνη σοβιετική λογοτεχνία στο 1ο Συνέδριο των Σοβιετικών Συγγραφέων, που συνήλθε στη Μόσχα. Ο ακαδημαϊκός Μaxim Rilski θα γράψει αργότερα: «Ο Γ. Κοστοπράφ είναι ένας από τους πρωτεργάτες της ελληνόφωνης σοβιετικής λογοτεχνίας, ένας πατριώτης-ποιητής με μεγάλο ταλέντο… Ένας ποιητής που περιέγραψε με μεγάλη δύναμη τους σοσιαλιστικούς μετασχηματισμούς στη Σοβιετική Ένωση, τη ζωή και την εργασία των σοβιετικών ανθρώπων.»

Η εφημερίδα και ο εκδοτικός οίκος «Κολεχτιβιστής»

       Οι εκδόσεις «Κολεχτιβιστής» τύπωσαν τέσσερα πρωτότυπα έργα του Κοστοπράφ. Απ’ αυτά ξεχωρίζει το επικό ποίημα Λάμπος (1932), το οποίο ήταν αφιερωμένο στον αγώνα των μπολσεβίκων παρτιζάνων της Αζοφικής εναντίον των ένοπλων «αντεπαναστατικών» ομάδων του Σκουρό και του Μαχνό. Ο Λάμπος, νεαρός Έλληνας, παρουσιάζεται στο ποίημα ως «αγωνιστής για την ευτυχία του λαού.»[8] Το καλύτερο έργο του Κοστοπράφ είναι το έπος Λεόντης Χονα­γμπέη, το οποίο εκδόθηκε το 1934. Ο κεντρικός ήρωας του έργου είναι ο Έλληνας λαϊκός ποιητής Λεόντης, ο οποίος εκφράζει το μίσος κατά των ντόπιων Ελλήνων κουλάκων των ελληνικών χωριών της Αζοφικής, που εκμεταλλευόταν τους φτωχούς αγρότες. Η βασική αρχή που εκφράζεται από τον Λεόντη είναι: «Οταν ο λύκος λυπηθεί το αρνάκι, τότε και ο πλούσιος θα λυπηθεί το φτωχό.» Παράλληλα με την καταγγελία της εκμετάλλευσης ο Γ. Κοστοπράφ περιέγραφε με πολύ τέχνη την αγάπη του Λεόντη με την ελληνοπούλα Μαρία Κοσκός. Τα πρώτα ποιήματα του ποιητή εκδόθηκαν το 1933 με τον τίτλο Τα πρώτα βήματα. Το τελευταίο έργο του που τυπώθηκε ήταν το Καλημέρα ζήσιμο, δηλαδή Καλημέρα ζωή, το 1937. Η γραμμή της ομάδας του «Κολεχτιβιστή» ήταν ότι: «Η ελληνιζάτσια πρέπει να ξυπνήσει.»[9] Στην κατεύθυνση αυτή συναντούμε πολλές φορές, σε κείμενα γραμμένα στα μαριουπολίτικα, τη χρήση ελληνικών όρων, ενώ η αντίστοιχη ρωσική ή ταταρική λέξη, που ήταν περισσότερο γνωστή στους αναγνώστες βρισκόταν σε παρένθεση.

       Η έκδοση της εφημερίδας Κολεχτιβιστής είχε αρχίσει στο Ντονιέτσκ τουλάχιστον τρία χρόνια πριν από την ίδρυση του εκδοτικού οίκου στο Δονμπάς. Πιθανότατα το πρώτο φύλλο της εφημερίδας κυκλοφόρησε στις 27 Οκτωβρίου 1930. Η πρώτη έκδοση ήταν μικρού σχήματος, δισέλιδη. Το σύνθημα «Προλετάριοι όλου του κόσμου ενωθείτε» βρισκόταν στο πάνω μέρος της πρώτης σελίδας, όπως ακριβώς σ’ όλες τις υπόλοιπες εφημερίδες της Σοβιετικής Ένωσης. Ο υπότιτλος ήταν: «Βδομαδιάτική ελληνική εφημερίδα της Μαριουπολίτικης επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος μπολσεβίκων Ουκρανίας.» Στα πρώτα φύλλα χρησιμοποιήθηκε η δημοτική με αρκετά στοιχεία της τοπικής ελληνικής διαλέκτου. Στη συνέχεια η εφημερίδα πέρασε στη μαριουπολίτικη διάλεκτο. Στη γραφή της εφημερίδας τηρούνταν οι αρχές της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1926.

Η ελληνική εφημερίδα που εξέδιδε το εκδοτικό «Κολεχτιβιστής» στην τοπική ελληνική διάλεκτο

            Από το 1930-1931 η εφημερίδα ήταν εβδομαδιαία, για να γίνει δισεβδομαδιαία από το 1933. Από το 1935 κυκλοφορούσε μέρα παρά μέρα. Στη θεματολογία της περιλαμβάνονταν πολιτικά θέματα και ανταποκρίσεις από τις ελληνικές κοινότητες της Αζοφικής. Ο προβληματισμός για το εκπαιδευτικό πρόβλημα και το γλωσσικό ζήτημα απασχολούσε σοβαρά την εκδοτική ομάδα του Κολεχτιβιστή, ενώ από τις στήλες της εφημερίδας παρουσιάζονταν στοιχεία σχετικά με τον αναλφαβητισμό των ελληνικών πληθυσμών και τη λειτουργία των ελληνικών σχολείων. Aπό απολογισμούς της ίδιας εφημερίδας συμπεραίνεται πως τα δύο πρώτα χρόνια της κυκλοφορίας της απασχολούνταν στη σύνταξη εννέα άτομα, ενώ στο πρώτο φύλλο απασχολούνταν μόνο δύο άτομα. Το 1934 οι εργαζόμενοι έφτασαν τους 14. Το 1930 η εφημερίδα τυπώθηκε σε 500 μόνο αντίτυπα για να φτάσει τα 3.000 το 1933 με στόχο τις 6.000. Βασικά στελέχη του Κολεχτιβιστή ήταν ο ποιητής Γκεόργκι Κοστοπράφ, ο Αμφικτύων Δημητρίου, που χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο «Μαρμαρινός» σε ανάμνηση της καταγωγής του από το νησί του Μαρμαρά, ο Γιάλης, ο Γ. Δ. Λεωνίδας κ.ά. Με την εφημερίδα συνεργάζονταν ευκαιριακά Ελλαδίτες και Κύπριοι, όπως ο Πλουτής Σέρβας που αργότερα έγινε γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου.

Εν Κατακλείδι!

            Όλες αυτές οι προσπάθειες, συνδυασμένες με τις αντίστοιχες πολιτικές των Ελλήνων στο πλαίσιο του δύσκολου σοβιετικού περιβάλλοντος, συνιστούν ένα μοναδικό εγχείρημα και αποτελούν την ύστατη απόπειρα του ευξεινοποντιακού ελληνισμού να κατοχυρώσει την παρουσία του, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ελληνικού κράτους στο βαλκανικό Νότο. Τραγική όμως, είναι η κατάληξη του εγχειρήματος αυτού, εφόσον οι πρωταγωνιστές του θα πέσουν θύματα του σταλινικού Μολώχ την μετά το ‘37 εποχή, όταν στη θέση της πολυπολιτισμικής αντίληψης, εδραιώνεται η αφομοιωτική, εκρωσιστική πολιτική. Τα χιλιάδες θύματα και οι δεκάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι στην Κεντρική Ασία -λίγα μόλις χρόνια από τη γενοκτονία που πραγματοποίησαν οι Τούρκοι εθνικιστές στα νότια παράλια της Μαύρης Θάλασσας- σηματοδοτούν το τέλος του παλιού, πολύμορφου, ελληνικού κόσμου.

Το διάταγμα της Μεγάλης Αικατερίνης (Μάρτιος 1778) για τη μετοικεσία των Ελλήνων από την Κριμαία στην Αζοφική

[1]  Διδάκτωρ σύγχρονης ιστορίας-μαθηματικός, https://kars1918.wordpress.com/

[2]    Βλέπε: Βλάσης Αγτζίδης, Παρευξείνιος Διασπορά. Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές περιοχές του Εύξεινου Πόντου, Αθήνα, εκδ. Κυριακίδη, 1997.

[3]       Για την ευκολία της ανάγνωσης, οι τίτλοι στην φωνητική γραφή θα έπονται της γραφής στο 24γράμματο αλφάβητο. Για τη φωνητική γραφή και την αντικατάσταση του 24γράμματου αλφαβήτου με το 20γράμματο ελληνικό, έγινε στο πλαίσο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1926 και σχετιζόταν με την επικράτηση των ακραίων δημοτικιστικών θέσεων και το ευνοϊκό κομμουνιστικό περιβάλλον. Στη πραγματικότητα, η μεταρρύθμιση αυτή ολοκλήρωνε τη διαδικασία απλοποίησης της γραφής, πρώτο βήμα της οποίας είναι η επιβολή του μονοτονικού συστήματος.

                Η μεταρρύθμιση έγινε σε δύο στάδια. Σε Πανενωσιακή Συνδιάσκεψη των Ελλήνων διανοουμένων στη Μόσχα το 1926 αποφασίστηκε η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στη θέση της καθαρεύουσας και η αντικατάσταση του εικοσιτετραγράμματου αλφαβήτου με το εικοσαγράμματο. Με την απόφαση αυτή: καταργήθηκαν οι δίφθογγοι, διατηρήθηκαν μόνο το «ι» και το «ο», στη θέση του «ου» καθιερώθηκε το «υ», στη μικρογράμματη γραφή παρέμεινε μόνο το «ς» ενώ καταργήθηκε το «σ», τα διπλά σύμφωνα γράφονταν αναλυτικά (δηλαδή το «ξ» ως «κς» και το «ψ» ως «πς») και καθιερωνόταν το ενωτικό  στις κτητικές αντωνυμίες. Η τελική απόφαση για το γλωσσικό ζήτημα πάρθηκε στην Πρώτη Πανενωσιακή Ελληνική Σύσκεψη που έγινε στις 21 Απριλίου του 1934 στη Μόσχα. Με βάση την απόφαση αυτή η επίσημη ελληνική γλώσσα στη Σοβιετική Ένωση θα ήταν η δημοτική και όχι η ποντιακή. Για τα συνέδρια του 1926 και του 1934 με τα οποία επιβλήθηκε η δημοτική γλώσσα και η φωνητική γραφή βλ. Δ. Γληνός, «Η σημερινή Σοβιετική Ρωσσία», περ. Νέος Κόσμος, 15 Δεκεμβρίου 1934, Βλάσης Αγτζίδης, Ο ελληνικός Τύπος στη Σοβιετική Ένωση. Η περίπτωση της εφημερίδας Κόκινος Καπνας (1932-1937), ό.π, του ιδίου, «Το γλωσσικό ζήτημα στις ελληνικές κοινότητες της πρώην ΕΣΣΔ (1905-1938)»,  περ. Αντί,  τεύχ. 585 1 Σεπτεμβρίου 1995, σ. 42-45, Απόστολος Καρπόζηλος, «Ρωσο-ποντιακά», Αρχείον Πόντου, τόμ. 38 1984, σ. 153-176.

[4]       Απόστολος και Μάρθα Καρπόζηλου, «Ελληνοποντιακά βιβλία στη Σοβιετική Ενωση», Αρχείον Πόντου, τόμ. 42 1985 σ. 58-59.

[5]       Απόστολος Καρπόζηλος, «Το εκδοτικό «Κολεχτιβιςτις»», εισήγηση στο Διεθνές Συνέδριο Η ελληνική διασπορά της Ρωσίας από την άλωση της Κων/πολης έως τις μέρες μας, Αθήνα, 1992 (από τα απομαγνητοφωνημένα πρακτικά.)

[6]       Tα άρθρα που φιλοξενούνται στις στήλες του «Κολεχτιβιςτι» είναι κατά κανόνα γραμμένα στο ιδίωμα των ελληνικών χωριών Σαρτανά και Τσερμαλίκ. Στην περιοχή της Αζοφικής υπάρχουν πέντε ελληνικές διάλεκτοι. Ο καθ. Σοκολόφ, βασιζόμενος στη συγγένεια και τους κοινούς τύπους με την δημοτική όπως και με τον βαθμό ανάμιξης ξένων στοιχείων, πρότεινε την εξής κατάταξη κατά χωριά: 1) Διάλεκτος Γιάλτας και Ουρζούφ, 2) Στίλας, Κωνσταντινούπολης και Μπαλσόϊ Γιανισόλ, 3) Μπάλσαγια Καρακούμπα, Νοβαγια Καρακού­μπα, Μπουγκάς, 4) Σαρτανά, Τσερμαλίκ, Μακεντόνοφκα, 5) Τσερντακλί, Μάλλι Γιανισόλ, Νόβιι Γιανισόλ. [Απόστολος Καρπόζηλος, «Οι Ελληνες της Μαριούπολης (Ζντάνοφ) και η διάλεκτός τους», ό.π., σ. 106-108.]

[7]       Το δημοσιευμένο κείμενο στην μαριουπολίτικη γλώσσα είναι το εξής: «Ολα-τ τα πιίματα ίνε γραμένα απ’ το ζίςιμο τον ςςαζτιότον για κε ίνε ςιδεμένα με δικό-τιν το ζίςιμο μετο νυνιζμά-τιν. Μεγάλο χολί έχι ο ς. Μπεςποςτζάντνι για το παλέο εμπριζνό κε μεγάλι χαρά κε αγάπ ςτο κενυριο Ντονπάς» (Γ.Κ., «Για τα έργα τυ ς. Π. Μπεςποςτζαντνι. (Πιιτις τυ Ντονμπας)», εφημ. Κολεχτιβιςτις, αριθ. 47(291), 6 Ιουνίου 1934, σ. 3.

[8]       Γιώργης Λαζαρίδης, «Γιώργης Κοστοπράφ, ταλαντούχος Ρουμαίος ποιητής αγωνιστής», εφημ. Νέος Δρόμος, αριθ. 219 (3962) 13 Νοέμβρη 1973, σ. 2.

[9]       Mε τον όρο «ελληνιζάτσια» εννοεί την «προπαγάνδα ελληνικότητας.»

Tι θυμίζει η αναγνώριση της ανεξαρτησίας των αυτόνομων περιοχών του Ντομπάς

Του Βλάση Αγτζίδη

Η αναγνώριση της ανεξαρτησίας των δύο αυτονομημένων περιοχών του Ντομπάς (Λουγκάνσκ, Ντονιέτσκ) ως υποτελή ανεξάρτητα κράτη θυμίζει δομικά το ίδιο που έκανε η Τουρκία μετά την εισβολή του 1974. Όταν αναγνώρισε ενάντια σε κάθε διεθνή σύμβαση και κανόνα το 1983, τις κατεχομενες περιοχές στην βόρεια Κύπρο ως ανεξάρτητο κράτος..

Την δομική ομοιότητα έρχεται να υποστηρίξει και ο χαρακτηρισμός των ρωσικών στρατευμάτων που εγκαθίσταται στις αυτόνομες περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας ως «Ειρηνευτική Δύναμη», μιας και ακριβώς την ίδια έκφραση χρησιμοποιεί και η Τουρκία για το στρατό Κατοχής στην Κύπρο..

Mε κόκκινο τα νέα αναγνωρισμένα κράτη.
Στην περιοχή του Ντομπάς υπάρχουν και ελληνικά χωριά στη ζώνη των αυτονομιστών

Βεβαίως η τουρκική πρόκληση είναι πολύ περισσότερο έντονη και ακραία από αυτή του Πούτιν γιατί χαρακτηρίστηκε από εισβολή ενός κράτους στα εδάφη ενός άλλου, προβαίνοντας σε πρωτοφανείς ωμότητες κατά του άμαχου πληθυσμού και γενικευμένη εθνική εκκαθάριση….

Οπότε η ελληνική κυβέρνηση έχει ένα θεόσταλτο δώρο αυτή τη στιγμή: να αξιοποιήσει την όποια Δυτική ευαισθησία και να καταγγείλει την αντίστοιχη τουρκική πολιτική. Το χρωστά εξάλλου στον κυπριακό λαό που εξαιτίας της χουντικής ελλαδικής πολιτικής  βιώνει την κατοχή και την προσφυγιά.

Η ανάδειξη του εγκλήματος της Τουρκίας ενάντια στην Κύπρο είναι ο μόνος τρόπος να αντιστρέψει το κλίμα που καλλιεργεί εις βάρος της Ελλάδας η επεκτατική Τουρκία, η οποία αυτή τη στιγμή διοικείται από το ισλαμιστές και ακροδεξιούς. Δυστυχώς όμως, κρίνοντας τη δήλωση Μητσοτάκη και την απουσία κάθε διασύνδεσης της ρωσικής πολιτικής με την τουρκική κατοχή της Κύπρου αντιλαμβανόμαστε ότι στις κυβερνώσες ελλαδικές ελίτ δεν υπάρχει η πρόθεση σύνδεσης της αυθαίρετης πολιτικής του Πούτιν με την αντίστοιχη τουρκική πολιτική που αναγνώρισε τα κατεχόμενα στον Βορρά της Κύπρου ως ανεξάρτητο υποτελές σ’ αυτήν κράτος.

Επιπτώσεις στον ελληνισμό της Αζοφικής

Στην περιοχή κατοικεί μια πολυάνθρωπη ελληνική κοινότητα που κυμαίνεται μεταξύ 90-100.000 ατόμων. Εξάλλου και η ίδια η πόλη της Μαριούπολης ιδρύθηκε από Έλληνες της Κριμαίας στα τέλη του 18ου αιώνα μαζί με 23 αμιγή ελληνικά χωριά.

Στα όρια της αυτόνομης περιοχής που αναγνωρίστηκε από τη Ρωσία ως ανεξάρτητο κράτος υπό την επωνυμία «Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονιέτσκ»,  βρίσκονται κάποια ελληνικά χωριά, ενώ τα περισσότερα βρίσκονται στην ουκρανική πλευρά. Έτσι από εδώ και πέρα ένα μέρος του ίδιου πληθυσμού θα είναι Ρώσοι πολίτες, ενώ οι υπόλοιποι Ουκρανοί. Επιπλέον, η ρωσική μειονότητα είναι μεγαλύτερη από το 20% του συνολικού πληθυσμού της Ουκρανίας, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των Ουκρανων πολιτών στην Ανατολική και νότια Ουκρανία είναι ρωσόφωνοι.

Με την αναγνώριση ανεξαρτησίας ενός πολύ μικρού μέρους των Ρώσων ή των ρωσόφωνων, ο Πούτιν βαθαίνει το ρήγμα και αποκόπτεται από τον κύριο όγκο αυτών των πληθυσμών..

Η γνώμη μου είναι ότι θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει την ισχύ του για συνολικές ρυθμίσεις στην Ουκρανία, εφ΄ όσον ο μεγάλος του στόχος είναι η κατοχύρωση της ενσωμάτωσης της Κριμαίας. Αντί να βρεθεί ένας τρόπος αξιοπρεπούς για όλους επανένωσης της περιοχής, επιλέχθηκε αυτός ο τρόπος που οξύνει τα πράγματα στο όνομα των γεωπολιτικών συμφερόντων και των ενεργειακών ανταγωνισμών…

smart

Αναμνηστικά σήματα από το ετήσιο φεστιβάλ τον Ελλήνων της Αζοφικής που γίνεται στη Μαριούπολη κάθε χρόνο υπό την επωνυμία «Μέγα Γιορτή».

Η δήλωση του Πούτιν για την δημιουργία της Ουκρανίας ως τεχνητό δημιούργημα και την καταγγελία της πολιτικής που ακολούθησαν οι απολυταρχικοί κατά τα άλλα μπολσεβίκοι στο πολύπλοκο εθνικό ζήτημα, παρέπεμπε περισσότερο σε μια παραδοσιακή αντίληψη που αμφισβητούσε τη σημασία των υπόλοιπων σύνοικων εθνών. Και παράλληλα απομείωνε  μια πολιτική που ακολουθήθηκε στο Μεσοπόλεμο με επιτυχία. Επιπλέον οδήγησε στην εμπέδωση εθνικών ταυτοτήτων σε προνεωτερικούς πληθυσμούς. Με τη διαδικασία αυτή  διαμορφώθηκαν τα έθνη των Τουρκμένιων, των Ουζμπέκων, των Καζάχων, των Κιργίζιων των Μολδαβών κ.ά.. Στο πλαίσιο αυτής της αντίληψης  επιλέχθηκε μια διοικητική δομή που περιλάμβανε τις 15 Σοβιετικές Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες που εντός τους βρίσκονταν οι Αυτόνομες Σοσ. Δημοκρατίες,, στο έδαφος των οποίων υπήρχαν και εθνικές περιοχές των διαφορετικών εθνοτήτων. Έως το 1937 που άρχισε η σταλινική τρομοκαρτία και οι Σοβιετικοί Έλληνες διέθεταν τέσσερεις τέτοιες Εθνικές Περιοχές (Gretsiksi Rayon). Μια στη Νότιο Ρωσία και τρεις στην περιοχή της Μαριούπολης (Ντονιέτσκ).

Τέτοιες Αυτόνομες Σοβιετικές Δημοκρατίες εντός των ευρύτερων Δημοκρατιών ήταν  Κριμαία, την Τσετσενία, την Αμπχαζια και τη Νότια Οσετία, ενώ αντίστοιχο ήταν και το  Κοσσυφοπέδιο στη σχετικά αντίστοιχη διοικητική δομή της Γιουγκοσλαβίας.

Έχει ενδιαφέρον το κείμενο του Τρότσκι με τίτλο «Το Πρόβλημα της Ουκρανίας» (1939), όπου υποστήριζε ότι η ουκρανική εθνογένεση είχε ολοκληρωθεί. Επίσης έγραψε: «Μετά την κατάκτηση της εξουσίας, έλαβε χώρα μια σοβαρή πάλη στο κόμμα για την επίλυση των πολυάριθμων εθνικών προβλημάτων που κληρονομήθηκαν από την παλιά τσαρική Ρωσία. Υπό την ιδιότητά του ως Λαϊκός Επίτροπος των Εθνοτήτων, ο Στάλιν αντιπροσώπευε πάντα την πιο συγκεντρωτική και γραφειοκρατική τάση. Αυτή εκδηλώθηκε ιδιαιτέρως στα ζητήματα της Γεωργίας και της Ουκρανίας….     Το ζήτημα της τύχης της Ουκρανίας έχει τεθεί στην πλήρη έκτασή του. Χρειάζεται ένα σαφές και συγκεκριμένο σύνθημα που να αντιστοιχεί στη νέα κατάσταση. Κατά τη γνώμη μου, μόνο ένα τέτοιο σύνθημα μπορεί να υπάρξει αυτή τη στιγμή: Μια ενωμένη, ελεύθερη και ανεξάρτητη Σοβιετική Ουκρανία των εργατών και των αγροτών.»

Η τουρκική πολιτική

Η Τουρκία επιχειρώντας να αποκτήσει ρόλο περιφερειακής υπερδύναμης, παρεμβαίνει στις εξελίξεις με πολλούς τρόπους. Κατ’ αρχάς είναι εμφανές ότι η πολιτική της είναι πλέον ιμπεριαλιστική. Κατέχει με τη βία το 37% του κυπριακού εδάφους και το 5% του συριακού. Και στις δύο περιοχές έχει προβεί σε εθνική εκκαθάριση. Στην δε κατεχόμενη Κύπρο έχει διαπράξει και πολιτιστική γενοκτονία.

Επίσης η στρατιωτική επιβολή, μετά από κατάληψη, ιδιαίτερου καθεστώτος στις δύο νησίδες των Ιμίων – οι οποίες αναμφίβολα είναι ελληνικό εθνικό έδαφος  με την Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947- επιβεβαιώνει τον δομικό πλέον επεκτατισμό των κυρίαρχων μιλιταριστικών ελίτ.

Παράλληλα έχει κάνει στρατιωτική επέμβαση σε Λιβύη και Ναγκόρνο Καραμπάχ, ενώ υλοποιεί σχέδιο περικύκλωσης της Ελλάδας μέσω Αλβανίας και αμφισβητεί με τη στρατιωτική βία δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο.

 Στην αναζωπύρωση της πρόσφατης ουκρανικής κρίσης είχε σημαντικό ρόλο πουλώντας τα επιθετικά ντρόουν στην κυβέρνηση του Κιέβου, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν κατά των αυτόνομων περιοχών σε μια πρώτη παραβίαση των Συνθηκών του Μινσκ.

Μετά την αναγνώριση της ανεξαρτησίας των δύο αυτόνομων περιοχών του Ντομπάς τόσο το τουρκικό Υπ.Εξ. όσο και ο πρόεδρος Ερντογάν καταδίκασαν την ρωσική κίνηση. Όμως τις πραγματικές τουρκικές απόψεις τις εξέφρασε σε κείμενό του στην Ντόιτσε Βέλε ο  εξ απορρήτων σύμβουλος του Ερντογάν Ιμπαχίμ Καλίν: «Έχουμε να κάνουμε με νέες προκλήσεις τον 21ο αιώνα, άρα χρειαζόμαστε νέους κανόνες και νέες αρχές, με τις οποίες μπορούν και οι δύο πλευρές να αισθάνονται ασφαλείς»… «Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να ανταποκρινόμαστε σε κάθε αίτημα της Ρωσίας, αλλά θα πρέπει να ακούσουμε τους Ρώσους» …. «κυρώσεις κατά της χώρας δεν αποδίδουν, αλλά μεταθέτουν μόνο το πρόβλημα. Είναι καλύτερα να ακούει κανείς την άλλη πλευρά και να αντιλαμβάνεται τους στρατηγικούς ενδοιασμούς της. Η Ρωσία αισθάνεται να απειλείται από το ΝΑΤΟ και ο Πούτιν 30 χρόνια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης θέλει να χαράξει νέα σύνορα και να ανανεώσει στρατηγικές συμμαχίες».

Επί της ουσίας ο Καλίν κατανοεί ότι ο κόσμος έχει μπει σε περίοδο αποδόμησης του Διεθνούς Δικαίου.  Και βεβαίως οι νέοι κανόνες και οι νέες αρχές που ονειρεύεται είναι αυτές που ανταποκρίνονται στην ιμπεριαλιστική θεώρηση της Τουρκίας που στρέφεται κυρίως κατά της Ελλάδας και της Κύπρου.  Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτή την μεταβατική εποχή, θέτουν με τέτοια ένταση τα ζητήματα κυριαρχίας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.

Ακριβώς γι αυτό, η σύνδεση της όποιας παραβατικής ρωσικής συμπεριφοράς θα έπρεπε απολύτως να συνδεθεί από την ελληνική διπλωματία με την τουρκική. 

Η Ρωσο-ουκρανική αντιπαράθεση και οι επιπτώσεις της στους Έλληνες της Μαριούπολης

Του Βλάση Αγτζίδη (*)

Η όξυνση των σχέσεων «Δύσης» – Ρωσίας με αφορμή την Ουκρανία και την εν δυνάμει ένταξή της στο ΝΑΤΟ, κάνει επίκαιρο το ζήτημα των Ελλήνων της Μαριούπολης και των 25 ελληνικών χωριών της περιφέρειας του Ντονιέτσκ. Η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που διαθέτει αναγνωρισμένη εθνική μειονότητα στη ζώνη του πυρός. Κάτι που κάνει την ειρηνευτική εμπλοκή της απαραίτητη.

Με Έλληνες πολεμιστές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (φωτο Στ. Ελληνιάδης)

Στη Νότια Ουκρανία, στην περιοχή της Αζοφικής θάλασσας, στην Κριμαία, στην Οδησσό κ.α., με βάση την τελευταία σοβιετική απογραφή του 1989, ζούσαν 104.091 Έλληνες. Οι ίδιοι ισχυρίζονται ότι ο πραγματικός τους αριθμός είναι διπλάσιος, εφ’ όσον δεκάδες χιλιάδες Ελληνες αναγκάστηκαν την περίοδο των σταλινικών διωγμών να δηλώσουν ότι τάχα είναι Ρώσοι ή Ουκρανοί. Σήμερα οι Έλληνες που κατοικούν στην περιοχή της Μαριούπολης του Ντονιέτσκ και της υπαίθρου υπολογίζονται σε 90.000. Αυτή τη στιγμή η περιοχή τους βρίσκεται ακριβώς πάνω στη γραμμή αντιπαράταξης των Ουκρανών με τους ρωσόφωνους αυτονομιστές. Τα ελληνικά χωριά Σαρτανά, Τσερμαλίκ, Ταλακόφβα, Κιριλόφκα, Ραζντόλνιε-Καράκουμπα κ.ά βρίσκονται ακριβώς πάνω στη γραμμή των συγκρούσεων από την ουκρανική πλευρά. Ενώ κάποια ελληνικά χωριά, όπως η Στύλα και το Χούταρ-Πετρόφσκογο,  βρίσκονται στην άλλη πλευρά των ρωσόφωνων αυτονομιστών του Ντονιέτσκ, της ονομαζόμενης «Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονιέτσκ» (DNR) που βρίσκεται υπό πλήρη ρωσικό έλεγχο.

Πώς φτάσαμε στη σύγκρουση

Οι ραγδαίες εξελίξεις στην Ουκρανία ξεκίνησαν πριν από οκτώ ακριβώς χρόνια με τη μεγάλη αντιπαράθεση των Ουκρανών -κυρίως των προερχόμενων από τη δυτική Ουκρανία- στον διεφθαρμένο αλλά φιλορώσο πρόεδρο Γιανουκόβιτς. Η ανατροπή θα συμβεί με μια παράξενη λαϊκή «πορτοκαλί επανάσταση» το 2013, στην οποία συμμετείχαν και οργανωμένες νεοναζιστικές ομάδες. Η κρίση επεκτάθηκε στα γεγονότα της Κριμαίας το 2014 που είχαν ως κατάληξη την ενσωμάτωση της χερσονήσου στη Ρωσία. Ακολούθησαν τα δραματικά γεγονότα στην Οδησό και ο εμφύλιος πόλεμος στην νοτιοανατολική Ουκρανία με την αυτονόμηση δύο περιοχών (Λουγκάνσκ και Νονιέτσκ) που συνόρευαν με τα ουκρανορωσικά σύνορα. Σήμερα στην Ουκρανία υπάρχει μια φιλοδυτική ηγεσία υπό τον Ζελένσκι.

Οι εξελίξεις αυτές που σήμερα λαμβάνουν μια δραματική διάσταση, έφεραν και πάλι στην επιφάνεια τους προβληματισμούς για τις ωδίνες της μετασοβιετικής ανασυγκρότησης της Ανατολικής Ευρώπης.

Σε πρώτη φάση οι εξελίξεις στην Ουκρανία φάνηκε ότι αντιστοιχούσαν στη διαφοροποίηση δυτικόφιλων και ρωσόφιλων, που είχε ως βάση τόσο τη γλωσσική διαφοροποίηση (ουκρανόφωνοι – ρωσόφωνοι) όσο και τη θρησκευτική (καθολικοί – ορθόδοξοι). Όμως στην συνέχεια φάνηκε ότι οι αντιθέσεις ήταν περισσότερο πολύπλοκες και αρχικά είχαν και κοινωνικά αίτια που σχετιζόταν με την οικονομική κατάρρευση και την επικράτηση μιας νέας κάστας ολιγαρχών στην ουκρανική κοινωνία. Βεβαίως σήμερα, με την πλήρη εξάρτηση των αυτονομημένων περιοχών από τη Ρωσία, τα κοινωνικά αιτήματα των αυτονομιστών έχουν παραμεριστεί και η σύγκρουση πλέον αφορά αποκλειστικά και μόνο τη διαμόρφωση των γεωπολιτικών ισορροπιών των μεγάλων δυνάμεων. 

Οι Έλληνες της Μαριούπολης

Οι Ελληνες της Μαριούπολης αποτελούν σήμερα ένα από τα τελευταία εναπομείναντα συμπαγή μέρη του παρευξείνιου Ελληνισμού. Οι περιπέτειες αυτού του άγνωστου αλλά εκπληκτικού ελληνικού κόσμου συγκροτούν μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες σελίδες των Ελλήνων. Μία από αυτές τις ιστορικές περιπέτειες σχετίζεται με τη σοβιετική εμπειρία των παρευξείνιων ελληνικών κοινοτήτων.

Εμπειρία, που κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου -μετά την οριστική εδραίωση του κομμουνιστικού συστήματος και το τέλος των εμφύλιων και εθνικών συγκρούσεων- ανέδειξε μια ενδιαφέρουσα πολιτιστική ελληνική έκφραση -καθεστωτική, φυσικά- για να τελειώσει στα σταλινικά γκουλάγκ.

Χάρτης της εμπόλεμης περιοχής. Με κόκκινο τα εδάφη των αυτονομιστών, όπου βρίσκονται και ελληνικά χωριά

Η πολιτιστική ανάπτυξη των Ελλήνων της Μαριούπολης, όπως και της υπόλοιπης Σοβιετικής Ενωσης, ήταν από τις προτεραιότητες του νέου σοβιετικού συστήματος. Η ιεράρχηση της πολιτιστικής ανάπτυξης στις πρώτες θέσεις καθορίστηκε από την πίστη των νέων κυρίαρχων ότι με την «πνευματική άνοδο των μαζών» θα ηττηθούν ο «συντηρητισμός» και «οι αντιδραστικές δυνάμεις». Έτσι καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμουκαι έως το 1937, παρατηρήθηκε μια εκπληκτική ελληνική αναγέννηση στους τόπους που ζούσε ο ελληνισμός στην ΕΣΣΔ. Εκεί δημιουργήθηκε ο εκδοτικός οίκος με την επωνυμία «Κολεχτιβιστής» που εξέδιδε και την αντίστοιχη εφημερίδα. Στην ύπαιθρο της Μαριούπολης όπου υπήρχαν οι μεγάλες αγροτικές καλλιέργειες δημιουργήθηκαν και τρεις αυτόνομες ελληνικές σοβιετικές περιοχές.

Ολες αυτές οι προσπάθειες στο πλαίσιο του δύσκολου σοβιετικού περιβάλλοντος, συνιστούν ένα μοναδικό εγχείρημα και αποτελούν την ύστατη απόπειρα του ευξεινοποντιακού Ελληνισμού να κατοχυρώσει την παρουσία του, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ελληνικού κράτους στο βαλκανικό Νότο. Τραγική όμως είναι η κατάληξη του εγχειρήματος αυτού, εφόσον οι πρωταγωνιστές του θα πέσουν θύματα του σταλινικού Μολώχ την μετά το ’37 εποχή, όταν στη θέση της πολυπολιτισμικής αντίληψης εδραιώνεται η αφομοιωτική, εκρωσιστική πολιτική. Τα χιλιάδες θύματα και οι δεκάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι στην Κεντρική Ασία -λίγα μόλις χρόνια από τη γενοκτονία που πραγματοποίησαν οι Τούρκοι εθνικιστές στα νότια παράλια της Μαύρης Θάλασσας- σηματοδοτούν το τέλος του παλιού, πολύμορφου, ελληνικού κόσμου.

Η αναγέννηση

Με την είσοδο στην εποχή των μεγάλων μεταρρυθμίσεων και η μείωση των κατασταλτικών συμπεριφορών του σοβιετικού κράτους, άρχισε και η αναγέννηση των ελληνικών κοινοτήτων.

Σε μια επίσκεψή μου στην περιοχή την Άνοιξη του 1991, ο τότε εκπρόσωπος του «Ελληνικού Συλλόγου Μαριούπολης», Ι. Α. Γιαλής, μας είπε τα εξής:          «Εμείς οι Ελληνες που ζούμε στη Νότια Ουκρανία έχουμε αρχίσει να οργανωνόμαστε εδώ και λίγον καιρό. Τα δικά μας προβλήματα είναι πολύ πιο δύσκολα από αυτά των Ρώσων ή των Ουκρανών, τουλάχιστον όσον αφορά τα πολιτιστικά ζητήματα. Εμείς λόγω της σταλινικής καταπίεσης έχουμε πρόβλημα γνώσης της ελληνικής γλώσσας. Τώρα μας επέτρεψαν να μαθαίνουμε ελληνικά στα σχολεία και στα πανεπιστήμια, αλλά δεν υπάρχει υποδομή. Δεν έχουμε βιβλία ούτε δασκάλους. Εδώ θα έπρεπε να παρέμβει αποφασιστικά το ελληνικό κράτος.»

            Στην  ερώτησή μου για το αν υπάρχει μετανάστευση προς την Ελλάδα, όπως γίνεται από άλλες περιοχές που κατοικούν Έλληνες (Καύκασος, Κεντρική Ασία) απάντησε: «Από τη Νότια Ουκρανία φεύγουν ελάχιστοι. Επειδή ο Ουκρανικός νότος είναι ευλογημένος τόπος. Εδώ ο ελληνικός λαός μπορεί να ζει καλά. Υπάρχουν μέρη που μοιάζουν πολύ με τα τοπία της Ελλάδας.»

            Για τους προβληματισμούς περί ελληνικής Αυτονομίας που εμφανίστηκαν τότε στους κόλπους της ελληνικής σοβιετικής κοινότητας και διατυπώθηκαν ως αίτημα τον Μάρτιο του 1991 στο Γελεντζίκ, στο πλαίσιο του Α’ Πανσοβιετικού Συνεδρίου αίτημα ο Ι. Γιαλής είπε: «…Μας κάλεσαν τον Απρίλιο του 1991 στη Μόσχα και μας ανακοίνωσαν  ότι σε συνεδρίαση του Ανώτατου Σοβιέτ έγινε η εξής σκέψη: Το Ντονιέτσκ να ανακηρυχτεί σε «περιφέρεια Ντονιέτσκ» (Ντονιέτσκιι Κράϊ), στα πλαίσια της  οποίας θα δημιουργηθεί η «εθνική περιοχή της Μαριούπολης» (Μαριουπόλσκι Νατσιονάλνι Οκρουγκ). Η εθνική αυτή περιοχή θα αποτελείται από την πόλη της Μαριούπολης και τα γύρω ελληνικά χωριά.»

Αυτό σημαίνει ότι οι ρωσικοί προβληματισμοί και οι μεθοδεύσεις για την περιοχή είχαν ήδη ξεκινήσει από την σοβιετική περίοδο. Γνωρίζοντας ότι η επόμενη μέρα θα είναι μια εποχή εθνικών κρατών στα συντρίμμια της Σοβιετικής Ένωσης, επεξεργάζονταν σχέδια για τη γεωπολιτική διαμόρφωση της επόμενης μέρας. Τα έντονα γεγονότα που σημάδεψαν το δεύτερο εξάμηνο του 1991 και η κατάρρευση της ΕΣΣΔ μέσω του ντόμινο ανακήρυξης νέων κρατών μετέθεσε τις όποιες εκκρεμότητες για αργότερα. 

Η σημασία της Ουκρανίας

Η Ουκρανία είχε από παλιά ιδιαίτερο ρόλο στις ρωσικές προτεραιότητες. Στην τσαρική εποχή εκτός από σιτοβολώνας της Ρωσίας και της Ευρώπης ήταν και βασικό κέντρο της βιομηχανίας. Αυτός ο ρόλος συνεχίστηκε και στη σοβιετική εποχή, απαλλαγμένος βέβαια από τις εθνικές σημασιοδοτήσεις της προηγούμενης περιόδου. Όμως με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ όλα αυτά επανήλθαν στην επικαιρότητα.

Η Ρωσική Ομοσπονδία θέλει να περιχαρακώσει το μετασοβιετικό χώρο και κυρίως να εξασφαλίσει ότι οι τρείς σημαντικές γειτονικές χώρες (Ουκρανία, Λευκορωσία, Καζαχστάν) δεν θα ολισθήσουν σε αντιρωσικά στρατόπεδα. Για τη Ρωσία οι τρεις αυτές χώρες αποτελούν τη συνθήκη ασφάλειάς της τόσο από γεωπολιτικής, όσο και από ενεργειακής πλευράς. 

Ακριβώς γι αυτό θέλουν από τη Δύση τη διαβεβαίωση ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί στα όρια της Ρωσίας. Από την άλλη η Δύση θεωρεί αρκετά ισχυρή τη θέση της στο μετασοβιετικό σκηνικό, ώστε να μπορεί να ορίσει αυτόνομα την πολιτική της. Όλα αυτά διαμόρφωσαν μια σχέση ανισορροπίας και χαρακτηρίζεται από δυσπιστία. 

Σαφώς η Ρωσία έχει ορίσει τις δικές της κόκκινες γραμμές και αυτό το έχει αποδείξει στην περίπτωση της Γεωργίας. Ίσως θεωρεί ότι σήμερα είναι η κατάλληλη εποχή να ξεκαθαρίσει τα όρια αυτόνομης πορείας της Ουκρανίας. Θεωρεί ότι η θέση της Δύσης είναι αρκετά υπονομευμένη τόσο από τη στρατιωτική αποτυχία του Αφγανιστάν όσο και από την εμφάνιση και άλλων δυνάμεων που διεκδικούν αναθεώρηση των έως τώρα παγκόσμιων διευθετήσεων.  Επίσης ίσως θεωρεί ότι διευκολύνει τις στοχεύσεις της η απουσία ταυτόσημων συμφερόντων στις χώρες της Δύσης και η απουσία συναντίληψης. Και αυτή η απουσία αποδεικνύεται με την επιφυλακτική στάση της Γερμανίας η οποία εισάγει από τη Ρωσία το 40% του φυσικού αερίου που καταναλώνει.

Αυτό που φαίνεται ως δεδομένο είναι ότι άμεση σύγκρουση Δύσης (ως ΝΑΤΟ ή Ε.Ε.)-Ρωσίας είναι μάλλον ένα απίθανο σενάριο. Οι όποιες στρατιωτικές συγκρούσεις, εφόσον προκύψουν, θα είναι μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας. Και αυτό γιατί αφενός καμιά δυτική χώρα δεν θέλει να εμπλακεί σε πόλεμο με τη Ρωσία και αφετέρου γιατί εφόσον η Ουκρανία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ δεν υπάρχει λόγος ενεργοποίησης του άρθρου 5 περί αλληλεγύης.

Οι ΗΠΑ επιθυμούν να αποτρέψουν κάποια στρατιωτική κίνηση της Ρωσίας που θα γινόταν για να ξεκαθαρίσει πλήρως η θέση ότι ο δικός της λόγος είναι ο καθοριστικός στον χώρο που προέκυψε από τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Και για να πετύχουν την αποτροπή προσπαθούν να συμπήξουν ένα ενιαίο μέτωπο και να απειλήσουν τη Ρωσία με οικονομικές κυρώσεις.

Παράλληλα φωνές σωφροσύνης εκφράζονται και από τη ρωσική πλευρά.

Το καλό σενάριο για την Ελλάδα και τους Μαριουπολίτες

Η καλύτερη εκδοχή για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα είναι να διευθετηθεί η κρίση και να μην απαιτηθεί από την Ελλάδα να διαλέξει στρατόπεδο τη στιγμή της σύγκρουσης, παρότι με την παραχώρηση στους Αμερικανούς βάση στην Αλεξανδρούπολη έχει κάνει ένα βήμα ενάντια στη Ρωσία. Να σημειώσουμε ότι σε πιθανή στρατιωτική εμπλοκή η βάση αυτή θα χρησιμοποιηθεί άμεσα για την υποστήριξη των επιχειρήσεων. 

Πάντως οι Ρώσοι περιμένουν από την Ελλάδα να κρατήσει κάπως αυτόνομη θέση και να μην μετατραπεί σε πλήρες ενεργούμενο των ΗΠΑ. Ακριβώς γι αυτό ο Σεργκέι Λαβρόφ  είπε στον  Δένδια: «εμπιστευόμαστε τους Έλληνες φίλους μας ότι με τη σοφία τους θα κάνουν την επιλογή που ανταποκρίνεται στις πεποιθήσεις τους».

Η εξεύρεση διπλωματικής λύσης θα είναι ευεργετική για τον ελληνισμό της Μαριούπολης, παρόλο που η οκταετής περίπου αντιπαράθεση, η στρατιωτικοποίηση των περιοχών τους  και η εσωτερική κοινωνική κατάσταση και  οικονομική κρίση έχουν δημιουργήσει τεράστια προβλήματα.

Γι αυτό είναι πολύ σημαντικό τόσο η επίσημη Ελλάδα να αυξήσει το ενδιαφέρον για την περιοχή αυτή, όσο και η ελληνική κοινωνία να γνωρίσει και να αγκαλιάσει τον μαριουπολίτικο ελληνισμό… 


Δείτε παλιότερες δημοσιεύσεις πατώντας «enter» επί του τίτλου:

240 χρόνια από την ίδρυση της Μαριούπολης

Οι Έλληνες της Μαριούπολης και το πρόβλημα της Ουκρανίας

Μετονομασία από «Κριμαία» σε «Ταυρίδα»;

Οι Έλληνες της ν. Ουκρανίας και της Κριμαίας: Οι σταλινικές διώξεις

Οι Έλληνες της ν. Ουκρανίας και της Κριμαίας: Η Μαριουπολίτικη διάλεκτος

Οι Έλληνες της ν. Ουκρανίας και της Κριμαίας, και οι μετασοβιετικές ωδίνες

Οι Έλληνες της Ουκρανίας στο μάτι του κυκλώνα…

Οι Έλληνες στο σοβιετικό Μεσοπόλεμο

ΤΟ ΤΑΓΚΑΡΟΝΚ που το λέγαμε «ΤΑΪΓΑΝΙ»

        του Λάμπρου Βαζαίου 

Στο πατρικό μου σπίτι, στην οδό Ευαγγελιστρίας 5 στο Κέντρο της Αθήνας, άκουσα για πρώτη φορά για το Ταϊγάνι. Αργότερα, πολύ αργότερα έμαθα πως η σωστή Ρώσικη ονομασία είναι Ταγκαρόνκ. Τότε λοιπόν στο πατρικό μου,  είχα ακούσει πως ήταν λιμάνι και πως εκεί υπήρχε αξιόλογη Ελληνική παροικία και ζωντανή παρουσία Σαντορινιών.  Στην Κατοχή και στα μετέπειτα χρόνια,  στο γειτονικό  διπλανό σπίτι έμενε από χρόνια το ζεύγος Μπαλαμπάκη. Ο κύριος Σπύρος, όπως τον φωνάζαμε και η γυναίκα του η Γαρυφαλιά, ήταν ζευγάρι περασμένης σχετικά ηλικίας, συνομήλικοι με τον Παππού και την Γιαγιά χωρίς παιδιά, που έδειχναν αδυναμία σε μένα και συχνά παίζανε μαζί μου.

Μου έλεγαν ιστορίες και μου μάθαιναν παιδικά τραγουδάκια περασμένης σίγουρα εποχής, άλλα Ελληνικά και άλλα Ρώσικα. Θυμάμαι ακόμη πως με βοηθούσε και η γιαγιά Ειρήνη να τα αποστηθίζω. Έχει μείνει ακόμη ζωντανό μετά 75 χρόνια το …«κικιρίκου πετουσόκ, ζολοτοϊ γριμπουσόκ, μάσλινα γιαρόβοσκα σόλτο βαμπορόβοσκα». Μιλούσε προφανώς για κάποιον πετεινό και τα κατορθώματα του. Η ακριβής μετάφραση όμως μου διαφεύγει σήμερα!

To παλιό Γυμνάσιο του Τανγκανρόκ όπου συνήλθε το Α’ Πανρωσικό συνέδριο των Ελλήνων. Τον Ιούνιο του 2017 πραγματοποιήθηκε επίσης ένα συνέδριο των ελληνικών
κοινοτήτων της μετασοβιετικής Ρωσικής Ομοσπονδίας
https://kars1918.wordpress.com/2017/06/09/tanganrok/

Ο φιλικός δεσμός των Μπαλαμπάκηδων, με την πατρική μου οικογένεια, είχε ξεκινήσει από την κοινή τους καταγωγή αλλά και την προηγούμενη ζωή όλων στην Ρωσία. Ήταν Σαντορινιοί και ζούσαν  στην Ρωσία, στην Νότια Ρωσία στην Μαύρη Θάλασσα,  οι δικοί μου στην Οδησσό, οι άλλοι στην θάλασσα του Αζοφ, στο Ταϊγάνι. Τα χρόνια πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση και πριν την φυγή όλων το 1920, φαίνεται ότι βλεπόντουσαν συχνά έχοντας και επαγγελματικές συναλλαγές.

Ο Σπύρος Μπαλαμπάκης ήταν ναυλομεσίτης και έμπορος σιταριού και τον θυμάμαι να κουβεντιάζει ρωσικά με την γιαγιά και να λέει τις ιστορίες του σε όλους, μικρούς και μεγάλους. Έλεγε τόσο ενδιαφέροντα πράγματα που έμοιαζαν παραμύθια και είχε τόσο καλό λόγο που όταν τον ακούγαμε του ζητούσαμε πάντα να συνεχίζει, να μην τελειώνουν οι διηγήσεις, πάντα θέλαμε κι’άλλο!  Μας έβαζε σε κόσμο που ήταν σχεδόν μυθικός, σε κόσμο που είχε πλέον χαθεί, σε ιστορίες που δεν ζητήσαμε ποτέ να μάθουμε αν ήταν πραγματικές η τις είχαν φτιάξει κάποιοι παραμυθάδες! Είχε απ’όλα η διήγηση και ο λόγος του, έλεγε για πολεμιστές, για τους εμπόρους και τους μουζίκους, για τους Κοζάκους για τον τσάρο. Για όλα και για όλους μιλούσαν οι ιστορίες του κ. Σπύρου από το Ταϊγάνι, για την Ρωσία που είχε πια χαθεί!

Στο Ταϊγάνι βρισκόντουσαν τα ζυγιστήρια της παραλαβής του σιταριού που θα εξαγόταν στην Ευρώπη. Η Αζοφική θάλασσα είναι ένας μεγάλος αβαθής κλειστός κόλπος που καταλήγει στο σχετικά μικρό άνοιγμα επικοινωνίας της με την Μαύρη Θάλασσα όπου βρίσκεται το λιμάνι του Κερτς. Το Ταϊγάνι στον μυχό της Αζοφικής ήταν αβαθές λιμάνι που δεν επέτρεπε την προσόρμιση μεγάλων πλοίων παρά μόνο κάποιων Αιγαιοπελαγίτικων μπρικιών και των σκαφών με επίπεδη καρίνα όπως τα σλέπια. Σ’αυτά φορτωνόντουσαν στο Ταϊγάνι τα εμπορεύματα, κυρίως το σιτάρι και διασχίζοντας την Αζοφική μεταφορτωνόντουσαν στα μεγαλύτερα πλοία που περίμεναν στο Κέρτς για να συνεχίσουν το ταξίδι προς την Μεσόγειο περνώντας τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλια.

Ήταν οι αρχαίοι δρόμοι που διέσχιζαν την Νότια Ρωσία φθάνοντας στον Κιμμέριο Βόσπορο, το Κερτς. Η γεωπολιτική σημασία της περιοχής είχε προσελκύσει τους Αρχαίους Έλληνες, τους Μιλήσιους που έχτισαν ευδαίμονες πολιτείες και ίδρυσαν λιμάνια Οι Κιμμέριοι, τα ντόπια Σκυθικά φύλα που παλεύανε με τα Βασίλεια του Μιθριδάτη, οι Βυζαντινοί και ο Άρχοντας Θεόδωρος ο τελευταίος Έλληνας αυθέντης, κατόπιν, οι Βενετσιάνοι και οι Γενουάτες με τους εμπορικούς σταθμούς τους, οι Τούρκοι που για χρόνια προσπαθούσαν να καταλάβουν την περιοχή, οι Τάταροι και το Χανάτο τους. Ο κύκλος θα κλείσει με τις  άγριες μάχες του πολέμου,  με τους Χιτλερικούς να αγωνίζονται μάταια να ριζώσουν στο Κερτς για να ανοίξουν δρόμο για τα πετρέλαια του Καυκάσου που θα άλλαζαν τις τύχες του Β΄Παγκόσμιου Πολέμου. Οι Έλληνες όμως ήταν και είναι πάντα εκεί, από την πρώτη εγκατάσταση τους στο Παντικάπαιον, αφού πρώτα ο Ηρακλής όργωσε με τον μυθικό ταύρο την Ταυρική, μέχρι τους Ουρούμ, τον Μαριουπολίτικο Ελληνισμό της Σύγχρονης Ουκρανίας   και το εξεγερμένο Ντονέτσκ.    

 Οι Βαλλιάνοι οι ιστορικοί Κεφαλλονίτες, οι Σιφναίοι και οι Σαντορινιές οικογένειες κρατούσαν τις διαδικασίες του εμπορίου με μεγάλη επιτυχία. Τα περισσότερα ζυγιστήρια των σιτηρών, έλεγε ο κύριος Μπαλαμπάκης, τα διαχειριζόντουσαν Σαντορινιές οικογένειες. Οι περιγραφές του έμειναν στην μνήμη όλων και συζητιόντουσαν πολλά χρόνια μετά. Οι ζυγιστές έλεγε λοιπόν, είχαν δίπλα τους πάντα ένα «μαυράδι»! Δεν ήταν άλλο από κάποιον νεαρό πρόσφατα αφιχθέντα από την Σαντορίνη συγγενή συνήθως της οικογένειας των ζυγιστών. Ήταν έντονα μαυριδερός μικρόσωμος και αδύνατος, πολύ αδύνατος ακόμη και λυμφατικός, από την κακή διατροφή στο νησί. Αυτός λοιπόν έλεγε ο κ. Σπύρος ανεβάζοντας την ένταση της διήγησης, κατά διαστήματα σαλτάριζε κρυφά στην παλάντζα και εξασφάλιζε κάποιο επιπλέον κέρδος στο ζύγι!

Ξαναγυρίζουμε όμως στις ιστορίες μας με την μνήμη να αναζητά στον κύριο Σπύρο Μπαλαμπάκη, την Γαρυφαλλιά την γυναίκα του και όλους τους δικούς μου ανθρώπους τα κομμάτια του τελευταίου παζλ, αυτού που ακόμη με  παιδεύει με τις λεπτομέρειες της εικόνας! Έτσι λοιπόν ακούγαμε οι μικρότεροι τότε, για την δυστυχία της κακής σοδειάς, που έπεφτε στα σπιτικά των Μουζίκων, στα χωριά της Ρωσίας, στην απέραντη κοιλάδα του Ντον, στα ατέλειωτα χωράφια του Καζάν στο εσωτερικό της Νότιας Χώρας. Ο απόηχος έφτανε λοιπόν στον Τσάρο και όλοι περίμεναν την επόμενη κίνηση. Ο Τσάρος, ο πατερούλης για τον λαό του, (αυτό μένει ως κομμάτι μη συζητήσιμο στην ιστορία μας!), περίπου κάθε τέσσερα χρόνια, καλούσε τον Αταμάνο των Κοζάκων στο Τσάρκογιε Σέλο, τα θερινά ανάκτορα, γιατί όλα αυτά γινόντουσαν πριν μπεί ο βαρύς Ρώσικος Χειμώνας. Η κουβέντα ήταν σχεδόν πάντα ίδια. Ο Τσάρος  ζητούσε από τον Αρχηγό των Κοζάκων 4 συντάγματα για τον πόλεμο και ένα σύνταγμα για την φρουρά του! Η Απάντηση του Αταμάνου έτοιμη εκ των προτέρων, ήταν η συναλλαγή για  μεγαλύτερο η περιορισμένο πογκρόμ!

Οι Κοζάκοι ξεκινούσαν από τα χωριά τους, συγκροτούσαν τις μονάδες τους,  με τις εικόνες του Χριστού μπροστά, τους παππάδες και τις εικόνες του Τσάρου μαζί τις σημαίες τους. Έπαιρναν πίσω όσα οι τοκογλύφοι είχαν αρπάξει (με τον σχετικό τόκο βέβαια!), ξαναέδιναν στους πεινασμένους μουζίκους τα «κλεμμένα», αραίωναν λίγο την πληθυσμιακή πυκνότητα των εβραίικων πληθυσμών αποκαθιστώντας έτσι, με τον δικό τους Κοζάκικο τρόπο τα δίκια του Λαού! Ο Λαός ανάσαινε, γινόντουσαν λιτανείες με μπροστά τους παππάδες, τις εικόνες και την εικόνα του «πατερούλη» και τις υπέροχες μπάσες φωνές της χωριάτικής χορωδίας. Οι Κοζάκοι φορούσαν στραβά τις παπάχες τους, έπιναν καβάλα «μπίστρα-μπίστρα» την τελευταία βότκα τους και γύριζαν στα δικά τους τα χωριά.

Εδώ όμως ο αφηγητής έκανε την βασική κοινωνική του παρέμβαση. Οι μουζίκοι έλεγε οδηγώντας τεράστιες, τερατώδεις βοϊδάμαξες έφερναν το σιτάρι κατ’ευθείαν στην παραλαβή-ζυγιστήριο. Η εκτίμηση της ποιότητας, εμπειρικά πάντα, γινόταν λίγο πριν. Ο Μαρής Βαλλιάνος είχε γίνει πολύ γνωστός για το ταλέντο και την ικανότητα να εκτιμά την ποιότητα των σιτηρών με ακρίβεια μόνο με την αφή και την παρατήρηση του σιταριού μέσα στην χούφτα του! Οι Σαντορινιοί ζυγιστές-ναυλομεσίτες είχαν κερδίσει την εκτίμηση των μουζίκων γιατί σε αντίθεση με τους Εβραίους ανταγωνιστές πλήρωναν αμέσως, με ζωντανά λεφτά. Παρέβλεπαν έτσι οι χωρικοί κάποιες μικροπονηριές γιατί οι άνθρωποι μας απέφευγαν τις χειμωνιάτικες συναλλαγές! Τα δάνεια του χειμώνα, όταν ιδίως η σοδειά δεν ήταν καλή, τα έκαναν οι Εβραίοι. Τα συστήματα τοκογλυφικού δανεισμού που επικρατούσαν στις επαρχίες του εσωτερικού της αχανούς χώρας, έφταναν σε σημείο που  να εξαθλιώνουν τους χωρικούς παίρνοντας ολόκληρη την σοδειά και συχνά τα χωράφια και τα υποστατικά. Την διαφορά όμως στην θάλασσα του Αζώφ, στο Αρχαίο Παντικάπαιον, την έκαναν οι συναλλαγές με τους Έλληνες στο Ταϊγάνι!

Εδώ καλό είναι να γίνουν κάποιες διευκρινήσεις. Η έντονη εμπορική και γενικά επαγγελματική και κάποτε ακόμη και κοινωνική αντιπαράθεση των ανθρώπων μας με το εβραϊκό στοιχείο, ήταν φανερή. Ήταν δυνατοί έμποροι οι Έλληνες στην Ρωσία, με αξιόλογη θέση στην οικονομία της χώρας. Τα προνόμια που τους έδιναν οι νόμοι και τα Αυτοκρατορικά ουκάζια, το ομόδοξο που τους κατέτασσε ως μικρά αδέλφια των Μεγαλορώσων, ήταν σοβαρά πλεονεκτήματα απέναντι σε άλλες εθνότητες. Η δική μου εκτίμηση είναι πως η υπαρκτή επιχειρηματική κυρίως αντιπαλότητα εβραίων και Ελλήνων στην Τσαρική Ρωσία δεν απέκτησε τότε στοιχεία αντισημιτισμού. Η αντιπαλότητα φαίνεται πως κορυφώθηκε με την λειτουργία της Ελληνικής Συνεταιριστικής «Τράπεζας» στην Οδησσό που «ανθρώπεψε», όπως έλεγαν τον δανεισμό και χτύπησε καίρια την τοκογλυφία.  Μετά την επικράτηση όμως του Σοβιετικού καθεστώτος τα πράγματα άλλαξαν.  Στην πρώτη φάση της Επανάστασης, με το δεδομένο της εβραϊκής καταγωγής κορυφαίων στελεχών του Κόμματος, ο εβραϊσμός ενοχοποιήθηκε για τις διώξεις του Ελληνικού Στοιχείου, δίκαια η άδικα δεν ξέρω! Στα μετέπειτα χρόνια δεν παρατηρήθηκαν τέτοια φαινόμενα, αλλά το κακό είχε γίνει. Στην Οδησσό οι φήμες μιλούσαν ότι με την επικράτηση τότε των εβραίων στο τοπικό Σοβιέτ, αμέσως μετά  ακολούθησε το ξερίζωμα των Ελλήνων και πως ο πρώτος Δήμαρχος μετά την πτώση του Υπαρκτού ήταν εβραϊκής καταγωγής! Υπαινικτικά και όχι από όλους, αυτά λεγόντουσαν στις συζητήσεις παλιότερα. Σήμερα τα πιο πολλά έχουν ξεχαστεί και σίγουρα καλό είναι να μείνουν έτσι για να μην ασχοληθεί, ούτε κατά λάθος, η Λήθη με την φρίκη των μετέπειτα Σταλινικών εκκαθαρίσεων!

Αυτό το παραμύθι, αυτήν την ιστορία χρόνια μετά μου την επιβεβαίωσε ο «Βιολιστής στην Στέγη», που διηγήθηκε την Εβραίικη εκδοχή της πραγματικής αυτής ιστορίας. Κι’ ο Νικήτας Μιχάλκωφ Κοζάκικης καταγωγής σπουδαίος άνθρωπος του σινεμά, του Μεγάλου Ρώσικου σινεμά, κάθε χρόνο σχεδόν πηγαίνει στην Λήμνο για να κάνει μαζί με άλλους Κοζάκους το μνημόσυνο των προγόνων τους, των Κοζάκων που πέθαναν άδοξα εκεί εξορισμένοι από τους Αγγλογάλλους  «συμμάχους» που ποτέ και για κανένα δεν κράτησαν τον λόγο τους. Πηγαίνουν φορώντας τις στολές τους, με τους Παππάδες και τις εικόνες τους και κρατάνε όλα τα έθιμα πίνοντας την βότκα τους πάνω στα μνήματα, για να γλυκάνουν την ψυχή της Πριγκίπισσας και των Κοζάκων,  που είναι θαμμένοι έξω από το Πορτιανού της Λήμνου! Αυτά για το τότε και για το τώρα και για τους Κοζάκους. Να μην ξεχάσω όμως, πως ο Παππούς μου με ανέβαζε στο τραπέζι της τραπεζαρίας, 2-3 χρονών παιδάκι, όπως μου διηγούντο, για να μου μαθαίνει να χορεύω το Καζατσόκ, που ο ίδιος πολύ αγαπούσε!

Οι ιστορίες όμως δεν τελειώνουν εδώ. Ο κ. Σπύρος μιλούσε συχνά για την ζωή τους στο Ταϊγάνι. Η πολυάνθρωπη Ελληνική γειτονιά πρέπει να ήταν ζωντανή και να ευημερούσε ορισμένες εποχές. Στην βιογραφία του Τσέχωφ αναφέρεται πως ο συγγραφέας γεννήθηκε και πέρασε τα φτωχικά παιδικά και εφηβικά του χρόνια στο Ταϊγάνι.  Κατοικούσε η οικογένεια του στην γειτονιά των Ελλήνων για τους οποίους όμως δεν είχε να πει καλά λόγια. Υπάρχει η άποψη πως αν και  πήγαινε στο Ελληνικό σχολείο με τους εξαίρετους λόγιους δασκάλους και καθηγητές, είχε δυσκολίες με τα Αρχαία Ελληνικά και εξ αιτίας τους είχε χάσει χρονιά.  

 Οι ζωντανές διηγήσεις του κυρίου Σπύρου έπαιρναν άλλο ύφος όταν μας έλεγε για την άφιξη Σαντορινιών και άλλων Αιγαιοπελαγίτικων καραβιών όσων μπορούσαν να πλεύσουν στην Αζοφική. Είχαν ξεφορτώσει στην Οδησσό το κρασί, τις ελιές και ότι άλλο κουβαλούσαν από την Ελλάδα και έφταναν στο Ταϊγάνι για να φορτώσουν σιτάρι. Με δέος έβλεπαν οι νησιώτες των μικρών άγονων νησιών την απέραντη, την ατελείωτη γη, τον «σιτοβολώνα της Ευρώπης». Οι Μουζίκοι πάλι έλεγε ο αφηγητής μας, ασκεπείς με τις σάπκες στο χέρι, τριγυρισμένοι με την ατελείωτη σειρά των παιδιών τους, ευχαριστημένοι που πούλησαν την σοδειά, αποχαιρετούσαν τους ναυτικούς μένοντας πάντα με την απορία για το πόσο μεγάλη είναι η θάλασσα.

Αυτά και άλλα πολλά, άλλοτε Ελληνικά, άλλοτε Ρωσικά, κουβέντιαζαν στο σπίτι της οδού Ευαγγελιστρίας οι δικοί μου με τον επιστήθιο φίλο και γείτονα Σπύρο Μπαλαμπάκη, τον τελευταίο Σαντορινιό ναυλομεσίτη στο Ταϊγάνι. τις μακριές νύχτες της Κατοχής αλλά και κάποια χρόνια αργότερα. Ήταν ιστορίες που άκουγα μικρός σαν παραμύθια, σαν αναμνήσεις από τις ζωές που ανατράπηκαν. Δεν ξέρω πόσο ήταν «ακριβείς» οι περιγραφές,  δεν ξέρω πόσο ήταν «ιστορία, αναμνήσεις και διηγήσεις» η χάδια της πληγωμένης τους ψυχής. Εκεί όμως στην Γειτονιά των Αγγέλων που βρίσκονται όλοι μαζί φαντάζομαι πως θα έχουν ξεκαθαρίσει όλα. Για μένα πάντως, εκτός από την αγάπη τους, αυτές οι ιστορίες είναι ό,τι μου κληροδότησαν, ο,τι μου ζήτησαν να μην ξεχαστεί, ό,τι έχω απ’αυτούς. Δεν είχαν να μου δώσουν τότε τίποτε άλλο!          

ΦΤΑΙΕΙ Ο ΛΕΝΙΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΤΤΑ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ;

ΦΤΑΙΕΙ Ο ΛΕΝΙΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΤΤΑ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ;

Του Βλάση Αγτζίδη (*)

Στο Μνημείο της Νίκης που έστησαν οι κεμαλικοί στην Πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης, μαζί με την τουρκική ηγεσία συμπεριλήφθησαν και δύο ξένοι ως πρωταγωνιστές της κεμαλικής νίκης. Πίσω από τον Μουσταφά Κεμάλ και τον Φεβζί Τσακμάκ, βρίσκονται οι Μιχαήλ Φρούντζε και Κλιμέντιος Βοροσίλωφ

Πολύ συχνά βλέπουμε στο διαδίκτυο άρθρα στα οποία ερμηνεύεται η ελληνική Ήττα του Αυγούστου του 1922 με την αποκλειστική ενοχοποίηση του Λένιν και των μπολσεβίκων του. Οι αιτίες που διατυπώνεται αυτή η κατηγορία τόσο συχνά είναι πολλές και δεν αφορά μόνο την άφθονη υλική, στρατιωτική και συμβουλευτική βοήθεια που δόθηκε στο τουρκικό εθνικιστικό κίνημα.

 Η ενοχοποίηση κατ’ αρχάς σχετίζεται με την προσπάθεια των απογόνων των πραγματικά υπευθύνων της Καταστροφής να μεταφέρουν αλλού τις ευθύνες, την ημιμάθεια μεγάλου μέρους των Νεοελλήνων μαζί με την έμφυτη μετάθεση των ευθυνών λόγω μιας ενστικτώδους αυτο-αθωωτικής στάσης (που βασίζεται στη θέση ότι οι Έλληνες είναι πάντα θύματα), καθώς και την ευκολία εξαγωγής ιστορικών συμπερασμάτων χωρίς να υπάρχει η απαραίτητη γνώση. Συνέχεια

Το τελευταίο ποίημα του Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι

Στις 14 Απριλίου του 1930 έβαλε τέλος στη ζωή του ένας από τους μεγαλύτερους Ρώσους ποιητές. Ο Μαγιακόφσκι είχε συνταχθεί με την Επανάσταση του 1917 και την ύμνησε με τους στίχους του: «...η επανάσταση με έταξε και η συνείδησή μου / στο μέτωπο επήγα να καταταχτώ...»    Τιμά και αναγνωρίζει τις κατακτήσεις της Επανάστασης: «ζηλέψτε / είμαι / ένας πολίτης / της Σοβιετικής Ένωσης.«

Όμως η βαθμιαία αυταρχικοποίηση του νέου καθεστώτος -που άρχισε με την εξόντωση των αριστερών σοσιαλεπαναστατών από τα μέσα του 1918  και κορυφώθηκε με την κατάληψη της εξουσίας από τον Στάλιν και την ομάδα του- έφερε τον ποιητή μπροστά στα υπαρκτά κοινωνικά αδιέξοδα. Παίρνει ξεκάθαρες αποστάσεις από το καθεστώς: «Δοξάστε με / Δεν είμαι τaίρι εγώ των ισχυρών / Εγώ επάνω σ’ όλα που έχουν γίνει / βάζω «μηδέν»»
Συνέχεια

Περί του τοπικισμού και της παραγνώρισης της επιστημονικής σημασίας του ελληνισμού της τ. ΕΣΣΔ

Ένας δημιουργικός αντίλογος στο Συμπόσιο της Ε.Μ.Σ. για τον Πόντο

 

Είναι αξιοσημείωτο ότι ένας τόσο σημαντικός ιστορικός και επιστημονικός φορέας της Θεσσαλονίκης, σαν την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (ΕΜΣ), με τη συνεργασία της έδρας Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ (που υποστηρίζεται από χορηγία Ελλήνων της τ. ΕΣΣΔ), συγκαλεί το Επιστημονικό Συμπόσιο με τίτλο «Πόντος. Ιστορία-Πολιτισμός» (13, 14 Δεκεμβρίου 2019). Είναι σημαντική αυτή η επιστημονική συνάντηση, γιατί τιμάται με τον τρόπο αυτό μια μεγάλη μερίδα του σύγχρονου θεσσαλονικιώτικου πληθυσμού και αποδεικνύεται ότι επιτέλους η ποντιακή ιστορική εμπειρία αναγνωρίζεται και συμπεριλαμβάνεται πλέον στη συλλογική εθνική μνήμη.

Επειδή ακριβώς το συγκεκριμένο Επιστημονικό Συμπόσιο έχει αυτή τη συμβολική σημασία, απαιτείται να γίνουν κάποιες επισημάνσεις ώστε να ληφθούν υπόψη για την επόμενη αντίστοιχη πρωτοβουλία.

Κατ’ αρχάς, μετά από τόσες δεκαετίες έρευνας και συζητήσεων θα έπρεπε να είναι πλήρως αποσαφηνισμένο το ιστορικό πλαίσιο, καθώς και όλες οι παράμετροι που διαμορφώνουν επιστημολογικά αυτό που σήμερα αποκαλείται  «Πόντος. Ιστορία και Πολιτισμός».

Τα κύρια δεδομένα -ως πολύ γενικούς άξονες- στα οποία η έρευνα πλέον έχει καταλήξει είναι τα εξής:

Συνέχεια

Και πάλι για τη σφαγή στο Κατίν… (των Πολωνών αξιωματικών από τις σταλινικές αρχές)

Image result for κατίν κεφαλήσ αγτζίδη παπασαραντόπουλοσΜε την έκδοση του βιβλίου του Χρήστου Κεφαλή ξέσπασε μεγάλη σύγκρουση στα Μέσα.

Με αφορμή μια βιβλιοπαρουσίαση του Γιαλκέτση στην Εφ.Συν», ο Νίκος Μπογιόπουλος απάντησε με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο, για να προκαλέσει την αντίδραση του Κεφαλή. Με πεδίο της σύγκρουσης κυρίως το TVXS.

Ο Μπογιόπουλος ανταπάντησε στον Ημεροδρόμο (το έστειλε και στο TVXS). Ως απάντηση ο Χρ. Κεφαλής συνέταξε το παρακάτω κείμενο:

Εδώ μπορείτε να παρακολουθήσετε τη βιβλιοπαρουσίαση (η δική μου εισήγηση ξεκινά από 29.40 λεπτό):

 .

Σθένος άξιο ενός καλύτερου σκοπού…

του Χρήστου Κεφαλή*

Με αυτά τα λόγια είχε χαρακτηρίσει πριν 70 χρόνια ο Ερνέστ Μαντέλ τις επίμονες προσπάθειες των απολογητών του Στάλιν, στην περίοδο της ζντανοφτσίνα, να αποδείξουν ότι όλες οι μεγάλες εφευρέσεις από το 18ο αιώνα και μετά είχαν γίνει από Ρώσους, και ότι όσοι υποστήριζαν ότι είχαν γίνει από Άγγλους, Γάλλους και άλλους δυτικούς το έκαναν επειδή ήταν πράκτορες του ιμπεριαλισμού.

Συνέχεια

Παρασκευή, 16-3-2018: «Τα Ορλωφικά μέσα από τα μάτια των Ρώσων ιστορικών»

Σεμινάριο Ιστορίας  Παρασκευή, 16-3-2018,
7.00-8.30
  μ.μ.

«Τα Ορλωφικά μέσα από τα μάτια των Ρώσων ιστορικών»

 

Η Μάχη της Χίου (1770) σε πίνακα του Ιvan Αivazovsky (1848)

Το Σεμινάριο Ιστορίας  του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του δ. Κηφισιάς, που διοργανώνουμε την Παρασκευή 16 Mαρτίου [7.00-8.30 μ.μ.  στη Βιβλιοθήκη του Δήμου Κηφισιάς (Έπαυλη Δροσίνη) Αγ. Θεοδώρων & Κυριακού]  θα είναι αφιερωμένο σε ένα από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα  που προηγήθηκαν της Επανάστασης του 1821 και σχετίζονταν με την προσπάθεια της Ρωσίας βρει διέξοδο προς τη Μεσόγειο.   Μια προσπάθεια που συνεχίζεται έως τις μέρες μας και με αφορμή τις εξελίξεις στο συριακό μέτωπο, ίσως για πρώτη φορά μπορεί να την ολοκληρώσει,.

Το θέμα θα παρουσιάσει ο  Πάνος Στάμου, διδάκτωρ Ιστορίας της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, ιδρυτικό μέλος και εκλεγμένος Γενικός Γραμματέας του Κέντρου Ελληνο-Ρωσικών Ιστορικών Ερευνών (ΚΕΡΙΕ)…

Συνέχεια

24-11-2017: Συζητώντας για την Οκτωβριανή Επανάσταση στο Σεμινάριο Ιστορίας

Με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από την Οκτωβριανή Επανάσταση, οργανώνεται Στρογγυλό Τραπέζι στο πλαίσιο του Σεμιναρίου Σύγχρονης Ιστορίας της Κηφισιάς, στις 24 Νοεμβρίου, 7.15 μ.μ.

Συμμετέχουν:

Χρήστος Κεφαλής, διευθυντής σύνταξης στο περιοδικό «Μαρξιστική Σκέψη», με θέμα: «Μαρτυρίες για την Οκτωβριανή Επανάσταση»

Ντόρα Βακιρτζή, δ/ντρια του Ινστιτούτου Κοινωνικής Δυναμικής, με θέμα: «Ο Βίκτορ Σερζ για τη ρωσική επανάσταση»

Βλάσης Αγτζίδης, ιστορικός, «Η Ρόζα Λούξεμπουργκ για την Οκτωβριανή Επανάσταση»

Το Σεμινάριο αυτό -που ξεκίνησε το 2008- λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Δήμου Κηφισιάς. 

Συνέχεια

Μια εξαιρετικη μελέτη για τον ελληνισμό στις χώρες της τ. ΕΣΣΔ από την περεστρόικα έως σήμερα.

Δευτέρα 6-11-2017, 18.00, παρουσίαση του βιβλίου στον Ιανό 
(Αθήνα – Σταδίου 24)

Ο Διονύσης Καλαμβρέζος υπήρξε πρόξενος της Ελλάδας στη Μόσχα τα δύσκολα χρόνια μετά τη σοβιετική κατάρρευση. Έζησε έτσι από κοντά μια μοναδική εποχή μεγάλων ανακατατάξεων και μετασχηματισμών. Η αξιοποίηση αυτής της εμπειρίας, η συσσωρευμένη γνώση και με μια σπάνια ευαισθησία, οδήγησαν στην εμπεριστατωμένη καταγραφή αυτής της εμπειρίας.

Συνέχεια

Και πάλι κουβεντολόι με τους σταλινολάγνους

Διάβασα με μεγάλη προσοχή το κείμενο του Κ. Χάρη, που αναρτήθηκε στη σελίδα του «Εύξεινου Πόντου». Χάρηκα πραγματικά που το συγγραφέα διακρίνει η  εντιμότητα να υπογράφει -αυτός ο ίδιος- με την πραγματική του ιδιότητα ως: «Ο ανιστόρητος Κώστας Χάρης». Ανεξάρτητα πάντως από το γεγονός ότι ο συγγραφέας έχει τουλάχιστον αυτογνωσία, προκαλεί θλίψη ένα τέτοιο κείμενο που αναδεικνύει τον ξεπεσμό του σύγχρονου λόγου του ΚΚΕ. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα παραληρηματικό κείμενο, που το ύφος και τη δομή μπορείς να τα βρεις σε κείμενα οποιουδήποτε (ανιστόρητου και αμαθή) φανατικού, οποιασδήποτε θρησκείας.

Παρόλα αυτά, θα ήθελα να χαρίσω στον διαρκώς αυτοϋπονομευόμενο Κώστα Χάρη, τη βιογραφία ενός  Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ, του Πόντιου Ανδρόνικου Χαϊτά. 

 

Συνέχεια

100 χρόνια από το Συνέδριο των Ελλήνων της Ρωσίας

Την Κυριακή 9 Ιουλίου 2017 δημοσιεύτηκε ένα αφιέρωμα στην εφημ. ‘Καθημερινή» για το πρώτο συνέδριο που συγκάλεσαν οι Έλληνες της Ρωσίας μετά την αντιαπολυταρχική επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917. To συνέδριο έγινε στην παραλιακή πόλη της Νότιας Ρωσίας, Ταγκανρόκ, όπου εκείνη την εποχή κυριαρχούσαν οι Έλληνες, πληθυσμιακά και οικονομικά. Είχε ιδιαίτερη συμβολικη σημασία ότι εκεί κοντά -30 χλμ δυτικά του Ροστόφ επί του Ντον- βρισκόταν η πλέον απομακρυσμένη ελληνική αποικία της αρχαιότητας, η Ταναϊς.
 

Το Α΄ Συνέδριο των Ελλήνων της Ρωσίας

ΒΛΑΣΗΣ ΑΓΤΖΙΔΗΣ*

Οι συμμετέχοντες στο συνέδριο των Ελλήνων στο Ταγκανρόκ (φωτ. από το βιβλίο του Ελευθέριου Παυλίδη «Ο ελληνισμός της Ρωσίας και τα 33 χρόνια του εν Αθήναις συλλόγου των εκ Ρωσίας Ελλήνων»).

To έτος 1917 ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα χρονιά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ευρωπαϊκή ήπειρος είχε μπει από το 1914 σε μια περίοδο πλήρους ανατροπής των έως τότε ισορροπιών. Η εμπλοκή της Ρωσίας στον πόλεμο είχε ξεκινήσει τον Ιούλιο του 1914. Μέχρι τον Νοέμβριο τα μέτωπα είχαν σχεδόν οριστικοποιηθεί. Από τη μια πλευρά οι Ενωμένες Δυνάμεις, η Αντάντ, (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, από το 1915 η Ιταλία, οι ΗΠΑ από το 1917 και η Ελλάς τελευταία) και από την άλλη οι Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία και Βουλγαρία). Το μεγάλο πρόβλημα για τη ρωσική πλευρά το δημιουργούσε η απουσία γεωγραφικής επαφής με τους συμμάχους της. Γεγονός που επηρέαζε την υλική της δυνατότητα να αντιμετωπίσει τα γερμανικά στρατεύματα στο Ανατολικό Μέτωπο. Η κατάληψη των Στενών των Δαρδανελλίων φάνηκε ως ένα μέσο για απόκτηση άμεσης επαφής.

Συνέχεια

Σεμινάριο Ιστορίας : Σταλινισμός και μειονότητες

008-1_Την Παρασκευή 9 Ιουνίου, 7.15 μ.μ. – 9 μ.μ. ολοκληρώνεται ο κύκλος του Σεμιναρίου Ιστορίας που διοργανώνω στο πλαίσιο του «Ελεύθερου Πανεπιστημίου» του Δήμου Κηφισιάς.

Το Σεμινάριο  γίνεται στην «Έπαυλη Δροσίνη»-Βιβλιοθήκη Δήμου, Oδός Αγ. Θεοδώρων & Κυριακού στο κέντρο της Κηφισιάς.

Το θέμα που θα απασχολήσει το Στρογγυλό Τραπέζι, που θα συντονίσω, αφορά το φαινόμενο του σταλινισμού και της μειονοτικής του πολιτικής.

Συμμετέχουν: Χρήστος Κεφαλής, εκδ. του περ. ‘Μαρξιστική Σκέψη», Σωτήρης Γκουντουβάς, μαθηματικός, ερευνητής, συνεργάτης της WikiPaideia, Bασίλης Τσενκελίδης, ιστορικός.
Συνέχεια

ΜΙΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Ο ΙΒΑΝ ΣΑΒΒΙΔΗΣ;

ΜΙΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Ο ΙΒΑΝ ΣΑΒΒΙΔΗΣ;
————————————————————

Η επιλογή του Ιβάν Σαββίδη να μιλά στα ρωσικά και να χρησιμοποιεί μεταφραστή έχει προκαλέσει διάφορες αντιδράσεις και επικριτικά σχόλια. Εάν αγνοήσουμε τις ρατσιστικές αναφορές του Ανδρέα Ανδριανόπουλου -ο οποίος πριν από καιρό λειτούργησε ως κοινός χουλιγκάνος- εμφανίστηκαν πλήθος αναφορών  για το θέμα αυτό στο δημόσιο χώρο.

Στο πλαίσιο του προβληματισμού για το θέμα αυτό εντάσσεται η σχετική αναφορά του Αλάφούζου, αλλά και πολλών σχολιασμών στο διαδίκτυο. Στην καλύτερη εκδοχή, τα σχόλια αυτά βασίζονται στην άγνοια περί των συνθηκών διαμόρφωσης του νέου ελληνισμού στο ελεύθερο κράτος, καθώς και στην απόλυτη άγνοια της ιστορίας των Ελλήνων στη Ρωσία και στην ΕΣΣΔ…

ΑΣ  ΣΧΟΛΙΑΣΤΟΥΝ  ΚΑΙ  ΕΔΩ  ΟΛΑ  ΑΥΤΑ:
——————————————————————–

Συνέχεια

Μια κριτική στο λενινιστικό μοντέλο

26 χρόνια μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης

Παρότι επιφανειακά, η λενινιστική αντίληψη φαίνεται να καθορίζεται από μια διαλεκτική υλιστική αντίληψη, εν τούτοις η δομή της -όπως εκφράζεται με το Κόμμα Νέου Τύπου και με την κρατική και κοινωνική οργάνωση της ΕΣΣΔ- είναι καταπληκτικά όμοια με τις αντιλήψεις των μεταφυσικών φιλοσόφων. Η ιδεατή Πολιτεία του Πλάτωνα είναι δομικά ταυτόσημη με την κομματική και κρατική αντίληψη που εξέφρασε και εφάρμοσε ο Βλαδίμηρος Ίλιτς Ουλιάνοφ:

 

Η κριτική στο λενιστικό μοντέλο έγινε από πολλούς και εγκαίρως. Αναδημοσιεύω από το βιβλίο μου «Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.  Οι συνέπειες για τον ελληνισμό», που  γράφτηκε τους τελευταίους μήνες ύπαρξης της ΕΣΣΔ (φθινόπωρο του 1991) και εκδόθηκε το Γενάρη του 1992, λίγες μόλις μέρες μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Έγραφα τότε: Συνέχεια

Αφιέρωμα στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΕ

i-prosopolatria.jpgΕξήντα ένα χρόνια   πέρασαν από το ιστορικό 20o Συνέδριο του ΚΚΣΕ (Κομμουνιστικό Κόμμα Σοβιετικής Ένωσης), που τόλμησε να καταγγείλει την 28χρονη τρομοκρατία του Στάλιν που είχε προηγηθεί με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα. Σήμερα το ημέτερον ΚΚΕ πραγματοποιεί το δικό του 20ο Συνέδριο. Τον Στάλιν βεβαίως τον είχαν  αποκαταστήσει τα παιδιά του Κολιγιάννη από το 2008 και είχαν καταγγείλει το σοβιετικό 20ο Συνέδριο ως οπορτουνιστικό και ως αρχή των δεινών.

Τώρα λοιπόν, με το δικό της 20ο Συνέδριο, η ηγετική ομάδα που κατέχει τη σφραγίδα του ιστορικού κόμματος, επιστρέφει στις προ του σοβιετικού 20ου Συνεδρίου εποχές.

Συνέχεια

15 Ιανουαρίου 1919 : Δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ

Σαν σήμερα 15 Ιανουαρίου 1919 δολοφονήθηκαν η Ρόζα Λούξεμπουργκ και ο Καρλ Λίμπκνεχτ, ηγετικές μορφές του Spartacus.

Eκτελέστηκαν γιατί κάποιοι ανατολικά τους άφησαν έκθετους και μετέωρους, εφόσον είχαν επιλέξει να στήσουν το σοσιαλισμό τους σε μία καθυστερημένη μισοφεουδαρχική χώρα, κάπου στα βάθη της Ασίας…

Διαβάστε: «Η Επανάσταση των «Σπαρτακιστών» και η προδοσία του Λένιν«
https://kars1918.wordpress.com/2014/01/21/freiheit-ist-immer-die-freiheit-der-anders-denkenden/

και «Η μοιραία αλλά άγνωστη Συνθήκη του Μπρεστ Λιτόφσκ«
https://kars1918.wordpress.com/2013/03/01/brzesc-litewski/

Επίσης: «Ρόζα Λούξεμπουργκ: «Οργανωτικά ζητήματα της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας»»
https://kars1918.wordpress.com/2016/01/22/luxemburg-lenin/

luxemburg-munich_sailors
Συνέχεια

Το Σεμινάριο για το σταλινισμό

Με ιδιαίτερη επιτυχία έγινε το σεμινάριο «Σταλινισμός και διανοούμενοι…» στο Σεμινάριο Ιστορίας που επιμελούμαι στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Κηφισιάς.

 

DSCN0108

Την  1η Ιουνίου 2016 ολοκληρώθηκε  ο 8ος κύκλος του Σεμιναρίου Ιστορίας που πραγματοποιείται στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιου του Δήμου Κηφισιάς. Η καταληκτική εκδήλωση και στους οκτώ κύκλους που έχουν ολοκληρωθεί έως τώρα ήταν αφιερωμένη στις σταλινικές διώξεις και σε ένα από τα πολλά θέματα που σχετίζεται με το φαινόμενο του σταλινισμού. Συνέχεια

7-6-2016: Παρουσιάζοντας τους Μύθους του Αισώπου στην ποντιακή διάλεκτο

7-6-2016 prosklisi_kioliali 1Ένα νέο βιβλίο του Νίκου Γεωργιάδη, του Κιόλαλη, θα παρουσιάσουμε μαζί με τον Βασίλη Τσενκελίδη και τον Παναγιώτη Σιδηρόπουλο την Τρίτη 7 Ιουνίου 2016 7.00 μ.μ., στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Καλλιθέας Αττικής (Ανδρομάχης 86Α & Αλκμήνης). 

Τρία χρόνια πριν ο Γεωργιάδης είχε πρωτοεμφανιστεί στο χώρο της ποντιακής λαογραφίας με την ποιητική συλλογή που είχε τον τίτλο: «Πατρίδα μ’ αραεύω σε» δηλαδή «Πατρίδα μου σε ψάχνω».  Στην πρώτη εκείνη συλλογή αποτυπωνόταν με εξαιρετικό τρόπο οι υπαρξιακές αγωνίες των νέων Ποντίων προσφύγων της σοβιετικής κατάρρευσης από τη στιγμή που βρέθηκαν σε μια όχι και τόσο φιλόξενη πατρίδα….

Με το νέο του βιβλίο επιχειρεί τη μεταφορά των μύθων του Αισώπου στην ποντιακή διάλεκτο.

Συνέχεια

Συζητώντας για το γλωσσικό ζήτημα στην ΕΣΣΔ κατά το Μεσοπόλεμο

«Ποντιακή διάλεκτος εναντίον Δημοτικής»
.

58-59-1-thumb-largeΤην Παρασκευή 22-4-2016, 7.00 μ.μ., θα παρουσιάσω το θέμα αυτό στο σεμιναριακό κύκλο που επιμελείται ο Λάμπης Κατσιάπης και διοργανώνεται στο πλαίσιο της Λαϊκής Συνέλευση Φιλαδέλφειας – Χαλκηδόνας

Ο χώρος όπου θα γίνει το σεμινάριο βρίσκεται σ’ ένα κεντρικό σημείο της Νέας Φιλαδέλφειας: Δεκελείας 116 (Διαγώνια, απέναντι από το δημαρχείο της Νέας Φιλαδέλφειας).

Συνέχεια

H αριστερή παρέκκλιση στο γλωσσικό ζήτημα…

…και οι θανάσιμες συνέπειές της
———————————————-

περ. Τα ιστορικά, τεύχ, 43, Δεκέμβριος 2005, σελ. 421-448

Ποντιακή VS δημοτική.
.
Μια άγνωστη πλευρά του ελληνικού γλωσσικού ζητήματος στη Σοβιετική Ένωση του Μεσοπολέμου[1]

.
Του Βλάση Αγτζίδη (*)

.
Γλωσσικό ζήτημα και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση
.
 .

Συνέχεια

Ο Λένιν, ο Τσίπρας, η Συνθήκη του Μπρεστ Λιτόφσκ και το… Κιλκίς

Brest LitofskΗ πρόσφατη «συνειδητοποίηση» των μεγάλων αδιεξόδων από τον Αλέξη Τσίπρα και το περιβάλλον του, και η άρδην επιστροφή στις συνομιλίες με τους εταίρους-δανειστές, οδήγησαν αρκετούς να αναζητούν στην Ιστορία ιδεολογικά άλλοθι για την υποχώρηση και τον οδυνηρό συμβιβασμό ..

Έτσι, ένα από αυτά ήταν η Συνθήκη του Μπρέστ Λιτόφσκ που σύναψε ο Λένιν εν μέσω Α’ Παγκοσμίου Πολέμου με τους Γερμανο-αυστριακούς και τους Νεότουρκους. Ο παλιός μύθος της επίσημης Αριστεράς (ανανεωτικής, σταλινικής και τροτσκιστικής) είναι ότι η Συνθήκη αυτή υπήρξε μια αναγκαία προσωρινή υποχώρηση, ώστε να δυναμώσει η Επανάσταση και να επανέλθει δριμύτερη…

Όμως η αλήθεια βρίσκεται στον αντίποδα αυτής της θεώρησης….

Το Μεταλλικό (Κιλκίς) και η ριζοσπαστικοποίηση των προσφύγων

Ένα αφιέρωμα για τη ριζοσπαστικοποίηση των αγροτικών προσφυγικών κοινοτήτων της Μακεδονίας κατά την πρερίοδο του Μεσοπολέμου στις Σελίδες Ιστορίας της ‘Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας» (1-6-2014) με τη συμβολή της Βασιλικής Λάζου.   http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=2014-06-01&s=istorika

 

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

 

ΟΙ ΤΣΙΦΛΙΚΑΔΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ,
Η ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ ΚΑΙ
ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΤΟΥ ’22

Η ριζοσπαστικοποίηση των απόκληρων πληθυσμών

  • Ειδικά στις περιοχές όπου οι γαιοκτήμονες είχαν υιοθετήσει εξ αρχής πολιτική βίαιης αντιμετώπισης, η ριζοσπαστικοποίηση των προσφύγων θα λάβει τη μορφή ενός μαχητικού κομμουνιστικού κινήματος

    Το μνημείο που στήθηκε στον τόπο της θυσίας των δύο αγροτών που δολοφονήθηκαν από τους χωροφύλακες στις 20 Απριλίου του 1931Το μνημείο που στήθηκε στον τόπο της θυσίας των δύο αγροτών που δολοφονήθηκαν από τους χωροφύλακες στις 20 Απριλίου του 1931

  • Ενα από τα πλέον άγνωστα ζητήματα που χαρακτήρισαν τον ελληνικό Μεσοπόλεμο ήταν το προσφυγικό ζήτημα, οι προεκτάσεις που έλαβε και οι κοινωνικές συγκρούσεις που επέφερε. Η ένταση του ζητήματος αυτού και η ιδεολογική αντίθεση των προσφυγικών πληθυσμών προς τα κυρίαρχα πολιτικά και οικονομικά μοντέλα, που επικρατούσαν έως τότε στην Ελλάδα, θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τις νέες ισορροπίες που θα διαμορφωθούν κατά τη δεκαετία του ’40.

    Συνέχεια

Νέα Τραπεζούντα Πιερίας: Αφιέρωμα στους Έλληνες της Ρωσίας (23-4-2014)

Ένα ενδιαφέρον αφιέρωμα στην πολύ σημαντική ιστορία των Ελλήνων της Ρωσίας  πραγματοποιεί ο Ποντιακός Σύλλογος Αλέξανδρος Υψηλάντης που εδρεύει στη Νέα Τραπεζούντα Πιερίας.

Ο Τίτλος του αφιερώματος είναι: «Έλληνες της Ρωσίας. Από την πολιτιστική Αναγέννηση στις σταλινικές διώξεις», όπως ακριβώς είναι και ο τίτλος της εισήγήσης μου την Τετάρτη 23 Απριλίου 2014, 20.00 …

Την επόμενη μέρα θα γίνει προβολή του εξαιρετικού ντοκιμαντέρ του Τάσου Ψαρρά που διαπραγματεύεται το θέμα αυτό και έχει ως τίτλο «Γράμμα στη μητέρα-πατρίδα«.

Για το πλήρες πρόγραμμα πατήστε εδώIPSILANTIA 2014 teliko      

Συνέχεια

Kυριακή 16 Μαρτίου: επανακυκλοφορεί το βιβλίο για τους Έλληνες της τ. ΕΣΣΔ

katarefsi3

22 χρόνια μετά επανακυκλοφορεί με την «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» (16-3-2014) το βιβλίο με τίτλο«Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι συνέπειες για τον ελληνισμό«(1992). Η ουκρανική κρίση και το δημοψήφισμα της Κριμαίας το έκαναν και πάλι επίκαιρο. Να σημειωθεί ότι το βιβλίο αυτό δεν κυκλοφορεί στην αγορά. 

katarefsi2

Γράφτηκε τους τελευταίους μήνες της ΕΣΣΔ (φθινόπωρο του ’91) και εκδόθηκε μετά την κατάρρευση (Φεβρουάριος ’92) σε μια προσπάθεια ενημέρωσης της ελληνικής κοινής γνώμης, αλλά και των αρμοδίων που διαμόρφωναν την εξωτερική πολιτική, για τις κοσμογονικές αλλαγές που συνέβαιναν με την κατάρρευση της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας. Το βιβλίο αυτό ανήκει στην εποχή που το γέννησε και με μια έννοια αποτελεί -εκτός από πηγή πληροφόρησης για τις εστίες της έντασης- και ντοκουμέντο των δεδομένων αντιλήψεων που υπήρχαν εκείνη την εποχή. 
.
Στο βιβλίο αυτό, γίνεται μια προσπάθεια περιγραφής των συνθηκών που γέννησαν τους σκληρούς πολέμους, αρχικά στον Καύκασο. Περιγράφονται από τότε αυτά που -άλλα σύντομα και άλλα πολύ αργότερα- ακολούθησαν και συμβαίνουν έως σήμερα.
  
Τα γεγονότα στην Κριμαία και στην Ουκρανία δεν θα τελειώσουν εύκολα και οι μετασοβιετικές ωδίνες θα συνεχίσουν να απασχολούν τόσο τον υπόλοιπο πλανήτη, όσο και τους Έλληνες που η μοίρα τους τοποθέτησε σ’ εκείνα τα εδάφη...

Συνέχεια

Οι Έλληνες της ν. Ουκρανίας και της Κριμαίας: Η σύγχρονη παρουσία

σάρωση0004

Η “Βιβλιοθήκη”,  δηλαδή το ένθετο 4σέλιδο για τα βιβλία, της “Ελευθεροτυπίας”της Παρασκευής (28 Φεβρουαρίου 2014 ) ήταν αφιερωμένο στους Έλληνες της νότιας Ουκρανίας και της Κριμαίας μέσα από την παρουσίαση κάποιων επιλεγμένων βιβλίων. Το αφιέρωμα είχε τις εξής ενότητες:
α) Εισαγωγικό,  http://goo.gl/5DwRbq
β) βιβλία για τη μαριουπολίτικη διάλεκτο, http://goo.gl/xycyDG
γ) για τις σταλινικές διώξεις  http://goo.gl/0PvL9s
δ) για την σύγχρονη παρουσία.

Η ανάρτηση αυτή περιλαμβάνει μόνο την αναφορά στη σύγχρονη παρουσία  με την παρουσίαση επιλεγμένων βιβλίων. 

σάρωση0032

Η επετειακή έκδοση, κατά την είσοδο της νέας χιλιετίας, ενός πολυτελούς και ιδιαιτέρως προσεγμένου τόμου από το Ινστιτούτο Ιστορίας της Ουκρανίας της Εθνικής Ακαδημίας των Επιστημών της Ουκρανίας είχε μεγάλη σημασία. Τόσο συμβολική όσο και ιστορική. Η παρουσία των Ελλήνων από την αρχαιότητα έως σήμερα στην Ουκρανία παρουσιάζεται ως μια συνεχής ιστορική διαδικασία. Εκατοντάδες φωτογραφίες και γκραβούρες πλαισιώνουν την έκδοση.

Εθνική Ακαδημία Ουκρανίας-Ινστιτούτο της Ιστορίας της Ουκρανίας, «Greki na ukrainski teranax» (Ελληνες στη γη της Ουκρανίας)  Εκδ. Εθνική Ακαδημία Ουκρανίας, 2000, σελ. 488Εθνική Ακαδημία Ουκρανίας-Ινστιτούτο της Ιστορίας της Ουκρανίας, «Greki na ukrainski teranax» (Ελληνες στη γη της Ουκρανίας) Εκδ. Εθνική Ακαδημία Ουκρανίας, 2000, σελ. 488

Ο τόμος αυτός υπήρξε η κορυφαία κατάληξη μιας ερευνητικής προσπάθειας που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 από την Ακαδημία και συμπεριλάμβανε την έρευνα στα αρχεία, τη διοργάνωση διεθνών συνεδρίων και τις εκδόσεις των εργασιών.

Συνέχεια

Οι Έλληνες της ν. Ουκρανίας και της Κριμαίας: Οι σταλινικές διώξεις

σάρωση0004

Η “Βιβλιοθήκη”,  δηλαδή το ένθετο 4σέλιδο για τα βιβλία, της “Ελευθεροτυπίας”της Παρασκευής (28 Φεβρουαρίου 2014 ) ήταν αφιερωμένο στους Έλληνες της νότιας Ουκρανίας και της Κριμαίας μέσα από την παρουσίαση κάποιων επιλεγμένων βιβλίων. Το αφιέρωμα είχε τις εξής ενότητες:
α) Εισαγωγικό,  http://goo.gl/5DwRbq
β) βιβλία για τη μαριουπολίτικη διάλεκτοhttp://goo.gl/xycyDG
γ) για τις σταλινικές διώξεις  http://goo.gl/0PvL9s
δ) για την σύγχρονη παρουσία http://goo.gl/Nz1me4

Η ανάρτηση αυτή περιλαμβάνει μόνο την ενότητα για τις σταλινικές διώξεις  με την παρουσίαση επιλεγμένων βιβλίων.

σάρωση0032

Σταλινικές διώξεις κατά των Ελλήνων της Ουκρανίας

Η Λαϊκή Επιτροπή Εσωτερικών Υποθέσεων με εντολή του Στάλιν σχεδίασε μυστική επιχείρηση, σκοπός της οποίας ήταν η εξορία των μικρών λαών και εθνικοτήτων στο Βορρά σε σχεδόν απάτητα μέρη από τον άνθρωπο, «για την ανάπτυξη της λαϊκής οικονομίας»

Η υποτίμηση ενός πολύ σημαντικού τμήματος της ελληνικής διασποράς, που κατέχει μια εντυπωσιακή ιστορική και πολιτική εμπειρία, οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Όπως:
στην παραδοσιακή ελλαδική εσωστρέφεια,
στην απέχθεια των συντηρητικών πολιτικών δυνάμεων προς τον εξωελλαδικό ελληνισμό και ειδικά αυτόν της Ανατολής,
στην ύπαρξη ενός σκληρού σταλινικού κόμματος,
στην απουσία της κουλτούρας του διαλόγου, ακόμα και σε ακαδημαϊκούς χώρους.

Ομως, εδώ και είκοσι χρόνια, παρ’ όλες τις αντιξοότητες, ξεκίνησε η έρευνα γι’ αυτές τις «λευκές σελίδες» της σύγχρονης ιστορίας μας, τελείως ανεξάρτητα από το επίσημο σύστημα της νεοελληνικής ιστοριογραφίας.

Ιβάν Τζουχά  «Odyssei Mariupolski Grekov»  (Η Οδύσσεια των Μαριουπολιτών Ελλήνων), Βόλογκντα, 1993  Σελ. 161

Ιβάν Τζουχά, «Odyssei Mariupolski Grekov» (Η Οδύσσεια των Μαριουπολιτών Ελλήνων),
Βόλογκντα, 1993, σελ. 161

Ενας από τους πρωτοπόρους ερευνητές είναι ο Ιβάν Τζουχά, κάτοικος της πόλης Βολγκοντά (Ρωσία) και έλκων την καταγωγή από τους Ελληνες της Μαριούπολης. Στο ερευνητικό πεδίο του Τζουχά υπήρχε το σύνολο των σοβιετικών ελληνικών κοινοτήτων. Με μια σειρά βιβλίων του, βασισμένων σε επίπονη αρχειακή μελέτη, θα παρουσιάσει το πραγματικό μέγεθος εκείνης της αντιμειονοτικής καταστροφικής πολιτικής. Το πρώτο του έργο με τίτλο «Η «Ελληνική Επιχείρηση» του 1937» έχει ήδη μεταφραστεί στα ελληνικά και βρίσκεται υπό έκδοση.

Συνέχεια

Οι Έλληνες της ν. Ουκρανίας και της Κριμαίας, και οι μετασοβιετικές ωδίνες

σάρωση0004

Η «Βιβλιοθήκη»,  δηλαδή το ένθετο 4σέλιδο για τα βιβλία, της «Ελευθεροτυπίας» της Παρασκευής (28 Φεβρουαρίου 2014 ) ήταν αφιερωμένο στους Έλληνες της νότιας Ουκρανίας και της Κριμαίας μέσα από την παρουσίαση κάποιων επιλεγμένων βιβλίων. Το αφιέρωμα είχε τις εξής ενότητες:
α) Εισαγωγικό,  http://goo.gl/5DwRbq
β) βιβλία για τη μαριουπολίτικη διάλεκτοhttp://goo.gl/xycyDG
γ) για τις σταλινικές διώξεις  http://goo.gl/0PvL9s
δ) για την σύγχρονη παρουσία http://goo.gl/Nz1me4  

Η ανάρτηση αυτή περιλαμβάνει μόνο το εισαγωγικό σημείωμα

σάρωση0027

Οι πρόσφατες ραγδαίες εξελίξεις στην Ουκρανία με τη μεγάλη αντιπαράθεση των Ουκρανών -κυρίως των προερχόμενων από τη δυτική Ουκρανία- στον διεφθαρμένο αλλά φιλορώσο πρόεδρο Γιανουκόβιτς, έφεραν και πάλι στην επιφάνεια τους προβληματισμούς για τις ωδίνες της μετασοβιετικής ανασυγκρότησης της Ανατολικής Ευρώπης.

ukraineΟι εξελίξεις στην Ουκρανία θα κριθούν από τη σύγκρουση μεταξύ δυτικόφιλων και ρωσόφιλων, που έχει βάση τόσο τη γλωσσική διαφοροποίηση (ουκρανόφωνοι – ρωσόφωνοι) όσο και τη θρησκευτική (καθολικοί – ορθόδοξοι).

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης υπήρξε αποτέλεσμα της αντιλαϊκής πολιτικής της σοβιετικής γραφειοκρατίας, η οποία άσκησε κατά το δοκούν την απολυταρχική της εξουσία επί του λαού μέσω του διεφθαρμένου κομματικού μηχανισμού. Η διάλυση της σοβιετικής αυτοκρατορίας στα εξ ων συνετέθη αποφασίστηκε από το Κόμμα ερήμην των σοβιετικών λαών. Τα κομματικά στελέχη μοίρασαν το δημόσιο πλούτο μεταξύ τους και αποφάσισαν εν μια νυκτί να μετατραπούν από «κομμουνιστές δικτάτορες» σε «αστούς καπιταλιστές».

Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής υπήρξαν δραματικές για τους λαούς της Ανατολικής Ευρώπης. Εμφύλιοι πόλεμοι, ακραίοι εθνικισμοί, δολοφονικές ιδεολογίες (νεοναζισμός, ισλαμισμός, σοβινισμός, αντισημιτισμός), ιμπεριαλιστικές προθέσεις, άνθησαν στο μετασοβιετικό έδαφος. Και όλα αυτά σ’ ένα περιβάλλον σκληρών γεωπολιτικών ανταγωνισμών.

Το εθνικό ζήτημα

Συνέχεια

Στη Σταυρούπολη του Βόρειου Καυκάσου

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

Στην «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», στις 16 Φεβρουαρίου 2014, υπήρχε αφιέρωμα για την εκπαιδευτική αναγέννηση των Ελλήνων της Ρωσίας από την εποχή της Περεστρόικα, με αφορμή την ύπαρξη ενός πολύ σημαντικού ελληνικού σχολείου στην Σταυρούπολη του Βόρειου Καυκάσου (νότια Ρωσία), ενταγμένου στο επίσημο εκπαιδευτικό ρωσικό σύστημα. Στο αφιέρωμα συμμετείχε η Ειρήνη Αλέποβα, διευθύντρια του Ελληνικού Σχολείου Σταυρούπολης. 

σάρωση0026

Η εκπαιδευτική αναγέννηση των Ελλήνων της Ρωσίας

Του ΒΛΑΣΗ ΑΓΤΖΙΔΗ*
.

Η πραγματοποίηση των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων σε μια περιοχή όπου η ελληνική παρουσία υπήρξε έντονη κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, αναδεικνύει και πάλι τον Ελληνισμό του Καυκάσου και την ιδιαίτερη ιστορία του. Ιστορικά υπήρξε τμήμα της ελληνικής διασποράς που είχε δημιουργηθεί στη Ρωσία από το 18ο αιώνα, όταν με απαρχή τα Ορλωφικά, δεκάδες χιλιάδες βρήκαν καταφύγιο σε μια φαινομενικά φιλική χώρα.

Οι Ελληνες του Καυκάσου κατάγονται από το μικρασιατικό Πόντο. Στις ρωσικές περιοχές τούς οδήγησε η ισλαμική οθωμανική καταπίεση, η αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής και η πολιτική της Ρωσικής Αυτοκρατορίας να προσελκύσει ομόθρησκο πληθυσμό στα συνοριακά της εδάφη.

suhumi G.Grigoriadis

Ο Γιώργος Γρηγοριάδης διδάσκει τη νεοελληνική γλώσσα στο Σοχούμι το 1987 σε ελληνική τάξη του Β΄ Μεσαίου Σχολείου της πόλης.

Η επιβίωσή τους στη Ρωσία δεν υπήρξε εύκολη υπόθεση. Ο πανσλαβισμός και η προσπάθεια εκρωσισμού ήταν η κύρια κατεύθυνση της εκπαιδευτικής πολιτικής της τσαρικής Ρωσίας. Τα πολιτιστικά δικαιώματα κερδήθηκαν με πολύ κόπο και μόνο αφού κατάφεραν να πετύχουν μια θαυμαστή οικονομική ανάπτυξη κατά την προσοβιετική περίοδο.

Συνέχεια

Ο σκληρός Δεκέμβρης του ’37

22-12-2013Στις 22-12-2013 δημοσιεύτηκε στην εφημ. «Καθημερινή» το 2ο μέρος του αφιερώματος στην «Ελληνική Επιχείρηση» του Δεκεμβρίου του ’37.  
.
Στο αφιέρωμα συμμετείχε και ο ιστορικός Βασίλης Τσενκελίδης, απόφοιτος του Kubanskii Gosudarstvennii Universitet του Κρασνοντάρ. παρακάτω αναδημοσιεύονται τα άρθρα…  
.
.

Ο σκληρός Δεκέμβρης του ’37

.
Δεκαπέντε χιλιάδες συλλήψεις σήμαναν την αρχή των σταλινικών
διώξεων κατά των Ελλήνων της Σοβιετικής Ενωσης
 
Του Βλαση Αγτζιδη*
.
Ο Δεκέμβρης του ’37 υπήρξε ο μοιραίος μήνας για τους Eλληνες της Σοβιετικής Eνωσης, όταν στοχοποιήθηκαν με εθνικά κριτήρια ως «εχθροί του λαού». Με το Διάταγμα-Ντιρεκτίβα 50205 του Nικολάι Γιεζόφ, Επιτρόπου Κρατικής Ασφάλειας (NKVD), ξεκίνησε η «Ελληνική Επιχείρηση» («Gretseskayia Operatsia»). Δεκαπέντε χιλιάδες που ανήκαν σ’ όλες τις εθνοτοπικές ομάδες του ελληνισμού της ΕΣΣΔ (Πόντιοι, Μαριουπολίτες, παλιοί
22-12-2013 Sofianou-Zaharofμετανάστες από τα Βαλκάνια, κομμουνιστές πολιτικοί φυγάδες απ’ την Ελλάδα) θα συλληφθούν. Παρότι η «Ελληνική Επιχείρηση» ήταν η 13η κατά σειρά των αντίστοιχων επιχειρήσεων κατά των εθνικών μειονοτήτων, υπήρξε η πλέον αιματηρή εφόσον εκτελέστηκε το 90% των συλληφθέντων για να καλυφθεί το κεντρικό πλάνο της σταλινικής ηγεσίας.
.
Πώς όμως μεταμορφώθηκε η εθνική πολιτική των μπολσεβίκων από πολυπολιτιστική σε εκρωσιστική; Γιατί θεωρήθηκαν τα εθνικά χαρακτηριστικά και η πολιτισμική ταυτότητα στοιχείο νομιμοφροσύνης προς το καθεστώς και κατέλαβαν τη θέση των πολιτικών και κοινωνικών κριτηρίων με τα οποία αντιμετώπιζαν έως τότε τους κυριαρχούμενους πληθυσμούς;
.
Συνέχεια

Η δημόσια αμφισβήτηση της Γενοκτονίας, οι ιδεολογικές συγκρούσεις και ο «οργανωμένος» χώρος!!!

Εκτός από τις  ιστοριογραφικές περιπλανήσεις μεταξύ Σμύρνης, Τραπεζούντας, Σοχούμι και Μόσχας και τις έντονες συναντήσεις με τις διαφορετικές απόψεις, στα άμεσα ενδιαφέροντά μου υπάρχει η περιέργεια για την εμβέλεια και τις δυνατότητες του πραγματικού και καθόλου ευκαταφρόνητου κοινωνικού χώρου που εκφράζει την προσφυγιά του ’22. Ακριβώς γι αυτό έγραψα το παρακάτω κείμενο…. τρία περίπου χρόνια μετά το αρκετά κριτικό κείμενο που είχα γράψει τότε (2010), στηλιτεύοντας την κατάπτωση στην οποία είχαν οδηγήσει τον χώρο κάποιες αντιδραστικές ομάδες.
18
Είκοσι χρόνια μετά την αναγνώριση από τη Βουλή των Ελλήνων της Γενοκτονίας στον μικρασιατικό Πόντο (και την καθιέρωση ως Ημέρας Μνήμης της 19ης Μαίου) και 15 χρόνια μετά την αναγνώριση της Γενοκτονίας στο σύνολο της Μικράς Ασίας (και την καθιέρωση ως Ημέρας Μνήμης της 14ης Σεπτεμβρίου), οι μόνοι που υποστηρίζουν τη DSC03934a__συγκεκριμένη εκδοχή της Ιστορίας είναι κάποιοι λίγοι προσφυγικής καταγωγής ιστορικοί. Η συντριπτική κοινότητα των επιστημόνων ιστορικών αγνοεί εντελώς αυτά τα ιστορικά γεγονότα ή κρατά μια επιφυλακτική στάση, ενώ αναπτύσσεται και η τάση της δημόσιας αμφισβήτησης.
.
Ενώ έως τώρα η αμφισβήτηση προερχόταν κυρίως από περιθωριακούς κύκλους (Νακρατζάς, Τρεμόπουλος, Κωστόπουλος, Ταχματζίδης, Νάσος Θεοδωρίδης κ.ά.), τελευταία υπάρχει μια δημόσια αμφισβήτηση από επιστήμονες ιστορικούς που επηρεάζουν ένα σημαντικό μέρος των Νεοελλήνων ιστορικών. Η δημόσια έκφραση αυτής της θέσης συμβαδίζει με μια ευρύτερη τάση υποτίμησης της Γενοκτονίας που συνέβη στην Ανατολή κατα όλων των χριστιανικών ομάδων(Αρμενίων, Ελλήνων της Ανατολής,  Ασσυροχαλδαίων) και εκφράστηκε με την πρόσφατη απόφαση του ΕΔΑΔ.
.
Χαρακτηριστική είναι συζήτηση-αντιπαράθεση που διεξάγεται στο ηλεκτρονικό περιοδικό «Xronos«, που έχει σημαντική επιρροή στον κόσμο των ανθρωπιστικών επιστημών. Δύο τέτοιες παρεμβάσεις είναι :
.

76 χρόνια πριν: Η «Ελληνική Επιχείρηση» του Στάλιν

σάρωση0016-1

Με αφορμή την επέτειο των 76 χρόνων από την έναρξης της »Ελληνικής Επιχείρησης»  στην ΕΣΣΔ με την υπογραφή του Νικολάι Γιεζόφ, οπότε οι διώξεις έλαβαν καθαρά εθνικό χαρακτήρα, η εφημερίδα Καθημερινή την Κυριακή 15 Δεκεμβρίου 2013 αφιέρωσε τη σελίδα Ιστορίαςστο άγνωστο αυτό γεγονός της νεοελληνικής ιστορίας. Το β’ μέρος του αφιερώματος θα δημοσιευτεί την Κυριακή 22 Δεκεμβρίου.  Το άρθρο, έτσι όπως δημοσιεύτηκε, είναι το παρακάτω. Στην ανάρτηση πρόσθεσα κάποιες επιπλέον φωτογραφίες...

STALIN-Kathimerini-15-12-2013

1932. κρατούμενοι μοχθούν για την κατασκευή του Καναλιού της Λευκής Θάλασσας, του πρώτου έργου στη ΕΣΣΔ που έγινε με καταναγκαστική εργασία

Η 15η Δεκεμβρίου του 1937 θεωρείται η ημέρα που ο όρος «Ελληνας» μετατράπηκε σε πολιτική κατηγορία και οδήγησε σε μαζικές συλλήψεις κατά των μελών της ελληνικής μειονότητας στη Σοβιετική Ενωση. Οι διώξεις συμπεριέλαβαν όλους τους άρρενες Ελληνες ανεξάρτητα από την πολιτική ή κοινωνική τους θέση. Συνελήφθη όλη η ελληνική ηγετική ομάδα που αποτελείτο από πιστά μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Συνελήφθησαν τόσο οι ντόπιοι Ελληνες (Μαριουπολίτες, Πόντιοι, απόγονοι των παλιών μεταναστών από τον ελλαδικό χώρο), όσο και οι πολιτικοί πρόσφυγες από Ελλάδα -μέλη και φίλοι του ΚΚΕ- που είχαν καταφύγει στη Σοβιετική Ενωση για να αποφύγουν τις πολιτικές διώξεις που είχαν ξεκινήσει με το Ιδιώνυμο (1928) και εντάθηκαν την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά.

Συνέχεια

«Όταν οι Έλληνες κομμουνιστές πήραν την εξουσία»

Με τον παραπάνω τίτλο περιλαμβάνεται κείμενό μου στο καλό περιοδικό Μαρξιστική Σκέψη, που κινείται στο χώρο της αντιδογματικής και ανοιχτόμυαλης Αριστεράς. Η ανακοίνωση του περιοδικού για την κυκλοφορία του τεύχους  είναι η παρακάτω:   

ms8cover600

Κυκλοφόρησε ο τόμος 8 της “Μαρξιστικής Σκέψης”. Ο τόμος συνεχίζει το αφιέρωμα στην Οκτωβριανή Επανάσταση που ξεκίνησε με τον προηγούμενο τόμο 7, περιλαμβάνοντας όμως αυτή τη φορά κυρίως πρωτότυπες συνεισφορές, καθώς και πλούσιο και σπάνιο φωτογραφικό υλικό.

Το αφιέρωμα χωρίζεται σε 3 μέρη.

Το πρώτο μέρος περιέχει κείμενα επιφανών μαρξιστών, όπως οι Ρ. Λούξεμπουργκ, Λ. Τρότσκι, Ε. Χ. Καρ, Γκ. Λούκατς και Τζ. Νόβακ. Πραγματεύονται σημαντικά θέματα της συγκρότησης των επαναστατικών κινημάτων, του πλαισίου ανάπτυξης των ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων, της αντίθεσης σχεδίου-αγοράς στο σοσιαλισμό, της μεταβατικής περιόδου και της εμπειρίας από τα προβλήματά της στην ΕΣΣΔ. Συνέχεια

Οι Έλληνες στο σοβιετικό Μεσοπόλεμο

DSC06621-1

Την Κυριακή 27-1-2013 δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία» ένα κείμενο με τον τίτλο «Όταν οι Έλληνες κομμουνιστές πήραν την εξουσία« και αφορούσε το πολύ συγκεκριμένο και άγνωστο ιστορικό γεγονός που συνέβη στην ΕΣΣΔ την περίοδο 1917-1937. Εννοείται ότι η αρχική ημερομηνία έχει μόνο συμβολική αξία, εφόσον η πραγματική άσκηση εξουσίας από τις ελληνικές κομματικές οργανώσεις αρχίζει μόνο με τηνπλήρη σοβιετοποίηση της παλιάς Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Ιδιαιτέρως σημαντική συμβολή στο αφιέρωμα αυτό υπήρξε το κείμενο του Χρήστου Κεφαλή, συγγραφέα και μέλους της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού «Μαρξιστική Σκέψη». Στο περιοδικό αυτό, στο τεύχος που κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή,  υπάρχει ένα πολύ ευρύτερο αφιέρωμα  στο θέμα που διαπραγματεύτηκα στην ‘Ε» με τον ίδιο τίτλο.

DSC06625 Συνέχεια

Eκδήλωση για τους Έλληνες της Ρωσίας στην Αίγινα (1-7-2011)

Το ‘Ιδρυμα Καψάλη που δραστηριοποιείται στην Αίγινα, πραγματοποιώντας σημαντικές εκδηλώσεις, αφιερώνει τη φετινή μεγάλη του εκδήλωση στον ελληνισμό της Ρωσίας.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την  Παρασκευή 1 Ιουλίου 2011 (20.30) στον κήπο της οικίας των ιδρυτών του Ιδρύματος στην Αίγινα. 

Η εκδήλωση πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού.

Εκτός από τη δική μου ομιλία θα παρουσιαστεί και το ντοκιμαντέρ  του σκηνοθέτη Τάσου Ψαρρά με τίτλο «Γράμμα στη μητέρα-πατρίδα«.

Στο νοκιμαντέρ αυτό, που βασίζεται σ’ ένα δικό μου κείμενο, ο σκηνοθέτης διαπραγματεύεται το ζήτημα των σταλινικών διώξεων κατά του σοβιετικού ελληνισμού.

Επίσης, ο Τάσος Ψαρράς θα αναφερθεί στην εμπειρία του γυρίσματος του συγκεκριμένου ντοκιμαντέρ (1999).  Συνέχεια

Για τον Τύπο στον Εύξεινο Πόντο

Οι φετινές εκδηλώσεις που διοργανώνει ο δραστήριος Μορφωτικός Ποντιακός Σύλλογος «Αλέξανδρος Υψηλάντης», που εδρεύει στη Νέα Τραπεζούντα του νομού Πιερίας, είναι αφιερωμένες στον ελληνικό Τύπο του Εύξεινου Πόντου.

Στο πλαίσιο αυτό θα παρουσιάσω το σχετικό θέμα το Σάββατο 30 Απριλίου 2011, στις 8.30 μ.μ

Ο ελληνικός Τύπος του Εύξεινου Πόντου απηχεί με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο τις προσπάθειες επιβίωσης και πολιτικής χειραφέτησης ενός γηγενούς ελληνικού πληθυσμού που ελάχιστα έγινε γνωστός στην κυρίως Ελλάδα Συνέχεια

H Aνταλλάξιμη Περιουσία στο δρόμο της τελικής εκποίησης;

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Εύξεινος Πόντος», αριθ. φ. 170, Μάρτιος 2011. Στάλθηκε σ’ όλες τις προσφυγικές ομοσπονδίες (δυτικο)Μικρασιατών, Ποντίων, Καππαδοκών, (ανατολικο)Θρακών, Κωσταντινουπολιτών.

Oι πρόσφατες εξελίξεις που συνδέονται με την ουσιαστική οικονομική κατάρρευση του ελληνικού κράτους και την επιτακτική ανάγκη εξεύρεσης πόρων για να καλυφθούν οι δυσβάστακτες δανειακές υποχρεώσεις, φέρνει και πάλι στην επιφάνεια το ζήτημα της Ανταλλάξιμης Περιουσίας. Δηλαδή της περιουσίας που προέκυψε από τα μουσουλμανικής ιδιοκτησίας ακίνητα που υπήρχαν στην Ελλάδα μετά την ολοκλήρωση της Ανταλλαγής των Πληθυσμών, ως απόρροια της Συνθήκης της Λωζάννης. Μιας περιουσίας που υποχρεωτικά, με βάση το νομικό πλαίσιο που ορίζει τη χρήση της, θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί για την αποκατάσταση των προσφύγων του ’22.

Συνέχεια

Πολιτικές τάσεις και συνέδρια των Ποντίων προσφύγων του ’22

Το κείμενο που ακολουθεί παρακάτω προέρχεται από το νέο μας βιβλίο:  Γιώργος Κόκκινος – Έλλη Λεμονίδου – Βλάσης Αγτζίδης,Tο τραύμα και οι πολιτικές της Μνήμης. Ενδεικτικές όψεις των συμβολικών πολέμων για την Ιστορία και τη Μνήμη, εκδ. Ταξιδευτής, Αθήνα, 2010.

Πολιτικές τάσεις και προσφυγικά συνέδρια

Στην Ελλάδα οι όποιες ιδεολογικές, κοινωνικές ή πολιτικές διαφορές μεταξύ των ποντιακών υποομάδων θα παρακαμφθούν, θα αλλάξουν μορφή και θα απορροφηθούν μέσα στα επιτακτικά, καθημερινά  προβλήματα  που θέτει η προσφυγιά. Σε επίπεδο διανοουμένων του χώρου η συμπεριφορά θα είναι σχετικά παρόμοια και σε μεγάλο βαθμό θα επικεντρώνεται στις προσπάθειες οργάνωσης, διεκδίκησης και διατήρησης του πολιτισμού. Η πλειονότητα των διανοουμένων και των πολιτικών των προσφύγων θα λάβει μέρος στις ελλαδικές πολιτικές διεργασίες. Χαρακτηριστικές τέτοιες περιπτώσεις πολιτικών ανδρών είναι ο  Γιάννης Πασαλίδης, ο οποίος εντάσσεται στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, ο φιλελεύθερος Λεωνίδας Ιασωνίδης[1] και ο Κώστας Γαβριηλίδης που δημιουργεί το Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας. Στους κόλπους του Κόμματος των Φιλελευθέρων θα δημιουργηθεί μια συμπαγής προσφυγική ομάδα, η οποία θα βρεθεί σε μεγάλη σύγκρουση με την αντίπαλή της μακεδονική, που εξέφραζε τους γηγενείς. Η αντίθεση είναι τέτοια, ώστε ο Γιάννης Πασαλίδης, ως βουλευτής του Σοσιαλιστικού Κόμματος, θα προσπαθήσει να εκτονώσει την αντίθεση των δύο κοινοβουλευτικών ομάδων: «Πρόκειται για ταξική διαμάχη μεταξύ λαού και πλουτοκρατίας και όχι διαμάχη ντόπιων και προσφύγων. Άρα, αν εξακολουθήσει αυτή η κατάσταση στη Βουλή, τότε είναι βέβαιο ότι ντόπιοι και πρόσφυγες θα συμμαχήσουν και θα ξεσηκωθούν, για να σαρώσουν όλους εμάς τους εθνοπατέρες.»[2] Συνέχεια

Περί «ρωσοποντίων», «νεγροαμερικάνων» και λοιπών υποτιμητικών…

Όσοι ασχολούνται με τον ελληνισμό της πρώην Σοβιετικής Ένωσης έχουν έρθει αντιμέτωποι με τα απαξιωτικά, αν  όχι και ρατσιστικά, συναισθήματα των Βαλκάνιων ομοεθνών τους.  Σε συμβολικό επίπεδο, τα συναισθήματα αυτά εκφράστηκαν υπό τον μειωτικό όρο «Ρωσοπόντιοι». Ο Ηλίας Πετρόπουλος είχε ήδη περιγράψει από χρόνια την ελλαδική συμπεριφορά…

Πολλές φορές η δημόσια χρήση του όρου προκάλεσε αντιδράσεις είτε των προσφυγικών οργανώσεων είτε μεμονωμένων πολιτών. Χαρακτηριστικά  αναφέρω δύο επικριτικά κείμενα που δημοσιεύτηκαν εν είδει επιστολών: «Περί ΄Ρωσοποντίων΄», εφημ. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 26 Μαρτίου 2000, σελ. 87, «Περί ΄Ρωσοποντίων΄», εφημ. Το Βήμα, 11 Νοεμβρίου 2003, σελ. 7. Επίσης ενδιαφέρον έχει η επιστολή διαμαρτυρίας με τίτλο: «Χρήση ρατσιστικών όρων σε εκπομπή της ΝΕΤ», που απέστειλε (25 Νοεμβρίου 2003) η Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων Ν. Ελλάδας (ΟΠΣΝΕ) στη διεύθυνση της ΕΡΤ επί προεδρείας Άγγ. Στάγγου για σχετική χρήση του όρου σε τηλεοπτική εκπομπή. Αποσπάσματα αυτής της επιστολής δημοσιεύονται στο τέλος της ανάρτησης.

Αφορμή για το δημοσίευμα αυτού υπήρξε ένα αφιέρωμα στο «Βιβλιοδρόμιο» των Νέων, όπου υπό τον τίτλο “«Ρωσοπόντιοι» Ανάμεσα στη θυματοποίηση και στην εξιδανίκευση αντιμετωπίζεται συγκριτικά το βιβλίο μου Ο Κόκινος Καπνας και ο ελληνισμός του Καυκάσου (1932-1937) με το βιβλίο του Αν. Γκίκα Οι Έλληνες στη διαδικασία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ.

Συνέχεια

Μια άγνωστη εκδοχή της Διεθνούς

Το 1990 είχα πρωτοδημοσιεύσει στο βιβλίο μου «Ποντιακός ελληνισμός. Από τη γενοκτονία και το σταλινισμό στην περεστρόϊκα« δύο άγνωστες εκδοχές του ύμνου της Διεθνούς (στα ποντιακά και στη δημοτική), όπως δημιουργήθηκαν στην ΕΣΣΔ.  Τα στοιχεία αυτά δημοσιεύτηκαν με πληρέστερη τεκμηρίωση και το 1997 στο βιβλίο μου με τίτλο «Παρευξείνιος Διασπορά. Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές περιοχές του Εύξεινου Πόντου«.

Mε αφορμή την παρουσίαση στις 18 Σεπτεμβρίου του νέου μου βιβλίου «Κόκινος Καπνας και ο ελληνισμός του Καυκάσου» στο «Στέκι Πολιτών” στην Κατερίνη , ο φιλόλογος Νίκος Αποστολίδης ανέλαβε να παρουσιάσει τα άγνωστα πολιτικά ποντιακά τραγούδια με πρώτη την Κομμουνιστική Διεθνή, όπως τραγουδήθηκε από τους σοβιετικούς Πόντιους.

Η εκτέλεση του ύμνου της Διεθνούς από τον Αποστολίδη βασίστηκε στους στίχους που είχα εντοπίσει και δημοσιεύσει, σε μια προσπάθεια να παρουσιαστούν ενιαία οι δύο ελληνικές σοβιετικές εκδοχές της Διεθνούς: στα ποντιακά και στη δημοτική.

Από το βιβλίο «Παρευξείνιος Διασπορά» αντλήθηκαν τα παρακάτω ιστορικά στοιχεία:

Συνέχεια

-A karsi görögség tragédiája (β’ μέρος)

Η τραγωδία των Ελλήνων του Καρς

Παρακάτω αναρτάται το β’ μέρος από το κείμενό μου με τίτλο «A török nacionalizmus megjelenése és a keleti keresztény népirtás» (Η εμφάνιση του τουρκικού εθνικισμού και οι γενοκτονίες των χριστιανικών λαών).

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο ουγγρικό περιοδικό ιστορίας Trianoni SzemleΑνασκόπηση (της συνθήκης) του Τριανόν«]-που εκδίδεται στη Βουδαπέστη.

Το Α’ μέρος μπορείτε να το δείτε σε προηγούμενο δημοσίευμα

Συνέχεια

-Η Αριστερά και οι πρόσφυγες του ’22

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί το πρώτο μέρος -που επιγράφεται «Η Αντιμετώπιση»– από ένα εκτεταμένο τμήμα  της μελέτης μου με τίτλο “Mνήμη, ταυτότητα και ιδεολογία στον ποντιακό ελληνισμό”. Συμπεριλαμβάνεται στο υπό έκδοση βιβλίο:

Γιώργος Κόκκινος – Βλάσης Αγτζίδης – Έλλη Λεμονίδου, Tο τραύμα και οι πολιτικές της Μνήμης.  Ενδεικτικές όψεις των συμβολικών πολέμων για την Ιστορία και τη Μνήμη, εκδ. Ταξιδευτής, Αθήνα.

Το τμήμα αυτό της μελέτης που αρχίζω να αναδημοσιεύω , αφορά τις πολυσύνθετες, διαδραστικές σχέσεις της Αριστεράς με τη μικρασιατική προσφυγιά και ειδικώτερα το ποντιακό της μέρος. Ήδη, από τη μελέτη αυτή,  έχω αναρτήσει τα:

-Ταυτότητες μέσα στο χρόνο

-Πρόσφυγες του ’22 στη «μητέρα-πατρίδα»

-Κράτος και πρόσφυγες του ‘22…

Η Αντιμετώπιση

Συνέχεια

-Από τον Καύκασο στην Ελλάδα…..

Στην έκδοση που επιμελήθηκε ο Θανάσης Διαμαντόπουλος και είχε ως τίτλο «Από το Καρς στο Κιλκίς« έγραψα το παρακάτω κείμενο με τίτλο «Οι Έλληνες του Καυκάσου».

Τα στοιχεία αυτά είναι δημοσιευμένα στο βιβλίο μου: Παρευξείνιος Διασπορά. Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές ακτές του Εύξεινου Πόντου, βραβείο Ακαδημίας Αθηνών, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 1997.

Το βιβλίο αυτό μπορείτε να το δείτε διαδικτυακά  πατώντας [ΕΔΩ]

Οι  Έλληνες  του  Καυκάσου

Του ΒΛΑΣΗ ΑΓΤΖΙΔΗ[1]

Η παρουσία και η πολιτική δράση των Ελλήνων στον Καύκασο κατά το 19ο και 20ο αιώνα, αποτελούν μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Ένας από τους πρωτεργάτες έγραψε: «Πρέπει να ομολογήσουμε ότι εμείς οι Έλληνες του Καυκάσου, που αποτελούσαμε τη φάλαγγα του Ελληνισμού στην κοντινή Ανατολή, κατά την χαώδη ‘κείνη περίοδο του Καυκάσου, αγωνιστήκαμε με πρωτοφανή ορμή, για τη φυσική μας ύπαρξη και την εθνική μας οντότητα, που ανάβλυζε μεσ’ απ’ τους πυρήνες των κοινοτήτων μας»[2].

Η εγκατάσταση των Ελλήνων στον Καύκασο, όπως και στην υπόλοιπη ρωσική επικράτεια, είναι ένα φαινόμενο που πρωτοεμφανίζεται στους αρχαίους χρόνους. Οι ελληνικές αποικίες στην Κριμαία και στην ανατολική Μαύρη Θάλασσα ιδρύθηκαν πολύ πριν οι περιοχές αυτές περιέλθουν στη σφαίρα επιρροής των Ρώσων. Η ελληνική παρουσία στον Εύξεινο Πόντο εδραιώνεται σε δύο βασικά κέντρα, πρωτευόντως στο μικρασιατικό Πόντο και στη συνέχεια στην κριμαϊκή χερσόνησο.

Συνέχεια

-Για τις αγροτικές κινητοποιήσεις.

Από τον Μπουχάριν στην…. Παπαρήγα! (Ένα άρθρο του ’96)

Οι φετινές, όπως και οι περσινές, αγροτικές κινητοποιήσεις έχουν διαφορετικό χαρακτήρα από εκείνες του 1996, όταν αγροτοσυνδικαλιστές του ΚΚΕ  ξεσήκωσαν τους αγρότες σε μεγάλης έκτασης κινητοποιήσεις με μπλόκα στις εθνικές οδούς. Έκτοτε το μοντέλο αυτό θα επεκταθεί και στους υπόλοιπους πολιτικούς χώρους, με αποτέλεσμα τη συνηθισμένη εικόνα της παράλυσης της Ελλάδας και της ελληνικής οικονομίας τονίζοντας παραστατικότατα την νεοελληνική παθογένεια. Οι επικεφαλής των κινητοποιήσεων θα αμειφθούν με ικανοποιητική πολιτική καριέρα, με τον ίδιο τρόπο που και το κυβερνόν κόμμα μετέτρεπε τα συνδικαλιστικά του στελέχη σε βουλευτές.

Η αναγκαιότητα για αγροτικό εκσυγχρονισμό θα ακυρωθεί μεταξύ των κομματικών επιδιώξεων των κομμάτων εξουσίας, των πελατειακών σχέσεων, του λαϊκισμού και της χαλιναγώγησης του αγροτικού κινήματος από μια καλοπληρωμένη συνδικαλιστική και ταξική «αγροτική αριστοκρατία». Έτσι θα υποβαθμιστούν οι συνεταιριστικές ενώσεις, που θα μπορούσαν σήμερα να αποτρέψουν την άγρια εκμετάλλευση της αγροτικής τάξης από τους μεσάζοντες.

Υπάρχουν υπεύθυνοι με ονοματεπώνυμο, που ανήκουν τόσο στα κόμματα εξουσίας, όσο και στους «εκπροσώπους» των αγροτών,  για το γεγονός ότι ξανάγινε επίκαιρο  το παλιό ποντιακό τραγούδι, που διεκτραγωδούσε αυτή την εκμετάλλευση:  Έρθαν οι εμπόρ΄ να παίρνε τσάμπα τον καπνόν/ τον χωρέτε ‘κι ερωτούνε σο λογαριασμόν/ Ο καημένον ο χωρέτες πανταλόν πα ‘κι εχ’ / κι ασ’ σην εντροπήν ατ’ κείται σο κρεβάτ’ απές… / Εχολιάστεν κι η γαρία τ’, με τ’ άτον μαλών’/ «Σκύλ’ υιέ, γιατί εδέκες τσάμπα τον καπνόν;«

Συνέχεια

-Κατασκευάζοντας χάρτες

Οι διαφόρων ειδών «κατασκευές» -που ξεκινούν από τη ζωγραφική και επεκτείνονται σ’ ένα ευρύ φάσμα-  αποτελούν μια από τις αγαπημένες μου απασχολήσεις. Σ’ αυτές τις κατασκευές περιλαμβάνονται και κάποιοι χάρτες του Πόντου και των περιοχών εγκατάστασης των Ελλήνων στην πρώην Σοβιετική Ένωση.

Ο πρώτος, εμπνευσμένος από τις βυζαντινές μινιατούρες, ζωγραφίστηκε με τις αγιογραφικές τεχνικές (αυγοτέμπερα, επιχρύσωση) πάνω σε τεχνητό πάπυρο γύρω στο 1986 και είναι ο παρακάτω:

Το 1987, ζωγράφισα την επόμενη σύνθεση για να αποτελέσει το βασικό θέμα σε μια αφίσα για τη γενοκτονία που εξέδωσε ένας σημαντικός (τότε)ποντιακός σύλλογος, που δραστηριοποιούταν  στην Καλλιθέα Αττικής και τον αποκαλούμε σήμερα η «παλιά Αργώ» :

Συνέχεια

-Η «Αυγή», ο «Ριζοσπάστης» και οι σταλινικές διώξεις

Την Κυριακή 27 Δεκεμβρίου 2009 η εφημερίδα «Αυγή» δημοσίευσε το κείμενό μου «Η αντιναζιστική πάλη του σοβιετικού ελληνισμού και τα εγκλήματα του σταλινισμού». Το κείμενο αυτό είχε γραφεί τον Οκτώβριο με αφορμή μια πολύ αρνητική αναφορά του Ερμή Μουρατίδη για τους Έλληνες της Σοβιετικής  Ένωσης και τη στάση τους κατά την διάρκεια  του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η αρνητική αυτή αναφορά έγινε στο πλαίσιο ενός καλού κατά τα άλλα άρθρου του για το σοβιετικό ποντιακό θέατρο στην εφημερίδα «Εύξεινος Πόντος». Ως έμμεση απάντηση στον Μουρατίδη, πρωτοδημοσιεύτηκε το κείμενο για τη συμπεριφορά του σοβιετικού ελληνισμού εκείνη την εποχή στη συγκεκριμένη  εθνοτοπική εφημερίδα .

Ο «Ριζοσπάστης» -και μ’ αφορμή το κείμενο «Η αντιναζιστική πάλη του σοβιετικού ελληνισμού και τα εγκλήματα του σταλινισμού»–  δημοσίευσε καταγγελτικό άρθρο με την υπογραφή του γνωστού απολογητή του σταλινισμού Αναστάση Γκίκα, με το οποίο στοχοποιεί και καταγγέλει κάθε κριτική απόπειρα για τις σταλινικές πρακτικές εκείνης της περιόδου.

Συνέχεια

Αρέσει σε %d bloggers: