Ήταν ο Στάλιν πράκτορας της Οχράνα;

Πριν από αρκετό καιρό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Το Βήμα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Νίκου Κυριαζή με τίτλο «Η δολοφονία ενός πρέσβη στην ΕΣΣΔ το 1938«. Βρήκα το άρθρο αυτό ενδιαφέρον γιατί αναπτύσσει -έστω ως υπόθεση- μια ιστορία που την γνωρίζαμε όλοι όσοι έχουμε μελετήσει εκείνη την περίοδο της σοβιετικής ιστορίας. Την αυτοκτονία του πρέσβη Δ. Νικολόπουλου.

Έχει πολύ ενδιαφέρον η υπόθεση που καταθέτει ο Κυριαζής:  ότι ο Νικολόπουλος δολοφονήθηκε από τη σοβιετική μυστική αστυνομία, η οποία σκηνοθέτησε την αυτοκτονία του. Ο λόγος ήταν ότι ήθελαν να του κλείσουν το στόμα γιατί -όπως υποστηρίζει ο Κυριαζής- ο Νικολόπουλος είχε πληροφορηθεί από άγνωστη πηγή ίσως από τους Έλληνες ομογενείς της Γεωργίας- ότι ο Στάλιν είχε διατελέσει πράκτορας την τσαρικής μυστικής αστυνομίας Οχράνα.

Στάλιν Πράβδα 30-3-89Η πιθανολογούμενη στρατολόγηση του Στάλιν από την Οχράνα, την τσαρική μυστική αστυνομία είχε αναδειχθεί στην ΕΣΣΔ το 1989 όταν στις 30 Μαρτίου η Πράβδα δημοσίευσε ένα έγγραφο του 1913, που βρέθηκε στα αρχεία και υπογράφεται από τον «συνταγματάρχη Eremin», που υπήρξε επικεφαλής του τμήματος της Οχράνα που έδρευε στην Τιφλίδα.… 

Το έγγραφο αυτό είχε πρωτοδημοσιευτεί το 1956 στο περιοδικό Life. Στην Ελλάδα δημοσιεύτηκε από μένα στο βιβλίο μουΗ κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι συνέπειες για τον ελληνισμό, Αθήνα, 1992.

Σήμερα έχει αποδειχθεί ότι το έγγραφο είναι πλαστό…

Το θέμα αυτό παραμένει ως υπόθεση και δεν έχει αποδειχθεί κάτι τελεσίδικα και ίσως γι αυτό κατά καιρούς επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση.

Όμως σήμερα οι καλοί μελετητές του Στάλιν, του σταλινισμού και των σταλινικών διώξεων,  όπως ο Μοντεφιόρε, ο Σέρβις και ο Κόνκουεστ -οι οποίοι είναι γενικά πολύ κριτικοί προς το σοβιετικό πείραμα- δεν αποδέχονται την άποψη ότι ο Στάλιν υπήρξε πράκτορας της Οχράνα. Θεωρούν ότι το δημοσιευμένο έγγραφο είναι πλαστό Ο ιστορικός Simon Sebag Montefiore στο σημαντικό του βιβλίο που έχει τίτλο «Στάλιν. Η αυλή του Κόκκινου Τσάρου» αναφέρει ότι σε κανένα φάκελο της Οχράνα δεν υπάρχει τέτοια αναφορά και ότι ο Στάλιν περιγράφεται ως επαναστάτης και ποτέ ως κατάσκοπος. Ομοίως, ο Robert Conquest είχε την άποψη ότι οι ισχυρισμοί αυτοί «πρέπει να απορριφθούν».

Πώς βγήκε η φήμη

Αν θέλουμε να βρούμε την αρχή της φήμης αυτής θα πρέπει να ανατρέξουμε σε ένα έγγραφο του  συνταγματάρχη Eremin, που υπήρξε επικεφαλής του τμήματος της Οχράνα που έδρευε στην Τιφλίδα.  Το έγγραφο αυτό δημοσιεύτηκε το 1956 στο περιοδικό Life και αναδημοσιεύτηκε από τη σοβιετική Pravda to 1989.  Αλλά έκτοτε αποδείχθηκε πλαστό το έγγραφο του «συνταγματάρχη Eremin». Άλλη πηγή της φήμης ανιχνεύεται στη βιογραφία του Στάλιν που έγραψε το 1967 ο Edward Ellis Smith. Όπου την εκτίμηση ότι ο Στάλιν υπήρξε πράκτορας της Οχράνα την βάσιζε στην «ύποπτη’, όπως χαρακτήρισε, ικανότητά του να δραπετεύει από τους τόπους εξορίας και τις φυλακές, την ανεμπόδιστη μετακίνηση και την οικονομική ευμάρεια χωρίς εμφανή πηγή εισοδήματος.

Πιθανότατα την απάντηση να δίνει ο Μοντεφιόρε, ο οποίος αναφέρει ότι κατά το δεύτερο ταξίδι που έκανε ο Στάλιν στην Κρακοβία τον Δεκέμβριο του 1913 μετά από αίτημα του Λένιν, συνάντησε και έγινε φίλος με τον Roman Malinovsky, έναν Μπολσεβίκικο που ήταν μυστικός πράκτορας της Οχράνα. Πιθανότατα η σχέση με τον Μαλινόφσκι διαμόρφωσε τη βάση της υπόθεσης ότι και ο Στάλιν υπήρξε πράκτορας της Οχράνα…

Έχει ενδιαφέρον ότι αυτό το ταξίδι του Στάλιν για να συναντήσει τον Λένιν έγινε για να συζητήσουν τη διαφορετική άποψη που είχαν για το ζήτημα των μενσεβίκων. Ο Στάλιν υποστήριζε ότι οι δύο αυτές μαρξιστικές τάσεις του Ρωσικού Σοσιαδημοκρατικού Κόμματος (ΡΣΔΕΚ) θα έπρεπε να παραμερίσουν τις διαφορές τους και να επανενωθούν ενώ ο Λένιν ήταν απολύτως αντίθετος με την άποψη αυτή. Τελικά στους κόλπους των μπολσεβίκων ηγετών επικράτησε η άποψη του Λένιν… Είχε προηγηθεί μια πρώτη συνάντηση με τον Λένιν κατά κατά τον Οκτώβριο του 1912, όπου ο Στάλιν συνοδευόμενος από την Βαλεντίνα Λόμποβα συζήτησε χωρίς αποτέλεσμα τη διαφωνία τους σχετικά με το ζήτημα της επανένωσης με τους μενσεβίκους.

Ένα μήνα μετά τη δεύτερη συνάντηση με τον Λένιν, ο Στάλιν ταξίδεψε στη Βιέννη, όπου φιλοξενήθηκε από τον εύπορο μπολσεβίκο  Αλέξανδρο Τροιανόφσκι. Αποτελεί ιστορική ειρωνεία ότι την ίδια ακριβώς στιγμή (Ιανουάριος του 1913) ήταν στην πόλη ταυτόχρονα ο Αδόλφος Χίτλερ και ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης Γιόσιπ Τίτο. Εκείνο το ταξίδι του Στάλιν στην Βιέννη είχε και ένα ελληνικό ενδιαφέρον, εφόσον χρησιμοποίησε διαβατήριο που έφερε το όνομα «Σταύρος Παπαδόπουλος».

Ο Ρομάν Μαλινόφσκι

Η περίπτωση Μαλινόφσκι

Ο Μαλινόφσκυ ήταν μια ενδιαφέρουσα προσωπικότητα. Πολωνος στην καταγωγή και σκληρός αντι-μενσεβίκος, προσχώρησε στο κόμμα των μπολσεβίκων (ΡΣΔΕΚ)τον Ιανοάριο του 1912 και με πρόταση του Λένιν εκλέχτηκε στην Κεντρική Επιτροπή. Τον Οκτώβριο του 1912 εκλέχθηκε στην Κρατική Δούμα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας ως μπολσεβίκος και ήταν αναπληρωτής πρόεδρος των Σοσιαλδημοκρατών. Ήταν υπεύθυνος της 6μελούς μπολσεβίκικης ομάδας (δύο εκ των οποίων ήταν πράκτορες Oχράνα).

Τη δράση του Μαλινόφσκι αντιλήφθηκε ο αρχηγός των μενσεβίκων Τζούλιο Μάρτοφ και τον κατάγγειλε το 1913 ως κατάσκοπο. Ο Λένιν αρνήθηκε να τον πιστέψει και υποστήριξε τον Μαλινόφσκι. Την ίδια στάση κράτησε και ο Στάλιν. Ήταν τόση η εμπιστοσύνη που είχαν οι Λένιν και Στάλιν στον Μαλινόφσκι, ώστε ο ίδιος ο Στάλιν απείλησε την αδελφή και τον γαμπρό του Μάρτοφ, τη Λυδία και τον Φέντερ Νταν, λέγοντας ότι θα το μετανιώσουν αν οι Μενσεβίκοι επιμένουν στην καταγγελία τους. Αργότερα έγινε γνωστό ότι ο Μαλινόφσκι ευθυνόταν για τη σύλληψη από την Οχράνα του Sergo Ordzhonikidze (14 Απριλίου 1912), του Yakov Sverdlov (10 Φεβρουαρίου 1913) και του Στάλιν (23 Φεβρουαρίου 1913).

Τελικά η δράση αποκαλύφθηκε το Μάιο του 1914 και ο Μαλινόφσκι διέφυγε στη Γερμανία.  Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση επέστρεψε στη Ρωσία και προσπάθησε να γίνει μέλος του Σοβιέτ της Πετρούπολης. Αναγνωρίστηκε από τον Ζηνόβιεφ και το Νοέμβριο του 1918 συνελήφθη, δικάστηκε και εκτελέστηκε.

Ο Μοντεφιόρε υποστηρίζει ότι η περίπτωση Μαλινόφσκι με την επιτυχημένη διείσδυσή του στους  κόλπους των μπολσεβίκων ενίσχυσε την καχυποψία και την παράνοια του Στάλιν που τελικά οδήγησε στις σταλινικές διώξεις.

 

Από την Οχράνα στη CIA

Ο Στάλιν από το φάκελο που ειχε στην Αστυνομία
της Αγίας Πετρούπολης το 1911

Advertisements

2 Σχόλια

  1. Βιστωνίτης Αναστάσης, «Από την Οχράνα στη CIA
    Τι σχέση έχει η μυστική υπηρεσία που δημιουργήθηκε επί τσαρικής Ρωσίας με τον Στάλιν και τις σύγχρονες αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες;» εφημ. Το Βήμα, 28/10/2013) http://www.tovima.gr/vimagazino/views/article/?aid=536565

  2. Stalin’s secret police finally named but killings still not seen as crimes
    Andrei Zhukov praised by activists for singlehandedly identifying every NKVD officer involved in 1930s arrests and killings

    Shaun Walker

    Mon 6 Feb 2017

    For two decades, starting in 1993, Andrei Zhukov went down into a Moscow archive at least three days a week, spending hour after hour leafing through thousands of orders issued by the NKVD, Joseph Stalin’s secret police, searching for the names and ranks of the organisation’s officers.

    The result is the first comprehensive survey of the NKVD men responsible for carrying out Stalin’s “Great Terror” of 1937 and 1938, in which about 1.5 million people were arrested and 700,000 shot. While it is not the first study into the senior leadership of the NKVD, this is the first time that everyone – from the investigators to the executioners – has been identified. There are just over 40,000 names on the list.

    Zhukov, a jovial eccentric who lives in the countryside outside Moscow, said that although he was no fan of Stalin, there was no real political motivation to his work. Now 64, he has always enjoyed collecting things and was an avid stamp collector during the Soviet period.

    “I’ve always been interested in things that were secret, or hard to find. I started this off purely from a collector’s instinct,” he said.

    Historians, however, soon realised the importance of Zhukov’s work. The Memorial organisation, which documents Stalin-era crimes, released a CD last summer containing his database of names. In November, the database was released online.

    “This is the sort of work that would usually be done by a group of researchers, or by a whole institute, but he’s done it all on his own,” said Yan Rachinsky, co-chairman of Memorial.

    It is not permitted to take photographs of the archive documents, so Zhukov copied the names and details from the papers into large ledgers and then recopied them on to a series of filing cards he kept at home, adding information to the cards when he discovered details about NKVD officers he had already logged.

    Lavrenti Beria, the boss of Stalin’s secret police, with Stalin’s daughter Svetlana.
    Facebook Twitter Pinterest
    Lavrenti Beria, the boss of Stalin’s secret police, with Stalin’s daughter, Svetlana. Photograph: BBC
    It took years of meticulous work. Because the NKVD was responsible for a range of functions in addition to arrests and executions, Zhukov limited his search to those involved in state security.

    “Not everyone in this list is a butcher: there are a few who were killed for not carrying out their orders. But the vast majority were in some way linked to the terror,” said Rachinsky.

    Great Terror returns to haunt Russia as 34 skeletons discovered in cellar
    Read more
    Nikita Petrov, another Memorial historian, said: “There were enthusiasts and there were careerists among these men. Working in the NKVD was prestigious. At the start of the 1930s, when there was poverty and famine, you got a nice uniform and were fed well. People didn’t know that within five years they’d be sentencing thousands of people to death.”

    Memorial has previously focused more on documenting the victims of the Soviet-era repressions than the perpetrators. Their database of the victims contains about 2,700,000 names and a further 600,000 should be added this year.

    Rachinsky said this was about a quarter of the approximately 12 million who should make up the full list – those who were internally deported or sentenced for political reasons. In some regions, the local security services have never published lists of the victims; in many places, the archives remain closed.

    Another project, Final Address, was launched in 2013 to commemorate victims of the terror. Relatives or other interested parties can apply to have a plaque installed at houses where victims lived.

    Sergey Parkhomenko, a journalist and activist who set up the project, said there had been 1,500 applications and 300 plaques installed.

    While there have been some cautious attempts to pay tribute to the victims of Soviet-era repression, less attention has been paid to the perpetrators until now.

    Of the 40,000 names on Zhukov’s list, about 10% were either executed or jailed, though some of those who were sent to the gulags were given an amnesty before the USSR joined the second world war, and went on to win medals.

    A man places a candle at the photo of a relative who was killed and buried in 1937.
    Facebook Twitter Pinterest
    A man places a candle by the photograph of a relative who was killed and buried in 1937. Photograph: Anatoly Maltsev/EPA
    FSB: Vladimir Putin’s immensely powerful modern-day KGB
    Read more
    Zhukov recounted his discussion on an online history forum with a man who proudly recounted how his grandfather had won prestigious medals during the war. It turned out, said Zhukov, that the grandfather had run firing squads during the Terror. He was sent to the gulag, but was later released and again organised executions during the war.

    Stories such as this reveal the complexity of the Stalin era, something largely glossed over in Vladimir Putin’s Russia, where victory in the second world war has become a national rallying point.

    While there have been some attempts to talk about the dark pages of the 1930s, and a gulag museum opened in Moscow last year, the official narrative tends to sideline the purges and killings. Petrov said there was not one Russian school textbook that referred to “crimes” during the Stalin period, only “mistakes”. So while there are plans to build a memorial to the victims of political repression in Moscow in the near future, they are treated as if they were victims of a tsunami or an earthquake – a narrative of victims but no crime or criminals.

    “The problem is not that Putin supports Stalin: he doesn’t. He’s even condemned the crimes on occasion,” said Rachinsky. “The problem is Putin can’t admit that the state could be a criminal state.”

    Great-grandson of man killed in Stalin’s purges to sue Russian state
    Read more
    Although there is a chance that a few people from Zhukov’s list could be alive and approaching 100 years old, the point is not to open criminal cases or blame individuals.

    “We don’t need to call them all criminals but we need to recognise the criminal nature of the organisation and the criminal nature of the state at that time,” said Petrov.

    Not everyone is impressed with Zhukov’s work. In November, some of the descendants of those featured in the database appealed to Russian authorities to take the lists offline. A nationalist MP has asked prosecutors to verify whether the publication of the names violated a law against provoking social enmity.

    https://www.theguardian.com/world/2017/feb/06/stalin-secret-police-killings-crimes-russia-terror-nkvd


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: