Συνέδριο για τις ελληνορωσικές σχέσεις (18ος-20ος αι.)

21-10-2016-ellinorosikes-sheseis-synedrio-2Ένα πολύ ενδιαφέρον συνέδριο με τίτλο «Ελληνορωσικές σχέσεις κατά τη νεότερη και σύγχρονη περίοδο (18ος – 20ος αι.)» θα γίνει στην Αθήνα απ΄τις 20 έως τις 22 Οκτωβρίου. Στο συνέδριο αυτό θα πάρω μέρος εισηγούμενος το εξής θέμα:  Παρευξείνιος ∆ιασπορά: Από την Ρωσική Αυτοκρατορία στη Σοβιετική Ένωση. ∆ιαδικασίες προσαρμογής και ανάπτυξης (1917-1937).

%cf%80%ce%ac%ce%bd%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%bf%cf%81%cf%89%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b7-%ce%b5%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%bb%ce%b5%ce%b3%ce%b5%cf%8e%ce%bd

Η παράξενη εποχή που βιώνουμε με τις πολεμικές συγκρούσεις στην ευρύτερη περιοχή μας (Μέση Ανατολή και Ουκρανία) και την ένταση στις σχέσεις της Ρωσίας με τη Δύση, κάνει ακόμα σημαντικότερη τη γνώση των ιστορικών δεδομένων. Οπότε, η ανακήρυξη του 2016 ως «Έτους Ελλάδας στη Ρωσία» (υπό την αιγίδα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας) και «Έτους Ρωσίας στην Ελλάδα» (υπό την αιγίδα του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας), δίνει την ευκαιρία για μια σε βάθος διερεύνηση των πολύπλοκων ελληνορωσικών σχέσεων.

Σύμφωνα με το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών: «Η κοινή πρωτοβουλία του Έτους 2016 αποβλέπει να υπογραμμίσει τους ισχυρούς δεσμούς που μας ενώνουν, να ανανεώσει την επαφή ανάμεσα στις κοινωνίες μας, και να διευρύνει τις σχέσεις μας αξιοποιώντας αυτό το πρόσφορο έδαφος. Ένας από τους βασικούς στόχους είναι να αναδειχθούν οι κοινές ρίζες, οι κοινές εκείνες αναφορές στα θεμέλια της πολιτιστικής και πνευματικής μας κληρονομιάς, που οικοδομούν την εγνωσμένη “αναγνωρισιμότητα” που έχει η χώρα μας στην συνείδηση του ρωσικού λαού.»

Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας διοργανώνονται και μια σειρά από επιστημονικές συναντήσεις, όπου παρουσιάζονται τα πορίσματα  των ερευνητών για διάφορες πλευρές της ελληνορωσικής ιστορικής και πολιτισμικής συνάντησης. Ένα τέτοιο,  πολύ ενδιαφέρον συνέδριο  είναι αυτό που θα γίνει στην Αθήνα με τίτλο «Ελληνορωσικές σχέσεις κατά την νεότερη και σύγχρονη περίοδο (18ος – 20ος αι.)»  

To συνέδριο διακρίνεται για την πλούσια θεματολογία του η οποία καλύπτει τομείς που σχετίζονται με:

-την ιστορία των σχέσεων Ελλάδας-Ρωσίας

-την παρουσία της παρευξεινίου ελληνικής Διασποράς,

-τις βυζαντινές επιρροές στον ρωσικό πολιτισμό

-τις πολιτιστικές σχέσεις και επιρροές (από τον Ντοστογιέφσκι έως το ρωσικό μοντερνισμό και τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό)

-τις επιπτώσεις του ρωσο-οθωμανικού ανταγωνισμού

-τις μεγάλες επαναστάσεις του ΄17 (Φεβρουαριανή και Οκτωβριανή)

-τις σχέσεις ΚΚΣΕ-ΚΚΕ και της ΕΣΣΔ με την Ελλάδα

κ.ά.

Με το συνέδριο αυτό ολοκληρώνεται ένας κύκλος 3 σχετικών συνεδρίων με χορηγό την Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών της Ρωσίας (Ассоциация неоэллинистов России). Τα δύο πρώτα έγιναν: α) στη Μόσχα 10–12 Οκτωβρίου 2016 από το Κρατικό Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ (МГУ имени М. В. Ломоносова), και β) επίσης στη Μόσχα στις 18 Οκτωβρίου 2016 οργανωμένο από το Πανεπιστήμιο Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας-MGIMO, (ГИМО Университет). 

Το τρίτο, θα γίνει στην Αθήνα από τις 20 έως τις 22 Οκτωβρίου στο Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών (Национальный Университет им. Каподистрии, Афины).


Τα προγράμματα και των τριών συνεδρίων (Μοσχα, Μόσχα, Αθήνα) μπορείτε να δείτε στη σελίδα της Εταιρία Νεοελληνικών Σπουδών της Ρωσίας:  http://www.philol.msu.ru/dcx/EKPA2016_programma.pdf

Η έναρξη του συνεδρίου της Αθήνας θα γίνει στην «Αίθουσα Τελετών» του Πανεπιστημίου Αθηνών την Πέµπτη 20 Οκτωβρίου 2016 18.30-19.00.

Οι επόμενες συνεδριάσεις της Παρασκευής 21 Οκτωβρίου και του Σαββάτου 22 Οκτωβρίου, θα γίνουν στο ΓΡΥΠΑΡΕΙΟ ΜΕΓΑΡΟ, Αίθουσα Αγγελόπουλου (Σοφοκλέους 1 και Αριστείδου 11).

Η δική μου ομιλία θα γίνει στις 21 Οκτωβρίου, στη συνεδρίαση με θέμα τα του 1917 που θα ξεκινήσει στις 19.30   

21-10-2016-ellinorosikes-sheseis-synedrio

Η συγκεκριμένη ενότητα περιλαμβάνει τις παρακάτω εισηγήσεις:

Νικόλαος Παπαστρατηγάκης (Αθήνα), Η Ρωσική Επανάσταση του Φεβρουαρίου 1917 μέσα από τα μάτια των Ελλήνων διπλωματών

Ολυμπία Σελέκου (Αθήνα), Η χειραφετημένη ελληνική διασπορά στη Ρωσία

Χριστίνα Ντουνιά (Αθήνα), Η Οχτωβριανή Επανάσταση στη λογοτεχνία του Μεσοπoλέμου

Βλάσης Αγτζίδης (Αθήνα), Παρευξείνιος ∆ιασπορά: Από την Ρωσική Αυτοκρατορία στη Σοβιετική Ένωση. ∆ιαδικασίες προσαρμογής και ανάπτυξης (1917-1937)

Συγκέντρωση στην Ανάπα της νότιας Ρωσίας Ελλήνων εργαζομένων σε κολχόζ. Το προπαγανδιστικό σύνθημα είναι γραμμένο σε 20γράμματο αλφάβητο: «Ετοιμοι για την εφαρμογή του 5χρονου πλάνου»

Δεκαετία του ’30: Συγκέντρωση Ελλήνων εργαζομένων σε κολχόζ στην Ανάπα της νότιας Ρωσίας. Το προπαγανδιστικό σύνθημα είναι γραμμένο σε 20γράμματο αλφάβητο: «Ετοιμοι για την εφαρμογή του 5χρονου πλάνου»
——————————————————-

Το πλήρες πρόγραμμα του συνεδρίου είναι το εξής:

Πέμπτη, 20 Οκτωβρίου

AΙΘΟΥΣΑ ΤΕΛΕΤΩΝ

ΕΝΑΡΞΗ: 18:00-18:30

Χαιρετισμοί – Μουσικό Πρόγραμμα: 18:30-19:00

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / 19:15-20:30

Χρίστος Αλεξίου (Αθήνα), Nikolai Bakhtin:  Ένας πρωτοπόρος Ελληνιστής

Έλενα Σαρτόρι (Αθήνα), Ανιχνεύοντας ρωσικές πηγές στην φυσιογνωμία του

ελληνικού μοντερνισμού: το παράδειγμα του περιοδικού Το 3ο Μάτι

Έρη Σταυροπούλου (Αθήνα), Όψεις της επιρροής του Ντοστογιέφσκη στη

μεταπολεμική πεζογραφία

Δημήτρης Γιαλαμάς (Μόσχα), Λογοτεχνία του ’50

Δεξίωση – Κτήριο Κωστής Παλαμάς: 20:3

——————————————————————

Παρασκευή, 21 Οκτωβρίου

ΓΡΥΠΑΡΕΙΟ ΜΕΓΑΡΟ, ΑΙΘΟΥΣΑ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ (ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ 11)

ΙΣΤΟΡΙΑ – 18ος & 19ος αι. / 9:20 – 10:20

Μαρία Ευθυμίου (Αθήνα), Οι ελληνορωσικές σχέσεις 1768 -1878: ελπίδες,

υποσχέσεις, ματαιώσεις

Νικόλας Πίσσης (Βερολίνο), Για τις ελληνικές βιογραφίες του Μ. Πέτρου

Κύριλλος Νικολάου (Αθήνα), Ο ρωσικός παράγοντας στη λεκάνη της

Λεβαντίνης κατά τη διάρκεια του ρωσοοθωμανικού πολέμου 1768-1774: Νέες

πληροφορίες από ανέκδοτη γαλλική διπλωματική αλληλογραφία

Διάλειμμα καφέ

ΙΣΤΟΡΙΑ – 19ος & 20ος αι. / 10:30 – 12:10

Τζελίνα Χαρλαύτη (Κέρκυρα), Ιστορία της Μαύρης Θάλασσας, 19ος αιώνας,

μια οικονομική και ναυτιλιακή προσέγγιση

Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου (Κέρκυρα), Από το τοπικό στο παγκόσμιο: Η

ενοποίηση των αγορών των ρωσικών λιμανιών της Μαύρης Θάλασσας με την

παγκόσμια αγορά

Άννα Σιντορένκο (Κέρκυρα), Η εμπορική και ναυτιλιακή σημασία των

λιμανιών της Κριμαίας, τέλη 19ου αι. – αρχές 20ου αι.

Διάλειμμα καφέ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ / 12:40–14:00

Τατιάνα Μπορίσοβα (Αθήνα), Η βυζαντινή παράδοση στην εκκλησιαστική

Σλαβονική υμνογραφία του 18ου – αρχές 20ου αι.

Γκέντσο Μπάνεβ (Αθήνα), Το έργο ενός επιφανούς αγιορείτη ανάμεσα στη

Ρωσία και την Ελλάδα κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα: ελάχιστα γνωστά

και νέα στοιχεία για την δράση του αρχιμανδρίτη Ανατόλιου Ζωγραφίτη

Νικόλαος Χρυσίδης (New Haven, USA), “Τα ράσα δεν κάνουν τον παπά”:

Ζητείες στη Ρωσική Αυτοκρατορία κατά τον 19ο

 αιώνα

Μανόλης Βαρβούνης (Κομοτηνή), Εκδηλώσεις της ρωσικής λαϊκής

θρησκευτικότητας στην ελληνική θρησκευτική λαογραφία (20ος – 21ος αι.)

Διάλειμμα για γεύμα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ / 16:00–17:40

Λόρα Γκερντ (Αγία Πετρούπολη), Μία σελίδα από τις Ρωσσο-Ελληνικές

σχέσεις του 19ου αιώνα: η δραστηριότητα του Αντονίν Καπούστιν στην

Αθήνα (1850-1860)

Μιχαήλ Μπίμπικοφ (Μόσχα), «Russian Athos» in the Athonite narrative

tradition of the 19th century

Άντα Διάλλα (Αθήνα), Ο ∆ιπλωμάτης Κωνσταντίνος Λεόντιεφ ως εθνογράφος

των Βαλκανίων

Δημήτριος Σταματόπουλος (Θεσσαλονίκη), Η Μεγάλη Ιδέα στο έργο του

Κονσταντίν Λεοντίεφ: οι κρητικές νουβέλες

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / 17:50 – 19:10

Όλγα Αλεξανδροπούλου (Αθήνα), “Περί ρωσσικής φιλολογίας. Εκ του

Γαλλικού”. Ένα δημοσίευμα στο περιοδικό Ευτέρπη (1851)

Φίλιππος Παππάς (Λευκωσία), Ανιχνεύοντας την παρουσία της μεταφρασμένης

ρωσικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα (1880-1936)

Διονύσιος Μαρούλης (Μόσχα), Η πρόσληψη του καβαφικού έργου στη Ρωσία

Διάλειμμα καφέ

1917 / 19:30–20:50

Νικόλαος Παπαστρατηγάκης (Αθήνα), Η Ρωσική Επανάσταση του

Φεβρουαρίου 1917 μέσα από τα μάτια των Ελλήνων διπλωματών

Ολυμπία Σελέκου (Αθήνα), Η χειραφετημένη ελληνική διασπορά στη Ρωσία

Χριστίνα Ντουνιά (Αθήνα), Η Οχτωβριανή Επανάσταση στη λογοτεχνία του

Μεσοπoλέμου

Βλάσης Αγτζίδης (Αθήνα), Παρευξείνιος ∆ιασπορά: Από την Ρωσική

Αυτοκρατορία στη Σοβιετική Ένωση. ∆ιαδικασίες προσαρμογής και

ανάπτυξης (1917-1937)

————–

Σάββατο, 22 Οκτωβρίου

ΓΡΥΠΑΡΕΙΟ ΜΕΓΑΡΟ, ΑΙΘΟΥΣΑ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ (ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ 11)

ΙΣΤΟΡΙΑ – 20ος αι. Α΄ / 9:00 – 10:10

Ιωάννα Παπαθανασίου (Αθήνα), Κομμουνιστές εναντίον Μπολσεβίκων: σχέ-

σεις ΚΚΣΕ-ΚΚΕ στον σύντομο 20ο αιώνα

Μανόλης Κούμας (Αθήνα), Η Ελλάδα ενώπιον της ανερχόμενης σοβιετικής

ισχύος, 1941-1949: προσλήψεις, ανησυχίες, διλήμματα

Νίκος Μαραντζίδης (Θεσσαλονίκη), Η ΕΣΣ∆ και η Ελλάδα κατά τα έτη 1944–

1949

ΙΣΤΟΡΙΑ – 20ος αι. Β΄ / 10:20 – 11:30

Αρτιόμ Ουλουνιάν (Μόσχα), Ο ελληνικός «αδύναμος κρίκος» στις εκτιμήσεις

και προβλέψεις της σοβιετικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών: To

κρίσιμο έτος του 1969

Σωτήρης Βαλντέν (Αθήνα), Οικονομικές σχέσεις Ελλάδας-Ρωσίας 1950-1990

Διονύσης Χουρχούλης (Αθήνα), Οι ελληνοσοβιετικές σχέσεις, 1978-1985:

∆υνατότητες και όρια συνεργασίας στα πλαίσια του «∆εύτερου Ψυχρού

Πολέμου»

Διάλειμμα καφέ

ΓΛΩΣΣΑ / 12:00 – 13:30

Μαργαρίτα Τσερνισόβα (Μόσχα), Μελέτη σλαβο-ρωσικών μεταφράσεων από

την ελληνική γλώσσα στη ρωσική επιστήμη του 19ου – αρχών 20ου αιώνα

Παναγιώτης Κριμπάς & Ana Chiril (Κομοτηνή/Αθήνα), Η μεταγραφή

ρωσικών κυριωνυμίων στην Ελληνική: Παραδείγματα από μεταφράσεις

ρωσικών λογοτεχνικών έργων

Ιρίνα Τρεσορούκοβα & Ζωή Γαβριηλίδου (Μόσχα/ Κομοτηνή), Συγκριτική

μελέτη παροιμιών στη Ρωσική και στην Ελληνική

Ξένια Κλίμοβα & Σταμάτης Ζωχιός (Μόσχα), Ελληνικά δάνεια στο λεξιλόγιο

της λαϊκής μυθολογίας των σλαβικών χωρών

Ανθή Ρεβυθιάδου & Βασίλειος Σπυρόπουλος (Θεσσαλονίκη/Αθήνα),

Ενίσχυση της Ρωσικής ως γλώσσας καταγωγής των μαθητών του ελληνικού

σχολείου. Η ∆ράση 5 του Προγράμματος “Εκπαίδευση Αλλοδαπών και

Παλιννοστούντων Μαθητών”

Διάλειμμα για γεύμα

TEXNH / 16:00 – 17:20

Γιουλιάνα Μπόιτσεβα (Αθήνα), Η υποδοχή των ρωσικών εικόνων στον

ελληνικό χώρο (18ος – 20ος αιώνας): Ευρήματα και ερευνητικά ζητήματα

Ελένα Σαγιενκόβα (Μόσχα), Χρονολογημένες και υπογεγραμμένες εικόνες

του 19ου αιώνα σε ιδιωτικές συλλογές της Μόσχας

Μαρία Τσαντσάνογλου (Θεσσαλονίκη), Η ελληνική θεματογραφία στο έργο

των σύγχρονων καλλιτεχνών Ν. Αλεξέγιεφ και Γ. Λιτιτσέφσκι

Μάνος Στεφανίδης (Αθήνα), Ρώσικη Πρωτοπορία: Το μεγαλειώδες όσο και

ημιτελές πείραμα του Μοντερνισμού και ο αντιπροσωπευτικότερος συλλέκτης

του, Γεώργιος Κωστάκης

Διάλειμμα καφέ

ΤΕΧΝΗ / 18:00 – 20:00

Αλέξης Δάλλας (Αθήνα), Το αρχιτεκτονικό αντικείμενο ως πολιτισμικός

διαμεσολαβητής: η περίπτωση της Θεσσαλονίκης ανάμεσα στα εκθετικά

περίπτερα του Κονσταντίν Μέλνικοφ κατά την δεκαετία του 1920

Βάλτερ Πούχνερ & Ιρένα Μπογκντάνοβιτς (Αθήνα), Ελληνική θεατρική ζωή

στην Οδησσό από την ίδρυση της πόλης μέχρι την Ρωσική επανάσταση

Χρυσόθεμις Σταματοπούλου – Βασιλάκου (Αθήνα), Ελληνόγλωσσες θεατρικές

εκδόσεις στην Οδησσό το 19ο  αιώνα: Μία άγνωστη πτυχή των πολιτιστικών

σχέσεων Ελλάδος – Ρωσίας

Θανάσης Αγάθος (Αθήνα), Οι σφουγγαράδες (1960): όταν ο Μάνος Ζαχαρίας

διασκευάζει Νίκο Κάσδαγλη στη Μόσφιλμ

ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ


 

Το πλήρη προγράμματα και των τριών συνεδρίων, μπορείτε να τα διαβάσετε από εδώ:

 http://www.philol.msu.ru/dcx/EKPA2016_programma.pdf

21-10-2016-ellinorosikes-sheseis-synedrio-3

———————————————

Στην έγχρωμη γκραβούρα της αρχής: Ο Συνταγματάρχης Πάνος Κορωναίος και
η Ελληνική λεγεώνα στον πόλεμο της Κριμαίας στο πλευρό των Ρώσων (που τότε είχαν επενδύσει πολιτικά στην ανάπτυξη του σλαβοφιλικού κινήματος από τους σλαβογενείς λαούς και είχαν αναδείξει τον πανσλαβισμό ως ιδεολογικό μέσο αιτιολόγησης της επέκτασης.)
Στον Κριμαϊκό πόλεμο συμμετείχαν και 1.000 περίπου  Έλληνες εθελοντές με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Πάνο Κορωναίο. Πολέμησαν στο πλευρό των Ρώσων κατά την πολιορκία της Σεβαστουπόλεως. Επίσης υπήρχε και το Ελληνικό τάγμα της Μπαλακλάβα, από Έλληνες που ζούσαν στην περιοχή, που συμμετείχε στην ομώνυμη μάχη.  


Kάποιες χαρακτηριστικές φωτογραφίες από τους Έλληνες της Ρωσίας  και της ΕΣΣΔ (έως και το 1937): σάρωση0002

σάρωση0003

—————————————

Advertisements

3 Σχόλια

  1. […] Οι λεπτομέρειες από το ιστολόγιο του Βλάση Αγτζίδη […]

  2. Η συμβολή των ομογενών της Ρωσίας στον αγώνα της ανεξαρτησίας
    Το «Ελληνικό Εθελοντικό Τάγμα Πεζικού Μπαλακλάβας»
    Από αριστερά: Στρατιώτης, υπαξιωματικός και αξιωματικός με σπάθα
    Από αριστερά: Στρατιώτης, υπαξιωματικός και αξιωματικός με σπάθα
    Οι Ελληνες για να γλιτώσουν από την οθωμανική σκλαβιά και να σώσουν ακόμα και τη ζωή τους, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα πάτρια εδάφη και να εκπατριστούν σε διάφορες χώρες της Ανατολής και Δύσης και, βασικά, στη φίλη και ομόδοξη Ρωσία.
    Η μετοίκηση των Ελλήνων στη Ρωσία, που είχε βασικά πολιτικά, οικονομικά και θρησκευτικά ελατήρια, αρχίζει επί Πέτρου (με το γνωστό διάγγελμά του προς τον υπόδουλο ελληνικό λαό) και παίρνει μαζικό χαρακτήρα κατά την περίοδο της Αικατερίνης Β΄. Ομως, η μετανάστευση συνεχίζεται σ’ όλην την περίοδο της τουρκοκρατίας, μα ακόμα και μετά τη δημιουργία του κουτσουρεμένου ελληνικού κράτους (1830). Ιδιαίτερα μαζική μετανάστευση παρατηρείται κατά τις περιόδους των δέκα ρωσοτουρκικών πολέμων (1676 – 1878).
    Οι Ελληνες στη φιλόξενη αυτή χώρα βρήκαν όχι μόνον καταφύγιο και στοργή, αλλά ανέπτυξαν αξιόλογη εθνική οικονομικο-πολιτιστική δραστηριότητα, ίδρυσαν, στην «Ακρόπολη» της διασποράς του ελληνισμού, στην Οδησσό, τη μυστική επαναστατική εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση, τη Φιλική Εταιρεία, οργανωτή και καθοδηγητή της παλιγγενεσίας. Οι ομογενείς, στη Ρωσία, κατείχαν δεσπόζουσες θέσεις στην τσαρική αυλή, μα και άλλα αξιόλογα αξιώματα στην κρατική ιεραρχία της χώρας. Στο στρατιωτικό τομέα, οι ομογενείς για να συνδράμουν πιο άμεσα και αποφασιστικά στην υπεράσπιση της δεύτερης πατρίδας τους και να συμβάλουν στην απελευθέρωση του υπόδουλου λαού μας, συγκρότησαν, στη ρωσική γη, τρία εθελοντικά στρατιωτικά τμήματα, το Ελληνικό Τάγμα Πεζικού Μπαλακλάβας (ιδρύθηκε το 1775), το Ελληνικό Τάγμα Οδησσού (ιδρύθηκε το 1795) και το Τάγμα με την ονομασία «Νικόλαος Α΄» (ιδρύθηκε το 1853).
    Στρατιώτες του ελληνικού τάγματος πεζικού Μπαλακλάβα
    Στρατιώτες του ελληνικού τάγματος πεζικού Μπαλακλάβα
    Ομως, εκτός από τις προαναφερόμενες ελληνικές ξεχωριστές στρατιωτικές μονάδες, πολλοί Ελληνες υπηρετούσαν στις τάξεις του ρωσικού στρατού και ιδιαίτερα στο στόλο. Τον Αύγουστο του 1790, στο ρωσικό στόλο της Μαύρης Θάλασσας υπηρετούσε Ελληνικό Τάγμα με 1.243 αξιωματικούς και ναύτες και αποτελούσε το 15% όλων των ναυτικών δυνάμεων της Μαύρης Θάλασσας1. Θα αναφέρουμε ένα άλλο παρόμοιο γεγονός: Από στοιχεία, που κατορθώσαμε να συγκεντρώσουμε, στο ρωσικό πολεμικό στόλο υπηρέτησαν: 5 ναύαρχοι, 9 αντιναύαρχοι, 28 υποναύαρχοι, 30 πλοίαρχοι, 27 αντιπλοίαρχοι και 2 πλωτάρχες ομογενείς. Εδώ θα σημειώσουμε ότι σε καμιά άλλη δυτική χώρα οι Ελληνες δεν κατείχαν τέτοια πληθώρα ανώτερων κρατικών, διπλωματικών και στρατιωτικών αξιωμάτων όπως στη Ρωσία.
    Οι Ελληνες στην Μπαλακλάβα
    Η λήξη του πέμπτου ρωσοτουρκικού πολέμου (1768 – 1774) και η υπογραφή της ρωσοτουρκικής Συνθήκης Ειρήνης του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή προκάλεσε μεγάλο κύμα μετανάστευσης Ελλήνων προς τη Ρωσία. Το 1774, η πρώτη αποστολή ομογενών εγκαταστάθηκε στο Κερτς και στο Ενικαλέ. Τη βασική μάζα αυτών των μεταναστών αποτελούσαν τα εθελοντικά στρατιωτικά τάγματα, που συγκρότησε η ρωσική διοίκηση (τα γνωστά Ορλωφικά), από Ελληνες ναυτικούς του Αρχιπελάγους και των παραλίων της Ελλάδας.
    Με την επιθυμία των ομογενών και την απόφαση της ρωσικής κυβέρνησης, από τους μετανάστες του Κερτς και Ενικαλέ συγκροτήθηκε εθελοντικό στρατιωτικό τμήμα με την ονομασία «Ελληνικός Στρατός» και αποτελούσε μια αυτοδιοικούμενη κοινότητα. Αργότερα, ο «Ελληνικός Στρατός» αναδιοργανώθηκε και μετονομάστηκε σε Ελληνικό Τάγμα Πεζικού Μπαλακλάβας. Στις αρχές συγκρότησης του «Ελληνικού Στρατού» μέχρι το 1800 σ’ αυτό προσχώρησαν Ελληνες που υπηρέτησαν στο ρωσικό στόλο στο Αρχιπέλαγος. Ομως, αργότερα, το 1829 και ιδιαίτερα μετά το 1837 στο Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας αρχίζει η κατάταξη παιδιών ομογενών, που οι γονείς τους πήραν μέρος στον πέμπτο ρωσοτουρκικό πόλεμο (1768 – 1774) στο Αρχιπέλαγος, είτε από τους ομογενείς, που κατοικούσαν στη Ρωσία από νωρίτερα. Επίσης, με τη διάλυση του Ελληνικού Τάγματος Οδησσού (1819), ένας περιορισμένος αριθμός μαχητών, ικανών για στρατιωτική υπηρεσία, κατατάχθηκαν στο Τάγμα Μπαλακλάβας.
    Ο ναύαρχος Μιχαήλ Νικολάεβιτς Κουμάνι
    Ο ναύαρχος Μιχαήλ Νικολάεβιτς Κουμάνι
    Το 1783 πραγματοποιείται η ενσωμάτωση της Κριμαϊκής Χερσονήσου στη Ρωσία. Με την ενσωμάτωση προέκυψε το θέμα της προστασίας των θαλάσσιων ακτών της χερσονήσου. Τέθηκε θέμα μεταφοράς στρατιωτικών δυνάμεων στη χερσόνησο.
    Ενα χρόνο μετά την ενσωμάτωση, το 1784 μεταφέρεται από το Κερτς και Ενικαλέ, για μόνιμη εγκατάσταση στην Μπαλακλάβα, ο «Ελληνικός Στρατός». Η Μπαλακλάβα βρίσκεται στους πρόποδες υψηλών βουνών, ενώ ο όρμος της έχει μια στενή δίοδο προς τη θάλασσα και κατοικείται βασικά από Ελληνες, που προέρχονται, στην καταπληκτική πλειοψηφία τους, από νησιά. Εδώ στην Μπαλακλάβα, ο «Ελληνικός Στρατός» μετονομάστηκε σε Ελληνικό Τάγμα Πεζικού Μπαλακλάβας.
    Με την ενσωμάτωση της Κριμαϊκής Χερσονήσου στη Ρωσία, έπρεπε να βρεθεί στρατιωτική μονάδα, καλοί γνώστες των βουνών, συνηθισμένοι στη θάλασσα και τη χερσαία υπηρεσία, για τη φρούρηση των ακτών. Στο Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας ανατέθηκε η περιφρούρηση των θαλάσσιων ακτών της Κριμαϊκής Χερσονήσου. Από το 1785 μέχρι το 1788, το τάγμα εκτελούσε χρέη ακτοφυλακής στα χωρικά ύδατα της Μαύρης Θάλασσας, από Σεβαστούπολη μέχρι Θεοδοσία (300 βέρστια)2. Ενώ το τάγμα στην ειρηνική περίοδο συνεχίζει καθήκοντα περιφρούρησης των συνόρων.
    Οι Ελληνες στρατιώτες και αξιωματικοί του Τάγματος Μπαλακλάβας είχαν μια ιδιομορφία: Δεν περιορίστηκαν μόνο στα στρατιωτικά καθήκοντά τους, αλλά σε ειρηνική περίοδο ένας περιορισμένος αριθμός ασχολούνταν με το εμπόριο, τη γεωργία, την αλιεία και την οινοπαραγωγή. Μάλιστα, το 1820 η ρωσική κυβέρνηση έδωσε το δικαίωμα στους αξιωματικούς του τάγματος να εγγραφούν στην πρώτη και δεύτερη τάξη των εμπόρων, ενώ στους κατώτερους βαθμοφόρους επιτράπηκε να ασχολούνται με το εμπόριο. Επίσης, ένα άλλο οικονομικό μέτρο του ρωσικού κράτους, που βελτίωσε την οικονομική κατάσταση των υπηρετούντων στο τάγμα και των κατοίκων της Μπαλακλάβας, ήταν η διάθεση το 1822 στη δικαιοδοσία του τάγματος 14.152 ντεσιατίνων γης3, κοντά στην Μπαλακλάβα. Εκτός, βέβαια, από τους μισθούς και άλλες οικονομικές χορηγήσεις, που πρόσφερε κάθε φορά το ρωσικό κράτος. Η διοικητική εξουσία στην Μπαλακλάβα, μα και στα γύρω χωριά που υπάγονταν στην κοινότητα της Μπαλακλάβας, συγκεντρωνόταν στα χέρια του διοικητή του τάγματος. Η διοίκηση του τάγματος και οι διοικητές των λόχων δεν ασχολούνταν μόνο με στρατιωτικής φύσης προβλήματα, αλλά και με οικονομικά, παιδαγωγικά και κοινωνικά. Η Μπαλακλάβα, το τάγμα, ήταν μια αυτοδιοικούμενη κοινότητα.
    Ο Ποτέμκιν και η αρχαία Ελλάδα
    Ο ναύαρχος Νικολάι Αρκάς
    Ο ναύαρχος Νικολάι Αρκάς
    Ενας από τους λάτρεις του αρχαιοελληνικού πολιτισμού στη Ρωσία ήταν ο φιλέλληνας, κυβερνήτης της ακριτικής περιοχής του Νότου – Νοβορωσί και αρχιστράτηγος Γ. Ποτέμκιν, ο οποίος άρχισε την οικοδόμηση της πόλης Εκατερινοσλάβ, κατά το πρότυπο της Αθήνας. Παίρνοντας υπόψη του την αρχαία ελληνική μυθολογία (Ομήρου και Πλουτάρχου)4, όπου αναφερόταν ότι στις περιοχές-στέπες του Εύξεινου Πόντου υπήρχε η πολεμική φυλή της Αμαζονίας, ιδιόμορφα μαχητικά τμήματα, απαράμιλλες πολεμίστριες καβαλάρισσες (θυγατέρες του αλόγου), οι Αμαζόνες, που διεξήγαγαν έναν σκληρό πόλεμο ενάντια στους Σκύθες. Οπως αναφέρει ο Ομηρος, στις στέπες των Αμαζόνων εκστράτευσαν ο Ηρακλής και ο Θησέας.
    Ο Γ. Ποτέμκιν για να τιμήσει τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό και να συνδράμει στον κοινό αγώνα των δυο λαών ενάντια στον κοινό εχθρό, δίνει εντολή στον διοικητή του Ελληνικού Τάγματος Πεζικού Μπαλακλάβας να συγκροτήσει, εκτός από τους τρεις λόχους του τάγματος, ξεχωριστό έφιππο λόχο γυναικών – Αμαζόνων. Πράγματι, συγκροτήθηκε ο λόχος των Αμαζόνων, αποτελούμενος από 100 γυναίκες και κοπέλες, οι οποίες ήταν γυναίκες και κορίτσια των υπηρετούντων Ελλήνων στο τάγμα. Ο λόχος των Αμαζόνων όχι μόνο συγκροτήθηκε, αλλά αρχίζει εκπαιδευτικές πολεμικές – στρατιωτικές ασκήσεις.
    Κατά τη χρονική περίοδο του 1787, όταν η Αικατερίνη Β΄ επισκέφθηκε τις νότιες περιοχές της χώρας, που πρόσφατα ενσωματώθηκαν στη Ρωσία, κοντά στην έδρα του Ελληνικού Τάγματος Μπαλακλάβας, στο ελληνικό χωριό Καντίκα, επιθεώρησε το λόχο των Αμαζόνων του Ελληνικού Τάγματος Μπαλακλάβας. Σε μια άλλη χρονική περίοδο, το 1836, όταν ο τσάρος Νικόλαος επιθεώρησε το ρωσικό στρατό στην Κριμαϊκή Χερσόνησο, επιθεώρησε και το Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας.
    Οι ομογενείς και η ανεξαρτησία από τους Οθωμανούς
    Ο αντιναύαρχος Κονσταντίν Σιναντίνοβιτς Κουτρόφ
    Ο αντιναύαρχος Κονσταντίν Σιναντίνοβιτς Κουτρόφ
    Οι αξιωματικοί και μαχητές του τάγματος, όπως και οι ομογενείς της Ρωσίας, δεν έμειναν ποτέ απαθείς μπροστά στον αγώνα των αδελφών τους για ανεξαρτησία της πατρικής τους γης, αλλά πήραν, άμεσα, μέρος στην εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση του ’21. Οι αξιωματικοί και στρατιώτες του Ελληνικού Τάγματος Μπαλακλάβας, εκτός του ότι συμμετείχαν σ’ όλους τους ρωσοτουρκικούς πολέμους και σε άλλες πολεμικές επιχειρήσεις, κατά την περίοδο της εξέγερσης των Φιλικών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, υπό την αρχηγία του Αλέξανδρου Υψηλάντη, πήραν μέρος: Ο λοχαγός Φ. Κουρκούλης από την Κεφαλονιά, ο Κοσμάς Λάσκαρης από τα Ζαγόρια, ο Ζώσιμος Σίμος και πολλοί άλλοι.
    Οι ομογενείς των εθελοντικών ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων δεν έμειναν απαθείς θεατές μπροστά στις τύχες της δεύτερης πατρίδας τους. Το Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας παρουσίασε μια αξιόλογη πολεμική δράση στα διάφορα μέτωπα, ενάντια στους κοινούς εχθρούς. Σαν μαχητική στρατιωτική μονάδα, πήρε άμεσα μέρος στους τέσσερις ρωσοτουρκικούς πολέμους (1787 – 1856), μέσα από τις γραμμές του ρωσικού στρατού. Οταν το 1778 οι Τάταροι της Κριμαίας, με την άμεση υποδαύλιση και υποκίνηση της Πύλης, ξεσήκωσαν ανταρσία, ο ρωσικός στρατός μαζί και ο «Ελληνικός Στρατός», με τον πρώτο διοικητή του, τον γνωστό λοχαγό Στέφανο Μαυρομιχάλη, παίρνει μέρος σε ορεινές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην Κριμαϊκή Χερσόνησο, ενάντια στους εξεγερμένους. Στην κατάπνιξη της εξέγερσης των Τατάρων πήρε μέρος ο θαλασσόλυκος λοχαγός του ρωσικού στρατού (αργότερα συνταγματάρχης) Λάμπρος Κατσώνης (1752 – 1804). Ομως, ξανά το 1812, κατά την περίοδο του Πατριωτικού Πολέμου (1806 – 1812), ορισμένοι πάλι από τους Τάταρους της Κριμαίας, υποκινούμενοι από το σουλτάνο, σύμμαχο του Ναπολέοντα, προσπάθησαν να εξεγερθούν. Το Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας (η συνέχεια του «Ελληνικού Στρατού», με διοικητή τον γνωστό Πελοποννήσιο Θεόδωρο Ρεβελιώτη (το 1837 έφερνε το βαθμό του υποστράτηγου του ρωσικού στρατού), σε σύντομο χρονικό διάστημα, κατέστειλε την ανταρσία.
    Ο αντιναύαρχος Αλεξάντρ Γκριγκόριεβιτς Ποπαντόπολο
    Ο αντιναύαρχος Αλεξάντρ Γκριγκόριεβιτς Ποπαντόπολο
    Στη διάρκεια του έκτου ρωσοτουρκικού πολέμου (1787 – 1791), το μεγαλύτερο τμήμα του Ελληνικού Τάγματος Μπαλακλάβας στάλθηκε στο ρωσικό στόλο της Μαύρης Θάλασσας, ενώ η υπόλοιπη δύναμή της συνέχιζε την περιφρούρηση των θαλάσσιων ακτών για την απόκρουση τυχόν εχθρικών επιθέσεων. Το τμήμα εκείνο του τάγματος που στάλθηκε στο στόλο μαζί με το ρωσικό στρατό, υπό τη διοίκηση του ξακουστού αντιναύαρχου Φ. Ουσακόφ, το 1789 αποβίβασε άγημα, κοντά στην τοποθεσία Σκαστάνζη, την οποία και κατέλαβε. Το ίδιο έτος, ο ρωσικός στρατός, μαζί με το Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας, στα βόρεια παράλια της Μαύρης Θάλασσας, κατέλαβε το φρούριο Οτσακόφ. Στη διαδρομή του έκτου ρωσοτουρκικού πολέμου, το 1790, για πολλοστή φορά τμήμα του ελληνικού τάγματος επιβιβάστηκε στα πλοία και συνέτριψε, σε ναυμαχία, στο ακρωτήριο Τέντρι, τον τουρκικό στόλο. Σε μια άλλη πολεμική επιχείρηση, το ίδιο έτος, ο ρωσικός στόλος, στον οποίο επιβιβάστηκε πάλι τμήμα του Ελληνικού Τάγματος Μπαλακλάβας, συνέτριψε τον εχθρικό στόλο που ήταν αγκυροβολημένος στα λιμάνια της Σινώπης και Ανάπης. Πόσο ανάγλυφα όλα τα προαναφερόμενα πολεμικά γεγονότα, οι πολεμικές επιχειρήσεις και άλλα πιστοποιούν τη συμβολή των ομογενών της Ρωσίας στην εξασθένηση των στρατιωτικών δυνάμεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη γρήγορη αποτίναξη του βάρβαρου ζυγού… Σε μια άλλη χρονική περίοδο, το 1807, κατά την περίοδο του πολέμου, η ρωσική στρατιωτική διοίκηση συγκρότησε μια ευκίνητη στρατιωτική μονάδα για την απόκρουση κάθε εχθρικής επίθεσης. Στη σύνθεση αυτού του ευκίνητου τμήματος εντάχθηκε και το Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας.
    Την περίοδο του όγδοου ρωσοτουρκικού πολέμου (1828 – 1829), το Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας δεν πήρε μέρος, όπως πρώτα, στις πολεμικές επιχειρήσεις στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά εκτελούσε υπηρεσία περιφρούρησης των θαλάσσιων ακτών – συνόρων.
    Ελληνες εθελοντές
    Ελληνες εθελοντές
    Μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο, το 1831, τη διοίκηση του Ελληνικού Τάγματος Μπαλακλάβας αναλαμβάνει ο γιος του Λάμπρου Κατσώνη, ο Λυκούργος – αντισυνταγματάρχης του ρωσικού στρατού. Ο Λυκούργος, για τις υπηρεσίες του προς την Ελλάδα, τιμήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση με το «Σταυρό του Ταξιάρχου»5.
    Στον Κριμαϊκό πόλεμο
    Ενα από τα σοβαρά διεθνή πολιτικά γεγονότα του 19ου αιώνα αποτέλεσε ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853 – 1856). Στις πολεμικές επιχειρήσεις το Ελληνικό Τάγμα Μπαλακλάβας, μαζί με το ρωσικό στρατό, πρόβαλε σθεναρή αντίσταση ενάντια στα αγγλογαλλοτουρκικά στρατεύματα. Η σημασία της μάχης της Μπαλακλάβας έγκειται στο ότι ανάγκασε τον εχθρό να ελαττώσει τον κανονιοβολισμό της Σεβαστούπολης και εμπόδισε έτσι την προέλαση των αγγλογαλλοτουρκικών στρατευμάτων.
    Ομως, παρά την ηρωική αντίσταση, ο συμμαχικός στρατός καταλαμβάνει την Μπαλακλάβα και εγκαθίσταται σ’ αυτήν αγγλικός στρατός. Ο διοικητής των αγγλογαλλοτουρκικών στρατευμάτων Αγγλος λόρδος Ράγκλαν διέταξε τους Ελληνες κατοίκους της Μπαλακλάβας να εγκαταλείψουν την πόλη. Ανδρες, γυναίκες και παιδιά, μέσα στο χειμώνα, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και, μετά από περιπλάνηση και βασανιστικές πορείες, έφτασαν στις θέσεις του ρωσικού στρατού, απ’ όπου στάλθηκαν στο Μπαχτσισαράι.
    Για τη μάχη της Μπαλακλάβας τιμήθηκαν με στρατιωτικά παράσημα πολλοί αξιωματικοί και οπλίτες του ελληνικού τάγματος, όπως ο λοχαγός Λάμπρος Ρίζος, ο υπολοχαγός Παναγιώτης Κονσουλάκης και άλλοι.
    Με τον τερματισμό του πολέμου και την υπογραφή της Συνθήκης Ειρήνης, το τάγμα ξαναγύρισε στην Μπαλακλάβα. Ομως, μετά από 77 χρόνια ύπαρξης και δράσης του (1783 – 1860) του Ελληνικού Τάγματος Μπαλακλάβας, το Γενάρη του 1860 διαλύθηκε. Ενας αριθμός αξιωματικών και οπλιτών εξέφρασε την επιθυμία να επιστρέψει στην Ελλάδα. Στην πραγμάτωση της επιθυμίας τους συνέδραμε το ρωσικό κράτος, ενώ ένας άλλος αριθμός με τη βοήθεια του ρωσικού κράτους εγκαταστάθηκε σε άλλες ελληνικές παροικίες της χώρας.
    Στα πολυάριθμα πολεμικά γεγονότα, που εξιστορήσαμε, και σε άλλα βυθίζονται οι μακραίωνες ρίζες φιλίας και συνεργασίας των δύο λαών μας. Οι Ελληνες που μετοίκησαν στη Ρωσία αποτέλεσαν το πιο μαχητικό τμήμα της Ελληνικής Αλλοδαπής, που δεν έμειναν ποτέ απαθείς προς τα αδέλφια τους, που συνέχιζαν τον πολύχρονο εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, μέσα σε δυσβάσταχτες συνθήκες, στην πατρική γη, αλλά με διάφορους τρόπους έμμεσα και άμεσα πήραν μέρος στην Παλιγγενεσία. Η συγκρότηση ξεχωριστών ελληνικών εθελοντικών στρατιωτικών τμημάτων, στη Ρωσία, από Ελληνες, ή η κατάταξή τους στο ρωσικό στρατό ξηράς και, ιδιαίτερα, στο ναυτικό, η συμμετοχή τους στους ρωσοτουρκικούς πολέμους και σ’ άλλες πολεμικές επιχειρήσεις, ενάντια στον κοινό εχθρό, επιτάχυναν την αποσύνθεση και εξασθένιση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και συνέβαλαν στην απελευθέρωση του ελληνικού λαού και στη δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.
    Σημειώσεις
    1. Νέα ντοκουμέντα Α. Σουβόροφ, Φ. Ουσακόφ, Γ. Ποτέμκιν-Ταβρίτσεσκι και Μ. Κουτούζοφ, Συμφερούπολη, 1947, σελίδα 108 (στα ρωσικά).
    2. Βέρστι = 1.067 μέτρα (320 χιλιόμετρα).
    3. Περίπου 15.000 στρέμματα
    4. Ο Γ. Ποτέμκιν ήξερε ελληνικά
    5. Κρατικό Αρχείο Περιοχής Οδησσού, Απόθεμα Ι, Καταγραφή 249, Φάκελος 218, Φύλλο 287.

    Κώστας ΑΥΓΗΤΙΔΗΣ
    Καθηγητής Ιστορίας – ερευνητήςΜέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

    http://www.rizospastis.gr/story.do?id=2658325


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: