Περί Δεξιάς, Αριστεράς και των χαμένων νοημάτων

Ένας από τους πλέον παρεξηγημένους πολιτικούς όρους της τελευταίας περιόδου που φτάνει στα όρια της κακοποίησης, είναι ο όρος «Αριστερά».


aristera-3Συνήθως, σήμερα, ο όρος αυτός αντιμετωπίζεται περισσότερο ως καθοριζόμενος από  περιοριστικά πολιτικά χαρακτηριστικά και από την υποκειμενικότητα του φορέα.
.

Πολλές φορές υποτιμάται η αντικειμενική σύνδεση του όρου με κοινωνικά φαινόμενα και την υλική πλευρά της ζωής. Ο ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος (1946-49) και η σκληρή πολιτική αντιπαράθεση που χαρακτήρισε τη μεταπολεμική Ελλάδα, καθόρισε τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται τις έννοιες «Αριστερά» και «Δεξιά». Ειδικά σήμερα, μετά την άνοδο της αντιολοκληρωτικής Αριστεράς στην εξουσία, παρατηρούμε το φαινόμενο της προσπάθειας δαιμονοποίησής της, της αναζήτησης όλων των κακών που ταλανίζουν τη σύγχρονη Ελλάδα  σ’ αυτήν.
 .

Παράληλλα, πλάι στον παραδοσιακό λαϊκισμό των πελατειακών κομμάτων εμφανίζεται και ένας νέος αντιαριστερός λαϊκισμός, ο οποίος μέσα από απλοϊκά και εύπεπτα σχήματα –αξιοποιώντας πραγματικά λάθη και παραλείψεις- επιδιώκει τη  διαμόρφωση ενός αρνητικού στερεότυπου μέσω του οποίου καθάρεται όλη η παράδοση του παλαιοκομματισμού και του πελατειακού συστήματος.
.

Οπότε είναι αναγκαίο  να καθαρθεί ο όρος από την αλλοτρίωση που υπέστη, και την υπερβολική χρήση από ποικίλους φορείς, να εντοπιστεί το ιστορικό βάθος του όρου και να περιγραφεί η πραγματική ιστορική του διαδρομή.
.


‘Δεξιά’ και ‘Αριστερά’ στη Γαλλική Επανάσταση
.
Αποτέλεσμα εικόνας για γαλλική επανάστασηΑπό την απαρχή της εμφάνισης του ανθρώπου και ειδικότερα από τη στιγμή που εμφανίζεται η κοινωνική διάκριση, η υποταγή του ανθρώπου σε άλλον άνθρωπο, η σκλαβιά και η εκμετάλλευση, εμφανίζεται αυτόματα και η ανάγκη για εξάλειψη των αρνητικών φαινομένων. Η ανάγκη αυτή θα πάρει κατά καιρούς πολλές μορφές, από φιλοσοφικά εξισωτικά και θρησκευτικά σωτηριολογικά κινήματα έως βίαιες εξεγέρσεις και επαναστάσεις. Αυτή ακριβώς η πανάρχαια αντίδραση του ανθρώπου στην καταπίεση και την εκμετάλλευση είναι η απαρχή του φαινομένου που στην εποχή της νεωτερικότητας θα πάρει την ονομασία «Αριστερά».


.
Ο όρος αυτός, όπως και ο αντίστοιχός του «Δεξιά» θα δημιουργηθούν στο πλαίσιο της Γαλλικής Επανάστασης (1789–1799) και θα προέλθουν από τον τρόπο που είχαν τοποθετηθεί οι διάφορες παρατάξεις στο επαναστατικό κοινοβούλιο (Γενική Συνέλευση-états généraux).  Αριστερά κάθονταν  όσοι ήταν αντίθετοι στην φεουδαρχία, την αριστοκρατία, τη Μοναρχία, ενώ στη δεξιά πλευρά κάθονταν οι υποστηρικτές του Παλαιού Καθεστώτος και της κυριαρχίας των αριστοκρατών επί του λαού.
.
Αποτέλεσμα εικόνας για ρήγας βελεστινλής….και ο Ρήγας Φερραίος

Η «Αριστερά» της Γαλλικής Επανάστασης επηρέασε καθοριστικά τον νεοελληνικό διαφωτισμό. Ο πλέον εμβληματικός ηγέτης και μάρτυρας Ρήγας Φεραίος, υπήρξε συνειδητός Γιακωβίνος, δηλαδή οπαδός της πλέον ακραίας εκδοχής της «Αριστεράς» εκείνης της εποχής (Jacobins, «Club des Jacobins», υπό τους Ροβεσπιέρο, Σαιν Ζυστ και Κουτόν). Από τους Γιακωβίνους προήλθε και η πρώτη εμφάνιση του σοσιαλιστικού κινήματος, με τη δημιουργία της επαναστατικής οργάνωσης «Ένωσης των Δικαίων» του Μπαμπέφ.
.
Υπό τον όρο «Αριστερά» περιγράφηκαν διάφορα κινήματα, όπως  ο Ρεπουμπλικανισμός κατά τη Γαλλική Επανάσταση, ο Σοσιαλισμός και η Σοσιαλδημοκρατία, ο Κομμουνισμός και ο Αναρχισμός.   Η επικρατέστερη αυτών, υπήρξε μια καλά επεξεργασμένη θεωρία από τον Καρλ Μαρξ και τον Φρειδερίκο Ένγκελς και έλαβε το όνομα «μαρξισμός». Ο μαρξισμός επιχείρησε να εξηγήσει τα ιστορικά φαινόμενα μέσα από το κριτήριο της πάλης των τάξεων. Οι μαρξιστές υποστηρίζουν ότι η κοινωνία αποτελείται από διάφορες κοινωνικές τάξεις, η υπόσταση των οποίων εξαρτάται από τη σχέση που διατηρούν με τα μέσα παραγωγής….
.
Την ιστορία της Αριστεράς τον 20ο αιώνα μέσα από τις έντονες αντιθέσεις της, όπως εκφράστηκαν κατά το μεγάλο πείραμα της Σοβιετικής Ένωσης θα τη διαπραγματευτούμε σ’ ένα επόμενο άρθρο….

—————————————

Για τις μεγάλες συγκρούσεις στο εσωτερικό της «Αριστεράς», δείτε ένα παλιότερο κείμενό μου με τίτλο: Ο αντικομμουνισμός των σταλινικών 

—————————————

aristera

—————————————

Το κείμενο αυτό το είχα ενσωματώσει σε ένα ευρύτερο κείμενο που γράφτηκε
με αφορμή ένα κακό άρθρο σε μια τοπική εφημερίδα.

Advertisements

10 Σχόλια

  1. Μ΄ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ ΤΡΑΜΠ ΣΤΙΣ ΗΠΑ
    ——————————————————————————–

    «…………….

    Από τότε, το πραγματικό ερώτημα δεν θα έπρεπε να είναι γιατί ο λαϊκισμός αναδύθηκε το 2016, αλλά γιατί χρειάστηκε τόσο πολύ για να εκδηλωθεί.
    Στις ΗΠΑ, υπήρξε πολιτική αποτυχία από την στιγμή που το σύστημα δεν αντιπροσώπευε όσο θα έπρεπε την παραδοσιακή εργατική τάξη. Το Ρεπουμπλικανικό κόμμα κυριαρχήθηκε από την εταιρική Αμερική και τους συμμάχους της που είχαν επωφεληθεί από την παγκοσμιοποίηση, ενώ το Δημοκρατικό κόμμα μετατράπηκε στο κόμμα των πολιτικών της ταυτότητας: ένας συνασπισμός γυναικών, Αφροαμερικανών, Ισπανόφωνων, οικολόγων και της LGBT κοινότητας, που δεν εστίαζε πλέον σε οικονομικά θέματα.

    Αποτυχία της Αριστεράς

    Η αποτυχία της Αμερικάνικης αριστεράς να αντιπροσωπεύσει την εργατική τάξη αντιακατοπτρίζεται σε παρόμοιες αποτυχίες σε όλη την Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία συμφιλιώθηκε με την παγκοσμιοποίηση κάποιες δεκαετίες πριν, με την μορφή των κεντρώων πολιτικών του Μπλερ ή του νεοφιλελεύθερου ρεφορισμού που προώθησαν οι Σοσιαλδημοκράτες του Γκέρχαρντ Σρέντερ το 2000.
    Αλλά η ευρύτερη αποτυχία της αριστεράς είναι η ίδια με αυτήν πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν όπως το έθεσε ο Βρετανός-Τσέχος φιλόσοφος Έρνεστ Γκέλνερ, ένα γράμμα που στάλθηκε σε ένα γραμματοκιβώτιο με τη λέξη «τάξη» παραδόθηκε κατά λάθος σε ένα με τη λέξη «έθνος».
    Το έθνος σχεδόν πάντα υπερκεράζει την τάξη γιατί μπορεί να έχει πρόσβαση σε μια ισχυρή πηγή ταυτότητας, την επιθυμία σύνδεσης με μια οργανική πολιτιστική κοινότητα. Αυτή η λαχτάρα για ταυτότητα εκφράζεται με όχημα την αμερικάνικη εναλλακτική δεξιά, μια μέχρι πρότινος περιθωριοποιημένη ένωση ομάδων που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο υιοθετούν τον λευκό εθνικισμό. Αλλά ανεξάρτητα από αυτούς τους ακραίους, πολλοί Αμερικανοί πολίτες άρχισαν να αναλογίζονται γιατί οι κοινότητες τους γεμίζουν με μετανάστες και ποιοι είχαν επιβάλλει ένα σύστημα πολιτικής ορθότητας που δεν επέτρεπε σε κάποιον ακόμα και να διαμαρτυρηθεί για το πρόβλημα.
    …………………»

    http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26533&subid=2&pubid=114251697

  2. […] κείμενα που είχα αναρτήσει. Το πρώτο είχε ως τίτλο: Περί Δεξιάς, Αριστεράς και των χαμένων νοημάτων. Το δεύτερο:  Τι ήταν το Βυζάντιο; (Οι αγιογραφίες που […]

  3. zoi vareli-stefanidi on

    Reblogged στις zoi vareli-stefanidi.

  4. Ο Μάριο Μόντι:

    «….σήμερα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η σημαντικότερη διαφορά δεν είναι πλέον μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς, αλλά μεταξύ μεταρρυθμιστών και συντηρητικών που δεν θέλουν να αλλάξουν τα πράγματα…»

    __________________________________________________

    …………………………
    …………………………
    Πώς βλέπουν την κυβέρνηση Τσίπρα στην Ευρώπη;

    – Οταν είδα τη μεγάλη νίκη του Τσίπρα, ήλπιζα ότι η Αριστερά θα ήταν σε καλύτερη θέση να προωθήσει τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ήταν πολύ απαραίτητες στην Ελλάδα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της διαφθοράς. Με την ευκαιρία να σας πω ότι αποτελεί πεποίθησή μου πως σήμερα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η σημαντικότερη διαφορά δεν είναι πλέον μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς, αλλά μεταξύ μεταρρυθμιστών και συντηρητικών που δεν θέλουν να αλλάξουν τα πράγματα. Στην προσωπική μου εμπειρία ως πρωθυπουργός, αυτό που έκανα ήταν να οικοδομήσω έναν μεγάλο συνασπισμό εθνικής ανάγκης όπου διασφάλισα από την Αριστερά και το Δημοκρατικό Κόμμα κυρίως τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, κάτι που είχε γι’ αυτούς πολιτικό κόστος, και ταυτόχρονα από τη Δεξιά του Μπερλουσκόνι, την ενίσχυση της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής και της διαφθοράς.
    ……………………….
    ………………….

  5. […] Η «Αριστερά» της Γαλλικής Επανάστασης επηρέασε καθοριστικά τον νεοελληνικό διαφωτισμό. Ο πλέον εμβληματικός ηγέτης και μάρτυρας Ρήγας Φεραίος, υπήρξε συνειδητός Γιακωβίνος, δηλαδή οπαδός της πλέον ακραίας εκδοχής της «Αριστεράς» εκείνης της εποχής (Jacobins, «Club des Jacobins», υπό τους Ροβεσπιέρο, Σαιν Ζυστ και Κουτόν). Από τους Γιακωβίνους προήλθε και η πρώτη εμφάνιση του σοσιαλιστικού κινήματος, με τη δημιουργία της επαναστατικής οργάνωσης «Ένωσης των Δικαίων» του Μπαμπέφ. (Από το Περί Δεξιάς, Αριστεράς και των χαμένων νοημάτων) […]

  6. […] το κομμουνιστικό κατά τον 20ο αιώνα, ιστορικά προήλθε από τη μήτρα της πανάρχαιας ανθρώπινης εξισωτικής […]

  7. […] το κομμουνιστικό κατά τον 20ο αιώνα, ιστορικά προήλθε από τη μήτρα της πανάρχαιας ανθρώπινης εξισωτικής […]

  8. ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΕΝΑ ΚΑΛΟ ΦΙΛΟ
    ——————————————————————-

    T.N.
    23 Απρ

    Βλάση καλημέρα, Τα συστήματα που επιβάλλονται με την βία και συντηρούνται με διώξεις φυλακισμούς εξορίες ή δολοφονίες αντιπάλων και δεν τα θέλω και τα φοβάμαι. Σαν πολίτη δεν με ενδιαφέρει ούτε η ιστορική τους διαδρομή ούτε οι διακηρυγμένες καλές τους προθέσεις. Σαν πολίτης διεκδικώ δημοκρατικές διαδικασίες, έλεγχο εξουσίας, σεβασμό στην αντίθετη άποψη, ισχυρούς θεσμούς. Όποιο σύστημα οδηγεί τους αντίπαλους στην φυλακή ή στην «κερκίδα» τα ονομάζω δικτατορίες και ανάμεσα τους δεν ξεχωρίζω χρωματικές αποχρώσεις. Μαύρα και κόκκινα είναι για μένα το ίδιο ( αφού το αποτέλεσμα είναι το ίδιο =φυλακή – εξορία) , επομένως…. συμφωνώ με τον σύντροφο – Κνιτη. Ο γραπτός σου λόγος είναι όπως πάντα εξαιρετικός και διαβάζω με χαρά τα κείμενα σου. Αν όμως μου επιτρέπεις μια παρατήρηση: στην προσπάθεια σου να συμπυκνώσεις νοήματα ή σκέψεις ενίοτε χρησιμοποιείς φράσεις που ακούγονται πολύ όμορφες αλλά είναι δυσνόητες σε μη αριστερό ακροατήριο. Διάβασα το κείμενο τρεις φορές και ομολογώ ότι δεν κατάλαβα τι εννοείς όταν γράφεις:

    -ανθρώπινης εξισωτικής κοινοκτημονικής πρόθεσης και σωτηριολογικής αγωνίας.

    -στην πράξη ρεφορμιστικό

    -το μόνο που θα καταφέρει είναι να αποτρέψει την οποιαδήποτε ορθολογική διαχείριση της κρίσης προς όφελος το λαού

    Όπως επίσης δεν κατάλαβα σε ποιους πολιτικούς χώρους αναφέρεσαι και τι επιθυμείς όταν γράφεις στον επίλογο :

    -Η ευθύνη του δημοκρατικού αντιαπολυταρχικού χώρου μπρος σ’ αυτήν την αταβιστική παλινδρόμηση είναι πολύ μεγάλη.

    Ίσως θα ήταν πιο χρήσιμο για τον αναγνώστη εάν έκανες πιο σαφείς τις σκέψεις σου. Τ.

    ————————

    Agtzidis Vlassis
    24 Απρ

    προς T.

    Εγώ το βλέπω από ιστορικής πλευράς, χωρίς να αποκρύπτω το αποτέλεσμα του κάθε ολοκληρωτισμού.

    Δεν προέρχονται από την ίδια ιδεολογική μήτρα ο Ροβεσπιέρος και ο Γκέριγκ.

    Ο πρώτος προέρχεται από αυτό που το περιγράφω όσο μπορώ καλύτερα. Την πανάρχαια παράδοση και τάση του ανθρώπου για ισότητα.

    Παραπέμπει περισσότερο στον επαναστατικό πρωτοχριστιανισμό που βασιζόταν πάνω στις εξής πράξεις: «13 Καὶ ἐγγὺς ἦν τὸ πάσχα τῶν ᾿Ιουδαίων, καὶ ἀνέβη εἰς ῾Ιεροσόλυμα ὁ ᾿Ιησοῦς.
    14 καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας βόας καὶ πρόβατα καὶ περιστεράς, καὶ τοὺς κερματιστὰς καθημένους.
    15 καὶ ποιήσας φραγέλλιον ἐκ σχοινίων πάντας ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα καὶ τοὺς βόας, καὶ τῶν κολλυβιστῶν ἐξέχεε τὸ κέρμα καὶ τὰς τραπέζας ἀνέστρεψε,
    16 καὶ τοῖς τὰς περιστερὰς πωλοῦσιν εἶπεν· ἄρατε ταῦτα ἐντεῦθεν· μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου οἶκον ἐμπορίου.»

    αλλά και ρήσεις: «Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι δυσκόλως πλούσιος εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. 24 πάλιν δὲ λέγω ὑμῖν, εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυπήματος ραφίδος διελθεῖν ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν.»

    με μέσο ακόμα και τον εμφύλιο, σύμφωνα με το Κατά Ματθαίον: «Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν· οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν. ἦλθον γὰρ διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς· 36 καὶ ἐχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκιακοὶ αὐτοῦ. …»

    Αυτό δεν σημαίνει ότι θα συγχωρήσουμε ή θα αποκρύψουμε τις παρεκβάσεις και τα εγκλήματα των ολοκληρωτικών πολιτικών που προέρχονται από αυτή την εξισωτική-αντιπλουτοκρατική παράδοση.

    Όσον αφορά τις υπόλοιπες «απορίες»:

    -στην πράξη ρεφορμιστικό

    μεταρρυθμιστικό (και όχι επαναστατικο_

    -το μόνο που θα καταφέρει είναι να αποτρέψει την οποιαδήποτε ορθολογική διαχείριση της κρίσης προς όφελος το λαού

    Η συνδικαλιστική φιλεργατική πολιτική του ΚΚΕ ουσιαστικά συγκαλύπτει τα πραγματικά οικονομικά προβλήματα και εμποδίζει την εκπόνηση ορθολογικών πολιτικών που θα επιφέρουν το ξεπέρασμα της κρίσης. Αυτό το ζήσαμε με τις υπερβολικές συνδικαλιστικές κατακτήσεις που οδήγησαν την κοινωνία να προσφέρει παροχές, όχι με το πλεόνασμα της οικονομίας αλλά με τα δάνεια.

    -Η ευθύνη του δημοκρατικού αντιαπολυταρχικού χώρου μπρος σ’ αυτήν την αταβιστική παλινδρόμηση είναι πολύ μεγάλη.

    Ο χώρος αυτός είναι κάθε πολιτικός δημοκρατικός χώρος που αποστρέφεται τον ολοκληρωτισμό. Ξεκινά από το Σύριζα και τελειώνει στη Ν.Δ.

    ————————————

  9. Από την εισαγωγή του βιβλίου του Ιταλού ιστορικού Έντσο Τραβέρσο «Αριστερή μελαγχολία. Η δύναμη μιας κρυφής παράδοσης» σε μετάφραση του Νίκου Κούρκουλου. (το απόσπασμα το αλίευσα στου Σαραντακού)

    «Για πάνω από έναν αιώνα η ριζοσπαστική αριστερά εμπνεύστηκε από την περίφημη εντέκατη θέση του Μαρξ για τον Φόιερμπαχ: μέχρι σήμερα οι φιλόσοφοι αρκέστηκαν να ερμηνεύουν τον κόσμο, τώρα πρέπει να τον αλλάξουμε. Όταν, το 1989, η αριστερά απόμεινε «χωρίς πνευματικό καταφύγιο», έχοντας συνειδητοποιήσει την αποτυχία των προηγούμενων προσπαθειών για ν’ αλλάξει τον κόσμο, χρειάστηκε να αναθεωρήσει τις ίδιες τις ιδέες με τις οποίες είχε πασκίσει να τον ερμηνεύσει. Και όταν, δέκα χρόνια αργότερα, εμφανίστηκαν νέα κινήματα που διακήρυσσαν ότι «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός», χρειάστηκε να επινοήσουν εξαρχής τις διανοητικές και πολιτικές τους ταυτότητες. Χρειάστηκε να επινοήσουν εξαρχής τον εαυτό τους σφυρηλατώντας πρακτικές –καθώς και θεωρίες, πολλές φορές– ανήκουστες σ’ ένα κόσμο στερημένο από ένα ορατό, κατανοητό ή διανοητό μέλλον. Δεν μπόρεσαν όμως, σε αντίθεση με άλλες ορφανές γενιές που είχαν προηγηθεί, να «επινοήσουν μια παράδοση».

    Το πέρασμα από μια εποχή πυρός και σιδήρου, η οποία παρά τις πολυάριθμες ήττες της παρέμενε κατανοητή, σε μια νέα εποχή πλανητικών απειλών χωρίς ορατή διέξοδο πήρε μελαγχολικές αποχρώσεις. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα την αναδίπλωση σ’ ένα περίφρακτο σύμπαν θλίψης και αναμνήσεων, πρόκειται μάλλον για ένα σύνολο συγκινήσεων και συναισθημάτων που περιβάλλουν τη μετάβαση σε μια νέα εποχή. Είναι ο μοναδικός τρόπος να συνυπάρξουν η αναζήτηση ιδεών και σχεδίων για το αύριο με το πένθος και τη θλίψη που συνοδεύουν την εξάλειψη των επαναστατικών εμπειριών του παρελθόντος. Είναι η μελαγχολία μιας αριστεράς, ούτε αρχαϊκής ούτε ανίσχυρης, που ωστόσο δεν θέλει ν’ απαλλαγεί από το φορτίο του παρελθόντος, έστω κι αν αυτό συχνά αποδεικνύεται βαρύ. Είναι η μελαγχολία μιας αριστεράς που, παρότι στρατευμένη στους αγώνες του παρόντος, δεν αποφεύγει να κάνει έναν απολογισμό για τις συσσωρευμένες ήττες.

    Μιας αριστεράς που δεν παραιτείται μπροστά στην πλανητική τάξη πραγμάτων που σχεδίασε ο νεοφιλελευθερισμός αλλά η οποία μπορεί να ακονίσει τα όπλα της κριτικής της μόνο μέσα από μια ενσυναισθησιακή ταύτιση με τους νικημένους της ιστορίας, αυτό το απέραντο πλήθος στο οποίο έσμιξε, στα τέλη του 20ού αιώνα, η τελευταία γενιά των ηττημένων επαναστάσεων. Για να αποφέρει καρπούς, όμως, αυτή η μελαγχολία πρέπει να αναγνωριστεί και να γίνει αποδεχτή, αποφεύγοντας τις συνηθισμένες στρατηγικές της παράκαμψης και τις κλασικές πανουργίες της απώθησης. Υπήρξε μια εποχή όπου το να επιχειρήσει κανείς έφοδο στον ουρανό αποτελούσε τον καλύτερο τρόπο για να πενθήσει τους χαμένους συντρόφους του. Αυτή η εποχή πέρασε, η υπέρβαση της θλίψης μέσα από την έξαψη της μάχης δεν είναι πια, ή δεν είναι ακόμα, στην ημερήσια διάταξη.

    Σ’ αυτό το παρελθόν, ταυτόχρονα οικείο και «άγνωστο» –βιωμένο, μεταβιβασμένο, στη συνέχεια απωθημένο και τέλος αλλότριο για τις νέες γενιές– οι διανοητικές διαμάχες ανακατεύονται με λιγότερο τυποποιημένα πολιτισμικά βιώματα. Τα χνάρια αυτής της αριστερής μελαγχολίας αναγνωρίζονται πολύ ευκολότερα στις άφθονες εκδηλώσεις του επαναστατικού φαντασιακού παρά στην πνευματική παραγωγή και τις θεωρητικές αντιδικίες. Κι αυτές οι θεωρητικές πλευρές, άλλωστε, αποκαλύπτουν πολλά στρώματα κρυφών σημασιών όταν ερμηνευτούν μέσα από το πρίσμα της συλλογικής φαντασίας που τις συνοδεύει. Γι’ αυτό το δοκίμιο τούτο ταλαντεύεται διαρκώς ανάμεσα σε έννοιες και εικόνες χωρίς να καθιερώνει κάποια ιεραρχία ανάμεσά τους, θεωρώντας τες εξίσου σημαντικές για τον ορισμό και την έκφραση της αριστερής κουλτούρας.

    Τις συνδυάζει και συλλαμβάνει την αμοιβαία απήχησή τους, δείχνει εκείνο που μοιράζονται πολλά κλασικά θεωρητικά έργα με τη ζωγραφική, τη φωτογραφία και τον κινηματογράφο. Στηρίζεται σε πηγές διαφορετικής φύσης που θα μπορούσαμε να τις χαραχτηρίσουμε, μαζί με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, «νοητικές εικόνες» (Denkbilder). Ο στόχος μας δεν ήταν να εγείρουμε κάποιο μνημείο ή να γράψουμε ένα επιτύμβιο, αλλά να εξερευνήσουμε ένα πολύμορφο και συχνά αντιφατικό μνημονικό τοπίο. Σε αντίθεση προς την κυρίαρχη ανθρωπιστική αγόρευση, που ιεροποιεί τη μνήμη των θυμάτων, αγνοώντας ή και απορρίπτοντας τις στρατεύσεις τους, η επαναστατική μελαγχολία στρέφει το βλέμμα της στους νικημένους. Βλέπει τις τραγωδίες που συνδέονται με τις χαμένες μάχες του παρελθόντος σαν βάρος και σαν χρέος, που περιέχουν επίσης μιαν επαγγελία λύτρωσης.

    (…)

    Η αριστερή μελαγχολία δεν είναι κάτι καινούργιο. Δεν εμφανίστηκε στην αυγή του 21ου αιώνα σαν απρόσμενη ανάδυση που χρειάζεται επεξήγηση, επιδοκιμασία ή αποδοκιμασία. Δεν είναι μια ασθένεια της αριστεράς –ένα παθολογικό πένθος– όπως θα μπορούσε να υποθέσει μια επιφανειακή εφαρμογή των φροϊδικών κατηγοριών. Η ιστορική καμπή του 1989 απλώς την έφερε στο προσκήνιο, όμως δεν τη δημιούργησε. Η αριστερή μελαγχολία υπήρχε πάντα, διακριτική, σεμνή, συχνά υπόγεια, στις περισσότερες περιπτώσεις απαγορευμένη από το δημόσιο λόγο, λογοκριμένη από την προπαγάνδα και πάντα απρόθυμη να εκτεθεί στο φως της ημέρας. Την ονόμασα «κρυφή παράδοση», όρο που δανείστηκα από την Χάνα Άρεντ.

    Το 1944, είχε χαραχτηρίσει έτσι («die verborgene Tradition») την ιστορία του «παρία» ιουδαϊσμού, ανυπόταχτου σε κάθε θρησκευτικό ή πολιτικό κομφορμισμό, απείθαρχου τόσο απέναντι στη συναγωγή όσο κι απέναντι στην καθιερωμένη εξουσία. Στα μάτια της, οι καλύτεροι εκπρόσωποί του ήταν ο Χάινριχ Χάινε κι ο Μπερνάρ Λαζάρ, δυο αιρετικοί εβραίοι, ο Τσάρλι Τσάπλιν, ένας καλλιτέχνης που είχε φέρει στον κινηματογράφο τη φιγούρα του shlemihl, αλήτη και περιθωριακού, καθώς και ο Φραντς Κάφκα, αταξινόμητος και βασανισμένος συγγραφέας. Όπως κι αυτή η «κρυφή παράδοση», η αριστερή μελαγχολία δεν ανήκει στο επίσημο αφήγημα του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού. Δεν έχει σχεδόν τίποτα κοινό με την ένδοξη εποποιία, τις περισσότερες φορές απατηλή και κίβδηλη, των θριάμβων και των μεγάλων καταχτήσεων, με λάβαρα που ανεμίζουν, σεβάσμιους ήρωες και βεβαιότητες για το μέλλον.

    Εντάσσεται μάλλον σε μια παράδοση ηττών που –όπως υπενθύμισε η Ρόζα Λούξεμπουργκ την παραμονή του θανάτου της– έχουν σημαδέψει την ιστορία των επαναστάσεων. Είναι η μελαγχολία του Μπλανκί και της Λουίζ Μισέλ μετά την αιματηρή καταστολή της Παρισινής Κομμούνας, η μελαγχολία της ίδιας της Ρόζας Λούξεμπουργκ που, στη φυλακή του Βρόνκε, συλλογιόταν το σφαγείο του Μεγάλου Πολέμου και τη συνθηκολόγηση του γερμανικού σοσιαλισμού, η μελαγχολία του Γκράμσι που, σε μια φασιστική φυλακή, ξανασκεφτόταν τη σχέση ανάμεσα σε «πόλεμο θέσεων» και «πόλεμο κινήσεων» μετά την αποτυχία των ευρωπαϊκών επαναστάσεων, η μελαγχολία του Τρότσκι στην έσχατη μεξικανική εξορία του, κλεισμένου πίσω από τους οχυρωμένους τοίχους του καταφυγίου του στο Κογιοακάν, η μελαγχολία του Βάλτερ Μπένγιαμιν που, εξόριστος στο Παρίσι, επανεξέταζε την ιστορία από τη σκοπιά των «υποδουλωμένων προγόνων», η μελαγχολία του Σ. Λ. Ρ. Τζέιμς που έγραφε για τον Μέλβιλ στην καραντίνα του Έλις Άιλαντ, enemy alien στις Ηνωμένες Πολιτείες του μακαρθισμού, η μελαγχολία των ινδονήσιων κομμουνιστών που επιβίωσαν από τη μεγάλη σφαγή του 1965, η μελαγχολία του Τσε Γκεβάρα στα βουνά της Βολιβίας, όταν είχε συνειδητοποιήσει ότι ο κουβανέζικος δρόμος είχε μπει σε αδιέξοδο.

    Τούτο το βιβλίο προσπαθεί να αποδώσει ένα πρόσωπο σ’ αυτή την κρυφή παράδοση, να συλλάβει κάποιες σημαδιακές στιγμές της και ν’ αναδείξει τους κυριότερους εκπροσώπους της, στη θεωρία αλλά και στη ζωγραφική ή τον κινηματογράφο. Η στενοχώρια και το πένθος, το συντριπτικό αίσθημα της αποτυχίας, η θλίψη για τους φίλους και τους συντρόφους που έπεσαν, για τις ευκαιρίες που ξοδεύτηκαν, για τις καταχτήσεις που χάθηκαν, για την ευτυχία που πέταξε, συνόδεψαν την ιστορία του σοσιαλισμού από τις απαρχές του, σάμπως η διαλεκτική άλλη όψη της επαναστατικής έκστασης, όπου όλα γίνονται εφικτά, όταν νιώθεις την ευχαρίστηση να ενεργείς από κοινού και να αχτινοβολείς μέσα στη συλλογική δράση, όταν έχεις την εντύπωση ότι πετάς στον ουρανό, απαλλαγμένος από κάθε βάρος κι ικανός να δώσεις νόημα στην ιστορία. Αυτή η αριστερή μελαγχολία συσκοτίστηκε, απωθήθηκε ή εξιδανικεύτηκε από αναπαραστάσεις που την υπερέβαιναν, σκιαγραφώντας την εικόνα ενός απελευθερωμένου μέλλοντος.

    Έτσι, ποτίζει την ιστορία των επαναστατικών κινημάτων σάμπως υπόγειο ποτάμι, σάμπως ένα ισχυρό μα αόρατο ρεύμα, εξορκισμένο ή εξουδετερωμένο από διδακτικά και παρηγορητικά αφηγήματα. Παραφράζοντας τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, θα μπορούσε να έλεγε κανείς ότι η αριστερή κουλτούρα είναι εμποτισμένη με μελαγχολία όπως το στουπόχαρτο με μελάνι: «Αν όμως ακολουθούσαμε το στουπόχαρτο, τίποτα απ’ όσα γράφτηκαν δεν θα απέμενε». Αυτό ακριβώς το κρυφό κείμενο, αυτό το διανοητικό υπόστρωμα φτιαγμένο από συγκινήσεις και μνήμες, σκοπεύει να φέρει στην επιφάνεια τούτο το βιβλίο…»


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: