Πρόσφυγες στη Μυτιλήνη

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=448346

Τα κείμενά τους βρίσκονται μετά το δικό μου: 

Από τον πρώτο διωγμό, στις εκκαθαρίσεις του Κεμάλ

Και στη φιλελεύθερη βενιζελική Μυτιλήνη οι πρόσφυγες θα βιώσουν την περιθωριοποίηση
και την οικονομική εκμετάλλευση

Το νησί της Λέσβου, όπως και τα υπόλοιπα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, συγκροτούν μια γεωγραφική ενότητα που αποτελείται από τα αιολικά και ιωνικά υπόλοιπα που απέμειναν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Ιστορικά συνδέονταν απολύτως με το μικρασιατικό χώρο και αυτό αποτέλεσε ένα από τα ελληνικά επιχειρήματα κατά την περίοδο των διαπραγματεύσεων μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, για να επιδικαστούν οι περιοχές της Ιωνίας στην Ελλάδα.

Με μια έννοια, η Μικρασιατική Εκστρατεία είχε και ως περιεχόμενο τη γεωγραφική ολοκλήρωση του ελλαδικού κράτους με τον οριστικό έλεγχο του Αιγαίου και με τη διασφάλιση των νησιών τα οποία είχαν ενσωματωθεί στην Ελλάδα μόλις τον Φεβρουάριο του 1914. Ακόμα και οι προτάσεις της άνοιξης του 1922 της Μικρασιατικής Αμυνας, με επικεφαλής τον Χρυσόστομο Σμύρνης -τη στιγμή που η Ελλάδα αναζητούσε τρόπους απεμπλοκής και αποχώρησης από τη Μικρά Ασία-, για δημιουργία ανεξάρτητου ιωνικού κράτους, βασίζονταν και στο δεδομένο ότι τα ελληνικά νησιά και το Σαντζάκιο Σμύρνης αποτελούν μια αυτόνομη γεωπολιτικά και οικονομικά οντότητα.

Βέβαια, τα πράγματα ήρθαν διαφορετικά με τη συντριπτική ήττα του Αυγούστου του ’22 και τη μαζική εκκαθάριση του ελληνικού και αρμενικού πληθυσμού που επακολούθησε. 

Διαρκής επικοινωνία

Η Λέσβος, όπως και τα υπόλοιπα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου είχαν μια διαρκή επαφή με την απέναντι στεριά. Κατά συνέπεια ήταν οι πρώτες περιοχές που έγιναν δέκτες του μεγάλου κύματος των προσφύγων.

pavlidou2Ηδη από τον πρώτο διωγμό (1914-1918), χιλιάδες ήταν οι πρόσφυγες που είχαν εγκατασταθεί στο νησί, κυρίως από τις απέναντι περιοχές του Αϊβαλιού, των Μοσχονησίων, της Περγάμου κ.λπ.

Γι’ αυτόν τον πρώτο διωγμό ο Στρατής Ανδριώτης, απ’ τους Πύργους Λέσβου, γράφει: «Οι Αϊβαλιώτες, όσοι δεν αιχμαλωτίσθηκαν, έπαιρναν το δρόμο της προσφυγιάς, γιατί ήξεραν ότι οι Τούρκοι θα επιστράτευαν βίαια όλους τους ραγιάδες Ελληνες, που ήταν υποχρεωμένοι να καταταγούν στο στρατό τους και θα τους χρησιμοποιούσαν ως σκλάβους κάτω από άθλιες και δυσχερείς συνθήκες… Ετσι, μάζεψαν τις οικογένειές τους και διέφυγαν, περνώντας στο αντικρινό νησί της Μυτιλήνης, που είχε ήδη απελευθερωθεί. Επιβιβάσθηκαν αιφνιδιαστικά σε καΐκια, έχοντας ελάχιστο χρόνο για να πάρουν μαζί τους ό,τι μπορούσαν, και βάζανε πλώρη για το αδελφό νησί της Αιολίδας, τη Λέσβο, αφήνοντας πίσω τους τα σπίτια, τις δουλειές και τις ψυχές τους καταρρακωμένες.

»Ηταν ο πρώτος διωγμός του 1914. Εγκαταλείποντας ό,τι είχαν αγαπήσει, πορευόμενοι σ’ έναν άγνωστο τόπο, αισθανόμενοι τυχεροί που ζούσαν κοντά στη θάλασσα και απέναντί τους ήταν το νησί, γιατί πολλοί Ελληνες, που ζούσαν στα ενδότερα της Μικρασίας, αιχμαλωτίσθηκαν και υποχρεώθηκαν απ’ τους Τούρκους σε εξοντωτικές πορείες προς τα βάθη της Ανατολής, πεθαίνοντας στο δρόμο απ’ την πείνα, τις κακουχίες, τους βιασμούς, τους τουφεκισμούς και τις σφαγές».

Η τελική προσφυγιά

Η εθνική εκκαθάριση του Σεπτέμβρη του 1922, που θα κάνουν τα στρατεύματα του νικητή Μουσταφά Κεμάλ, θα είναι πολύ οδυνηρή για τις απέναντι από τη Μυτιλήνη ακτές. Οσοι δεν πρόλαβαν να φύγουν θα υποστούν απίστευτους εξευτελισμούς και ταπεινώσεις.

Η πλειονότητα των νέων ανδρών θα εκτελεστεί εν ψυχρώ.

Μία από τις τραγικές στιγμές της Γενοκτονίας του Μικρασιατικού Ελληνισμού είναι η δολοφονία του μητροπολίτη του Αϊβαλιού Γρηγόριου, που θάφτηκε ζωντανός από τους τσέτες, καθώς και η εξόντωση όλων των ιερέων και ιεροψαλτών που συνέλαβαν.

Οι πρόσφυγες που θα καταφέρουν να σωθούν θα φτάσουν ράκη στις ελεύθερες ελληνικές περιοχές. Δυστυχώς θα υποστούν και στη Μυτιλήνη την ομοεθνή βία, παρ’ ότι ο χώρος ήταν φιλελεύθερος βενιζελικός και οι κάτοικοι συγγενείς φυλετικά με τους πρόσφυγες.

Θα βιώσουν τραυματικά την περιθωριοποίηση, την περιφρόνηση και την οικονομική εκμετάλλευση, κυρίως μέσα από τη λειψή αποκατάσταση και την προσπάθεια καταπάτησης της Ανταλλάξιμης Περιουσίας.

Και στη Μυτιλήνη θα έπρεπε να έρθει η τραγική δεκαετία του ’40, ώστε να ξεπεραστούν τα στερεότυπα και να αντιμετωπίσουν μαζί, ντόπιοι και πρόσφυγες, τις νέες προκλήσεις των δύσκολων καιρών.

*Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός, http://kars1918.wordpress.com/

http://www.enet.gr/?i=news.el.ellada&id=448346

1-4-2014  3

ΜΕΣΑ ΣΕ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΕΙΧΑΝ ΧΤΙΣΤΕΙ 2-3 ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΙ
ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΕΓΑΣΗ ΤΩΝ ΞΕΡΙΖΩΜΕΝΩΝ

Οι πρόσφυγες άλλαξαν την όψη της Μυτιλήνης

Το έπος του ’40 και η Κατοχή βοήθησαν στην αφομοίωση

Στον Α’ Διωγμό (1914-18) οι εφημερίδες της Μυτιλήνης δημοσίευαν «Δελτίο Θνησιμότητας», σαν το σημερινό Δελτίο Καιρού, στο οποίο επί καθημερινής βάσεως καταγράφονταν οι θάνατοι στην πόλη, προσφύγων ως επί το πλείστον. Στις περίπου 30 χιλιάδες, που μαζί με τους πρόσφυγες έγινε ο πληθυσμός της Μυτιλήνης, οι θάνατοι αυτοί ήταν 3,5 και περισσότεροι κάθε μέρα.

Στο Β’ Διωγμό (1922-23) το φαινόμενο αυτό των καθημερινών θανάτων των προσφύγων συνεχίσθηκε με εμφανή πάντως μείωσή τους, καθώς η Πολιτεία και η κοινωνία λάβαιναν σύντονα μέτρα ανακούφισης των 55 χιλιάδων, που κατέκλυζαν τη Λέσβο διωγμένοι απ’ τις πατρίδες τους στη Μικρά Ασία.

Η πόλη της Μυτιλήνης στη 10ετία του 1920 πολεοδομικά ήταν το 1/3 της σημερινής. Οι πολύτεκνες, κατά κανόνα, οικογένειες των 6 ή και 10 ατόμων βολεύονταν σε ένα «σπ’τέλι», όπως λέμε εμείς οι Μυτιληνιοί, των 30-40 τετραγωνικών μέτρων, κατά τη ρήση «κτήμα, όσο θωρείς και σπίτι, όσο χωρείς». Και χωρούσαν οι συστεγαζόμενες τρεις γενιές (παππούδες, γονείς, παιδιά) μια χαρά στις καμαρούδες των τότε σπιτιών. Αίθουσες «βεράνια» και «γερ εβί», μεγάλες δηλαδή, έβρισκες μόνο στα μέγαρα των αρχοντάδων στον Αρχοντομαχαλά, στον Μακρύ Γιαλό και στη Σουράδα. Κι είχαν αυτά πολλούς «π’καρήδες» (καπνοδόχους) που συχνοκάπνιζαν, σε αντίθεση με τον έναν των φτωχόσπιτων, που πολλές φορές έμενε «ακνίσσωτος».

Για να μπορούν να καπνίζουν και των φτωχών οι καμινάδες ή να ‘χουν ένα πιάτο φαΐ οι χιλιάδες πρόσφυγες, που για μήνες έμεναν σε σκηνές, παράγκες, τσαρντάκες, αποθήκες, στα αμπάρια ακόμα των ελαιοτριβείων, οπουδήποτε μπορούσε η δυστυχία κι ανημποριά τους να παραγκιάσει, χρειάστηκε σύντονη προσπάθεια απ’ τους ίδιους τους πρόσφυγες, τις κρατικές υπηρεσίες και τη Φιλανθρωπία.

Χρόνο με τον χρόνο οι πρόσφυγες στεγάζονταν ανθρωπινότερα, τρέφονταν καλύτερα, έβρισκαν δουλειά και εντάσσονταν ομαλά και δημιουργικά στην κοινωνία της Μυτιλήνης και των χωριών της Λέσβου. Μέσα σε 5 χρόνια απ’ τη Μικρασιατική τραγωδία είχαν χτιστεί στη Μυτιλήνη 2-3 προσφυγικοί συνοικισμοί, πάνω απ’ την Επάνω Σκάλα, στη Λαγκάδα και στη Χρυσομαλλούσα κι άλλοι σε χωριά, στη Σκάλα Λουτρών, στη Σκάλα Καλλονής, στην Αρίσβη και αλλού.

Τη διετία 1928-30 ένας μεγάλος αριθμός προσφύγων είχε στεγασθεί και ομαλοποιήσει την ταραγμένη ζωή του. Αυτό είναι το «θαύμα» της Ελλάδας, η οποία, σαν τη Γερμανία του 1950, ορθοπόδησε μέσα σε μία 10ετία από τη μεγάλη καταστροφή του 1922. Κι όχι μονάχα αυτό.

Αυτή η καθημαγμένη και κουρελιασμένη χώρα μετά 10 χρόνια απ’ το 1930 μπόρεσε να δώσει το άλλο, πολεμικό αυτό, «θαύμα». Το έπος του 1940 στα βουνά της Ηπείρου και Αλβανίας.

Τότε, μέσα στο εθνικό και κοινωνικό αμάλγαμα που δημιουργήθηκε με τον Πόλεμο και την Κατοχή, οι πρόσφυγες της Μυτιλήνης αφομοιώθηκαν απ’ τον εργασιακό και κοινωνικό περίγυρο και μάλιστα διακρίθηκαν μέσα σ’ αυτόν, ώστε στη 10ετία του 1950 να δεσπόζουν μέσα στην αγορά και την εμπορική επιχειρηματικότητα της Λέσβου. Πασίγνωστα ήταν τα ονόματα Σουβατζόγλου, Τζιβόγλου, Τρύφων, Σαλατέλλη κ.λπ.

Μια νέα υγιής και δυναμική αστική τάξη αναδύθηκε απ’ αυτή τη δραστηριότητα των προσφύγων, ενώ η παλιά μεγαλοαστική των τσιφλικάδων και «εισοδηματιών», που απάρτιζαν τη μέχρι τη 10ετία του 1960 λεγόμενη αριστοκρατία της Μυτιλήνης, παρήκμασε εντυπωσιακά και πολλοί «πύργοι» και αρχοντικά εγκαταλείφθηκαν και ρήμαξαν δημιουργώντας σήμερα πολεοδομικό πρόβλημα.

Οι δραστηριότητες

Ολ’ αυτά έγιναν και με τη συμμετοχή των προσφύγων και άλλαξαν την όψη της Μυτιλήνης, η οποία οικιστικά τριπλασιάσθηκε, ενώ πληθυσμιακά -για πολλούς και ου του παρόντος λόγους- έμεινε σχεδόν η ίδια μ’ εκείνη του 1922 με τους 30 χιλιάδες κατοίκους.

Στο βιβλίο «Η Προσφυγιά του Β’ Διωγμού στη Λέσβο» εξιστορούνται η περιπέτεια και η κατάληψή της για τους Μικρασιάτες, Κων/πολίτες και Θρακιώτες πρόσφυγες, Ελληνες και Αρμενίους, που κατέφυγαν στην πανάρχαια πόλη μας τη Μυτιλήνη (που υφίσταται απ’ το 1054 π.Χ.) και στο μεγαλονήσι μας, μαζί με τα συμπαρομαρτούντα γεγονότα του ευρύτερου Ελληνισμού της δεκαετίας του 1920, σε σχέση με τα τελούμενα πάνω στη Λέσβο.

Πλησιάζει να συμπληρωθεί 100ετία απ’ τη δυστυχισμένη χρονιά του 1922. Οι πρόσφυγες της Λέσβου, τώρα ως απόγονοι των διωχθέντων και ταλαιπωρηθέντων, με καμάρι πια διακηρύσσουν τη μικρασιατική καταγωγή τους κι ο «Συνοικισμός» τους έπαψε να ‘ναι μειωτική περιοχή διαμονής. «Αυτή είναι απ’ τον Συνοικισμό», έλεγαν άλλοτε υποτιμητικά. Σήμερα δεν υπάρχουν τέτοιου είδους υποβαθμισμένες γειτονιές. Ολα λοιπόν καλά και άξια σήμερα. Αρα τι νόημα έχει να θυμόμαστε, να μαθαίνουμε τα τραγικά εκείνα γεγονότα του 1922 και να αναμασάμε την πίκρα και οργή των προσφύγων του;

Εχει, γιατί είναι ιστορία, είναι αλήθεια, έγιναν όλα και πολύ πιότερα, που χώρισαν τους δύο λαούς του Αιγαίου με ποταμό δακρύων αίματος και αδικίας. Αλλ’ ώς πότε θα διαρκεί η ανατροφοδότηση των αναπόφευκτα προκαλουμένων αντιπαθητικών συναισθημάτων με την εξιστόρηση των όσων έπαθαν οι Μικρασιάτες Ελληνες;

Τι θα γίνει μετά 10, 20, 50 χρόνια στις σχέσεις μας με τους τότε θανάσιμους εχθρούς μας;

Νομίζω η απάντηση βρίσκεται σ’ αυτό που έγινε το 1924, δύο μόλις χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, στη Μονή Λειμώνος με πρόταση του Μυριβήλη για τιμή όλων των πεσόντων στην αναμέτρηση εκείνη των δύο λαών (όπως εκτίθεται στο βιβλίο μας) και 8 χρόνια μετά το 1922 με την όποια συμφιλίωση επιτεύχθηκε το 1930 με την ονομασθείσα «ελληνοτουρκική φιλία», όταν οι δύο κορυφαίοι αντίπαλοι και μεγάλοι πολιτικοί άνδρες Βενιζέλος και Κεμάλ έδωσαν τα χέρια για μια θνησιγενή, δυστυχώς, συμφιλίωση.

Ενα νέο ξεκίνημα, μία νέα σχέση πρέπει να ξεκινήσει μεταξύ των δύο γειτονικών λαών. Γιατί να μπορούν Γάλλοι και Γερμανοί, Αγγλοι και Ισπανοί και άλλα έθνη να συνυπάρχουν και να συνεργάζονται και να μη γίνει αυτό και για μας;

Τουλάχιστον στη Λέσβο οι αμοιβαίες επισκέψεις και τουριστικές σχέσεις Τούρκων και Ελλήνων δείχνουν ότι ο ομφάλιος λώρος, που ώς το 1922 συνέδεε το νησί μας με τις απέναντι μικρασιατικές ακτές, μπορεί να επαναλειτουργήσει.

Κι αυτό συμφέρει και τους δύο λαούς.

*Εκπαιδευτικός, συγγραφέας, πρόσφατα εκδόθηκε η μελέτη του υπό τον τίτλο: «Η προσφυγιά του β’ Διωγμού στη Λέσβο», εκδ. Ταρταρούγα, Μυτιλήνη, 2013.

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=448344

1-4-2014  3

Ολες οι μεγάλες δυνάμεις είχαν προξενείο στο νησί

Το 1912 η Λέσβος διέθετε 110 ατμοκίνητα ελαιοτριβεία, 42 σαπωνοποιεία, 25 βυρσοδεψεία…

Η Λέσβος, η Τένεδος, τα Μοσχονήσια και τα απέναντι μικρασιατικά παράλια (από την Τρωάδα μέχρι τον Ερμο ποταμό) συγκρότησαν την περιοχή της Αιολίδας, τη γη στην οποία εγκαταστάθηκαν οι Αιολείς σταδιακά από το 12ο ώς τον 9ο αι. π.Χ. Ηδη από τον 8ο αιώνα π.Χ στην Αιολίδα έχει διαμορφωθεί μία εθνική ενότητα που έμελλε να έχει και κοινή πολιτική τύχη ουσιαστικά μέχρι το 1912, έτος απελευθέρωσης της Λέσβου.

Στη μακραίωνη ιστορία της, η Αιολίδα επωφελείται της γεωγραφικής της θέσης -διασχίζεται από σημαντική θαλάσσια οδό, που συνδέει τη Μεσόγειο με τη Μαύρη Θάλασσα. Πρόκειται για κεντρικό δρόμο εμπορίου, καθώς μέχρι και τον 20ό αιώνα μ.Χ οι θαλάσσιοι δρόμοι ήταν και οι πλέον ασφαλείς. Δεν είναι τυχαίο ότι τα μεγάλα κάστρα της Λέσβου, της Μήθυμνας και της Μυτιλήνης (από τα μεγαλύτερα της Μεσογείου), βρίσκονται στα δύο άκρα του νησιού, πάνω σε αυτήν τη θαλάσσια αρτηρία.

Για περίπου 150 χρόνια πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Αιολίδα θα βιώσει μία λαμπρή οικονομική και πολιτισμική ακμή. Κάτω από γενικότερες, αλλά και τοπικές, πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες θα εκμεταλλευθεί το φυσικό πλούτο της και τη γεωγραφική της θέση και θα διαπρέψει στο διεθνές εμπόριο, τη βιομηχανική παραγωγή και τα γράμματα.

Η Λέσβος το 1912 διαθέτει 110 ατμοκίνητα ελαιοτριβεία, 6 πυρηνελουργεία, 42 σαπωνοποιεία (το 1896 στον τότε ελλαδικό χώρο υπήρχαν μόνο 36), 25 βυρσοδεψεία κ.ά.

Ενδεικτική της σημαντικής εμπορικής δραστηριότητας είναι η ύπαρξη στο νησί προξενείων όλων των μεγάλων δυνάμεων. Το 1844 υπήρχαν προξενεία Αγγλίας, Αυστρίας, Ρωσίας, Ελβετίας, Ελλάδας, Νάπολης, Δανίας, Δουκάτου Τοσκάνης, Ισπανίας, Ολλανδίας, ΗΠΑ. Για τις ανάγκες των εξαγωγών θα ιδρυθεί στη Μυτιλήνη το 1894 και το πρώτο αστυχημείο από τον μετέπειτα ακαδημαϊκό Μιχαήλ Στεφανίδη.

Η λαμπρή ανάπτυξη της Λέσβου θα ανακοπεί δραματικά με τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι ισχυροί οικονομικοί, συνεργατικοί και κοινωνικοί δεσμοί με τα απέναντι παράλια θα καταστραφούν. Για το αθηνοκεντρικό ελληνικό κράτος θα παραμείνει ένα μακρινό, ακριτικό νησί.

Σήμερα, μια σταδιακά αυξανόμενη τουριστική κίνηση, ένθεν κακείθεν, στρέφει το βλέμμα τού νησιού ανατολικά. Πνιγμένα συναισθήματα αναζητούν ρίζες και μια βαθιά λαχτάρα δημιουργεί γέφυρες οικονομικές και πολιτισμικές. Αποτελεί πρόκληση για το ελληνικό κράτος αυτές οι «γέφυρες» να σχεδιαστούν και να αξιοποιηθούν αποτελεσματικά.

* Συγγραφέας, συνεργάτης του περιοδικού «Αιολικά Γράμματα»

http://www.enet.gr/?i=news.el.ellada&id=448345
Αναδημοσιεύτηκε: http://www.emprosnet.gr/blogs/theseis/64286-1914-1918-1922-oi-prosfyges-tis-lesvoy

30-7-2014 5

2 comments so far

  1. MARTYRIA GIA THN MYTILINI

    Μαρτυρία Φραγκώς Πολυχρόνη το γένος Μαργαρίτη (Αλάτσατα 1910 – Αθήνα 2003)
    Aπό το βιβλίο «Μετά τα Αλάτσατα, Οι Αλατσατιανοί ανά τον Κόσμο» των Κων. Γκαρμάτη και της Μαριάννας Μαστροσταμάτη.

    «…Σαν ηβγήκαμε στη Μυτιλήνη, μας ηδιώξανε από το λιμάνι, γιατί αμποδίζαμε, αλλά και πού να πάμε; Πααίνετε, λέει, στην πλατεία. Ηκάτσαμε σε μια πλατεία ούλοι μαζί και περιμέναμε, μα κανένας δεν ήξερε τι. Μας είπαν στη μέση της πλατείας να καθίσομε, γιατί γύρω είχενε μαγαζιά και σπίτια κι αμποδίζαμε τσι δουλειές ντως, μα το βράδυ ήπιασε μια βροχή! Ήρθενε κείνη η ταλαιπωρία μας ούλη να την πληρώσουν οι Μυτιληνιοί.

    – Σηκωθείτε, μωρ’ σεις, να πάμε κάτω από κείνο το μαγαζί που ‘ναι ‘πό πάνω σκεπαστό κι όποιος μπορεί ας μας διώξει, είπε η μάνα μου κι ας κοντάγαμε να αντιμιλήσουμε!

    Η μάνα μου και πέντε εμείς τα παιδιά και οι τέσσερις αδελφές της, οι δυο γιαγιάδες μας, μια η ξαδελφούλα μας και ένα το ψιμάκι, σύνολο δεκατέσσερις και ένας ο παππούς δεκαπέντε. Ο παππούς ο δόλιος με τη μαγκούρα κούτσα κούτσα είχε αντέξει, γιατί ήταν ο μοναδικός άντρας κι ηθάρρειε πως μας προστάτευε. Ηπήαμε απέναντι στο μαγαζί κι η μάνα μάς στρίμωξε ούλους κοντά στον τοίχο να μη βρεχούμαστε. Ε, να δεις χαρά που ‘καμε ο μαγαζάτορας, μόλις μας είδ’ απ’ όξω!

    – Δε σας είπαν στη πλατεία; Τι μου ‘ρθατε ‘δώ πέρα και μου κλείσατε το μαγαζί και τη βιτρίνα;

    Είχενε κι άλλα να μας πει, μα βούτηξε η μάνα μας τη μαγκούρα του παππού και δεν ηπρόλαβε.

    – Με βλέπεις πώς σε κοιτώ; Πάαινε μέσα, μη σου κατεβάσω τα τζάμια και δεν έχεις καθόλου βιτρίνα, του ‘κανε η αθεόφοβη!

    Δυο ή τρεις μέρες ‘κειδανάς τη βγάλαμε, μέχρι που ‘φεραν τσι σκηνές του στρατού και τσι στήσανε στην πλατεία. Εμείς επειδή είμαστε και πολλοί, μας ηδώκανε μια πελώρια. Εκειδά μέσα δεν θυμάμαι πόσο καιρό ηκάτσαμε, πάντως είχε χειμωνιάσει. Κάθε βράδυ που μας ηβάζανε για ύπνο, εγώ κρυφοκοιτούσα τσι μεγάλοι είντά ‘καμαν. Ησκαλίζανε κείνο τον τενεκέ με τ’ αλεύρι κι ηβγάζανε από μέσα λιρίτσες για να ψωνίσουν να φάμε την άλλη μέρα. Στη μαύρη αγορά ακόμα και το ψωμί μάς το ηπουλούσανε οι Μυτιληνιοί, χώρια που ημαζεύγανε τα παιδιά τους να μην παίξουνε μαζί μας!…

    Ένα βράδυ ‘κειδά που ηκοιμούμαστε μέσα στη σκηνή, ήκουσα φωνές κι ηξύπνησα. Είχανε ξυπνήσει ούλοι, μικροί και μεγάλοι μέσα στη σκηνή, μα κείνη πού φώναζε μέσ’ στη νύχτα ήτονε όξω απ’ τη σκηνή, η γιαγιά μου, η μάνα τση μάνας μου. Σήκωσα κείνον τον μπερντέ τση σκηνής πίσω από το κεφάλι μου και την είδα τη γιαγιά μου με τα χέρια της σα χωνί στο στόμα της να φωνάζει στο βρόντο μέσα στη νύχτα.

    – Καλέ, ένας Χριστιανός, καλέ, η κόρη μου αιμορραεί, καλέεεε!!!

    Η πλατεία ένα γύρο είχενε μαγαζιά και σπίτια δίπατα το ένα δίπλα στ’ άλλο. Ούτε ένα παράθυρο δεν ήνοιξε! Η μάνα μας τ’ ανάσκελα ήκλαιγε κι η άλλη μου η γιαγιά, η κωφάλαλη, μούγκριζε. Μήδε πανιά δεν είχαμε πια να τση βάλουνε! Ούλα μας τα μισοφόρια τα είχαμε σκίσει από κάτω, να τα βάζουμε στο εψιμάκι, που με τη σούρντιση που το ‘χε πιάσει, δεν το προλαβαίναμε. Η θεια μου η λεχώνα μάς ηκαθησύχαζε εμάς τα μικρά να κοιμηθούμε. Μα πού να κοιμηθούμε μ’ εκείνη τη φασαρία! Ήρθανε απ’ τσι διπλανές σκηνές μια Κουρούπαινα, μια Λαθουρίτσα και μιαν άλλη. Τότε ήκουσα πως η μάνα μας, που ήταν έγκυος, ήχασε το παιδί. Από κείνη τη νύχτα αρχινήσαμε να μετρούμε τσι πεθαμένοι μας στην Ελλάδα, γιατί οι άλλοι ήταν αιχμάλωτοι. Εκείνους δεν τους κλαίγαμε, γιατί νομίζαμε πως θα γυρίσουν. Τρεις άντρες και δεν ηγύρισε κανένας, ο πατέρας μας, ένας αδελφός της μάνας μας και ο άντρας της θειας μου της λεχώνας. Στη Θεσσαλονίκη μετά που μας ηπήγανε, ηβράχηκε το Γιωργάκι μας και το χάσαμε από πνευμονία..

  2. Πρόσφυγες ήμασταν, πρόσφυγες είναι

    Σε τούτη τη σύγχρονη μετακίνηση πληθυσμού από την κουκκίδα της Λέσβου έχουν περάσει και υποστηριχτεί πάνω από 600.000 άνθρωποι. Γιατί όπως είπαν από το σχολείο των Λουτρών: «Πρόσφυγες ήμασταν, πρόσφυγες είναι».

    6 Νοεμβρίου 2016 |

    Συντάκτης: Αριστείδης Καλάργαλης*

    «Πρόσφυγες ήμασταν, πρόσφυγες είναι» ήταν ο τίτλος εκδήλωσης για το προσφυγικό θέμα που διοργάνωσαν και πραγματοποίησαν οι εκπαιδευτικοί κι οι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Λουτρών Λέσβου. Ενός χωριού του οποίου οι μαθητές–πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, μετά τους δύο Διωγμούς, 1914 και 1922, ήταν λίγο πάνω από το 1/3 του συνόλου των μαθητών του σχολείου.

    Και τότε και τώρα η Λέσβος ήταν το νησί που δέχτηκε τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων. Το νησί διαχρονικά είναι πέρασμα λόγω γειτνίασης με τη στεριά της Ασίας. Στην περίπτωση των δύο Διωγμών συνέβαλαν επιπλέον οι ποικίλοι δεσμοί των κατοίκων της Ανατολής με το νησί.

    Τι κάνουμε με τόσους ανθρώπους, όπως και να τους χαρακτηρίσουμε, είναι το διαχρονικό ερώτημα. Αν σήμερα εύκολα λέγεται το «να φύγουν στην Ευρώπη, εκεί θέλουν να πάνε» σκεφτείτε πώς προσλαμβάνεται το αίτημα για απομάκρυνση από τη Λέσβο των ομόφυλων και ομόθρησκων Μικρασιατών προσφύγων.

    «Αι εβδομήντα χιλιάδες των ατύχων τούτων υπάρξεων, αι συγκεντρωθείσαι εις την νήσον μας, τι θα πράξωσιν όταν παύση το επίδομα;

    Εάν η Κυβερνητική μέριμνα δεν επαρκεί να προμηθεύση τον άρτον των 70.000 ψυχών, πρέπει να δοθή εργασία εις αυτούς και δέον τάχιστον να ληφθή πρόνοια όπως κρατηθώσιν επί της νήσου μόνον τόσοι πρόσφυγες όσοι δύνανται να εργασθώσιν επ’ αυτής και να κερδίσωσιν τον άρτον των», γράφει η εφημερίδα «Σάλπιγξ» της Μυτιλήνης στις 24 Ιουνίου 1915.

    Η ίδια κοινωνική ανησυχία υπάρχει και το 1922. «Καράβια πηγαινοέρχονταν κι αγκυροβολούσαν έξω από το λιμάνι ξεφορτώνοντας το ανθρώπινο φορτίο, στοιβαγμένο σε βάρκες και σε μαούνες, πότε στην Πετρόσκαλα και πότε στο Κουμερκάκι. Βάρκες και ψαρόβαρκες έδεναν στην προβλήτα του λιμανιού της Απάνω Σκάλας.

    Ανθρωποι κάθε φύλου και ηλικίας, όπου περίσσευαν οι ηλικιωμένοι, οι χήρες και τα ορφανά, συγκεντρωμένοι σε μικρές ομάδες, βουτηγμένοι μέσα στη συμφορά, γέμιζαν τα μουράγια, τα πάρκα, τους δρόμους, τα σχολειά, τις αποθήκες, τις εκκλησιές», γράφει η συγγραφέας Μαρία Αναγνωστοπούλου.

    Σύριοι πρόσφυγες φτάνουν στο νησί το 2015
    Σύριοι πρόσφυγες φτάνουν στο νησί το 2015
    Οι περίπου 15.000 ταλαιπωρημένοι κι εξαθλιωμένοι άνθρωποι γυρνούσαν στους δρόμους της Μυτιλήνης αναζητώντας τρόφιμα και στέγη. Γεγονός που ανάγκασε τους ντόπιους να κλείσουν τα μαγαζιά τους τις πρώτες μέρες!

    Οι ανάγκες σίτισης, στέγασης και περίθαλψης ήταν καθημερινές και επιτακτικές. Η υποστήριξη γίνεται με κάθε τρόπο: συσσίτια, έρανοι, λαχειοφόροι αγορές, πωλήσεις κεντημάτων και πλεκτών, γιορτές υπέρ προσφύγων.

    Τότε δημιουργήθηκαν από κατοίκους «Επιτροπές Προσφύγων», «Σύνδεσμοι Κυριών και Δεσποινίδων», και «Παροχής Εργασίας», αλλά και το «Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων» από την Πολιτεία. Σήμερα υπάρχει η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ, η UNESCO, η UNICEF και πλήθος ΜΚΟ.

    Τότε υπουργείο Περιθάλψεως, τώρα Μεταναστευτικής Πολιτικής. Οι εθελοντές παρόντες πάντοτε. Τότε διοργανώνονταν συσσίτια στην Κομνηνάκειο Σχολή, στον Κήπο της Αγίας Ειρήνης· σήμερα λίγο πιο κάτω στην περιοχή Τσαμάκια και στην πλατεία Σαπφούς.

    Στη Μυτιλήνη αλλά και στα χωριά που εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες, από το 1914 έως το 1919, υπερτερούν οι μαθητές/τριες μικρασιατικής καταγωγής. Υπήρχαν σχολεία με 70% και 80% μαθητές/τριες πρόσφυγες.

    Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Γ΄ Δημοτικό Θηλέων Μυτιλήνης· από τις 369 μαθήτριες, το 1915, οι 274 είναι μικρασιατικής καταγωγής. Σε αρκετές εγγραφές μαθητών ως στοιχείο της προέλευσης της οικογένειά τους σημειώνεται ο προσδιορισμός «Πρόσφυξ».

    Λόγω παλιννόστησης το 1919–20 στη Μικρά Ασία μειώνεται ο αριθμός. Αλλά και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή ο αριθμός των προσφύγων μαθητών αυξάνει. Τώρα σε αρκετές εγγραφές στο επάγγελμα του γονέα σημειώνεται ο προσδιορισμός «αιχμάλωτος» αλλά και «ορφανό» σε άλλες εγγραφές.

    Ο μεγάλος αριθμός μαθητών δημιουργεί προβλήματα στα σχολεία. Δεν επαρκούν οι αίθουσες και τα θρανία. Χρησιμοποιούνται διάφοροι χώροι για τάξεις. Ομως, όπως τώρα καταγράφονται τα ασυνόδευτα παιδιά και γίνεται προσπάθεια να φιλοξενηθούν σε διάφορες δομές, τότε ιδρύθηκε το «Ασυλον Παιδός» για τα απροστάτευτα και ορφανά προσφυγόπουλα.

    Στα παιδιά προσφερόταν σχολική εκπαίδευση και υπήρχε δυνατότητα εκμάθησης κάποιου τεχνικού επαγγέλματος. Σήμερα αρχίζουν τη λειτουργία τους Τάξεις Υποδοχής (Τ.Υ.) και Δομές Υποδοχής για την Εκπαίδευση Προσφύγων.

    Μετά τις πρώτες δυσκολίες, το μούδιασμα, την επιφύλαξη και την ανησυχία, στη Λέσβο διαχρονικά υπερίσχυσε η ανθρωπιά κι η αλληλεγγύη. Αυτό δείχνουν κι οι αριθμοί: στην απογραφή του 1928 από τους 31.661 κατοίκους της Μυτιλήνης οι 14.820 ήταν πρόσφυγες.

    Σε τούτη τη σύγχρονη μετακίνηση πληθυσμού από την κουκκίδα της Λέσβου έχουν περάσει και υποστηριχτεί πάνω από 600.000 άνθρωποι. Γιατί όπως είπαν από το σχολείο των Λουτρών: «Πρόσφυγες ήμασταν, πρόσφυγες είναι».

    *συγγραφέας, διδάκτωρ Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας
    http://www.mplokia.gr/?p=9771


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: