Το Ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου

Ένα από τα πλέον μαρτυρικά χωριά της Ελλάδας κατά την περίοδο της Κατοχής ήταν το Μεσόβουνο Κοζάνης. Αυτό ήταν και το αντικείμενο του αφιερώματος στις Σελίδες Ιστορίας στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, (19 Οκτωβρίου 2014). Συνεργάτης στο αφιέρωμα ήταν και η ιστορικός Ζέτα Παπανδρέου που αναλύει το φαινόμενο των μαζικών αντιποίνων των Ναζί….

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗ 2 ΦΟΡΕΣ ΤΗ ΝΑΖΙΣΤΙΚΗ ΘΗΡΙΩΔΙΑ ΜΕΣΟΒΟΥΝΟ:
Παραγνωρισμένα ολοκαυτώματα

Το Μεσόβουνο ήταν μεταξύ των πρώτων χωριών της Ελλάδας που πήραν τα όπλα κατά των κατακτητών. Την πρωτοβουλία για οργάνωση της αντίστασης είχαν πέντε Μεσοβουνιώτες κομμουνιστές, που είχαν δραπετεύσει από τους τόπους της εξορίας τους

Του ΒΛΑΣΗ ΑΓΤΖΙΔΗ*

Ένα από τα πλέον φρικιαστικά εγκλήματα των ναζί κατά την περίοδο της Κατοχής ήταν το διπλό Ολοκαύτωμα στο Μεσόβουνο της Κοζάνης, ένα χωριό 1.171 κατοίκων, που δημιούργησαν Πόντιοι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Η ιστορία του χωριού αυτού είναι εντελώς παραγνωρισμένη από την επίσημη ιστοριογραφία, οι οποία, όπως φαίνεται, διαμορφώθηκε από τους νικητές του Εμφυλίου με τη χρήση μεροληπτικών και ιδεολογικών κριτηρίων.

Το μνημείο πεσόντων της περιοχής. Ανάμεσά τους και σοβιετικοί στρατιώτες

Το πρώτο Ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου έγινε στις 23 Οκτωβρίου 1941. Το χωριό πυρπολήθηκε και εκτελέστηκαν 142 άτομα (σύμφωνα με τις γερμανικές πηγές), ενώ οι κάτοικοι ανεβάζουν τον αριθμό σε 165. Το δεύτερο Ολοκαύτωμα έγινε στις 24 Απριλίου 1944. Το χωριό θρήνησε και πάλι 150 θύματα και την εκ νέου πυρπόληση των κατοικιών που είχαν ξαναχτίσει οι κάτοικοι μετά την επιστροφή τους στο πυρπολημένο χωριό το 1942. 

Το ιστορικό πλαίσιο

Το Μεσόβουνο ήταν μεταξύ των πρώτων χωριών της Ελλάδας που πήραν τα όπλα κατά των κατακτητών. Την πρωτοβουλία για οργάνωση της αντίστασης είχαν πέντε Μεσοβουνιώτες κομμουνιστές, που είχαν δραπετεύσει από τους τόπους της εξορίας τους (Ανάφη) και είχαν επιστρέψει στο χωριό. Είναι γνωστό ότι η στελεχική βάση που δημιούργησε τις πρώτες εστίες αντίστασης στην Ελλάδα υπήρξαν τα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος, που είτε είχαν επιστρέψει από τις εξορίες όπου τους είχε στείλει η δικτατορία Μεταξά είτε βρίσκονταν στην παρανομία την προηγούμενη περίοδο, καθώς μαχητές του Ελληνοϊταλικού πολέμου και απότακτοι βενιζελικοί αξιωματικοί του κινήματος του ’35.Με απόφαση του Γραφείου Μακεδονίας-Θράκης του ΚΚΕ δημιουργήθηκαν οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις: «Οδυσσέας Ανδρούτσος» στην περιοχή της Νιγρίτας, στη δυτική πλευρά του ποταμού Στρυμόνα, και «Αθανάσιος Διάκος», στην περιοχή του Κιλκίς. Στην Ανατολική Μακεδονία, στην ανατολική πλευρά του Στρυμόνα που βρισκόταν υπό βουλγαρική κατοχή, είχε δημιουργηθεί η «Φιλική Εταιρεία» και άρχιζε τη συγκρότηση ένοπλων ομάδων με την ονομασία «Ιεροί Λόχοι».

Στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία δημιουργήθηκε η «Ελευθερία». Από τις αρχές του καλοκαιριού του ’41 ξεκίνησαν τα σαμποτάζ στη Θεσσαλονίκη. Στο τέλος του καλοκαιριού του ’41 οι πρώτες αντάρτικες αριστερές ομάδες θα εμφανιστούν στα μακεδονικά βουνά, οργανώνοντας ενέδρες και επιθέσεις. Η πολιτική αυτή βρισκόταν σε απόλυτη συμφωνία με τη συμμαχική γραμμή, εφ’ όσον Βρετανοί αξιωματούχοι καλούσαν μέσω του BBC σε ανάπτυξη κάθε μορφής αντίστασης.Το επαναστατικό αυτό ρεύμα θα εκφραστεί με διάφορους τρόπους. Σ’ αυτό ανήκει η οργάνωση αντάρτικων ομάδων, όπως στο Μεσόβουνο, αλλά και η πρώιμη εξέγερση της 28ης Σεπτεμβρίου του 1941 στη Δράμα και στο Δοξάτο κατά των Βουλγάρων, που θα κατασταλεί με δραματικό και ιδιαιτέρως αιματηρό τρόπο από τις κατοχικές δυνάμεις. Παρ’ όλη την τραγική κατάληξη, η σημασία της θα έχει μεγάλη ηθική αξία, εφ’ όσον υπήρξε η πρώτη εξέγερση στην κατεχόμενη Ευρώπη.

Το Ολοκαύτωμα του 1941

Οι Γερμανοί είχαν δηλώσει από τον Μάιο του ’41 ότι κάθε φόνος Γερμανού θα προκαλούσε τη δολοφονία 10 Ελλήνων. Ηδη από τον Ιούνιο του ’41 είχαν δείξει την πολιτική καμένης γης που θα ακολουθούσαν με την καταστροφή του χωριού της Κανδάνου στην Κρήτη. Η γραμμή αυτή έλαβε τη μορφή επίσημης διαταγής του Ανώτατου Αρχηγείου της Βέρμαχτ (OKW) τον Σεπτέμβρη του ’41: «Να εκτελούνται για κάθε φόνο Γερμανού στρατιώτη 50-100 κάτοικοι -κατά προτίμηση κομμουνιστές- και 10 για κάθε τραυματισμό…». Η επίσημη αυτή γραμμή πρωτοεφαρμόστηκε στην περιοχή Κιλκίς (Κρούσια) και Νιγρίτας, με την καταστροφή περί των 10 χωριών στις 17 Οκτωβρίου 1941 και με την εκτέλεση εκατοντάδων ανδρών από 15 έως 60 χρόνων.

Στο Μεσόβουνο, όπως γράφτηκε πριν, υπήρχε ήδη ένας μικρός κομμουνιστικός πυρήνας 5 ατόμων, οι οποίοι είχαν υποστεί τις πολιτικές διώξεις από την εποχή που θεσπίστηκε το «ιδιώνυμο αδίκημα» (1929) και ποινικοποιήθηκε η κομμουνιστική ιδεολογία. Είχαν συλληφθεί κατ’ αρχάς στις αρχές της δεκαετίας του ’30 επειδή συμμετείχαν σε διαμαρτυρίες των κατοίκων για ένα θέμα που σχετιζόταν με το από πού θα περνά ο εθνικός δρόμος. Η Αστυνομία «τύλιξε σε μια κόλλα χαρτί» τους πέντε Μεσοβουνιώτες και τους έστειλε εξορία στην Ανάφη.Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα δραπέτευσαν από την εξορία και επέστρεψαν στο χωριό, όπου, μαζί με κατοίκους που είχαν πολεμήσει στο ελληνοϊταλικό μέτωπο, οργάνωσαν την πρώτη αντιστασιακή ομάδα που εντάχθηκε στην ένοπλη αντάρτικη οργάνωση «Ελευθερία», που είχε ήδη συγκροτήσει το μακεδονικό γραφείο του ΚΚΕ. Μια πράξη μαζικής αντίστασης ήταν η άρνηση όλων των κατοίκων να παραδώσουν τη σοδειά τους στις αρχές Κατοχής.

Η εκπόνηση ενός σχεδίου καταστολής της αντίστασης φαίνεται να έγινε μετά την εκτέλεση του διορισμένου από τις κατοχικές αρχές προέδρου του χωριού. Πρωτεργάτες του σχεδίου αυτού θεωρούνται οι δωσιλογικές αρχές της Κοζάνης (ο νομάρχης Κ. Γεωργαντάς και η Χωροφυλακή), οι οποίες υποκίνησαν τις κατοχικές ναζιστικές αρχές να διαπράξουν το έγκλημα, όπως και έγινε, μιας και υπήρχε ήδη η διαταγή του Ανώτατου Αρχηγείου της Βέρμαχτ.

Το Ολοκαύτωμα του 1944

Οι κάτοικοι, που επέστρεψαν το 1942, έχτισαν και πάλι κάποιες στοιχειώδεις κατοικίες. Ομως στις 22 Απριλίου του 1944 το χωριό περικυκλώνεται και πάλι από τις κατοχικές δυνάμεις, συνεπικουρούμενες και από Ελληνες δωσίλογους. Οπως φαίνεται, οι κατοχικές δυνάμεις αποτελούνταν από άνδρες των SS και της Βέρμαχτ, καθώς και μουσουλμάνους εθελοντές (Τάταροι και Τουρκμένιοι) που υπηρετούσαν στο ναζιστικό στρατό.

Οι Ελληνες συνεργάτες των ναζί ήταν ένοπλοι του λεγόμενου Εθελοντικού Σώματος του Γεωργίου Πούλου και «Ελληνες εθνικιστές» από τους γύρω οικισμούς. Ο Πούλος είχε ήδη ενταχθεί με το σώμα του στο δεύτερο σύνταγμα Bradenburg και είχε αναλάβει τις επιχειρήσεις στην περιοχή Γιαννιτσών και Πτολεμαΐδας, όπου δρούσε η 10η Μεραρχία του ΕΛΑΣ υπό τον καπετάν Κικίτσα.

Ο Αντώνης Παραστατίδης υπήρξε αυτόπτης μάρτυς και των 2 ολοκαυτωμάτων

Ο Αντώνης Παραστατίδης υπήρξε αυτόπτης μάρτυς και των 2 ολοκαυτωμάτων

Στις 24 Απριλίου το χωριό καταστρέφεται και πάλι, 150 άτομα εκτελούνται επί τόπου και άλλοι 100 μεταφέρονται στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης της Πτολεμαΐδας.Μετά την απελευθέρωση προτάθηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ελληνικού κράτους για το Ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου να δικαστούν από τα δικαστήρια δωσιλόγων οι φιλοκατοχικές αρχές της Κοζάνης, ο νομάρχης Κ. Γεωργαντάς, ο εισαγγελέας και οι υπεύθυνοι της Ελληνικής Χωροφυλακής.

* Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικόςhttps://kars1918.wordpress.com/ 

———————————————————————-

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών κατακτητών.

Της ΖΕΤΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ(*).

Τα αντίποινα εφαρμόζονταν από τις γερμανικές αρχές και αποσκοπούσαν στην καταστολή της δυναμικής του απελευθερωτικού αγώνα μέσω της δημιουργίας αισθήματος τρόμου σε όλο τον πληθυσμό.

Μετά τον Σεπτέμβριο του 1943 (συνθηκολόγηση της Ιταλίας) αξιοποιήθηκαν, επίσης, από τις κατοχικές δυνάμεις τα Τάγματα Ασφαλείας για την πραγμάτωση εκκαθαριστικών επιχειρήσεων που αφορούσαν τόσο την αστυνόμευση των περιοχών όσο και την καταδίωξη των ανταρτών. Σύμφωνα με τον Π. Βόγλη, η λογική των αντιποίνων υπάκουε σε τρεις αρχές:

α) Αρχή της ασύμμετρης απάντησης. Για κάθε απώλεια των κατοχικών στρατευμάτων, τα θύματα από τον ντόπιο πληθυσμό θα έπρεπε να είναι πολλαπλάσια. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στη διαταγή του στρατάρχη Keitel, σύμφωνα με τον Μ. Ζέκερντοφ, «για να καταπνιγούν οι ραδιουργίες στη γένεσή τους, πρέπει με την πρώτη αφορμή να εφαρμοστούν αυστηρότατα μέτρα, ώστε να επιβληθεί το κύρος της δύναμης κατοχής και να προληφθεί περαιτέρω επέκταση. Εδώ πρέπει να σκεφτεί κανείς ότι μια ανθρώπινη ζωή στις θιγόμενες χώρες πολλές φορές δεν αξίζει τίποτα, και ότι μια εκφοβιστική επίδραση μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ασυνήθιστη σκληρότητα. Σαν εξιλέωση για τη ζωή ενός Γερμανού στρατιώτη πρέπει σε αυτές τις περιπτώσεις να ισχύει γενικά σαν ανάλογη η θανατική ποινή για 50-100 κομμουνιστές. Ο τρόπος της εκτέλεσης πρέπει να εντείνει περισσότερο την εκφοβιστική επίδραση […] Πραγματικό μέσο εκφοβισμού μπορεί να είναι σε αυτές τις περιπτώσεις μόνο η θανατική ποινή. Ιδιαίτερα ενέργειες κατασκοπίας, πράξεις δολιοφθοράς και προσπάθειες προσχώρησης στην υπηρεσία ξένου στρατού πρέπει να τιμωρούνται κατά βάση με θάνατο. Επίσης, και σε περιπτώσεις ανεπίτρεπτης κατοχής όπλων, πρέπει γενικά να επιβάλλεται η ποινή του θανάτου».

β) Αρχή της συλλογικής ευθύνης. Πρόκειται για την επιβολή αντιποίνων γενικής μορφής. Στις περιπτώσεις αυτές τιμωρείται όλος ο ανδρικός πληθυσμός από τις γύρω περιοχές με μια προκαθορισμένη αναλογία, διότι τους Γερμανούς αξιωματικούς δεν τους ενδιαφέρει ο εντοπισμός των ενόχων της ενέργειας που διαπράχθηκε.

γ) Αρση της διάκρισης εμπολέμων και αμάχων. Οι κατακτητές, μετά το 1943, εντατικοποίησαν τα μέτρα αντιποίνων γιατί παρουσιάστηκαν σημαντικές αλλαγές στα ισχύοντα μέχρι τότε δεδομένα της κυριαρχίας τους. Λόγω της ταχείας προέλασης των βρετανικών μονάδων μετά τη μάχη του Ελ Αλαμέιν (Οκτώβριος 1942), η Ελλάδα δεν αποτελούσε πλέον διαμετακομιστική βάση για τα γερμανοϊταλικά στρατεύματα της Βόρειας Αφρικής, αλλά οχυρό της «ναζιστικής αυτοκρατορίας» ενάντια στις επιθέσεις από τον Νότο. Επίσης, μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, οι Γερμανοί προσπάθησαν, με ακόμη πιο πιεστικό τρόπο, να διατηρήσουν την κατοχική ισχύ τους.

Η τρομοκρατία, που ήταν το κύριο όργανο επιβολής και αποτελούσε την τελευταία ελπίδα των κατακτητών, είχε πλέον ως κύριο χαρακτηριστικό, εκτός από συνηθισμένες ποινές -όπως χρηματικά πρόστιμα, συλλήψεις, υπηρεσίες σκοπιάς, καταστροφή οικημάτων και εκτελέσεις-, την εντατικοποίηση της σύλληψης ανθρώπων που κατοικούσαν κοντά σε περιοχές ανταρτών, την υποχρεωτική αποστολή τους για καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία, καθώς και την αλματώδη αύξηση των δολοφονικών επιχειρήσεων.

Από το 1943 και μετά, οι πολύνεκρες δολοφονικές επιχειρήσεις, με εκατό ή και περισσότερους νεκρούς κάθε φορά, έγιναν συνηθισμένο φαινόμενο: αδιαμφισβήτητα παραδείγματα συνιστούν οι μαζικές δολοφονίες αθώων πολιτών στα Καλάβρυτα, στο Κομμένο της Αρτας, στη Δράκεια Πηλίου, στην Κλεισούρα και στο Δίστομο. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, όπως διατυμπάνιζε άλλωστε ο στρατηγός των Ες Ες και ιδεολόγος του ναζισμού Ολεντορφ, έπρεπε να καταβάλλεται προσπάθεια ώστε να μην αισθάνεται υπεύθυνος ο κάθε στρατιώτης που συμμετείχε σε μαζικά αντίποινα ή σε δολοφονίες αμάχων, αλλά να υπάρχει η αίσθηση της συλλογικής ευθύνης και άρα να αποφεύγεται μια ενδεχόμενη συνειδησιακή εμπλοκή.

Ο έλεγχος της υπαίθρουΗ εντατικοποίηση της εφαρμογής των αντιποίνων συνδέεται και με τη δράση των αντάρτικων ομάδων. Οι Γερμανοί, προκειμένου να διατηρήσουν τον έλεγχο της υπαίθρου και των ορεινών περιοχών, προβαίνουν σε σκληρά αντίποινα (εκτελέσεις κατοίκων για απώλειες που υπέστησαν από επιθέσεις των ανταρτών, πυρπολήσεις σπιτιών, συλλήψεις ομήρων). Σύμφωνα με τον Ζέκερντοφ, υπάρχει μάλιστα σχετική διαταγή του Χίτλερ για την απαιτούμενη εντατικοποίηση της τρομοκρατίας στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη: «Ο εχθρός στον συμμοριτικό αγώνα χρησιμοποιεί φανατικούς κομμουνιστικά εκπαιδευμένους μαχητές, που δεν τρομάζουν μπροστά σε καμία βίαιη ενέργεια. Εδώ, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου. Με τον στρατιωτικό ιπποτισμό ή με τις συμφωνίες της Σύμβασης της Γενεύης ο αγώνας αυτός δεν έχει τίποτα κοινό. Αν ο αγώνας αυτός κατά των συμμοριών τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση δεν διεξαχθεί με τα πιο ωμά μέσα, τότε σε σύντομο διάστημα δεν θα επαρκούν πια οι διαθέσιμες δυνάμεις για να αντιμετωπίσουμε αυτή την πανούκλα. Για αυτό ο στρατός έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση σε αυτό τον αγώνα να χρησιμοποιεί χωρίς περιορισμό -επίσης και κατά γυναικών και παιδιών- κάθε μέσο, αρκεί μόνο αυτό να οδηγεί σε επιτυχία […]».

Οι κατοχικές δυνάμεις εκτιμούσαν ότι οι αντάρτες, βάσει των διαταγών που είχαν από τους Αγγλους, θα απέφευγαν τις μεγάλες επιχειρήσεις και θα περιορίζονταν σε ενέργειες δολιοφθοράς σε σημεία διάβασης του γερμανικού στρατού ή θα προέβαιναν σε ευκαιριακές επιθέσεις εναντίον φαλάγγων. Ετσι, με μεθοδικότητα, ταυτόχρονα με την κλιμακούμενη σκληρότητα των αντιποίνων, δημιουργήθηκε ένα πλαίσιο εμφυλίου πολέμου – γιατί οι Γερμανοί ανέμεναν ότι ο ΕΛΑΣ θα επιτίθετο κυρίως κατά των Ταγμάτων Ασφαλείας.Στόχος του ναζιστικού Αρχηγείου του Στρατού Ξηράς ήταν έπειτα από επιθέσεις και σαμποτάζ να λαμβάνονται, όσο το δυνατόν συντομότερα, δραστικά κατασταλτικά μέτρα και στις κατεχόμενες από τους Ιταλούς περιοχές, «[…] για να εκφοβιστεί ο πληθυσμός και να επανορθωθεί η ζημία που έχει προκληθεί στο κύρος της γερμανικής Βέρμαχτ». Τονιζόταν επίσης ότι «ο φύρερ περιμένει πως τα μέτρα αυτά θα εφαρμοστούν με άκρα αυστηρότητα και με αποτελεσματικό τρόπο για ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού».

Δεν τίθεται κανένα θέμα αναστολής στην εφαρμογή αντιποίνων, και χαρακτηριστικά δηλώνεται: «Κανένας Γερμανός που προσφέρει υπηρεσία στην καταπολέμηση των συμμοριών δεν επιτρέπεται να κληθεί να απολογηθεί διοικητικά ή σε στρατοδικείο λόγω της συμπεριφοράς του στον αγώνα κατά των συμμοριτών και των συνοδοιπόρων τους […]».

(*) Διδάκτωρ Διδακτικής της Ιστορίας, η διατριβή της στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου είχε ως θέμα: «Διδακτική προσέγγιση επίμαχων και τραυματικών ιστορικών γεγονότων: η περίπτωση της Σφαγής του Διστόμου».

Advertisements

21 Σχόλια

  1. Μεσόβουνο… ξημέρωμα…

    Σαν σκιές μέσα στο χάραμα, Γερμανοί ζώνουν την Κρέμιτσα.
    Σκυλιά αλυχτάνε, άρβυλα ποδοβολούν. Τα χτήνια ανταριάζονται, ένιωσαν λύκους στο χωριό.
    Γυναίκες και παιδιά, με μια αλλαξιά, να φύγουν για τα Κομνηνά. Άνδρες, γέροι, έφηβοι, παππούδες, γιοί και εγγονοί, ξαδέρφια, θείοι κι ανεψιοί. Όλοι μαζί.
    Τα πολυβόλα στημένα, φωτιά κι ατσάλι πάνω τους, πέφτουν στη γη. Εκατόν πενήντα επτά νεκροί.
    Ακούνε τα γυναικόπαιδα από μακριά, βλέπουν μαύρους καπνούς απ’ το χωριό, τα σπίτια τους που καίγονται.
    Ολοκαύτωμα. Θρήνος. 23 Οκτώβρη 1941.

    Λίγα χρόνια πριν είχαν έρθει στον τόπο αυτό οι Κιαμη-πελήδες και οι Επεσλήδες, της Επαρχίας Κολωνίας και Νικοπόλεως του Πόντου. Διακόσιες είκοσι οικογένειες.
    Στην πατρίδα τους αντάρτικο, εκτοπισμοί, ξεριζωμός, ανταλλαγή. Άφησαν πίσω εκκλησιές, εστίες και ταφία και πάλεψαν απ’ την αρχή. Εδώ στη Μακεδονία.
    Δούλεψαν τη γη, σήκωσαν σπίτια, αγάπησαν, παντρεύτηκαν, γέννησαν, μεγάλωσαν παιδιά και έκλαψαν μεγάλους. Κι όταν ήρθε η ώρα της φωτιάς, θυμήθηκαν τη φύτρα τους και πάλεψαν σκληρά τον Ιταλό.
    Και μετά, στην κατοχή, ξαναφούντωσε μέσα τους η φλόγα του Κιοσέ-Νταγ και του καπετάν Βασίλ-Ουστά. Οι πρώτοι νεκροί 157 το 1941. Άλλοι 108 το 1944.
    Δύο φορές ολοκαύτωμα η Κρέμιτσα. Χήρες, ορφανά, θρήνος και αντίσταση.

    Σήμερα: «Μέρος της χρηματοδότησης για την ανέγερση του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου στο μαρτυρικό Μεσόβουνο Εορδαίας αναλαμβάνει επίσημα η Γερμανία»….

    Δεν ξέρω. Πραγματικά, δεν ξέρω.
    Κάτι με ενοχλεί. Απροσδιόριστο και συνάμα τόσο συγκεκριμένο.
    Τι γίνεται; Τι κάνουμε;
    Τις εκκλησιές στην πατρίδα οι λυκοπάπποι μας, μόνοι τους τις έχτιζαν. Πέτρα πέτρα, ξύλο ξύλο.
    Και κάθε χωριό είχε καμάρι την εκκλησιά του, γιατί έδειχνε πόσο προκομμένο ήταν και πόσο άξιοι οι κύρηδες. Κι ας αργούσαν να τελειώσουν. Αυτή ήταν η κοινοτική παράδοση. Έτσι σφυρηλατούνταν η κοινωνική συνείδηση.
    Δεν ξέρω, ειλικρινά…
    Που ήταν τόσα χρόνια οι Γερμανοί; Γιατί θυμήθηκαν τώρα να εμφανιστούν; Μέσα στα μνημόνια και στην ανέχεια…
    Τι θα έλεγε η αδερφή της γιαγιάς μου, η Μαρία η Τσετέβα, του Παραστατίδη Τσέτε η χήρα;
    Δεν ξέρω κι όσο το σκέφτομαι τόσο πιο πολύ μπερδεύομαι.
    Μια επίσημη έγγραφη ΣΥΓΝΩΜΗ, με σφραγίδα και υπογραφή της Μέρκελ, ίσως να ήταν καλύτερο, πιο ταιριαστό μνημόσυνο.
    Κι ας τελείωναν μόνοι τους την εκκλησία οι Μεσοβουνιώτες. Λιθαράκι λιθαράκι, ευρώ ευρώ.
    Η ιστορική μνήμη και τ’ ορθωμένο ανάστημα εμπρός στον ισχυρό, μετράνε πιο πολύ.
    Για να μη βαρύνουμε τις ψυχές των εκτελεσθέντων.
    Για να μην τους έχουμε ως άλλοθι, για τα σημερινά μας, εύκολα «γιαβόλ»…

    • Δεν είναι κακές οι συγγνώμες, αλλά πιστεύετε ότι πρέπει / μπορεί να ικανοποιούνται; Σκέφτομαι μήπως τα εγκλήματα γενοκτονίας πρέπει να μη συγχωρούνται ποτέ, και μάλιστα να μη κλείνει ποτέ η εκδίκασή τους (εννοώ από το δικαστήριο των λαών ή, αν προτιμάτε, της κοινής γνώμης, ιδίως των χωρών που ευθύνονται για τέτοια εγκλήματα…

  2. Ως Έλληνας, και δη της Διασποράς, ειδικά ευχαριστώ για το συγκεκριμένο άρθρο’ είναι εκκωφαντική η σχετική σιωπή των κυβερνητικών διανοουμένων…

  3. Οτ. on

    Φ Ι Λ Ο Θ Ε Ο Σ Ζ Ε Ρ Β Α Κ Ο Σ (ένας ΑΝΘΡΩΠΟΣ)
    Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα,του 1944, οι αγωνιστές της ¨Αντίστασης¨ έκαναν μια δολιοφθορά στην Πάρο.
    Ο Γερμανός διοικητής των Κυκλάδων, που πήγε στο νησί για να κάνει τις ανακρίσεις,
    διέταξε να πάρουν εκατόν εικοσι πέντε, νέους κυρίως ανθρώπους, τους οποίους θα εκτελούσε.
    Πραγματικά συγκεντρώθηκαν αυτοί οι εκατόν είκοσι πέντε άνθρωποι.
    Και το γεγονός, έγινε ακόμη πιο τραγικό, διότι είπαν στους προέδρους των κοινοτήτων, να… διαλέξουν εκείνοι αυτούς τους ανθρώπους.
    Να σκεφτούμε τη θέση ενός κοινοτάρχη μέσα σ’ ένα χωριό, να πρέπει να διαλέξει αυτούς, που θα εκτελούσαν οι Γερμανοί. Αναγκάστηκαν τότε οι κοινότητες να βάλουν κλήρο για το ποιος θα πήγαινε.
    Μαζεύτηκαν, λοιπόν, αυτοί οι εκατόν είκοσι πέντε άνθρωποι, οι οποίοι συνελήφθησαν από τους Γερμανούς, και
    Στις 14 -5-1944 , θα γινόταν η εκτέλεση τους.
    Ξεσηκώθηκαν οι αρχές, ο δήμαρχος, η Εκκλησία, οι πάντες, να παρακαλούν το Γερμανό διοικητή.
    Ανένδοτος αυτός.
    Πήγαν τότε στον.. πατέρα Φιλόθεο Ζερβάκο, ο οποίος έμενε στο νησί στην ιερά μονή Λογγοβάρδας
    και είχε πολλά πνευματικά τέκνα , ανάμεσα στους επιλεγέντες για εκτέλεση.
    Οι στερήσεις της κατοχής οδηγούσαν πολύ κόσμο στη Μονή.
    Ο ρόλος της ,την μαύρη αυτή περιοδο, ρόλος παραμυθίας.
    Τρεις αδελφοί της μονής παρασκεύαζαν καθημερινό συσσίτιο.
    Ανά 50 κάθονταν στην τράπεζα. Έφταναν καθημερινά τους 150-200.
    Τα τρόφιμα της Μονής ήταν ευλογημένα και τουλάχιστον
    1500 άνθρωποι δεν πέθαναν από την πείνα!
    Κάλεσε, ο πατήρ Φιλόθεος ,με το θάρρος που του ενέπνεε η βαθειά πίστη του,
    τον Γερμανό διοικητή στο μοναστήρι του, για να τον φιλοξενήσει.
    Παραδόξως ( ; )..δέχτηκε ο διοικητής την πρόσκληση και πήγε με τη συνοδεία του…στο Μοναστήρι του Γέροντα στη Λογγοβάρδα..
    ( βλέπετε, τελικά δεν είναι κακοι όλοι οι γερμανοι…αλλα ο δικος μας άρρωστος λογισμός)
    Ενα περίεργο πράγμα, οι περισσότεροι αξιωματικοί των κατακτητών, ήσαν…φιλέλληνες, και μιλούσαν την γλώσσα μας, (ακριβώς αυτή που οι σύγχρονοι φωστήρες μας ,προσπαθούν να…απλοποιήσουν…)
    Έφαγαν όλοι μαζί, μίλησαν για το μοναχισμό και για πολλά άλλα θέματα. Κι όταν άρχισε να μαλακώνει κάπως ο Γερμανός, του είπε ο πατήρ Ζερβάκος:
    ¨Ξέρετε, εμείς οι Ορθόδοξοι στα μοναστήρια, συνηθίζουμε, όταν έχουμε κάποιο φιλοξενούμενο, να πηγαίνουμε μέσα στην εκκλησία και να κάνουμε μια παράκληση για την υγεία τη δική του και της οικογένειας του. Αν θέλετε, δώστε μου τα ονόματα της οικογένειας σας, που είναι στη Γερμανία, να κάνουμε μια παράκληση εδώ¨.
    Έδωσε ο Γερμανός τα ονόματα, πήγαν στην εκκλησία και, πραγματικά, έκαναν την παράκληση.
    Ο Γερμανός βγήκε πολύ προβληματισμένος από την εκκλησία και, όταν ήταν έτοιμος να φύγει, γύρισε και είπε:
    ¨Θέλω να ξεπληρώσω αυτές τις περιποιήσεις, που μου κάνατε. Μπορείτε, λοιπόν, να μου ζητήσετε μια χάρη, την οποία θα σας κάνω. Αλλά η χάρη αυτή να μην είναι η αίτηση για την απελευθέρωση των κρατουμένων.
    Αυτοί θα εκτελεστούν. Ο,τιδήποτε άλλο μου ζητήσετε, θα το κάνω¨.
    ¨Πριν σας ζητήσω ο,τιδήποτε¨, είπε ο πατήρ Ζερβάκος,
    ¨θέλω να μου δώσετε το λόγο της στρατιωτικής σας τιμής ότι θα κάνετε αυτό, που θα σας πω¨.
    ¨Έχετε το λόγο της στρατιωτικής μου τιμής¨,
    απάντησε ο Γερμανός. Του είπε τότε ο πατήρ Φιλόθεος:
    ..Θέλω να βάλετε κι εμένα ανάμεσα στους εκατόν είκοσι πέντε, και να με εκτελέσετε.. πρώτο…
    Ο Γερμανός βρέθηκε στο δίλημμα : Απ τη μια ήταν η φλογερή, ειλικρινής, γεμάτη κουράγιο προσωπικότητα του Γέροντα Φιλόθεου , που τον είχε συναρπάσει η απλότητα και η Χάρη που ανέδιδε…Κι απ την άλλη ο λόγος της στρατιωτικής του τιμής..
    ¨Αναγκάστηκε¨, λοιπόν, να υπογράψει την απόλυση και των εκατόν είκοσι πέντε Παριανών..
    Γεροντες σαν τον π. Φιλόθεο υπάρχουν σε κάθε εποχή..
    Αντιστασιακοί, εναντίον οιουδήποτε..κατακτητού θα υπάρχουν πάντα…
    Αθώοι.. που πληρώνουν τον λογαριασμό ,σχεδόν πάντα..
    Ομως εκεί στο περιθώριο, Γέροντες, σιωπηλά και αθόρυβα προσευχόμενοι, χαριτωμένοι, Θα εγγυώνται την σωτηρία μας, με τη ζωή τους…έως το τέλος του Χρόνου της υπάρξεώς μας ¨σαν ανθρώπων..¨

  4. …..Στη Θεσσαλονίκη λάμβανε χώρα μια ακόμη ναζιστική θηριωδία, η μεγαλύτερη από τις ομαδικές εκτελέσεις που οργάνωσαν οι Γερμανοί στη Θεσσαλονίκη και μία από τις μεγαλύτερες σε όλη την κατεχόμενη τότε από τους Ναζί Ελλάδα, με 101 πατριώτες, που έπεσαν θύματα της τυφλής ναζιστικής βίας, όπως γράφει ο δημοσιογράφος – ερευνητής Σπύρος Κουζινόπουλος. Το χιτλερικό τέρας, μπροστά στην δρομολογημένη πλέον κατάρρευσή του, επιζητούσε όλο και περισσότερο αίμα για να τρομοκρατήσει τον ελληνικό λαό και να κάμψει την αγωνιστική του διάθεση. Η εκτέλεση έγινε στα Διαβατά, γνωστά τότε ως Ντουντουλάρ, ως αντίποινα για τον εκτροχιασμό τρένου και άλλες ανταρτικές επιθέσεις. και είχε ως θύματα 101 πατριώτες – πολιτικούς κρατούμενους στο στρατόπεδο «Παύλου Μελά».

    Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία που περιγράφει στο ημερολόγιό του ο Λεωνίδας Γιασημακόπουλος (όπως αναφέρεται πάλι στο κείμενο του Σπ. Κουζινόπουλου):

    «Τρίτη 6/6/1944

    Ημέρα φρικτή! Ύστερα από έναν αγωνιώδη και ανήσυχον ύπνον ξύπνησα στας 4 π.μ. με την λαχτάραν να ιδώ τα παιδιά που θα φεύγουν. Σηκώθηκα λοιπόν ετοιμάσθηκα εσπευσμένως και έτρεξα στο κάτω παράθυρον παρακολουθών και περιμένων την στιγμήν που θα περάσουν οι ταξειδιώται. Στας 5 μ.μ. ήρχισαν να κυκλοφορούν οι φύλακες, όλων όμως τα πρόσωπα είναι συνοφρυωμένα. Και δεν ομοιάζει καθόλου η κίνησις αυτή με την κίνησιν της 1ης Απριλίου που έγινεν η αποστολή δια την Γερμανίαν, ούτε της τελευταίας. Αντιθέτως περνά η πρώτη ομάς από 13 άτομα συνοδεία δύο φυλάκων και του ατυχούς διερμηνέως Κωνστ. Παπαλεξοπούλου.

    Ακολουθεί η Δευτέρα ομάς από 6. Όλοι μεταφέρουν τα πράγματά των. Παραδόξως μόλις τους αφήνουν να νιφθούν στην βρύση και τους μεταφέρουν στην άνω των γυναικείων φυλακών αίθουσαν της αποθήκης, όπου τους εγκλείουν και γίνεται η εξακρίβωσις της ταυτότητός των. Αλλά εκεί παρίστανται και αρκετοί πεταλάδες. Το πράγμα πλέον γίνεται αντιληπτόν ότι δεν πρόκειται περί αποστολής αλλά αυτόχρημα περί εκτελέσεως.

    Στους συγκεντρωμένους περνούν ανά δυο τας χειροπέδας. Εν τω μεταξύ οι λοιποί, όσον βλέπουν την τόσον προφυλακτικήν μεταφοράν των, ενόησαν πλέον τι τους περιμένει και γιαυτό ξέσπασαν. Παραδίδουν τα πράγματά των σε γνωστούς. Αφήνουν σημειώματα και παραγγελίες δια τους δικούς των. Και μέσα στην μικρή αυλή το στρώνουν στο χορό τραγουδώντας: «Έχε γεια καϋμένε κόσμε… και οι Έλληνες δεν ζούνε δίχως την ελευθεριά». Όλοι νέοι, λεβεντόκορμοι, παλληκάρια με τα όλα των. Ο μικρότερος όλων, Αλέξανδρος Αθ. Βαλαβάνης, ετών 17, φωνάζει στους απομένοντες: «Έχετε θάρρος! Εκδικηθείτε μας! Κάτω οι φασίστες». Ο φοιτητής της δασολογίας Δημήτριος Μάργαρης εις τον προτείνοντα το πιστόλι του Γερμανόν δια να παύση το τραγούδι του, με περιφρόνηση του είπε: «Τι περιμένεις, τράβα. Τι σημαίνει μισή ώρα μπροστά ή πίσω. Άνανδροι, ψεύτες, δολοφόνοι. Νάστε βέβαιοι πως και η σειρά σας θα έλθη. Η Ελλάς είναι Λερναία Ύδρα και θα σας φάγη. Εμείς είμαστε 100, αλλά πίσω μας αφήνουμε εκατομμύρια και όλοι τους είναι Έλληνες εκδικητές».

    Μεταφέρθησαν εν όλω 98 από το στρατόπεδόν μας και τρεις άλλοι από άλλην φυλακήν. Εν όλω 101 θύματα. Ετοποθετήθησαν σε 6 φορτηγά αυτοκίνητα δεμένοι δύο-δύο χωρίς τα πράγματά των, τα οποία έμειναν στην αποθήκην. Σωστοί ήρωες. Γενναίοι και αδάμαστοι. Πριν ξεκινήσουν ψάλλουν τον εθνικόν ύμνον, απτόητοι στις φωνές των βαρβάρων συνοδών των….

    Στας 8 π.μ.δεν υπήρχαν πλέον εν τη ζωή 101 Έλληνες και ισάριθμα σπίτια από της ώρας εκείνης επενθηφόρησαν. Η σημερινή θανατική εκτέλεσις είναι η πολυαριθμοτέρα όλων του Στρατοπέδου μας. Αλλά και η με την μεγαλυτέραν δολιότητα διενεργηθείσα. Κακούργοι οι εκτελεσταί μετεχειρίσθησαν το ψεύδος και την απάτην ως δέλεαρ και προς αποπλάνησιν και δεν αφήκαν τους μελλοθανάτους ούτε τα θρησκευτικά των καθήκοντα να κάμουν. Το ψεύδος απεκαλύφθη αυτοστιγμεί. Και ο έξω κόσμος έμαθε την φρικτήν είδησιν πριν ήδη συντελεσθεί. Η εκτέλεσις έγινε παρά το 9ονχιλιόμ. Της οδού Θεσσαλονίκης-Κιλκίς και εκεί εσχηματίσθησαν οι ανοιγέντες 101 τάφοι του νέου Κατύν. Η φρίκη και η αγωνία εφώληασε πάλιν εις τις καρδιές όλων των κρατουμένων».»

    http://www.thinkfree.gr/%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1/

  5. Τα εγκλήματα πολέμου και οι οφειλές στην Ελλάδα

    Σε μια εμπεριστατωμένη συγκριτική επιστημονική μελέτη η Δέσποινα-Γεωργία Κωνσταντινάκου παρουσιάζει την πολιτική που ακολουθήθηκε τόσο σε ό,τι αφορά τη διεκδίκηση των πολεμικών οφειλών όσο και την ποινική δίωξη των εγκληματιών πολέμου

    ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 07/06/2015 05:45, Βιστωνίτης Αναστάση TO BHMA

    Δέσποινα-Γεωργία Κωνσταντινάκου, «Πολεμικές οφειλές και εγκληματίες πολέμου στην Ελλάδα. Ψάχνοντας την ηθική και υλική δικαίωση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2015, σελ. 558, τιμή 26,63 ευρώ

    Το 1936, όταν επισκέφθηκε την Αθήνα, ο υπουργός Προπαγάνδας του Γ’ Ράιχ Γιόζεφ Γκέμπελς αναλυόταν σε ύμνους μπροστά στη θέα της Ακρόπολης: «Ενα από τα πιο όμορφα και πιο βαθιά πρωινά της ζωής μου. Επάνω στην Ακρόπολη… Εδώ η ζωή, ο Θεός και η τέχνη γίνονται ένα». Και δεν αρκείται σ’ αυτά αλλά προσθέτει: «Η ατμόσφαιρα στην Αθήνα είναι απερίγραπτη. Μια μαγευτική εικόνα χωρίς προηγούμενο. Οι άνθρωποι είναι πολύ συμπαθητικοί… Η ψυχή μου είναι γεμάτη από την ομορφιά». Πέντε χρόνια αργότερα τα ναζιστικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Ελλάδα και επέβαλαν τριπλή κατοχή (Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων). Θα προέβαιναν σε πρωτοφανείς αγριότητες, θα αφαιρούσαν το μεγαλύτερο μέρος του παραγωγικού πλούτου της χώρας, θα κατέστρεφαν τις υποδομές της και θα εξανάγκαζαν την ελληνική κατοχική κυβέρνηση να τους χορηγήσει ένα δάνειο το οποίο χρησιμοποίησαν όχι μόνο για να καλύψουν το κόστος της κατοχής αλλά εν μέρει και για να χρηματοδοτήσουν τις πολεμικές τους επιχειρήσεις στη Μεσόγειο.

    Το δάνειο εκείνο η σημερινή ενωμένη Γερμανία με διάφορες δικαιολογίες αρνείται να το αποπληρώσει, όπως και το κόστος των πολεμικών επανορθώσεων, για τις οποίες κατέβαλε ασήμαντα ποσά.

    Το θέμα επανέρχεται στην επικαιρότητα για να θυμίσει στις νεότερες γενιές τι συνέβη στην Κατοχή, τι κόστος σε ανθρώπινες ζωές και τεράστιες υλικές ζημιές πλήρωσε η Ελλάδα.

    Εχουν περάσει 70 χρόνια από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και το ζήτημα του κατοχικού δανείου και των επανορθώσεων παραμένει ανοιχτό. Πολλά και διάφορα έχουν γραφτεί τον τελευταίο καιρό, γι’ αυτό και είναι χρήσιμο να παραθέσουμε το τι έλαβε ως σήμερα η Ελλάδα από καθεμιά χώρα κατοχής, όπως τα παραθέτει στη μελέτη της Πολεμικές οφειλές και εγκληματίες πολέμου στην Ελλάδα η νεότερη ιστορικός Δέσποινα-Γεωργία Κωνσταντινάκου:
    Από τη Γερμανία: 25.071.010 δολάρια για επανορθώσεις, όχι όμως σε χρήμα αλλά σε μηχανολογικό κατά κύριο λόγο εξοπλισμό, 115 εκατ. μάρκα για την αποζημίωση των θυμάτων του εθνικοσοσιαλισμού σε όλη την Ελλάδα και 695.000 μάρκα σε εταιρείες ως αποζημίωση για κατασχεμένα αγαθά. (Το μεγαλύτερο μέρος από τα τελευταία το καρπώθηκε έλληνας δωσίλογος, πρώην συνεργάτης των Γερμανών, λέει η Κωνσταντινάκου χωρίς να τον κατονομάζει.) Και, τέλος, 4,8 εκατ. μάρκα για αποζημίωση των καπνεμπόρων, οι οποίοι όμως ουδέποτε αποζημιώθηκαν.

    Από την Ιταλία: 105 εκατ. δολάρια ως επανορθώσεις τα οποία καταβλήθηκαν υπό μορφή αγαθών και υπηρεσιών και 5 εκατ. δολάρια για αποζημίωση ελλήνων υπηκόων μόνο για υλικές ζημιές.

    Από τα 45 εκατ. δολάρια που η Διάσκεψη Ειρήνης το 1946 επεδίκασε στη Βουλγαρία, οι Βούλγαροι, αφού πέρασαν 17 χρόνια, κατέβαλαν μόλις 7 εκατ. δολάρια.

    Αλλαγή συμμαχιών
    Ανατρέχοντας στις αρχειακές πηγές, όχι μόνο δημοσιευμένες αλλά και αδημοσίευτες (στην Ελλάδα, στη Γερμανία, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις ΗΠΑ), η Κωνσταντινάκου έγραψε μια εξαιρετικά εμπεριστατωμένη συγκριτική επιστημονική μελέτη όπου παρουσιάζει στο σύνολό της την πολιτική που ακολουθήθηκε τόσο σε ό,τι αφορά τη διεκδίκηση των πολεμικών οφειλών όσο και την ποινική δίωξη των εγκληματιών πολέμου. Είναι άλλωστε ζητήματα αλληλένδετα. Βεβαίως, δεν πρέπει να παραγνωρίζει κανείς πως υπήρχαν αρχεία που χάθηκαν (χωρίς αυτό να μειώνει την αξία της παρούσας μελέτης). Πέραν όμως τούτου, πρόκειται για βιβλίο που δεν αφορά μόνο τους ειδικούς επιστήμονες. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, αφού πολλά από τα θύματα ζουν ακόμη χωρίς να έχουν δικαιωθεί. Η τριπλή κατοχή και ο Εμφύλιος ήταν το δεύτερο μεγάλο δράμα του Ελληνισμού μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

    Τι συνέβη τα 70 χρόνια που πέρασαν από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου; Στο θέμα των διεκδικήσεων η ελληνική Πολιτεία προέβη άραγε στις επιβαλλόμενες ενέργειες; Και αν ναι, γιατί οι αποζημιώσεις που έλαβε είναι εμφανώς κατώτερες από τις αντίστοιχες άλλων χωρών; Οι λεπτομερείς αναφορές της συγγραφέως στην πολιτική της διεκδίκησης των αποζημιώσεων, όπως και των ποινικών διώξεων, που ακολουθήθηκε από τις εκάστοτε κυβερνήσεις οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η πολιτική αυτή ήταν αντιφατική, ότι υπαγορεύθηκε από τις εκάστοτε συγκυρίες και ότι τεράστιο ρόλο έπαιξε ο Ψυχρός Πόλεμος εξαιτίας του οποίου άλλαξε ο συσχετισμός μεταξύ εχθρών και συμμάχων.

    Οι μεγάλες σφαγές
    Τις μεγαλύτερες σφαγές της Βέρμαχτ τις είχαμε στο Κομμένο της Αρτας (16.8.1943), στα Καλάβρυτα (13.12.1943), στην Κλεισούρα της Καστοριάς (5.4.1944) και στο Δίστομο (10.6.1944). Αλλά μολονότι οι ειδεχθέστερες, δεν ήταν οι μόνες. Με λεηλασίες, καταστροφές και εκτελέσεις βαρύνονται τόσο οι Ιταλοί όσο και οι Βούλγαροι.

    Η συγγραφέας παραθέτοντας στοιχεία επιχειρεί να διαλύσει τον μύθο του «καλού ιταλού» στρατιώτη. «Η πραγματικότητα» γράφει «είναι πως και τα ιταλικά στρατεύματα υιοθέτησαν τις τακτικές των συμμάχων τους. Ιδιαίτερα τον τελευταίο χρόνο της ιταλικής κατοχής που έληξε με τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας (σ.σ.: στις 8 Σεπτεμβρίου 1943) σε μια προσπάθεια καταπολέμησης των ανταρτικών ομάδων και ανάκτησης του ελέγχου περιοχών που είχαν περάσει στην περιοχή των ανταρτών, η εφαρμογή αντιποίνων πήρε τόσο έντονο και συστηματικό χαρακτήρα που σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασε να προκαλέσει μέχρι και την αντίδραση των Γερμανών».

    Και άλλοι ιστορικοί έχουν την ίδια άποψη με την Κωνσταντινάκου. Χαρακτηριστική λ.χ. είναι η σφαγή στο χωριό Δομένικο του Νομού Λαρίσης, όπου στις 13 Φεβρουαρίου 1943 ιταλοί στρατιώτες εισέβαλαν, το έκαψαν και εκτέλεσαν 140 κατοίκους. Οι αγριότητες των Βουλγάρων ήταν παρόμοιες, με γνωστότερη την εκτέλεση στο Δοξάτο της Δράμας 200 αθώων κατοίκων. Το σύνολο όμως των θυμάτων στην ευρύτερη περιοχή ξεπερνά τις 3.000.

    Οι Βούλγαροι δεν «αρκέστηκαν» σ’ αυτά αλλά προσπάθησαν να επιτύχουν και τον εκβουλγαρισμό στη δική τους ζώνη κατοχής (Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, πλην του Νομού Εβρου, που ήταν στην κατοχή των Γερμανών). Με το τέλος του πολέμου αποχωρώντας πήραν μαζί τους ομήρους ώστε να περάσουν ασφαλείς τα σύνορα και να μην υποστούν επιθέσεις από τα ανταρτικά σώματα του ΕΛΑΣ. (Ανάμεσα στους ομήρους ήταν και ο πατέρας του γράφοντος που τον μετέφεραν στη Βουλγαρία, από όπου κατάφερε να δραπετεύσει.)

    Τα θύματα των γερμανικών αρχών κατοχής ως σήμερα έχουν λάβει μικρό μέρος της αποζημίωσης που δικαιούνται. Δεν έπαψαν όμως ποτέ να διεκδικούν είτε σε ατομικό είτε σε συλλογικό επίπεδο το υπόλοιπο της αποζημίωσης αυτής και να ζητούν από το ελληνικό κράτος να θέσει εκ νέου το θέμα στον ΟΗΕ.

    Οι ελληνικές κυβερνήσεις για χρόνια υποστήριζαν πως μέχρι να παύσει η ισχύς του Συμφώνου του Λονδίνου που προέβλεπε πως το θέμα δεν μπορούσε να τεθεί πριν από την επανένωση των δύο Γερμανιών αυτό δεν μπορούσε να γίνει. Αλλά και μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και την επανένωση των δύο Γερμανιών οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν ανακίνησαν το ζήτημα επειδή δεν ήθελαν να συγκρουστούν με μία από τις ισχυρότερες ευρωπαϊκές χώρες. Η απροθυμία είχε ως αποτέλεσμα μόλις πρόσφατα το ελληνικό κράτος να προβεί σε ανάλυση και καταγραφή του ύψους της οφειλής. Η διεκδίκηση σήμερα, που έχουν περάσει τόσα χρόνια, είναι μια υπόθεση εξαιρετικά δύσκολη. Η νομική της βάση εμφανίζεται αμφισβητούμενη και το ευρωπαϊκό περιβάλλον δεν είναι ευνοϊκό.

    Εκτός όμως από το πρακτικό υπάρχει και το ηθικό μέρος. Η Κωνσταντινάκου καταλήγει γράφοντας ότι «το ευκταίο θα ήταν η λύση να μπορούσε να προκύψει στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης καθώς μια λύση που θα στηριζόταν στη βάση της αμοιβαίας κατανόησης και της συνειδητοποίησης για την ανάγκη επίλυσης του ζητήματος όχι μόνο θα καταδείκνυε τη χειροπιαστή, ειλικρινή επιθυμία για την αντιμετώπιση του πικρού παρελθόντος αλλά κυρίως θα πραγμάτωνε ουσιαστικά το αίτημα για ηθική και υλική δικαίωση, που εξακολουθεί να παραμένει το μεγάλο ζητούμενο». Πολύ σωστά όλα τούτα, αλλά δεν είναι παρά ευσεβείς πόθοι, θα έλεγε ένας κυνικός. Η Ομοσπονδιακή Γερμανία φρόντισε από το 1953 να λάβει όλα τα μέτρα που θα την προστάτευαν από διεκδικήσεις. Αλλά η δικαιοσύνη δεν είναι κάτι τόσο απλό. Και (επί της ουσίας) είναι πάντοτε με τα θύματα.

    Μαξ Μέρτεν ο «άμεμπτος»
    Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου της η Κωνσταντινάκου πραγματεύεται το θέμα των εγκληματιών πολέμου: Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων. Είναι εντυπωσιακά τα στοιχεία που παραθέτει, ιδίως όσα αφορούν τις προσπάθειες της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας να «διασώσει» άτομα που βαρύνονταν με σοβαρά εγκλήματα στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ώσπου το ζήτημα των εγκληματιών πολέμου να περιθωριοποιηθεί.

    Χαρακτηριστικό, ακόμη, είναι το γεγονός ότι, ενώ στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας καταδικάστηκαν ως εγκληματίες πολέμου 4.717 άτομα, στην Ομοσπονδιακή Γερμανία αυτά περιορίστηκαν στα 1.550. Η τελευταία χρησιμοποίησε διάφορες δικαιολογίες ώστε να χρονοτριβεί και να αποτρέπει τον από ελληνικής πλευράς εντοπισμό και τη σύλληψη γερμανών εγκληματιών πολέμου. Ενας απ’ αυτούς ήταν και ο Μαξιμίλιαν (Μαξ) Μέρτεν, επικεφαλής της στρατιωτικής διοίκησης Θεσσαλονίκης στην περίοδο της Κατοχής.

    Ο Μέρτεν είχε το θράσος να επιστρέψει τον Απρίλιο του 1957 στην Ελλάδα προκειμένου να καταθέσει ως μάρτυρας υπεράσπισης στη δίκη ενός άλλου εγκληματία πολέμου, του Αρτουρ Μάισνερ. Είχε σοβαρούς λόγους να μην ανησυχεί. Οταν ο ίδιος συνελήφθη το 1946 από τους Αμερικανούς στην κατεχόμενη Γερμανία, εκείνοι πρότειναν να τον παραδώσουν στις ελληνικές αρχές, αλλά η Ελλάδα, μέσω του στρατηγού Ανδρέα Υψηλάντη, στρατιωτικού ακολούθου στο Βερολίνο, πρότεινε την απελευθέρωσή του λόγω της «άμεμπτης συμπεριφοράς του».

    Τώρα όμως τον περίμενε μια έκπληξη. Ο αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ανδρέας Τούσης, προϊστάμενος του Γραφείου Εγκληματιών Πολέμου, διέταξε τη σύλληψή του.

    Οι πιέσεις που άσκησαν οι Γερμανοί για την απελευθέρωση του Μέρτεν υπήρξαν αφόρητες. Στα τέλη του 1959 η κυβέρνηση Καραμανλή έφερε στη Βουλή ειδικό νομοσχέδιο «Περί τροποποιήσεως της νομοθεσίας για τα εγκλήματα πολέμου». Το νομοσχέδιο ήταν φωτογραφικό. Ο Μέρτεν απελευθερώθηκε (το «αντάλλαγμα» ήταν ένα δάνειο 200 εκατ. μάρκων που συνήψε η Ελλάδα με την Ομοσπονδιακή Γερμανία).

    Το σκάνδαλο προκάλεσε σοκ εντός και εκτός Ελλάδος. «Η Ελλάδα αμνηστεύει τους σφαγείς της» έγραψαν οι «Times».

    Την επόμενη χρονιά ο «αμέμπτου συμπεριφοράς» Μαξ Μέρτεν φρόντισε να «ευχαριστήσει» δεόντως τον Κωνσταντίνο Καραμανλή σε συνέντευξή του στις 28 Σεπτεμβρίου 1960 στο περιοδικό «Spiegel», όπου ανάμεσα σε άλλα ισχυρίστηκε ξεδιάντροπα ότι «ο Καραμανλής, ο υπουργός Εσωτερικών Τάκος Μακρής και η σύζυγός του Δοξούλα ήταν έμμισθοι πληροφοριοδότες των γερμανικών αρχών κατοχής» και ότι «για τις πληροφορίες που είχαν δώσει σχετικά με την Αντίσταση πήραν ανταμοιβή από τις κατασχεθείσες περιουσίες των Εβραίων».

    Υπάρχει και μια διόλου ασήμαντη λεπτομέρεια σ’ αυτή την ιστορία ντροπής: για τη μικρή σχετικά περίοδο που ο Μέρτεν έμεινε στις ελληνικές φυλακές έλαβε αποζημίωση από την κυβέρνηση της Ομοσπονδιακής Γερμανίας.

    Δανεικά κι αγύριστα

    Το 1939 το εθνικό εισόδημα της Ελλάδας ήταν 67 δισ. δραχμές. Οταν η χώρα κατελήφθη τον Απρίλιο του 1941 ήταν υποχρεωμένη βάσει της Σύμβασης της Χάγης του 1907 να αναλάβει τα έξοδα κατοχής, τα οποία ωστόσο θα κάλυπταν μόνο τις ανάγκες του στρατού ή της διοίκησης. Αντ’ αυτού (δηλαδή, αντί να πληρώνει για τις αμυντικές δαπάνες που ίσχυαν πριν από την κατοχή, όπως συνέβη σε άλλες χώρες), κατέβαλε ετησίως το 1941 και 1942 το 117,3% του εθνικού της εισοδήματος. Το αποτέλεσμα ήταν (σε συνδυασμό με την υποκοστολόγηση των εξαγομένων προϊόντων και την υπερκοστολόγηση των εισαγομένων) να ενσκήψει ο φοβερός λιμός που στοίχισε χιλιάδες νεκρούς.

    Μεγάλο μέρος από τα χρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για τα έξοδα της Βέρμαχτ στην Ελλάδα αλλά και για τον πόλεμο που διεξήγε το Γ’ Ράιχ στη Μεσόγειο.

    Στην αρχική συμφωνία η χώρα μας θα έπρεπε κατ’ απαίτηση των αρχών κατοχής να καταβάλλει μηνιαίως 1,5 δισ. δραχμές, όμως το παραπάνω ποσό δεν επαρκούσε. Από τον Αύγουστο ως τον Δεκέμβριο του 1941 η Ελλάδα κατέβαλε το εξωφρενικό ποσό των 17,1 δισ. δραχμών, δηλαδή το ένα τέταρτο και πλέον του εθνικού της εισοδήματος. Αλλά κι αυτό δεν ήταν τίποτε. Από τον Ιανουάριο ως τον Οκτώβριο του 1942 η Βέρμαχτ χρειάστηκε 115,4 δισ., εκ των οποίων μόνο τα 7,5 βάρυναν τον κρατικό προϋπολογισμό. Τα υπόλοιπα καλύφθηκαν με αναλήψεις από την Τράπεζα της Ελλάδος.

    Πενήντα έξι σελίδες του βιβλίου της αφιερώνει η Κωνσταντινάκου στο κατοχικό δάνειο. Είναι σημαντικό πως, παρά την κρατούσα άποψη ότι το δάνειο το οφείλει μόνο η Γερμανία, η δανειακή υποχρέωση που ισχύει για τη Γερμανία ισχύει και για την Ιταλία, η οποία, όπως και η Γερμανία, «δεν έχει αποπληρώσει την οφειλή της».

  6. «Κομμένο» από τα πολυβόλα των ναζί
    Η σφαγή 317 αμάχων στο χωριό της Αρτας στις 16 Αυγούστου 1943 ήταν το αποκορύφωμα της εκδικητικής μανίας των κατοχικών δυνάμεων για τη δράση των ανταρτών στην Ηπειρο, και μάλιστα «δι’ ασήμαντον αφορμήν». Μετά το μακελειό, ακολούθησε γλέντι από τους Γερμανούς κυριολεκτικά επί πτωμάτων!.

    Της Κατερίνας Μπαλκούρα *

    Συμπληρώνονται 71 χρόνια φέτος από το ολοκαύτωμα στο Κομμένο Αρτας από τους ναζί. Η εκδικητική μανία και τα αντίποινα σε βάρος αμάχων είχαν ήδη μετατρέψει σε ερείπια δεκάδες χωριά της Ηπείρου. Πρωταγωνίστρια της νέας τραγωδίας ήταν η επίλεκτη 1η Ορεινή Μεραρχία «Εντελβάις» (το εντελβάις ήταν το διακριτικό της Μεραρχίας της Βέρμαχτ), καθώς και οι διοικήσεις του 98ου Συντάγματος Ορεινών Κυνηγών, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Γιόζεφ Ζάλμινγκερ, και του ΙΙΙ/98ου τάγματος, με επικεφαλής τον ταγματάρχη Ράινχολντ Κλέμπε.

    Στις 12 Αυγούστου ένα γερμανικό τζιπ με δύο στρατιώτες του τάγματος Φιλιππιάδας, κάνοντας περιπολία στα χωριά του Αμβρακικού ανετράπη σε χαντάκι και οι κάτοικοι του Κομμένου έτρεξαν να βοηθήσουν. Οι Γερμανοί ισχυρίστηκαν ότι έχασαν τον έλεγχο γιατί στο χωράφι είδαν έναν ένοπλο αντάρτη. Ο Ζάλμινγκερ παραποίησε την αναφορά του: «Προσωπική αναγνωριστική επιχείρηση διαπίστωσε ότι το Κομμένο βρίσκεται στα χέρια συμμοριτών 25–30 ανδρών με στολές ερήμου. Προς το παρόν δεν έχουν σχεδιαστεί αντίποινα».

    Εκκαθαριστικές επιχειρήσεις

    Η «επίσκεψη» αυτή του Ζάλμινγκερ στο χωριό αποτελούσε μέρος των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, με σκοπό την εξόντωση των ανταρτών και το κάψιμο των χωριών που θεωρούσαν ότι βοηθούσαν αντάρτες. Και το Κομμένο ήταν κέντρο διακίνησης βασικών ειδών διατροφής. Δύο μέρες μετά έλαβε διαταγή για αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον του Κομμένου.

    Ο επικεφαλής ταγματάρχης Φάλνερ της μονάδας Φιλιππιάδας-Πρέβεζας επικοινώνησε με το Στρατηγείο στα Ιωάννινα και τον στρατηγό Λαντς, λαμβάνοντας την ανατριχιαστική εντολή «να εξαφανίσει το χωριό από τον χάρτη», σύμφωνα με εντολές του Χίτλερ. Ο διοικητής του 12ου Λόχου υπολοχαγός, Βίλιμπαλντ Ρέζερ, ανακοίνωσε: «Θα μπούμε στο χωριό και δεν θ’ αφήσουμε τίποτε όρθιο». Ο Ρέζερ είχε τη φήμη του εξαιρετικά σκληρού και άσπλαχνου στρατιωτικού. Οπως κατέθεσε αργότερα ο πρώην νοσοκόμος του λόχου Γιόχαν Εκερ, ο Ρέζερ ήταν 150% ναζί με το παρατσούκλι «Νέρωνας» του 12/98.

    Την εντολή της σφαγής λέγεται ότι έδωσε ο Λαντς και την εκτέλεσε η μονάδα της Φιλιππιάδας με επικεφαλής τον υπολοχαγό Κόβιατσκ. Σύμφωνα όμως με τον συγγραφέα Μάγερ (γιο Γερμανού αξιωματικού που εκτελέστηκε από αντάρτες), ο Λαντς δεν ήταν ο εντολέας της σφαγής, γιατί έφτασε στην Ηπειρο στις 9 Σεπτεμβρίου 1943, ενώ η σφαγή έγινε στις 16 Αυγούστου 1943.

    Κτηνωδία

    Την επομένη της Παναγίας, χαράματα 16ης Αυγούστου, μια φάλαγγα 22 αυτοκινήτων και ένα στρατιωτικό τζιπ ξεκίνησαν από την κοιλάδα κοντά στη Φιλιππιάδα προς το Κομμένο. Τότε ακούστηκαν οι πρώτες εκρήξεις όλμων που είχαν τοποθετηθεί σε τρία σημεία του χωριού, ενώ τα πυροβόλα και τα οπλοπολυβόλα δεν σταματούσαν. Οι Γερμανοί εισέβαλλαν στα σπίτια, εκτελώντας, κομματιάζοντας, βιάζοντας ακόμα και νεκρές, ξεκοιλιάζοντας εγκύους, κατακρεουργώντας άντρες, γυναίκες μέχρι και μωρά παιδιά στην κούνια που τα έκαιγαν ζωντανά. Παντού πτώματα, αίμα και ανθρώπινα μέλη σκορπισμένα. Παντού θάνατος.

    Ο απολογισμός αυτής της θηριωδίας; 317 νεκροί πολίτες. «Στο χωριό δεν υπήρξε η παραμικρή αντίσταση, ούτε καν ένας πυροβολισμός και από τη δική μας πλευρά δεν υπήρξε ούτε ένας τραυματίας», παραδέχτηκε ο δεκανέας Κουρτ Ντρέερ. Στο Κομμένο εκτελέστηκαν άμαχοι, όχι αντάρτες. Στον αριθμό των νεκρών θα πρέπει να προσθέσουμε κι εκείνους που ζήτησαν πανικόβλητοι τη σωτηρία στο ποτάμι και πνίγηκαν. Ετσι, ο αριθμός ανεβαίνει στους 334. Ο Ζάλμινγκερ καμάρωνε πως το 98ο Σύνταγμα που διοικούσε ήταν ein Hitlerisches Regiment, ένα χιτλερικό σύνταγμα που η γενναιότητα και η σκληρότητα συνυπήρχαν με την ωμότητα.

    Το Κομμένο θα ξεχωρίσει από τις άλλες επιχειρήσεις, γιατί η αφορμή ήταν μηδαμινή και η κτηνωδία ήταν τεράστια. Ακολούθησε γλέντι και μεθύσι για το «μεγάλο επίτευγμα» με μπίρες και κονσέρβες δίπλα σε επτά πτώματα. Ο Ούγκο Τούρι, Ιταλός λοχίας του επιτελείου αντικατασκοπίας της Μεραρχίας Modena που επισκέφτηκε το χωριό δύο μέρες μετά, έμεινε άναυδος μ’ αυτά που αντίκρισε. Στην επίσημη αναφορά του για τη θηριωδία διαμαρτυρήθηκε έντονα στον Στέτνερ. Ο νοσοκόμος όμως του 12ου Λόχου Γιόχαν Εκερ κατέθεσε ότι ο διοικητής Ρέζερ είχε δώσει οδηγίες σε περίπτωση ερωτήσεων να αναφέρουν ότι υπήρξε επίθεση ανταρτών. Κάτι που δεν ίσχυε.

    Δικαιολογώντας τα αδικαιολόγητα

    Στο Κομμένο, χαρακτηριστική ήταν και η παραχάραξη των αναφορών μέσα στην ίδια μέρα. Οι νεκροί άμαχοι στην υπηρεσιακή αναφορά «βαφτίστηκαν» στο αρχηγείο της μεραρχίας «συμμορίτες», στην προσπάθεια να «δικαιολογηθεί» το έγκλημα, ενώ ο υπολοχαγός Βαλντχάιμ αναφέρθηκε γενικά σε εχθρικές απώλειες. Ετσι, ένα έγκλημα πολέμου παρουσιάστηκε σαν πράξη άμυνας.

    Φυσικά και η γερμανική ηγεσία με προκήρυξη προσπάθησε να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα αναφέροντας χαρακτηριστικά: «Ηπειρωτικέ λαέ. Τα γερμανικά στρατεύματα υποχρεώθηκαν να καταστρέψουν τα χωριά σας, διότι υπεβοηθήσατε τους αντάρτας, οι οποίοι δολοφονικώς εφόνευσαν τους στρατιώτας μας… Θάνατος στον ΕΑΜίτη εχθρό της κοινωνίας». Η ψυχοσύνθεση του Γερμανού στρατιώτη φαίνεται καθαρά σε ένα γράμμα του 20χρονου Κλέμπε, κάτω από τις διαταγές του οποίου σφαγιάστηκαν με τον χειρότερο τρόπο 97 παιδιά. Το ίδιο βράδυ θα γράψει στη γυναίκα του ότι δεν θέλει να πεθάνει χωρίς να αποκτήσει παιδιά (!).

    Το Σαββατοκύριακο εκείνο λίγα χιλιόμετρα μακριά, Αρης, Ζέρβας και Τομ Μπαρνς είχαν συνάντηση με τους Βρετανούς συνδέσμους στην περιοχή. Την ώρα που εκείνοι έβγαζαν λόγους, όπως -με κάποια δόση ειρωνείας- αναφέρει ο Μάγερ, οι Ορεινοί Καταδρομείς κατευθύνονταν ανενόχλητοι προς το Κομμένο.

    Αθωοδικείον

    Ο Ρέζερ δεν δικάστηκε ποτέ, αφού σκοτώθηκε σε βομβαρδισμό στο Φράιμπουργκ του Μπράισγκαου στις 27 Νοεμβρίου του 1944. Ο Φάλνερ εκτελέστηκε στη Σερβία από παρτιζάνους του Τίτο, ο Ζάλμινγκερ έπεσε σε ενέδρα ανταρτών του ΕΔΕΣ και σκοτώθηκε και ο Λαντς καταδικάστηκε σε δώδεκα χρόνια, αλλά λίγους μήνες μετά του απονεμήθηκε χάρη. Για τον Κλέμπε, που μεταξύ άλλων είχε διατάξει και τη σφαγή των παιδιών, ο εισαγγελέας ζήτησε να αποδειχθεί η ευθύνη του σε μια «νόμιμη επιχείρηση» εναντίον ανταρτών και τον επαίνεσε που επέπληξε τον διοικητή του λόχου για την εκτέλεση των αμάχων.

    Φυσικά ο Κλέμπε αθωώθηκε ελλείψει αποδείξεων, αφού χρησιμοποίησε ως ελαφρυντικό τη θεωρία του «Befehlsnotstand», δηλαδή της άνωθεν εντολής. Συνέχισε τη ζωή και τις σπουδές του σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Τα δίποδα κτήνη της κάθε σφαγής πάντως απέδειξαν ότι δεν αρκεί να γεννιέσαι άνθρωπος. Αν έμαθαν κάτι σ’ αυτόν τον πόλεμο ήταν να κρατούν το στόμα τους κλειστό και να επικαλούνται άνωθεν εντολές. Την τραγική σελίδα που γράφτηκε στο Κομμένο στις 16 Αυγούστου 1943 αδυνατεί να την αντέξει ο ανθρώπινος νους και δεν μπορεί να τη συγχωρήσει η παγκόσμια Ιστορία…

    ……………………………………………………………

    *Ιστορικός

    http://archive.efsyn.gr/?p=225150&utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=%2525ce%2525ba%2525ce%2525bf%2525ce%2525bc%2525ce%2525bc%2525ce%2525ad%2525ce%2525bd%2525ce%2525bf-%2525ce%2525b1%2525cf%252580%2525cf%25258c-%2525cf%252584%2525ce%2525b1-%2525cf%252580%2525ce%2525bf%2525ce%2525bb%2525cf%252585%2525ce%2525b2%2525cf%25258c%2525ce%2525bb%2525ce%2525b1-%2525cf%252584%2525cf%252589%2525ce%2525bd-%2525ce%2525bd%2525ce%2525b1%2525ce%2525b6%2525ce%2525af%2520%2520%2520

  7. Β. on

    29 Σεπτεμβρίου 1941, η σφαγή και το ολοκαύτωμα στη Δράμα
    ON 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 BY ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣIN ΒΟΥΛΓΑΡΟΙ,ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΔΡΑΜΑΣ,ΚΚΕ
    Featured image

    «Ατίμασαν μικρά κορίτσια 10 ετών, κατακρεούργησαν γέροντες, έκοψαν γεννητικά όργανα ανδρών και μαστούς γυναικών, εξώρυξαν οφθαλμούς, απέσπασαν χρυσά δόντια με τον υποκόπανο και τη λόγχη νεκρών και ζωντανών και έκλεψαν δακτυλίδια, σκουλαρίκια και ρολόγια, κόβοντας τα χέρια, τα δάκτυλα και τα αυτιά Ελλήνων και Ελληνίδων…»

    Η βουλγαρική διοίκηση στην Ανατολική Μακεδονία την περίοδο της κατοχής (1941-1944) υπήρξε πολύ χειρότερη των προηγούμενων (1913,1917). Απόλυτη προτεραιότητα των Βουλγάρων υπήρξε η προσάρτηση της Μακεδονίας και μπροστά στον σκοπό αυτό δεν δίστασαν να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο. Με τη σύμφωνη γνώμη του Χίτλερ, οι σύμμαχοί του Βούλγαροι όρισαν σε κάθε κοινότητα Βούλγαρους προέδρους ενώ μεταφέρθηκαν ακόμη και βουλγαρικοί πληθυσμοί προκειμένου να προκαλέσουν εθνολογική αλλοίωση.

    Στους σκλαβωμένους Έλληνες έκαναν ακόμη και προτάσεις να απαρνηθούν την καταγωγή τους και να αποκτήσουν την βουλγαρική υπηκοότητα. Σαν αντάλλαγμα τους παρείχαν βασικά υλικά αγαθά που στα χρόνια της κατοχής δεν θεωρούνταν δεδομένα. Θα έλεγε κανείς ότι οι Βούλγαροι μεταχειρίζονταν τα ίδια μέσα με αυτά που οι πρόγονοί τους κομιτατζήδες, χρησιμοποιούσαν κατά τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα (1903-1908). Τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά γι΄αυτό στράφηκαν στις λεηλασίες, στις απειλές, στους βιασμούς και τις σφαγές. Ακόμη και τα ονόματα νεκρών στα μνήματα άλλαζαν σε βουλγαρικά.

    Μία χαρακτηριστική περίπτωση άγριων και ανεξέλεγκτων σφαγών που παραπέμπουν σε εθνοκάθαρση υπήρξε και η σφαγή που έλαβε χώρα την 29η Σεπτεμβρίου στη Δράμα και στα γύρω χωριά. Όλα ξεκίνησαν στις 20 Σεπτεμβρίου όταν ξέσπασε μια φήμη πως στη Σόφια είχε ξεσπάσει επανάσταση και πως αν οι κατακτημένοι Έλληνες ξεσηκώνονταν, ο βουλγαρικός στρατός κατοχής θα ενίσχυε την προσπάθειά τους. Οι υποκινητές αυτών των φημών και των ενεργειών ήταν τα μέλη του Γραφείου Μακεδονίας – Θράκης του ΚΚΕ, που κρύβονταν στην πόλη της Δράμας ήδη από την εποχή του Μεταξά. Περιφερειακός γραμματέας ήταν ο Χαμαλίδης. Αφορμή για την εξέγερση υπήρξε η έκκληση του Ιωσήφ Στάλιν στις 3 Ιουλίου 1941 για ανταρτοπόλεμο κατά των Γερμανών και των συμμάχων τους.

    Ο συνειδητός κομμουνιστής και ελασίτης Σόλωνας Γρηγοριάδης έγραψε: «Το Μακεδονικό Γραφείο και ο Χαμαλίδης συμφώνησαν για την άμεση οργάνωση μαζικού κινήματος στην περιοχή Δράμας. Με ποιο στρατηγικό σκοπό; Δεν είχαν καμιά συγκεκριμένη κατεύθυνση, εκτός από την έκκληση του Στάλιν. […] Ξεκίνησαν χωρίς σχέδιο, χωρίς προοπτική, με μόνη απόφαση να χτυπήσουν. Και με τη βεβαιότητα ότι μέσα στον χειμώνα η Σοβιετική Ένωση θα συνέτριβε τον γερμανικό κριό» (Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, τόμος Α’, σ. 106). Και συνεχίζει: «… μιαν άφρονα, ανερμάτιστη πράξη, χωρίς καμιά δυνατότητα επιτυχίας, η οποία στοίχισε τόσο αίμα και επέδρασε ανασταλτικά στην αντίσταση της Ανατολικής Μακεδονίας» (ό,π. σ. 107).

    Τα γεγονότα και οι σφαγές που έλαβαν χώρα παρουσιάζονται γλαφυρά στο άρθρο της εφημερίδας Εθνική Φλόγα της 29ης Σεπτεμβρίου 1947. Αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο και παρατίθενται αυτούσιο:

    29 Σεπτεμβρίου! Συμπληρώνεται σήμερα εξαετία από την αποφράδα εκείνη ημέρα, που οι Γερμανοί, αφού σκηνοθέτησαν το κίνημα της προηγουμένης (28 Σεπτεμβρίου 1941) στη Δράμα και στο Δοξάτο, κατέσφαξαν, με τη βοήθεια των ελληνοφώνων κομμουνιστών, 15.000 ηρωικά παιδιά των δύο πόλεων.

    Σαν σήμερα ακριβώς, πρό έξ ετών, την 29 Σεπτεμβρίου 1941, στη μαρτυρική Δράμα έγινε η μεγαλύτερη ανθρωποσφαγή, σφαγή όμοια της οποίας δεν αναφέρει η ιστορία. Από την προηγούμενη μέρα στα γραφεία του Βουλγαρικού Κομιτάτου, τα οποία στεγάζονταν στο ξενοδοχείο «Νέα Ελλάς», συγκροτήθηκε μυστική σύσκεψη υπό την προεδρία του αρχηγού του κομιτάτου Στάθη Στάθιεφ, στην οποία έλαβαν μέρος ο στρατιωτικός διοικητής Δράμας Μιχαήλωφ και ο υποδιοικητής αυτής Μπεκιάρωφ.

    Μετά τη σύσκεψη ο Στάθιεφ πήγε στο ξενοδοχείο «Μακεδονία», όπου τον ανέμεναν πολλοί κομιτατζήδες, οι οποίοι έπειτα από μισή ώρα, σκεπασμένοι με μακρυές στρατιωτικές μανδύες, πήραν κατεύθυνση άλλοι προς την οδό Προσοτσάνης και άλλοι προς το σταθμό. Στο μεταξύ στα γραφεία της Γεν. Ασφαλείας άλλοι κομιτατζήδες με το διοικητή χωροφυλακής Μαγιουλάσκη, τον περιβόητο Τσεκώφ και τους αστυνομικούς σταθμάρχες υπό την προεδρία του μοιράρχου Πέιτσεφ, συνεδρίαζαν ως τη 10η νυχτερινή. Και ενώ άλλοτε φωτίζονταν όλα τα δημόσια καταστήματα, τη νύχτα εκείνη βυθίστηκαν στο σκοτάδι και καμμιά περιπολία δεν έκανε την εμφάνισή της.

    Το Τηλεγραφείο και το Ταχυδρομείο γέμισε από κομιτατζήδες, οι οποίοι όλη τη νύχτα διεβίβαζαν εμπιστευτικές διαταγές, τα δέ μεσάνυχτα Βούλγαροι χωροφύλακες με ονομαστικές κλήσεις εκάλεσαν όλους τους έμπιστους και τα μίσθαρνα οργανά τους στη Γεν. Ασφάλεια, τους οποίους και ώπλισαν.

    Οι Μιχαήλωφ, Μπεκιάρωφ και Μαγιουλάσκη περιήλθαν τα μεσάνυχτα στην πόλη και τράβηξαν για το Δοξάτο και την Προσοτσάνη. Από την 2η ως την 4η πρωινή αποσπάσματα στρατού και χωροφυλακής εκύκλωσαν τις συνοικίες. Μια διμοιρία στάθμευσε στην Λαυρεντιανή Μονή, άλλη στο αεροδρόμιο της Νέας Αμισού, έτερη δύναμη λόχου κύκλωσε τους συνοικισμούς: Αμπελόκηποι, Στενήμαχος, Προάστειον και Σαράντα Εκκλησιαί, ενισχυθείσαι και από είκοσι πέντε Βούλγαρους σιδηροδρομικούς. Χωροφύλακες και χωρικοί από την Πλεύνα περικύκλωσαν την περιοχή μεταξύ των οδών Ιπποκράτους, Κόδρου, Γαληνού, Μεγάλου Αλεξάνδρου, ως και την Ενορία Αγία Τριάς, ο δέ κεντρικός συνοικισμός Νέας Κρώμης, Βορειομακεδόνων, Περιθάλψεως, απομονώθη και από στρατευθέντες δημοσίους υπαλλήλους και βουλγαρόφωνους, από την Προσοτσάνη και τη Δράνοβα και στρατοκρατήθηκαν οι ενορίες του Αγίου Νικολάου, Αγίων Αποστόλων και Μητροπόλεως.

    Featured image

    Ερείπια μετά τη σφαγή και τις καταστροφές στο Δοξάτο.

    Οι δυστυχισμένοι Έλληνες δεν έκλεισαν μάτι, μα δεν μπορούσαν να φαντασθούν ότι θα είναι τα αυριανά θύματα των κανιβάλων. Νόμιζαν ότι επρόκειτο να συλλάβουν τους ολίγους μυημένους στο φημολογούμενο από ημερών κίνημα. Αλλά πόσο απατήθηκαν! Τα μεσάνυχτα οι Έλληνες κομμουνιστές που είχαν πάρει όπλα από τους ίδιους τους Βουλγάρους, περικύκλωσαν τους αστυνομικούς σταθμούς της υπαίθρου και τυφέκισαν περί τους 15 με 20 κοινοτικούς υπαλλήλους. Αυτό ήταν. Η αφορμή δόθηκε και την 5η πρωινή της 29ης Σεπτεμβρίου αρχίζουν οι ομαδικές εκτελέσεις και οι σφαγές.

    Το μεσημέρι της αυτής ημέρας φτάνουν από το Κάτω Νευροκόπι οι πρώτες ενισχύσεις στρατού και το απόγευμα άλλες με κατεύθυνση προς τα Κύργια, Δοξάτο και Προσοτσάνη. Η 30η Σεπτεμβρίου βρήκε τη Δράμα με δύο μεραρχίες τακτικού στρατού, με πυροβολικό και αεροπορία. Επίσης και με τους ληστές της νέας και παλαιάς Βουλγαρίας.

    Επί τρείς ημέρες έσφαζαν και εκτελούσαν οι Βούλγαροι τους ήρωες της Αλβανίας και των Μακεδονικών οχυρών. Οδηγούνταν κατά τετράδες, με δεμένα τα χέρια οπισθάγκωνα, με συρματόπλεγμα, στα Πευκάκια, στο Ινστιτούτον, πίσω από το Γυμνάσιο, στην οπισθία του Στρατιωτικού Νοσοκομείου χαράδρα και στα παρά την οδό Δράνοβας λιγνιτωρυχεία, και εκεί εκτελούνταν, αφού υφίσταντο προηγουμένως μαρτύρια μεσαιωνικά. Οι χωρικοί που κατέβαιναν στην εβδομαδιαία αγορά της Δράμας ανύποπτοι, θερίζονταν από τα πολυβόλα των τσακαλιών της Βαλκανικής.

    Η πόλη της Δράμας πλέει σε λίμνη αίματος, τα πτώματα στους δρόμους εμποδίζουν την κυκλοφορία των βουλγαρικών οχημάτων. Στους τοίχους των οδών Βενιζέλου, Φιλίππου, Εθνικής Αμύνης αμέτρητες κηλίδες αίματος και στα λιθόστρωτα, μαλλιά, μυαλά και κεφάλια ανθρώπων, που δεν προλάβαιναν τα συνεργεία των Βουλγάρων πολιτών με τους καταβρεκτήρας να τα μαζεύουν. Τα πολυβόλα και το πυροβολικό ακούονταν από όλα τα σημεία της πόλεως.

    Featured imageΠροπαγανδιστική αφίσα στον βουλγαρικό Τύπο. Βούλγαρος κομιτατζής «τιμωρεί» έναν Έλληνα τσολιά για τα γεγονότα της Δράμας. «Αν καθόσουν ήσυχος δεν θα τις έτρωγες» αναγράφεται στη λεζάντα κάτω από το σκίτσο.

    Κλαυθμός και οδυρμός, αγωνία και φρίκη των γυναικοπαίδων που κρύφτηκαν στα σπίτια τους και περίμεναν το γυρισμό του παιδιού, του συζύγου, του πατέρα και του αδερφού. Το Δοξάτο, η Προσοτσάνη, τα Κύργια, η Χωριστή, ο Άγιος Αθανάσιος, η Αδριανή, τα Κοκκινόγια, η Μικρόπολις, η Χαριτωμένη, το Φωτολύβος, ο Σιταγρός, ο Μικρόκαμπος, ο Μυλοπόταμος και ο Μαυρότοπος δεν υστερούν σε θυσίες ανθρωπίνου υλικού. Μόνον στο Δοξάτο καίονται ζωντανά στο σχολείο 1285 γυναικόπαιδα, αφού υπέστησαν τα πιο φρικιαστικά βασανιστήρια, που αδυνατεί να συλλάβη ο ανθρώπινος νούς.

    Ατίμασαν μικρά κορίτσια 10 ετών, κατακρεούργησαν γέροντες, έκοψαν γεννητικά όργανα ανδρών και μαστούς γυναικών, εξώρυξαν οφθαλμούς, απέσπασαν χρυσά δόντια με τον υποκόπανο και τη λόγχη νεκρών και ζωντανών και έκλεψαν δακτυλίδια, σκουλαρίκια και ρολόγια, κόβοντας τα χέρια, τα δάκτυλα και τα αυτιά Ελλήνων και Ελληνίδων. Φωτιά, σίδερο, λόγχη, πολυβόλο, τηλεβόλο. Παντού βαδίζει ο θάνατος με συνοδό του τη φρίκη και τιμητική φρουρά τους δημίους Βουλγάρους.

    Τα χωράφια μεταβλήθηκαν σε ομαδικούς τάφους, τα τσακάλια και οι λύκοι τρέφονταν επί μήνες από τα αδικοσκοτωμένα Ελληνόπουλα, τα δέ σκυλιά μετέφεραν στις πόλεις και στα χωριά ανθρώπινα κεφάλια, χέρια και πόδια. Οπουδήποτε και αν σκλαψη κανείς, απ’ όπου περνάει το αλέτρι του γεωργού φέρνει στην επιφάνεια κόκκαλα και κρανία. Τόση δε ήταν η μανία και το μίσος των Βουλγάρων, ώστε δεν αρκέσθησαν στην σφαγή και στην εκτέλεση, αλλά υποχρέωσαν τις γυναίκες των εκτελεσθέντων στο μαρτυρικό Δοξάτο να πληρώσουν στο βουλγαρικό Δημόσιο, προς 300 λευά, κάθε σφαίρα με την οποία εκτελέσθηκαν οι συζυγοί τους, τα παιδιά τους, οι πατεράδες τους.

    Χ. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

    http://ellhnikaxronika.com/2015/09/29/29-%CF%83%CE%B5%CF%80%CF%84%CE%B5%CE%BC%CE%B2%CF%81%CE%AF%CE%BF%CF%85-1941-%CE%B7-%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CF%8D%CF%84%CF%89%CE%BC/

  8. Β. on

    70 χρόνια από το Μπλόκο της Καλογρέζας

    Εκδηλώσεις τιμής και μνήμης από το Δήμο Ν. Ιωνίας και φορείς

    Την ώρα που σε Ελλάδα και Ουκρανία, οι ναζιστικοί χαιρετισμοί δίνουν και παίρνουν, στην Καλογρέζα οι εκδηλώσεις τιμής και μνήμης στους εκτελεσθέντες του Μπλόκου, μας θυμίζουν την πραγματική ιστορία αυτής της χώρας.

    Στις 15 Μαρτίου 1944 πραγματοποιήθηκε στην Καλογρέζα ένα μεγάλο μπλόκο, από τους ναζί, με τη συμμετοχή δυνάμεων της χωροφυλακής, της ειδικής ασφάλειας των ταγμάτων ασφαλείας και συνεργατών των κατακτητών. Πριν ακόμη ξημερώσει, άνδρες των ταγμάτων ασφαλείας περικύκλωσαν την περιοχή.

    Ακολούθως συγκέντρωσαν τους άρρενες κάτοικους άνω των 16 ετών σε ένα οικόπεδο, από όπου επέλεξαν και στη συνέχεια εκτέλεσαν 22 ατόμα(στην πλειονότητα τους, εργάτες), μεταξύ αυτών και ένα Ιταλό αντιφασίστα.

    Το Μπλόκο έγινε σαν αντίποινα σε μια επιτυχημένη απεργία στα λιγνιτωρυχεία της περιοχής. Η 16η Μαρτίου ονομάστηκε Τοπική Εθνική Εορτή, με ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Νέας Ιωνίας, το 1983.

    Το 1982 με προσπάθειες των οικογενειών των νεκρών και της τότε δημοτικής αρχής στο σημείο της εκτέλεσης στήθηκε αναθηματική πλάκα της γλύπτριας Αφροδίτης Λιτή, στην οποία είναι γραμμένα τα ονόματα των νεκρών και το επίγραμμα του Γιάννη Ρίτσου:

    Στην Καλογρέζα σαν περνάς

    Ξέγνοιαστε εσύ διαβάτη,

    Με ευλάβεια πρέπει να πατάς,

    Γιατί σε τούτα τα ληθάρια

    Έπεσαν για τη λευτεριά

    22 παλικάρια.

    70 χρόνια μετά, ανακοινώθηκε το πρόγραμμα του γιορτασμού, ο οποίος θα γίνει σε λίγες ημέρες. Αναλυτικά το πρόγραμμα ΕΔΩ: http://www.neaionia.gr/UserFiles/e05beebb-6876-41d2-bb1d-d11dc87795e8/bloko_2014_prosklisi_web.pdf

    http://www.enet.gr/?i=news.el.ellada&id=418718

  9. Κερδύλλια: Μια «άγνωστη» ιστορία
    17.10.2015 | από Σύνταξη
    Κερδύλλια: Μια «άγνωστη» ιστορία ΚΟΙΝΩΝΙΑ
    Δημοσίευση: Φύλλο 282 – 17/10/2015

    Τα Κερδύλλια στα μαρτυρικά χωριά της χώρας

    Λίγα λόγια για τη μεγάλη ιστορία των χωριών μας, όπου η εγκληματική μανία των ναζί ξεκίνησε από κει, σκοτώνοντας διακόσιους πενήντα άντρες και καίγοντας τα δύο χωριά, Άνω και Κάτω Κερδύλλια.

    Τον Αύγουστο του 1941, μεγάλη δράση στο Κερδύλλιο Όρος είχαν δύο ομάδες ανταρτών: η «Οδυσσέας Ανδρούτσος» με επικεφαλής τον Θ. Γκένιο, έφεδρο υπολοχαγό του Πυροβολικού, ο οποίος ήταν τότε δάσκαλος στα Άνω και Κάτω Κερδύλλια και η «Αθανάσιος Διάκος» με επικεφαλής τον Χ. Μόσχο.

    Το Κερδύλλιο Όρος ξεκινά από το βουνό του Σοχού και φτάνει μέχρι τον Στρυμόνα. Στις 12 Οκτωβρίου 1941 οι Γερμανοί περικύκλωσαν τα γειτονικά χωριά της Νιγρίτας (Μαυροθάλασσα, Ευκαρπία, Δάφνη) επειδή βρέθηκαν τρεις αξιωματικοί νεκροί από τη δράση των ανταρτών και στο ερώτημα των ναζί «από πού κατέβηκαν οι αντάρτες», οι απαντήσεις των κατοίκων ήταν «Από τα Κερδύλλια», εννοώντας φυσικά το βουνό. Το γεγονός αυτό μαζί με την πληροφορία ότι ο αρχηγός της Ομάδας «Οδυσσέας Ανδρούτσος» ήταν δάσκαλος στα Άνω και Κάτω Κερδύλλια αποτέλεσαν την αρχή του κακού. Παρασκευή ξημερώματα, 17 Οκτωβρίου, γερμανικά στρατεύματα περικυκλώνουν τα δυο χωριά, αποφασισμένοι να μην αφήσουν λίθο επί λίθου. Συγκεντρώνουν όλους τους άνδρες 16-65 ετών στα Αλώνια και τις γυναίκες με τα μικρά παιδιά και τους γέρους παράμερα, χωρίς να έχουν οπτική επαφή. Μια κόκκινη φωτοβολίδα σκίζει τον ουρανό και ξεκινά η αρχή του τέλους και στα δύο χωριά συγχρόνως. Τα πολυβόλα θερίζουν τους συγκεντρωμένους άντρες. Διακόσιους τριάντα πέντε σύνολο. Εκατόν τριάντα από το πάνω χωριό, ογδόντα από το κάτω και είκοσι πέντε φιλοξενούμενοι που η μοίρα τους έπαιξε άσχημο παιχνίδι, κάνοντάς τους ένα με το χώμα.

    Μένουν παιδιά μέχρι δεκαπέντε χρονών, γυναίκες και ανήμποροι γέροι. Να κάνουν τι πρώτα; Να κλάψουν; Να τους σκεπάσουν με χώμα; Να σώσουν ό,τι μπορούν από τα σπίτια τους που καίγονται; Ούτε ρούχα, ούτε τρόφιμα, ούτε ζωή. Τίποτα. Μόνο δύο ομαδικούς τάφους μέσα στα ερείπια με πολλά μοιρολόγια. Ο δρόμος της προσφυγιάς για τις ορφανεμένες οικογένειες είναι πλέον ανοικτός. Ο δρόμος της επιβίωσης, όμως, πολύ δύσκολος.

    Εβδομήντα τέσσερα χρόνια τώρα, κάθε χρόνο τελούμε μνημόσυνο για τις αδικοχαμένες ζωές των παππούδων μας. Δυστυχώς, όμως, «με λίγους» από την εκάστοτε εξουσία. Ίσως να φταίμε εμείς σαν Κερδυλλιώτες που τόσα χρόνια η πρώτη, ομαδική, άδικη σφαγή έμεινε άγνωστη. Ίσως να φταίει κάτι άλλο που τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, η Κάνδαμος είναι γνωστά σε όλους. Ένα είναι σίγουρο, ότι ζητάμε μια θέση δίπλα σε αυτούς και θα την έχουμε έστω και αργά. Για τις ψυχές των αδικοχαμένων παππούδων μας…

    Ελένη Πατσιά, Πρόεδρος τοπικής κοινότητας Νέων Κερδυλλίων, Δήμου Αμφίπολης Σερρών

    – See more at: http://www.e-dromos.gr/kerdyllia-mia-agnwsth-istoria/#sthash.Y5CcIHpB.dpuf

  10. ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΑΠΟ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΦΑΓΗ ΣΤΟ ΒΕΡΜΙΟ
    Πάρκο μνήμης για τα θύματα των ναζί
    Η μνήμη των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας ενώνει και διδάσκει. Γερμανοί μαθητές σχολείου της Βρέμης βρίσκονται αυτές τις ημέρες στην Πτολεμαΐδα Κοζάνης και μαζί με Ελληνες συμμαθητές τους από σχολείο της περιοχής στήνουν ένα πρωτότυπο υπαίθριο μνημείο σε πλαγιά του Βερμίου για τα εκατοντάδες θύματα της Σφαγής των Πύργων και του Μεσόβουνου Εορδαίας.
    ΕΘΝΟΣ
    9:00, 28/4
    52
    Έλληνες και Γερμανοί μαθητές φύτεψαν τα πρώτα δέντρα του μνημείου για τα θύματα της σφαγής Πύργων και Μεσόβουνου Εορδαίας.
    Έλληνες και Γερμανοί μαθητές φύτεψαν τα πρώτα δέντρα του μνημείου για τα θύματα της σφαγής Πύργων και Μεσόβουνου Εορδαίας.
    Φυτεύουν ένα δέντρο για κάθε ένα από τα 580 θύματα, και μπροστά από αυτό τοποθετούν μια πήλινη επιγραφή με χαραγμένο το όνομα και την ηλικία του νεκρού.
    Τις ημέρες που συμπληρώνονταν 72 χρόνια από τη Σφαγή (24 Απριλίου 1944), όταν εκτελέστηκαν από τους ναζί 341 κάτοικοι των Πύργων και 150 του γειτονικού Μεσόβουνου ?στην πλειονότητά τους γυναικόπαιδα?, οι 24 μαθητές που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία φύτεψαν τα πρώτα 15 δέντρα και τοποθέτησαν τις αντίστοιχες επιγραφές. Συνολικά θα φυτευτούν 580 δέντρα, όσα είναι τα θύματα των τριών ναζιστικών επιδρομών στα δύο χωριά, μαζί με την πρώτη Σφαγή του Μεσόβουνου (23 Οκτωβρίου 1941), με 141 νεκρούς, που οι κάτοικοι ανεβάζουν σε 165.
    Εκπαιδευτικό πρόγραμμα
    Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Πολιτισμός Μνήμης: Πύργοι ? Μεσόβουνο» αποτελεί καρπό των πρωτοβουλιών του Τρύφωνα Κεχαγιά, ενός Ελληνα δασκάλου από τη Γερμανία που διδάσκει στο Intergrierte Gesamtschule Osterholz της Βρέμης και ασχολήθηκε συστηματικά τα τελευταία χρόνια με τις μαζικές εκτελέσεις στους Πύργους και στο Μεσόβουνο.
    Μαζί με δύο συναδέλφους του και 12 μαθητές και μαθήτριες του σχολείου όπου διδάσκει βρέθηκαν το προηγούμενο δεκαήμερο στην Πτολεμαΐδα, όπου ενώθηκαν με άλλους 12 μαθητές και μαθήτριες της Β’ τάξης του 3ου Λυκείου της πόλης προκειμένου να ξεκινήσουν το εγχείρημα. Οι Γερμανοί μαθητές φιλοξενήθηκαν στα σπίτια των συμμαθητών τους, συμμετείχαν και στο μάθημα και ετοίμασαν μαζί τις πρώτες εγχάρακτες πλάκες του μνημείου.
    Πάρκο μνήμης για τα θύματα των ναζί
    «Οι μαθητές επισκέφθηκαν τα δύο μαρτυρικά χωριά και πήραν συνεντεύξεις από δέκα επιζώντες της θηριωδίας. Σκοπεύουμε να εκδώσουμε αυτό το υλικό σε βιβλίο, στο πλαίσιο του προγράμματος που θα διαρκέσει συνολικά έξι χρόνια» είπε στο «Εθνος» η εκπαιδευτικός του 3ου Λυκείου Πτολεμαΐδας, υπεύθυνη του προγράμματος από ελληνικής πλευράς, Αντωνία Βαλαβάνη.
    Το υπαίθριο μουσείο έχει ξεκινήσει να στήνεται σε μια πλαγιά του Βερμίου ανάμεσα στα δύο χωριά, σε έκταση 40 στρεμμάτων που παραχωρήθηκε από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Στόχος είναι ο χώρος να παρέχει ιστορικές πληροφορίες για τη Σφαγή και να είναι επισκέψιμος για μαθητές και κάθε άλλον ενδιαφερόμενο.
    Συγκλονιστικές μαρτυρίες
    Η Σφαγή Πύργων – Μεσόβουνου είναι η δεύτερη μεγαλύτερη σε αριθμό θυμάτων στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής, έπειτα από αυτή των Καλαβρύτων.
    Στις 23 Απριλίου του 1944 ξεκίνησε από εδώ η εκκαθαριστική επιχείρηση κατά των ανταρτών με την κωδική ονομασία «Καταιγίδα του Μάη» στο όρος Βέρμιο, όπου είχε την έδρα και το πεδίο δράσης του το 16ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ.
    Επίσης, για κάθε ένα από τα θύματα φιλοτέχνησαν μια πήλινη επιγραφή με χαραγμένο το όνομα του νεκρού
    Επίσης, για κάθε ένα από τα θύματα φιλοτέχνησαν μια πήλινη επιγραφή με χαραγμένο το όνομα του νεκρού
    Ο δάσκαλος και συγγραφέας Στάθης Ταξίδης, με προσωπική έρευνα δεκαετιών έχει συλλέξει και διασώσει από τη λήθη μαρτυρίες που κόβουν την ανάσα:
    • Στη Μεσαία Συνοικία έγιναν παρανάλωμα του πυρός 180 άνθρωποι. Στην ίδια γειτονιά, οι επιδρομείς ξέσκισαν με τις ξιφολόγχες τους την κοιλιά της Σοφίας Γκέσιου, που είχε γεννήσει μόλις την προηγούμενη μέρα, αφού προηγουμένως σκότωσαν μπροστά στα μάτια της τα δίδυμα μωρά και τον άντρα της.
    • Η Αννα Κοσμίδου προσπάθησε μάταια να προστατεύσει τα πέντε παιδιά της μέσα στα φορέματά της. Η ίδια σώθηκε ημιθανής, μέσα στον σωρό των νεκρών παιδιών της.
    • Ο Περικλής Μελκόπουλος είχε χωθεί σε μια κρυψώνα με τη γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά τους. Το κλάμα του μικρότερου παιδιού τούς πρόδωσε. Ο Γερμανός στρατιώτης που τους ξετρύπωσε τους λυπήθηκε και δεν τους εκτέλεσε. Τους συμβούλεψε όμως να πνίξουν το μωρό για να μην τους «προδώσει» στα SS. Οι γονείς φυσικά δεν το έκαναν και τελικά η οικογένεια σώθηκε.
    ΒΑΣΙΛΗΣ ΙΓΝΑΤΙΑΔΗΣ

    http://www.ethnos.gr/koinonia/arthro/parko_mnimis_gia_ta_thymata_ton_nazi-64368458/

  11. Το μπλόκο της Νέας Ευκαρπίας (31 ΙΟΥΛΙΟΥ 1944)*

    Οι κάτοικοι της Νέας Ευκαρπίας ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Οι περισσότεροι ήταν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και οι υπόλοιποι Βλάχοι από τα Λιβάδια. Οι Δαγκουλαίοι είχαν έρθει πολλές φορές στο χωριό για πλιάτσικο και για να απαλλοτριώσουν τυριά και πρόβατα. Τα ξημερώματα της 31 Ιουλίου 1944 ήρθαν όμως για άλλους λόγους. Το τάγμα του Δάγκουλα, με τον ίδιο επικεφαλής και συνοδευόμενο από γερμανούς στρατιώτες, περικύκλωσε την κοινότητα ώστε να μην υπάρχει δυνατότητα διαφυγής. Μια ομάδα κατοίκων που επιχείρησε να ξεφύγει από τον κλοιό για να αγοράσει κάρβουνο από τον Σωχό, εμποδίστηκε από τους Γερμανούς και επέστρεψε πίσω άπραγη. Την ίδια αντιμετώπιση είχαν και κτηνοτρόφοι που θέλησαν να ασκήσουν την καθημερινή τους ασχολία. Τρεις κάτοικοι, ανάμεσα τους και ο Ανέστης Μίλκογλου, δεν είχαν κοιμηθεί στα σπίτια τους αλλά στην ύπαιθρο. Επειδή ήταν οργανωμένοι στο ΕΑΜ λάμβαναν προληπτικά μέτρα για να αποφύγουν ενδεχόμενη σύλληψη. Όταν πληροψορήθηκαν ότι το χωριό είχε περικυκλωθεί από Δαγκουλαίους και Γερμανούς, αποφάσισαν να χωριστούν και να προσπαθήσει ο καθένας από μόνος του είτε να κρυφτεί είτε να περάσει το μπλόκο. Ο Μίλκογλου προτίμησε να επιστρέψει στο σπίτι του, ενημερώνοντας την οικογένεια του για την κατάσταση και επιδιώκοντας να περάσει το μπλόκο. Με μία τσάπα στα χέρια του εξήγησε στους γερμανούς στρατιώτες πως έπρεπε να πάει στο χωράφι του. Δεν του επέτρεψαν όμως να περάσει. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια των οικείων του, κρύφτηκε στον αχυρώνα ενός γειτονικού σπιτιού.

    Στις πέντε το πρωί, υπό τη συνοδεία γερμανού αξιωματικού και του διερμηνέα Κυριάκου Ηλιάδη, εισήλθαν οι άντρες του Δάγκουλα στο χωριό, φορώντας τη στολή τους με το διακριτικό τους στο περιβραχιόνιο. Μέλη του τμήματος του Δάγκουλα άρχισαν να καλούν με χωνιά τους χωρικούς να συγκεντρωθούν στην πλατεία και να φέρουν μαζί τους στρατιωτικές κουβέρτες και κατσαρόλες. Η έκπληξη των χωρικών ήταν μεγάλη όταν αντίκρισαν ένοπλους άντρες με γερμανικές στρατιωτικές στολές να μιλούν ελληνικά. Μια ομάδα, με επικεφαλής τον Δάγκουλα, ο οποίος φορούσε στολή με διακριτικά λοχαγού και έφερε περιβραχιόνιο που παρέπεμπε στην δϋ, τον Γερμανό αξιωματικό και τον Έλληνα διερμηνέα, και με ακούσιους συνοδούς τον αγροφύλακα και τον πρόεδρο, αναζήτησαν αμέσως τον Αναστάσιο ΜίλκογΛου στο σπίτι της οικογένειας του. Αφού ανέκρινε τα μέλη της οικογένειας, ο Δάγκουλας αποχώρησε παίρνοντας μαζί του ως όμηρο τον δεκαεξάχρονο Κωνσταντίνο Μίλκογλου, τον αδελφό του Αναστάσιου.

    Καθ’ οδόν τον ξαναρώτησε πού κρυβόταν ο αδελφός του, και όταν εκείνος του απάντησε πως ήταν στο Φίλυρο, τον χαστούκισε δύο φορές λέγοντας του πως γνώριζε ότι το προηγούμενο βράδυ είχε ξυριστεί στο σπίτι τους. Η απάντηση του Δάγκουλα έκανε εντύπωση στον νεαρό Κωνσταντίνο γιατί το γεγονός ήταν πραγματικό. Μετά από έρευνες για την ανακάλυψη «κομουνιστών», οι Δαγκουλαίοι αποχώρησαν αφαιρώντας χρυσαφικά, κουβέρτες, έως και κατσαρόλες. Οι άντρες του Δάγκουλα οδήγησαν στην πλατεία όσους είχαν συλλάβει οι Γερμανοί καθώς πήγαιναν στις αγροτικές ή κτηνοτροψικές τους εργασίες. Στην πλατεία είχαν επίσης συγκεντρωθεί όλοι οι κάτοικοι μαζί με τους πρόσφυγες από γειτονικές περιοχές που φιλοξενούνταν στο χωριό. Οι συγκεντρωμένοι χωρίστηκαν στα δύο, από τη μία οι πρόσφυγες και από την άλλη οι γηγενείς κάτοικοι. Τότε ο Δάγκουλας έβγαλε από την τσέπη του μια κατάσταση και διάβασε τα ονόματα δεκαεπτά ατόμων. Δεκατέσσερις δήλωσαν παρόντες.
    Βεβαίως, δεν ανήκαν όλοι τους στο ΕΑΜ ή τον ΕΛΑΣ,

    Περίπου στις 8 το πρωί οδηγήθηκαν μαζί με τον ανήλικο Κωνσταντίνο Μίλκογλου στο δημοτικό σχολείο. Παρουσία του γερμανού αξιωματικού και του Δάγκουλα, οι δεκαπέντε κρατούμενοι ανακρίθηκαν και ξυλοκοπήθηκαν άγρια. Μια ομάδα Δαγκουλαίων τους μετέφερε έπειτα στο ρέμα, στον ασβεστοκάμινο, όπου τους χώρισαν σε τρεις ομάδες των πέντε ατόμων. Οι υπόλοιποι κάτοικοι παρέμειναν συγκεντρωμένοι στον χώρο που είχε οριστεί εξαρχής υπό την επίβλεψη των αντρών του Δάγκουλα, οι οποίοι κατανάλωναν κρύες μπύρες. Στις 9:30 ο Μίλκογλου στήθηκε μπροστά στο απόσπασμα, αλλά ο γερμανός αξιωματικός ζήτησε την εξαίρεσή του λόγω του νεαρού της ηλικίας του. Η στάση του αυτή δυσαρέστησε τον Δάγκουλα, ο οποίος διαφώνησε ανοικτά μαζί του. Δαγκουλαίοι έσυραν τον Μίλκογλου απέναντι από το εκτελεστικό απόσπασμα, αλλά ο γερμανός αξιωματικός επενέβη εκ νέου, κλωτσώντας εξοργισμένος τους Δαγκουλαίους και παροτρύνοντας τον Μίλκογλου να φύγει. Φεύγοντας εκείνος άκουσε τις βολές του εκτελεστικού αποσπάσματος που αφαιρούσαν τη ζωή των συγχωριανών του. Μέσα σε μία ώρα το αποτρόπαιο έγκλημα είχε ολοκληρωθεί. Οι άντρες του Δάγκουλα διέταξαν τέσσερις-πέντε χωρικούς να θάψουν τα πτώματα μέσα σε έναν λάκκο. Κατόπιν έδωσαν εντολή στο συγκεντρωμένο πλήθος να διαλυθεί.

    Ακολούθως πέρασαν από το σπίτι του προέδρου της κοινότητας Αθανάσιου Τσουρέκα, τον οποίο είχαν αναγκάσει να ψήσει αρνιά, και διασκέδασαν εκεί τρώγοντας και πίνοντας μέχρι το απόγευμα. Όταν αποχώρησαν, δεν παρέλειψαν να «απαλλοτριώσουν» μέρος της περιουσίας των χωρικών, απειλώντας τους πρόσφυγες να εγκαταλείψουν το χωριό.

    Στις 26 Σεπτεμβρίου 1944 ο ΕΛΑΣ εκτέλεσε τον τριανταδυάχρονο βλάχο κτηνοτρόφο Γεώργιο Μ., κάτοικο Νέας Ευκαρπίας, επειδή θεωρήθηκε υπεύθυνος για την κατάδοση των δεκαπέντε χωρικών. Μέσα στην ίδια λογική τιμωρίας των ενόχων, ο ΕΛΑΣ συνέλαβε δύο ακόμη άτομα. Ο πρώτος ήταν αξιωματικός του στρατού και εκτελέστηκε στα λατομεία της Ευκαρπίας. Ο δεύτερος διασώθηκε ύστερα από παρέμβαση συγχωριανού του, ο οποίος έπεισε τον ΕΑΑΣ ότι δεν είχε σχέση με τον Δάγκουλα, αφού τα Τάγματα Ασφαλείας αναζητούσαν τον αδελφό του. Λίγες ημέρες μετά ο Δάγκουλας συνοδευόμενος από τους υποτακτικούς του και άντρες της δϋ, ξαναπήγε στην Ευκαρπία, εξοργισμένος για τις απαγωγές και τις εκτελέσεις από τον ΕΑΑΣ. Εκεί αναζήτησε το παρ’ ολίγον θύμα του Κωνσταντίνο Μίλκογλου και τον Παπαδόπουλο, αγνώστων λοιπών στοιχείων. Όταν ο Μίλκογλου αντιλήφθηκε τον Δάγκουλα, έσπευσε να κρυφτεί.

    Ο Δάγκουλας κατευθύνθηκε στο καφενείο, όπου υποχρέωσε έναν κάτοικο του χωριού να μεταβεί στο σπίτι της οικογένειας Μίλκογλου, στο οποίο φιλοξενούνταν πρόσφυγες που είχαν εγκαταλείψει τα σπίτια τους εξαιτίας αεροπορικών βομβαρδισμών. Ο Παπαδόπουλος στάθηκε εξίσου τυχερός. Όταν στον δρόμο συνάντησε μια ομάδα του Δάγκουλα, ο οδηγός της τον ρώτησε αν γνώριζε την οικία του Παπαδόπουλου, προειδοποιώντας τον με αυτό τον τρόπο και δίνοντας του την ευκαιρία να διαφυγει. Αδυνατώντας να συλλάβει τα δύο παραπάνω άτομα, ο Δάγκουλας εξοργίστηκε ακόμη περισσότερο και αποφάσισε να κάψει το χωριό. Μόνο η παρουσία των προσφύγων τον απέτρεψε τελικά από το να πραγματοποιήσει την απειλή του. Βλέποντας πως δεν ήταν πια ασφαλής στο χωριό, ο Κωνσταντίνος Μίλκογλου κατέφυγε στο βουνό, όπου έσμιξε με τον αδελφό του παραμένοντας εκεί μέχρι το τέλος της γερμανικής κατοχής.

    * από το βιβλίο του Ανδρέα Βενιανάκη, «Δαγκουλας ο ‘δράκος’ της Θεσσαλονίκης», εκδ. ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, 2016.

  12. 27.09.2016
    Μια Ελληνίδα που… ταρακούνησε τους Γερμανούς

    ΙΩΑΝΝΑ ΦΩΤΙΑΔΗ

    Η ιστορία της παπαδιάς που έχασε τα λογικά της μετά τη δολοφονία του μωρού και του άνδρα της, αλλά και των γονιών που τύλιξαν τα άψυχα κορμιά των κοριτσιών τους με τα προικιά τους θάβοντάς τα χωρίς παπά στο Δίστομο καταγράφονται στο βιβλίο «Αθέριστος Ιούνης» (εκδ. Βεργίνα, 2013).

    «Η συγγραφέας κ. Καίτη Μανωλοπούλου, με αυτό το βιβλίο, αποτίει φόρο τιμής στα θύματα της θηριωδίας και ταυτόχρονα προσφέρει πολύτιμη υπηρεσία στους Γερμανούς, βοηθώντας τους να αποδεχθούν και να επεξεργαστούν την ευθύνη για τα γεγονότα», σημείωσε, μεταξύ άλλων, ο Γερμανός πρέσβης στην Αθήνα δρ Peter Schoof, κατά την παρουσίαση της μετάφρασης του βιβλίου στα γερμανικά, που έγινε από τον εκδοτικό οίκο Griechenland Zeitung υπό την αιγίδα και την υποστήριξη της γερμανικής πρεσβείας. Και πράγματι, το βιβλίο βρίσκει ήδη απήχηση στο γερμανικό κοινό, όπως αναδείχθηκε από το γράμμα 90χρονης αναγνώστριας προς τον εκδοτικό οίκο, όπου δήλωνε «συγκλονισμένη».

    Οπως υπενθύμισε ο πρέσβης στο ελλογερμανικό κοινό, «ο πρόεδρος Γκάουκ, κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα τον Μάρτιο του 2014, καθιέρωσε την έννοια της “δεύτερης ευθύνης”, που σημαίνει ότι η χώρα μας, η Γερμανία, για πολλά χρόνια, δεκαετίες, έγινε εκ νέου υπεύθυνη, καθώς δεν καταπιάστηκε ρεαλιστικά με την επεξεργασία και την αποδοχή της πρώτης (ιστορικής) ευθύνης». Ο δρ Schoof ευχαρίστησε θερμά τη Διστομίτισσα συγγραφέα, την πρωτοβουλία της οποίας χαρακτήρισε «δώρο θεού». Για τη δική της ευθύνη στη μεταφορά της συναισθηματικής φόρτισης, που κρυβόταν πίσω από τις λέξεις, έκανε λόγο η μεταφράστρια δρ Michaela Prinziger, ενώ απόσπασμα από τη στιγμή έναρξης της σφαγής διάβασε ο δημοσιογράφος του ZDF Karl Hinterleitner.

    «Για πολλά χρόνια απωθούσα τα γεγονότα, μέχρι που ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και με κατέλαβε η επιθυμία να κάνω ενδελεχή ιστορική έρευνα για ό,τι συνέβη», ανέφερε η κ. Μανωλοπούλου. Στη θηριωδία των Ναζί στις 10 Ιουνίου του 1944, της χρονιάς που δεν έγινε θερισμός, έχασε τον παππού και τις δύο αγαπημένες της θείες. Στο βιβλίο περιγράφεται η ειρηνική ζωή πριν από τη σφαγή στο χωριό, μέσα από τις μνήμες των ξέγνοιαστων καλοκαιριών της συγγραφέως ως παιδιού, η ημέρα της σφαγής και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της στον τόπο και τους ανθρώπους. Ωστόσο, όπως παρατήρησαν οι εκδότες (Jan Huebel & Robert Stadler), παρά τη βίαιη θεματολογία, ο λόγος της συγγραφέως δεν είναι αιχμηρός. «Τα γεγονότα είναι τόσο απάνθρωπα, που μιλούν από μόνα τους, χωρίς να χρειάζονται επιπλέον επιθετικούς προσδιορισμούς», διευκρίνισε η κ. Μανωλοπούλου, που θεωρεί ότι η μετάφραση του βιβλίου θα δώσει την ευκαιρία στους σύγχρονους Γερμανούς για μια «έμπρακτη συγγνώμη».

    Η συγγραφέας, παράλληλα, δεν παραλείπει να περιγράψει και αθέατες πτυχές της ιστορίας. «Μεγάλο μέρος του πληθυσμού διεσώθη, γιατί η μία είσοδος του χωριού (σήμερα “Ασπρα Σπίτια”) είχε μείνει αφύλακτη, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις οι Γερμανοί στρατιώτες μπήκαν στα σπίτια, βρήκαν τρομοκρατημένους ανθρώπους που δεν πείραξαν, αντίθετα, για να διασκεδάσουν τις εντυπώσεις προς τους ανωτέρους τους, σκότωσαν κάποιον σκύλο ή γάιδαρο».

    http://www.kathimerini.gr/876539/article/epikairothta/ellada/mia-ellhnida-poy-tarakoynhse-toys-germanoys

  13. ράμμα από τη Bayer

    Όταν η Bayer αγόραζε «παρτίδες» γυναικών από το Άουσβιτς

    Στις αρχές του περασμένου Αυγούστου, η γερμανική φαρμακευτική και χημική εταιρεία Bayer απέσυρε από την αγορά ένα από τα φάρμακα της κατά της χοληστερόλης. Συνδεδεμένο με ένα άλλο φάρμακο, φέρεται να έχει προκαλέσει το θάνατο περισσότερων από 50 άτομα σε όλο τον κόσμο.

    Η παρουσία του ονόματος αυτής της εταιρείας στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων ξύπνησε επώδυνες αναμνήσεις.

    Στη διάρκεια του ναζιστικού καθεστώτος, η Bayer, θυγατρική της χημικής κοινοπραξίας IG Farben (1), προχώρησε πράγματι σε ιατρικά πειράματα σε κρατούμενους, τους οποίους προμηθευόταν κυρίως από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

    Βρήκαμε στο τεύχος του Φεβρουάριου 1947 του Patriote Résistant (ο Αντιστασιακός Πατριώτης) αποσπάσματα από πέντε επιστολές που απέστειλε ο οίκος Bayer στον διοικητή του στρατοπέδου του Άουσβιτς. Είχαν δημοσιευθεί σε ένα άρθρο που μιλούσε για μερικά από τα αδικήματα της γερμανικής βιομηχανίας κάτω από το ναζισμό -ενώ γινόταν η δίκη της στο δικαστήριο της Νυρεμβέργης.

    Τα γράμματα, που βρέθηκαν κατά την απελευθέρωση του Άουσβιτς από τον Κόκκινο Στρατό, φέρουν ημερομηνίες Απρίλιος – Μάιος 1943. Απαλλάσσονται από κάθε σχολιασμό.

    Πρώτο γράμμα :
    «Για να τεστάρουμε ένα υπνωτικό φάρμακο, θα ήταν δυνατόν να μας διαθέσετε μερικές γυναίκες; και κάτω από ποιες συνθήκες; όλες οι διατυπώσεις για τη μεταφορά αυτών των γυναικών θα γίνουν από εμάς».

    Δεύτερη επιστολή :
    «Σας ενημερώνουμε ότι παραλάβαμε την επιστολή σας. θεωρούμε υπερβολική την τιμή των 200 μάρκων, προσφέρουμε 170 μάρκα ανά υποκείμενο, θα χρειαστούμε 150 γυναίκες».

    Τρίτη επιστολή :
    «Εντάξει για την τιμή που συμφωνήθηκε. Επομένως, σας παρακαλούμε να προετοιμάσετε μια παρτίδα 150 υγιών γυναικών τις οποίες θα κανονίσουμε να συλλέξουμε στο εγγύς μέλλον».

    Τέταρτη επιστολή :
    «Λάβαμε τη παρτίδα των 150 γυναικών. Η επιλογή σας είναι ικανοποιητική παρότι οι υποκείμενοι είναι πολύ αδύνατοι και αδύναμοι. Θα σας κρατάμε ενήμερους για τα αποτελέσματα των πειραμάτων».

    Πέμπτο γράμμα :
    «Τα πειράματα απέτυχαν. Οι υποκείμενοι πέθαναν. Θα σας γράψουμε σύντομα να σας ζητήσουμε να προετοιμάσετε μια άλλη παρτίδα».

    Η IG Farben παρείχε στους Ναζί το Zyklon B που χρησιμοποιούταν στους θαλάμους αερίων και χρησιμοποιούσε μαζικά εργατικό δυναμικό από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στα εργοστάσια της. Καταδικασμένη για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Νυρεμβέργη και μετά σε υποχρεωτική διάλυση, η IG Farben εξακολουθεί σήμερα να έχει νομικό καθεστώς, παρά τη διάλυση της μεταξύ των εταιρειών Bayer, BASF και Hochst.

    http://bellaciao.org/
    πηγή:http://www.2012un-nouveau-paradigme.com/2016/10/quand-la-firme-bayer-achetait-des-lots-de-femmes-a-auschwitz.html

    Read more at http://reseauinternational.net/quand-la-firme-bayer-achetait-des-lots-de-femmes-a-auschwitz/

    Διαβάσετε επίσης:
    https://miningawareness.wordpress.com/2014/07/03/sarin-nerve-gas-i-g-farben-and-the-nazis/
    http://olivierploux.fr/bayer-monsanto/
    http://www.reveilcommuniste.fr/2016/07/lettres-de-l-entreprise-bayer-au-camp-d-auschwitz-sur-l-achat-de-femmes-pour.html

    Βιβλίο: Επιστολές της εταιρείας Bayer στο Άουσβιτς για να αγοράσει γυναίκες για χημικά πειράματα

    31.7.2016

    Επιστολές της εταιρείας Bayer στο Άουσβιτς για να αγοράσει γυναίκες για χημικά πειράματα

    Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1943, η εταιρεία Bayer παράγγειλε «παρτίδες» γυναικών στο Άουσβιτς για να πειραματιστεί υπνωτικά φάρμακα. Τα πιο σημαντικά αποσπάσματα των επιστολών που σφράγισαν αυτά τα…

    Επιστολές της εταιρείας Bayer στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς για να αγοράσει γυναίκες για χημικά πειράματα

    Το τεύχος του Φεβρουάριου 1947 του Patriote Résistant (ο Αντιστασιακός Πατριώτης) αναφέρει αποσπάσματα από πέντε επιστολές που απέστειλε ο οίκος Bayer στον διοικητή του στρατοπέδου του Άουσβιτς.

    Οι επιστολές αυτές, που ανακαλύφθηκαν από τον Κόκκινο Στρατό κατά τη διάρκεια της απελευθέρωσης του Άουσβιτς, συντάχθηκαν τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1943.

    Αποκαλύπτουν ότι, υπό το ναζιστικό καθεστώς, η εταιρεία Bayer, θυγατρική της χημικής κοινοπραξίας IG Farben, προχώρησε σε ιατρικά πειράματα σε κρατούμενους, τους οποίους προμηθευόταν από στρατόπεδα συγκέντρωσης.

  14. β on

    ΄Τo ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου
    Από Βλάσης Αγτζίδης – Οκτώβριος 25, 2015
    Κοινοποίηση στο Facebook Κάντε

    http://www.presspublica.gr/to-olokautvma-tou-mesovounou/

  15. […] Πηγή: Το Ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου | Ένα blog του Βλάση Αγτζίδη […]

  16. […] Σημείωση: βρήκα το θέμα στα σχόλια ενός ποστ του Βλάση Αγτζίδη: https://kars1918.wordpress.com/2014/11/18/%CF%84%CE%BF-%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CF%8D%CF%84%CF… […]

  17. ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ: ΤΟ ΝΟΗΜΑ, ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΣΤΟ ΑΥΡΙΟ

    Μαρία Βαϊνά, Αθήνα, 24 Νοεμβρίου 2016

    Η καθηγήτρια Ανώτατης Εκπαίδευσης κ. Μαρία Βαϊνά[1] συνόψισε τα συμπεράσματα της Εκδήλωσης Μνήμης που διοργάνωσε την Πέμπτη 24 Νοεμβρίου 2016 στην Αίθουσα Εκδηλώσεων της ΕΣΗΕΑ η Παγκαλαβρυτινή Ένωση σε συνεργασία και με τους Συλλόγους Καλαβρυτινών Αθήνας, Σοπωτινών, Σκεπαστού, Ρογών, Κερπινής, Λιβαρτζινών κ.α. τιμώντας τους Μάρτυρες του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος. Το σημαντικό κείμενο που εκφωνήθηκε για τα 73 χρόνια από τη Μεγάλη Καταστροφή, αποτυπώνει όλο το νόημα της σφαγής των Καλαβρύτων, από 5 έως 15 Δεκεμβρίου 1943, με τραγικό αποκορύφωμα στις 13 Δεκεμβρίου 1943, αποκαλούμενη στο σύνολό της «ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ».[2]

    Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος κατέβηκε η Περσεφόνη στον Άδη γιατί αυτός την άρπαξε μια μέρα στα λιβάδια στερώντας της τη χαρά της ζωής, κι η μάνα της ξοπίσω, έρμη, θρηνεί και ξαναθρηνεί, κι η γη μαραίνεται και παγώνει.
    Τίποτα δεν μπορεί να ανατρέψει αυτό τον κύκλο στα μαρτυρικά Καλάβρυτα, γιατί αυτός ο κύκλος έχει ριζώσει βαθιά στη συνείδηση, έγινε ένα πια με το χρόνο, συναίσθηση χρέους από γενιά σε γενιά, και δεν θα σταματήσει την πορεία του στα Καλαβρυτοχώρια, παρά μονάχα αν ο ήλιος δεν βγει.
    Κορυφαίοι της αναβίωσης αυτής της τραγωδίας είναι αυτοί που έζησαν την καταστροφή και επέζησαν από κάποιο παιχνίδι της τύχης, μεταξύ των οποίων και οι παρόντες που κατέθεσαν σήμερα τα συγκλονιστικά τους βιώματα. Κι εμείς πήραμε και αυτή τη χρονιά μέσα μας το ρόλο του χορού που παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις πράξεις του δράματος, και συμπάσχει, ώσπου ερχόμαστε, εμείς ο χορός, σε πρώτο πλάνο, και με όλο μας το είναι συνοψίζουμε, κρίνουμε και τολμούμε, όπως κι εκείνος, να υποδείξουμε δρόμους διαφυγής.

    Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ

    Η πρώτη σημασία για τον όρο «Ολοκαύτωμα» προσδιορίζεται στο Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών (2014) ως εξής: «κάθε ολική καταστροφή που προκαλείται κυρίως από φωτιά και έχει συνήθως ως αποτέλεσμα την απώλεια πολλών ζωών. Ειδικότερα [σημαίνει] τη μαζική θανάτωση, γενοκτονία». Και αναφέρεται ως παράδειγμα σε επίπεδο Ιστορίας «το Ολοκαύτωμα των Εβραίων/ των Καλαβρύτων». Ως δεύτερη σημασία, με την έννοια της αυτοθυσίας για την υπεράσπιση ιδανικού, αναφέρεται «το Ολοκαύτωμα της Ιεράς Μονής Αρκαδίου / του Σουλίου».[3]
    Έτσι κλείνει οριστικά ο σχετικός διάλογος των τελευταίων χρόνων, στον οποίο είχαμε λάβει μέρος και εμείς σε ανάλογη Εκδήλωση[4], αλλά και με την παγίωση του όρου μέσα από την ίδρυση και τη δράση του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας περιόδου 1940-1945 «Ελληνικά Ολοκαυτώματα».
    Αναφορικά με τους τρόπους προσέγγισης στο Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα, ένα πλήθος προσβάσεων προσφέρεται, με τα αντίστοιχα επίπεδα επεξεργασίας.
    Έτσι αναγνωρίζονται ως πεδίο μελέτης και δράσης:
    – η υπαρξιακή διάσταση, με την αντίστοιχη φιλοσοφική και ανθρωπολογική θεώρηση
    – η ιστορική διάσταση, συμπεριλαμβανομένης και της ιστορίας της Αντίστασης, της προφορικής Ιστορίας και της μικρο-ιστορίας
    – η πολιτική διάσταση του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος με τις πολιτικές συνέπειες, οι οποίες όχι μόνο δεν έσβησαν σήμερα, αλλά επιστρέφουν πολλαπλάσιες και θα επιστρέφουν για πάντα
    – η τεκμηρίωση, διάσωση, διαφύλαξη, ο εμπλουτισμός των πάσης φύσεως τεκμηρίων, με τους βιβλιογραφικούς καταλόγους σε συνεχή ενημέρωση, συμπεριλαμβανομένων των μεταφράσεων επιλεγμένων τεκμηρίων, προσβάσιμων στη διεθνή κοινότητα
    – η κοινωνιολογική διάσταση, σχετικά με τις επιπτώσεις στην κοινωνία της περιφέρειας των Καλαβρύτων και στην οικογένεια, στην πορεία των επιζησάντων
    – η ψυχαναλυτική διάσταση, για τη σκιαγράφηση και μελέτη του προφίλ θυτών και θυμάτων, αλλά και για την υποστήριξη της υπέρβασης της τραυματικής εμπειρίας
    – η παιδαγωγική και ανθρωπαγωγική διάσταση, συμπεριλαμβανομένων της μουσειοπαιδαγωγικής προσέγγισης, της επιμόρφωσης ενηλίκων, της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης και της τουριστικής παιδείας
    – η διάσταση της ενημέρωσης και της διάχυσης της συγκεκριμένης γνώσης και της διαφώτισης του κοινού εν γένει, τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό, με την αξιοποίηση όλων των προσφερόμενων δυνατοτήτων των νέων τεχνολογιών και μέσω μεταφράσεων σε διεθνή γλώσσα
    – ως μελέτη περίπτωσης σε θέματα ηγεσίας, στρατιωτικής εκπαίδευσης, δημόσιας διοίκησης, διπλωματίας
    – η οικονομική διάσταση, που εκτός από την καταγραφή των ολέθριων συνεπειών για την τοπική κοινωνία και τη χώρα, έχει ως αντικείμενο τη συμβολή στην οικονομική ανόρθωση
    – η ηθική διάσταση, άφθαρτη στην πορεία του χρόνου, που επιτάσσει σταθερά την δικαίωση
    – η προσέγγιση σε συμβολικό επίπεδο, για την ανάδειξη της σημασίας της ειρήνης και της ελευθερίας, αντιναζιστική, αντιφασιστική, αντιρατσιστική
    – η ανάδειξη στιγμιότυπων ανθρωπιάς πέρα από τη δεοντολογία του επιθετικού πολέμου, -σπάνια άνθη σε καμμένο τοπίο-, συμπεριλαμβανομένων των σύγχρονων κινήσεων αλληλεγγύης προς τη μαρτυρική πόλη, στον τομέα των νόμιμων διεκδικήσεών της
    – η νομική διάσταση, που συγκεκριμενοποιεί την πορεία προς τη δικαίωση, συμπεριλαμβανομένων όλων των αξιώσεων της Ελλάδας, και βεβαίως της περιοχής των Καλαβρύτων, σύμφωνα με τη σχετική Έκθεση της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής, που διαβιβάστηκε ως πόρισμα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[5] (πολεμικές επανορθώσεις, κατοχικό δάνειο, απώλεια ανθρωπίνων ζωών, αποθετικές ζημίες, μείωση παραγόμενου προϊόντος, λεηλασία αρχαιολογικών θησαυρών)
    – η θεσμική διάσταση, για την καταγραφή των ενεργειών πρωτίστως της ελληνικής πολιτείας για την αναγνώριση, την απόδοση τιμής και την προβολή εσαεί της θυσίας των Καλαβρύτων και βεβαίως όλων των άλλων μαρτυρικών τόπων
    – η (καλ)αισθητική – καλλιτεχνική διάσταση, με τη δημιουργική αναβίωση μέσω κάθε μορφής τέχνης
    – η διασύνδεση με τα άλλα Ελληνικά Ολοκαυτώματα (1940-1945), αλλά και τα Ολοκαυτώματα αμάχων, αθώων και ειρηνικών πληθυσμών που συνέβησαν εξαιτίας των ναζί στο εξωτερικό
    – Τέλος, η αναπαραστατική διάσταση, ώστε μέσω αυτής να ακυρωθεί όσο είναι δυνατόν η πράξη του αφανισμού σε ό,τι άγγιξε και παράδωσε στην πυρά, στη λήθη, ο βάρβαρος κατακτητής: ανασυγκρότηση του προφίλ των νεκρών, των τσακισμένων γενεαλογικών δέντρων, σκηνές από την αντίσταση, σκηνές ειρηνικής ζωής, ξαναζωντάνεμα χαρακτηριστικών τύπων ανθρώπων, χαριτωμένες ιστορίες του παρελθόντος, θέματα λαογραφίας, τοπίου και ό,τι συνιστά αντίσταση στη λήθη.

    Το Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα έχει μεγάλη ΣΗΜΑΣΙΑ όχι μόνο για την τοπική κοινωνία για την προαγωγή της αυτογνωσίας σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, και την υποστήριξη της ανόρθωσής της, αλλά είναι θέμα που αφορά ολόκληρο τον ελληνισμό σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, για τα πάθη του και τα δίκια του, για το δικαίωμα στην επιβίωσή του. Είναι όμως κτήμα και όλων των ανθρώπων και των λαών που σέβονται τον άνθρωπο και την αξιοπρέπειά του, θεωρούν την ειρήνη και την ελευθερία ως υπέρτατα αγαθά και προσβλέπουν στη συναδέλφωσή τους.

    Στα Καλάβρυτα θεωρούμε ότι δυστυχώς στήθηκε ο «μαύρος Παρθενώνας», ως μνημείο παντοτεινό και ανυπέρβλητο της ύβρεως, της αλαζονίας, του πλήρους εκφυλισμού του ανθρώπου, κατά τραγική ειρωνεία στη χώρα της δημοκρατίας, που συνέβαλε σημαντικά στον εξευγενισμό του και στην άνθιση του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Και είναι ανυπέρβλητο, μιας και αναγνωρίζεται ότι «με βάση τον αριθμό των θυμάτων, πρόκειται προφανώς για το μεγαλύτερο έγκλημα πολέμου που διέπραξε η Βέρμαχτ σε μη σλαβόφωνο κράτος κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου».[6]

    Η φιλειρηνική αρκαδική ζωή συγκρούστηκε σε αυτά τα χώματα με τον υπεράνθρωπο της αρίας φυλής, τον μισάνθρωπο, με τη φωτιά στα χέρια και νου καταστροφής. Χαρακτηριστική είναι η φράση με την οποία ξεκίνησε την εισηγητική του ομιλία σε συγκέντρωση στη Θεσσαλονίκη ο υποστράτηγος Βίντερ, γενικός διοικητής του επιτελείου της ομάδας στρατού Ε, με την Επιχείρηση Καλάβρυτα σε κορύφωση, ενώπιον είκοσι και πλέον επιτελικών αξιωματικών όλων των μονάδων που δρούσαν στην Ελλάδα: «Δυστυχώς δεν είναι δυνατό να αποκεφαλίσουμε τους πάντες».[7]

    Ο ΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΒΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΞΙΣΤΟΡΗΣΕΩΝ αυτών που σήμερα κατέθεσαν την προσωπική τους εμπειρία,[8] υπήρξε συγκλονιστικός και έδειξε πόσο βαθιά έχει αποτυπωθεί στην ψυχή τους το τραύμα. Έδειξε επίσης ότι όποια κι’ αν είναι η εξέλιξη της ζωής τους, μέχρι το τέλος της θα επιστρέφουν ξανά και ξανά στο δράμα, προσβλέποντας στη στιγμή της δικαίωσης.

    Εμπλούτισαν ενώπιόν μας την προφορική Ιστορία και τη μικρο-ιστορία, αναβιώνοντας σκηνές και στιγμιότυπα, συμβάλλοντας έτσι στην καλύτερη κατανόηση της επίσημα καταγεγραμμένης Ιστορίας. Την προτεραιότητα έλαβε η προοπτική του απλού και άσημου ανθρώπου, του παιδιού της επαρχίας. Την προτεραιότητα έλαβε το πρόσωπο της αθωότητας, που κυριολεκτικά έμεινε μετέωρη ενάντια στο φυσικό και στο γραπτό δίκαιο, και έζησε όλες τις συνέπειες της ολοκληρωτικής καταστροφής. Η βιωματική αυτή προσέγγιση με τη συναισθηματική εγγύτητα που δημιουργεί, μας οδηγεί στην ενσυναίσθηση και μας εμπλέκει προσωπικά στα γεγονότα, σε αντίθεση –ή καλύτερα σε συμπλήρωση– της αντικειμενικής και κατ’ ανάγκην ψυχρής, σε μεγάλο βαθμό περιληπτικής και απρόσωπης ιστορικής καταγραφής.
    Αξία όμως έχουν οι μαρτυρίες τέτοιου είδους και για έναν ακόμη καθόλου ασήμαντο λόγο: Λειτουργούν ως στοιχεία, που διασταυρούμενα είτε επαληθεύουν είτε διορθώνουν είτε θέτουν υπό αμφισβήτηση και επανέλεγχο επίσημες καταγραφές.[9]

    Με τον κύκλο των ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΑΦΗΓΗΣΕΩΝ που ακολούθησε την κατάθεση των βιωματικών εξιστορήσεων, έγιναν γνωστές στο ευρύ κοινό, αν και αποσπασματικά, κάποιες από τις επιχειρήσεις που έλαβαν χώρα στην ευρύτερη περιφέρεια των Καλαβρύτων, οι οποίες συνήθως παραμένουν στη σκιά, μετριάζοντας έτσι ως ένα βαθμό το μέγεθος και τη σημασία των γεγονότων, το μέγεθος των παθημάτων. Επιπλέον προσέφεραν ανάγλυφο το πεδίο, πάνω στο οποίο τοποθετούνται οι βιωματικές εξιστορήσεις, ως προς την ένταξή τους στο χώρο, και κυρίως ως προς την ένταξή τους μέσα στη ροή των ιστορικών εξελίξεων.
    Συνοπτικά, ήταν η κοινωνία της περιφέρειας των Καλαβρύτων που αποφάσισε να φέρει στο προσκήνιο η ίδια την ιστορία της και να ακουστεί η φωνή της.

    ΤΟ ΧΘΕΣ, ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΥΡΙΟ ΩΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΕΣ ΒΑΘΜΙΔΕΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ

    Το χθες, το σήμερα και το αύριο θεωρώ ότι οριοθετούν σχηματικά και τις διαδοχικές φάσεις κατανόησης, από τις οποίες διέρχεται η πρόσληψη και η ερμηνεία του πολυσύνθετου δράματος, που συνοπτικά αποδίδεται με τον όρο «Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα»: Κατανόησης, πρωτίστως από την πλευρά των ίδιων των κατοίκων της ευρύτερης μαρτυρικής περιφέρειας, και στη συνέχεια από τον υπόλοιπο κόσμο. Ταυτόχρονα, μέσα από αυτή την προσέγγιση, επιχειρείται μεταξύ άλλων να δοθεί μια μάλλον ικανοποιητική εξήγηση για το παράδοξο της ανόδου των ποσοστών ακραίου κόμματος στην περιοχή τα τελευταία χρόνια.
    Αναφορά γίνεται στις δύο τελευταίες δεκαετίες, χωρίς ακριβή χρονολογικό προσδιορισμό μετάβασης από την πρώτη στη δεύτερη φάση, γιατί ακριβώς πρόκειται για διεργασίες ρευστές στις συνειδήσεις των ανθρώπων, με τον υποκειμενικό τους, προσωπικό ρυθμό οικείωσης.

    ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΦΑΣΗ, που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της 20ετίας, θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως «φάση της σύγχυσης» και «φάση των εσωτερικών συγκρούσεων» της κοινωνίας. Μονομερείς τοποθετήσεις, άγονες αντιπαραθέσεις σε πολλά σημεία, διαφωτιστές που μονοπωλούν την αλήθεια, αντιθέσεις ακόμη και στο αν δικαιούται το κορυφαίο αυτό δράμα να φέρει το χαρακτηρισμό Ολοκαύτωμα, ή το ακραίο, εάν εντέλει υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα σε θύματα και θύτες.[10]

    Στο βασανισμένο τόπο δεν δόθηκε μια πειστική και αντικειμενική, μια αναλυτική απάντηση για το τι ακριβώς συνέβη. Υπήρξε ένα κενό ιστορικό επιστημονικό, και παράλληλα καθυστέρηση από την πλευρά της πολιτείας. Καθυστέρηση, που δεν ήταν προφανώς ανεξάρτητη από τη λεγόμενη πολιτική βούληση. Η φάση αυτή, που έχει τις ρίζες της βαθιά στο παρελθόν, σφραγίστηκε από την κυρίαρχη άποψη, ότι ό,τι έγινε στα Καλάβρυτα ήταν αντίποινα στο πλαίσιο του δικαίου του πολέμου, και επομένως η ευθύνη εντοπιζόταν αποκλειστικά στους αντάρτες και στους κομμουνιστές. Στα ετήσια μνημόσυνα, που τελούνταν με κάθε ευλάβεια, με την απέραντη θλίψη έσμιγε σιωπηρά και η οργή.
    Λες και η «στοχευμένη διχόνοια» του Σπάιντελ, στρατηγού διοικητή της Βέρμαχτ, ξέμεινε βρυκόλακας στα δάση των Καλαβρύτων.
    Αναφερόμενος στις επιπτώσεις της Επιχείρησης Καλάβρυτα, λίγες μέρες μετά την Καταστροφή έγραφε ότι «η διαίρεση και η διχόνοια ανάμεσα στα εθνικιστικά και τα κομμουνιστικά στοιχεία, που δημιουργώ προσχεδιασμένα εδώ και καιρό, οδήγησε σε σημαντικές επιτυχίες, οι οποίες τίθενται εκ νέου υπό αμφισβήτηση..», εξαιτίας δηλαδή της πιθανής επαναπροσέγγισης των ελλήνων μεταξύ τους λόγω του μεγέθους της επιδειχθείσας βαρβαρότητας του κατακτητή.[11]
    Κάποιες φωνές, που ζητούσαν περισσότερο φως για την υπόθεση, δεν είχαν τη δύναμη να μεταστρέψουν την κοινή γνώμη, προστιθέμενες όμως η μια στην άλλη, τάραζαν κάπως τα λιμνάζοντα νερά.
    Τα συγγράμματα που είχαν κυκλοφορήσει για το θέμα και η άλλη σχετική αρθρογραφία, χρειάστηκαν χρόνο για να διαδοθούν και να προβληματίσουν την κοινή γνώμη. Τα πάντα κινούνταν σε επίπεδο αποσπασματικό.
    Ακόμη κι όταν ιδρύθηκε το Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος, –πραγματικός σταθμός σε αυτή την πορεία προς την αυτογνωσία–, αυτό δεν κατάφερε να κλείσει τα ρήγματα στις καρδιές.
    Αντίθετα, σε άλλες μαρτυρικές πόλεις, όπως στο Δίστομο, η κοινωνία δεν παγιδεύτηκε σε εσωτερικές συγκρούσεις, και με την προσήλωσή τους στο χρέος και τις πρωτοβουλίες τους είχαν πρώιμες επιτυχίες στο θέμα των διεκδικήσεων.

    Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΦΑΣΗ, αυτή του χρονικά διεσταλμένου ΣΗΜΕΡΑ, που καλύπτει σε γενικές γραμμές την τελευταία διετία – τριετία, χαρακτηρίζεται ως «φάση αναζήτησης και προσπάθειας αυτοπροσδιορισμού». Διακρίνεται από το ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον φορέων, δημόσιων και μη, αλλά και ιδιωτών, πρωτίστως Καλαβρυτινών, για την κατάκτηση μιας πληρέστερης, μιας πολύπευρης εικόνας των γεγονότων, και την επεξεργασία της.

    Φλόγισαν οι καρδιές κάποιων, πως έπρεπε να φύγει επιτέλους η αχλύ της αποσπασματικής πληροφόρησης και να φανεί άφτιαχτο το πρόσωπο της Ιστορίας, όπως ταιριάζει σε ελεύθερους και περήφανους ανθρώπους. Να φανούν ξεκάθαρα τα λάθη, οι παραλείψεις, αλλά και οι ηρωισμοί.[12] Να ειπωθούν τα πράγματα με το όνομά τους.
    Η σπορά της προηγούμενης περιόδου κάρπισε. Τα ετήσια μνημόσυνα στους μεμονωμένους τόπους συνδέθηκαν μεταξύ τους και συχνά πλαισιώθηκαν από ποιοτικές εκδηλώσεις μνήμης, βιωματικές, και από δράσεις που θυμίζουν Ημερίδες προβληματισμού και ανάδυσης νέων θεματικών. Ανακινήθηκε εντονότερο το ενδιαφέρον των πολιτών και των πολιτικών,[13] αρχηγοί κρατών ανηφόρησαν πάλι στην αιματοβαμμένη πλαγιά, ενώ η συγκυρία της παράλληλης έρευνας της πολιτείας για τις γερμανικές οφειλές και το ανακινούμενο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης αναπτέρωσαν κάπως τους βασανισμένους. Ίσως να υπάρχει τελικά δικαιοσύνη…
    Απέδωσαν τα κανάλια ηλεκτρονικής πληροφόρησης που σύνδεσαν αστραπιαία τους Καλαβρυτινούς μεταξύ τους και τα Καλάβρυτα με τον έξω κόσμο και τον απόδημο ελληνισμό. Η συζήτηση για το Ολοκαύτωμα ξαναζωντάνεψε στα σπίτια. Μόνο που τώρα μοιάζει με διάλογο, που αναζητά στηρίγματα αλήθειας. Δεν έλειψε βέβαια ούτε και τώρα η διάσταση απόψεων. Τουλάχιστον όμως δόθηκε η ευκαιρία αυτές να εκτεθούν, και ως ένα βαθμό να αντιπαρατεθούν. Να υποστούν τον κριτικό έλεγχο.
    Κατανοήθηκε η βαρύτητα των Τεκμηρίων, αλλά και η σημασία του σεβασμού τους ως τέτοιων, του τρόπου αξιοποίησής τους και της σχετικής με αυτά δεοντολογίας. Η χειραγώγηση δεν είναι πλέον τόσο εύκολη υπόθεση.
    Βελτιώθηκαν σε κρίσιμα σημεία τα εκπαιδευτικά Προγράμματα του Μουσείου Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος, ανανεώθηκε και η οργάνωσή του, ώστε να προσαρμόζεται καλύτερα στις ολοένα και περισσότερο αυξανόμενες απαιτήσεις.
    Συσπειρώθηκαν μεταξύ τους οι Σύλλογοι Θυμάτων των ελληνικών Ολοκαυτωμάτων. Δυνάμωσε η φωνή τους. Διαμορφώνεται υπερκείμενη Ομοσπονδία για όλους τους φορείς διεκδίκησης.
    Δειλά-δειλά άρχισε να αναγνωρίζεται το έργο της Εθνικής Αντίστασης και στις καρδιές, χωρίς να αποσιωπάται η απόδοση ευθυνών για τα λάθη.
    Ευαισθητοποιήθηκε και η εκπαίδευση, που ανακοίνωσε την παραγωγή υποστηρικτικού ιστορικού υλικού και νέα βιβλία.
    Η ζωή σαν να πήγε ένα βήμα μπροστά.
    Στον απολογισμό της φάσης που διανύουμε συγκαταλέγεται και το σπουδαιότερο: Αποκαλύφθηκε το βαθύτερο νόημα του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος, πέρα από πρόσωπα, κινήματα, πολεμικές επιχειρήσεις και επιμέρους ερμηνείες: Όλοι συμφωνούν, αποκαλύφθηκε η τραγική σύγκρουση την οποία έζησε ο τόπος, να αγωνιστεί για το απαράγραπτο ανθρώπινο διακαίωμά του στην ειρηνική ζωή και την ελευθερία, όπως του δίδαξαν οι πρόγονοί του, ή να παραιτηθεί από αυτά και να διευκολύνει τον βάρβαρο εισβολέα στην υλοποίηση των σχεδίων του για την πλήρη εξόντωσή του, βάσει του δικαίου του ισχυρού.
    Μια σύγκρουση, δουλεμένη στις αρχαίες τραγωδίες, που έμελλε δυστυχώς να ξαναγραφεί επανειλημμένα με όρους του 20ου αιώνα σε κάθε μαρτυρικό τόπο. Και για πρώτη φορά ξεκάθαρα, και για τους μεν και για τους δε, τα αντίποινα και ο πόλεμος δεν ήταν επαρκής δικαιολογία για τα δεινά, για αυτή τη ματωμένη αλυσίδα θυμάτων που έζωσε τα Καλάβρυτα θερίζοντας τα γύρω χωριά, μέχρι την ολική Καταστροφή τους.
    Η εστίαση πλέον έχει μεταφερθεί οριστικά από το επίπεδο των αντιποίνων στο βαρυσήμαντο πεδίο της δράσης της Εθνικής Αντίστασης[14] στην ορεινή Αχαϊα, που είχε μεταβληθεί ολόκληρη σε μεγάλο και επικίνδυνο αντιστασιακό κέντρο υπό τον ανώτατο διοικητή του 8ου Τάγματος του ΕΛΑΣ Δημήτριο Μίχο.[15]
    Τελικά δεν υπάρχει τίποτα για να θαυμάσεις στα έργα των ναζί, τίποτα το άξιο μίμησης. Οι πράξεις τους δεν ήταν πράξεις επίδειξης ισχύος. Ήταν κατάπτωση, εκτροπή από την ανθρώπινη φύση…
    Ένας ολόκληρος λαός, ο γερμανικός, από τις ισχυρότερες οικονομίες στον κόσμο, δεν μπορεί με τίποτα να αποτινάξει από τους ώμους του το βάρος που μοιραία κληρονόμησε. Κι ας είναι οι ίδιοι ως άνθρωποι πέρα για πέρα αθώοι και φίλοι.
    Οι μαρτυρικές πόλεις, που μέχρι πρότινος ήταν σκυμμένες στο δράμα τους, έστρεψαν με μεγαλύτερο ενδιαφέρον στα πάθη των άλλων μαρτυρικών πόλεων και αναγνώρισαν σ’ αυτές τον άλλο εαυτό τους. Η μια πόλη σκύβει να αγκαλιάσει την άλλη.
    Κι εμείς, και ο έξω κόσμος, βουβοί διαπιστώσαμε πως η συμφορά που χτύπησε τους έλληνες στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι ασύλληπτη.[16] Δεν έχει τελειωμό. Από τις μαρτυρικές πόλεις και τα χωριά αναγκαστικά περάσαμε στους Μαρτυρικούς Δήμους.[17]
    Το διατύπωσε πολύ εύστοχα ο ήρωας της Αντίστασης και μέχρι πρόσφατα ευρωβουλευτής Μανώλης Γλέζος: «Όλη η Ελλάδα ένα Ολοκαύτωμα»! Και η φωνή του δεν θα σιγήσει ποτέ στο βίντεο που δημιούργησε φέτος η άλλη μεγάλη μαρτυρική πόλη, η Βιάννος για να τιμήσει τους δικούς της νεκρούς από τους ναζί.[18]
    Ας σημειωθεί ότι στη φάση αυτή από τα Καλάβρυτα ξεκίνησαν θεσμικές και άλλες διεκδικήσεις[19] για όλους τους μαρτυρικούς τόπους, που έγναν πράξη. Ειδικότερα:
    – Αναγνωρίστηκε επίσημα η ανάγκη πάταξης του ναζισμού σε κάθε μορφή του, καταδικάστηκαν συνολικά τα έργα του, και τα Καλάβρυτα και οι άλλοι μαρτυρικοί τόποι στο σύνολό τους παίρνουν τη θέση τους πλάι στο Εβραϊκό Ολοκαύτωμα και στα άλλα αθώα θύματά του.[20] Το μέτωπο ενοποιείται και ισχυροποιείται.
    – Ανακινήθηκε το αίτημα για επικαιροποίηση των Αναλυτικών Προγραμμάτων και των σχολικών εγχειριδίων Ιστορίας της αντίστοιχης περιόδου, σύμφωνα με τα σύγχρονα δεδομένα.[21]
    – Ορίζεται ως κοινή Ημέρα Μνήμης και Τιμής για όλα τα Ελληνικά Ολοκαυτώματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η 12 Οκτωβρίου,[22] σε συνδυασμό με τον εορτασμό της απελευθέρωσης της Αθήνας. Έτσι κατακτάται βαθμιαία μια συνολική εικόνα του ελληνικού μαρτυρίου.

    Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΉ ΣΤΟ ΑΥΡΙΟ

    Πρόκειται για την ΤΡΙΤΗ ΦΑΣΗ, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «ο ανοιχτός ορίζοντας της δικαίωσης, της συναδέλφωσης και της δημιουργίας».
    Το ΑΥΡΙΟ ήρθε κιόλας, γιατί –κατά πώς λέει η φιλοσοφία– το παρόν είναι μονάχα μια στιγμή, το παρόν δεν υπάρχει. Με το που το ζεις, γίνεται ήδη παρελθόν, και ..ξαφνικά βρισκόμαστε στο μέλλον. Το μέλλον όμως θα μετατοπίζεται διαρκώς προς τα μπρος φορτωμένο με νέα σχέδια και οραματισμούς…
    Ακολουθούν λοιπόν κάποιες ΠΡΟΒΟΛΕΣ στο μέλλον, και ποιος ξέρει; Κάποιες απ’ αυτές ίσως κάποτε γίνουν πραγματικότητα:
    -Διευρύνεται η αδέσμευτη, η μη κατευθυνόμενη ιστορική έρευνα στη χώρα μας και προστατεύεται απέναντι σε όσες ενδεχομένως υπηρετούν σκοπιμότητες, ιδίως απέναντι σε αυτές που άμεσα ή έμμεσα προσπαθούν να υπεραπλουστεύσουν τα γεγονότα.
    -Ανθεί η καλλιτεχνική έμπνευση γύρω από το Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα. Είναι και αυτός ένας πολύ σημαντικός τρόπος διατήρησης αιώνιας της μνήμης των θυμάτων.[23]
    -Βρίσκονται πικοίλοι τρόποι ώστε το Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα να γίνει παντού γνωστό ως αυτό που είναι: το μεγαλύτερο έγκλημα πολέμου που διέπραξε η Βέρμαχτ σε μη σλαβόφωνο κράτος κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ίσως και γενικότερα, εάν προστεθούν και τα αθώα θύματα της περιφέρειας των Καλαβρύτων.
    -Οι μαθητές του Κόσμου διδάσκονται το Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα με την υποστήριξη κατάλληλου οπτικο-ακουστικού υλικού. Την ευθύνη της παραγωγής, την εποπτεία έχει το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής της Ελλάδας.[24]
    -Εξαίρονται στιγμές ανθρωπιάς και αθωότητας. Ως παράδειγμα προσκομίζεται η συγκλονιστική σκηνή στου Πλανητέρου, όπου οδηγήθηκαν οι γερμανοί αιχμάλωτοι λίγο πριν τη θανάτωσή τους (είχαν διανυκτερεύσει στο σχολείο), και στη γιορτινή ατμόσφαιρα του Αγίου Νικολάου οι μαθητές τους προσφέρουν γλυκά: η χαρά της ζωής και η φρίκη του πολέμου σε πλήρη αντιπαράθεση. Το γεγονός βασίζεται σε μαρτυρία διασωθέντος.[25]
    -Δρομολογούνται αδελφοποιήσεις και κοινές δράσεις με δήμους μαρτυρικούς εξ αιτίας του ναζισμού, τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό. Το νόημα μιας τέτοιας αδελφοποίησης αποκτά χωρίς αμφιβολία μεγαλύτερο βάθος.
    -Το Μουσείο του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος διασυνδέεται με ανάλογα μουσεία.
    -Ένα νέο είδος περιήγησης αναδύεται, πλάι στις τόσες εκδοχές του τουρισμού, προσανατολισμένο αυτή τη φορά στην παρακολούθηση των ιχνών του ολέθρου που άφησαν οι ναζί στην περιφέρεια των Καλαβρύτων και γενικότερα απ’ άκρη σ’ άκρη σε όλη την Ελλάδα. Το είδος αυτό αναπτύσσεται εξαρχής υπεύθυνα, σχεδιασμένο ανά Μαρτυρικό Δήμο, υποστηριζόμενο από ενημερωτικό εποπτικό και οπτικοακουστικό υλικό, χάρτες με προτεινόμενες σηματοδοτημένες πεζοπορικές διαδρομές και με σημεία υπαίθριας επιτόπιας πληροφόρησης, επίσης σε διεθνή γλώσσα. Ειδικά εκπαιδευμένοι οδηγοί είναι διαθέσιμοι. Η αγάπη για τη φύση ενώνεται τώρα με την αγάπη για την ιστορία και την αγάπη για τον άνθρωπο και την ειρήνη: «Πεζοπορία κατά του ναζισμού»! Συνδυαστικά υποδεικνύεται και υποστηρίζεται ανάλογο δίκτυο πεζοπορικών –ή μερικώς πεζοπορικών– διαδρομών με επίκεντρο την Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης.
    – Οι πολίτες δεν αρκούνται πλέον σε μια πηγή πληροφόρησης, όσο γοητευτική ή όσο έγκυρη κι αν εμφανίζεται αυτή. Γνωρίζουν ότι η γνώση των αδύνατων σημείων στην καταγραφή και ερμηνεία των γεγονότων από κάθε συγγραφέα, ιδίως των κινήτρων του και η αντίστοιχη κριτική που έχει ασκηθεί,[26] λειτουργούν ως πολύτιμο εργαλείο για τη μεγάλη Σύνθεση, που καθένας καλείται να συγκροτήσει υπεύθυνα μέσα του, όσο μπορεί χωρίς προκαταλήψεις: μια σύνθεση, όχι βέβαια με τη γεωμετρική έννοια της τήρησης των ίσων αποστάσεων, αλλά σύμφωνα με την αποδεικτική δύναμη των έγκυρων Τεκμηρίων, και σύμφωνα με το βαθμό προσανατολισμού προς την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την ειρήνη και τη συναδέλφωση των λαών.
    – Τα Καλάβρυτα αποκτούν τη δική τους Δημοτική Βιβλιοθήκη, εύκολα προσβάσιμη στον επισκέπτη, με ιδιαίτερο τμήμα για την τοπική Ιστορία και Τμήμα για παιδιά.[27]
    – Η υπό θεσμοθέτηση κοινή Ημέρα Μνήμης για τα Ελληνικά Ολοκαυτώματα τιμάται ιδιαίτερα στην Αθήνα, με τη συμβολή και αντιπροσωπείας από κάθε μαρτυρική πόλη. Αυτή η αντιπροσώπευση της Μαρτυρικής Περιφέρειας στην Αθήνα γίνεται θεσμός παράλληλος προς τον εορτασμό της απελευθέρωσης της Αθήνας.
    – Η δημιουργία μόνιμης ιστορικής Έκθεσης με τίτλο «Η Απελευθέρωση της Ελλάδας στη σκιά των Ελληνικών Ολοκαυτωμάτων 1940-45» και η ένταξή της στις δράσεις για τον εορτασμό της Απελευθέρωσης της Αθήνας γίνεται ο πυρήνας για το Μουσείο των Ελληνικών Ολοκαυτωμάτων.[28]
    – Ιδρύεται στο κέντρο της Αθήνας καλαίσθητο «Γενικό Μουσείο Ελληνικού Ολοκαυτώματος 1940-1945», που στεγάζει οργανωμένο υλικό από όλα τα Ολοκαυτώματα της περιόδου, εύκολα επισκέψιμο και από τους επισκέπτες του Μουσείου Εβραϊκού Ολοκαυτώματος και από κάθε ενδιαφερόμενο. Τα οφέλη από μια τέτοια δράση είναι σημαντικά, ποικίλα και αυτονόητα. Μέγιστο, η σύνθεση των πράξεων του Δράματος.
    – Τα Καλάβρυτα πρωτοστατούν στον αγώνα για τη δικαίωση, από κοινού με τους άλλους μαρτυρικούς τόπους, όπως αρμόζει στο βαθμό του μαρτυρίου τους και στην Προεδρία του Δικτύου των Μαρτυρικών Δήμων, υπό την αιγίδα της πολιτείας.[29]
    – Η αλληλεγγύη και η φιλία της Γερμανίας προς τους μαρτυρικούς τόπους της Ελλάδας εκφράζεται κατ’ αρχήν επισήμως, με την υπογραφή Συνθήκης Ειρήνης με τη χώρα μας, όπως προτείνει το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα.
    – Καθαρμένοι από τα καρκινώματα του παρελθόντoς και με την εμπιστοσύνη προς τη Γερμανία αναγεννημένη κυριολεκτικά από τις στάχτες, τα Καλάβρυτα και οι άλλοι μαρτυρικοί τόποι οικοδομούν σε υγιείς βάσεις σχέση αλληλοεκτίμησης, αληθινής φιλίας και συναδέλφωσης.

    ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

    Με όσο μεγαλύτερη σαφήνεια, ενάργεια και πληρότητα ερευνάται η ιστορία του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος, όσο βιώνεται αυτό μέσα από διαφορετικές προσβάσεις, τόσο περισσότερο μειώνεται το περιθώριο για παρανοήσεις, για μονομέρεια και για παραπλάνηση της κοινής γνώμης: Τόσο περισσότερο καλλιεργείται η υγιής ιστορική συνείδηση, πράγμα πολύ σημαντικό, ιδίως για τους νέους, τους νέους της περιοχής των Καλαβρύτων, τους νέους όλου του Κόσμου.
    Παρόμοια με τον τρόπο που ο Αριστοτέλης αντιλήφθηκε την έννοια της αθανασίας της ψυχής, δηλαδή ως συνέχιση της ζωής μέσα από τα παιδιά μας, μπορούμε να δεχτούμε ότι κατά κάποιο τρόπο οι νεκροί είμαστε εμείς, ένα μέρος μέσα μας, και θα τους τιμούμε και θα αγωνιζόμαστε για τη δικαίωσή τους ενώπιον όλων, όπως αυτή αποκρυσταλλώθηκε πρόσφατα από την πολιτεία, με συνέπεια, πειστικά και αταλάντευτα: Με έργα αγάπης, με έργα μιας μορφής αθανασίας.-
    ——-
    [1] Διετέλεσε για αρκετά χρόνια Προϊσταμένη του Παιδαγωγικού Τμήματος της ΑΣΠΑΙΤΕ και Γεν. Γραμματέας της Παιδσγωγικής Εταιρείας Ελλάδος.
    [2] Εισαγωγή της Παγκαλαβρυτινής Ένωσης.
    [3] Ακαδημία Αθηνών (2014), Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, Ακαδημία Αθηνών , επιμέλεια Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, Αθήνα, Εθνικό Τυπογραφείο.
    [4] Βαϊνά, Μ. (2013), Το πλαίσιο διδασκαλίας του Ελληνικού Ολοκαυτώματος, στο: http://www.kalavrytanews.com/2012/11/blog-post.html
    [5] από τον Πρόεδρο της Βουλής Νίκο Βούτση και από τον Πρόεδρο της αρμόδιας Διακομματικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Τριαντάφυλλο Μηταφίδη:
    http://news247.gr/eidiseis/kosmos/diethnis-politiki/sto-eyrwkoinovoulio-to-porisma-ths-voylhs-gia-tis-germanikes-apozhmiwseis.4251184.html
    [6] Μάγερ, Χέρμαν Φρανκ (2010), Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα, μτφρ. Γιάννης Μυλωνόπουλος, Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 5η έκδ, 12
    [7] ό.π., 479
    [8] Παναγιώτης Κουμάντος, οικονομολόγος, Σπυρίδων Καμπέρος, Ομ. Καθηγητής Οδοντιατρικής Σχολής Παν. Αθηνών, Τάκης Γιανακάριος, Πτέραρχος ε.α., Παναγιώτης Μπράτσικας, γιος εκτελεσθέντος. Στα Πρακτικά θα συμπεριληφθεί και η αφήγηση του από θαύμα διασωθέντος Ιωάννη Ανδρόπουλου.
    [9] Για παράδειγμα, η μαρτυρία του Ομ. Καθηγητή Σπ. Καμπέρου, που παιδί τότε ήταν κλεισμένος με τα γυναικόπαιδα στο σχολείο, εξηγεί πώς μετά από δραματικές προσπάθειες κατόρθωσαν την τελευταία στιγμή να ανοίξουν την πόρτα και να σωθούν.
    [10] Βαϊνά, Μαρία (2012), Καλάβρυτα, Ολοκαύτωμα και εκπαιδευτικά προγράμματα, στο: http://www.kalavrytanews.com/2012/11/blog-post.html
    [11] Μάγερ, ό.π., 473
    [12] Αγρότες για παράδειγμα, που «άφησαν το όργωμα στη μέση, οδήγησαν τα ζα τους στο μαντρί και ζώστηκαν το καριοφύλλι», ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα για ενισχύσεις για τη μάχη της Κερπινής. «Ακόμα και οι άρρωστοι στα νοσοκομεία αντάρτες σηκώθηκαν να πολεμήσουν, όπως οι 8 νοσηλευόμενοι στο νοσοκομείο των Καλαβρύτων», στο: Παπαστεριόπουλος, Ηλίας (1965), Ο Μωριάς στα όπλα, τόμ. 2, Αθήνα, 291-292 και 289 αντίστοιχα.
    [13] Ενδεικτικά, την Εκδήλωση ετίμησαν με την παρουσία τους, μεταξύ άλλων, απόγονοι ηρώων του 1821 στην ευρύτερη περιοχή, ενώ τον λόγο έλαβαν εκπρόσωπος της Κυβέρνησης για τη σημερινή Ημέρα Μνήμης, καθώς και εκπρόσωποι κομμάτων.
    [14] Παπαστεριόπουλος, Ηλίας (1979), Η νομική φύση και το δίκαιο της Εθνικής Αντίστασης, Αθήνα.
    [15] Αυτή ήταν και η τοποθέτηση του Δημάρχου Καλαβρύτων και Προέδρου του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδος «Ελληνικά Ολοκαυτώματα» Γιώργου Λαζουρά σε σχετική εκπομπή του Contra Channel (22-9-2016).
    [16] Εθνικό Συμβούλιο για τη διεκδίκηση των οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, (2006 β΄ έκδ.), Η Μαύρη Βίβλος της Κατοχής, Υπεύθυνος Μανώλης Γλέζος, Αθήνα, δίγλωσσο, στο:
    http://www.kairatos.com.gr/vivlia/mavrivivlos.pdf
    Επίσης: http://www.youtube.com/watch?v=kFyQYcgj-SU
    [17] Δελτίο Τύπου του Δικτύου της 15ης Ιουνίου 2015.
    [18] http://holocaust.gr/
    [19] Αναφορά γίνεται εδώ στις αντίστοιχες καίριες παρεμβάσεις της Παγκαλαβρυτινής Ένωσης στον αντιρατσιστικό νόμο, στο Υπουργείο Παιδείας, στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
    [20] Περιλαμβάνεται στο σχετικό νόμο.
    [21] Περιλαμβάνεται στην Έκθεση της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής, αλλά είχε ήδη προβλεφθεί από το αρμόδιο Υπουργείο.
    [22] Περιλαμβάνεται στην Έκθεση της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής.
    [23] Εξαίρετο δείγμα η τραγωδία Η Κόρη των Καλαβρύτων του Θανάση Φροντιστή, Αθήνα, Λιβάνη. 2016. Η τέχνη αναζητεί νέες προοπτικές, όπως στο video για το Εβραϊκό Ολοκαύτωμα “Memento” (2015) σε στυλ κόμικ με κινούμενα σχέδια του σκηνοθέτη Βάργκα.
    [24] Σχετικά με τη συγγραφή σχολικών βιβλίων Ιστορίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα από κοινού με γερμανούς επιστήμονες, το εγχείρημα θεωρείται πρόωρο, δεδομένου ότι προηγείται η οικείωση της ιστορικής γνώσης, που αναδύεται αυτή την περίοδο.
    [25] Μάγερ, ό.π. 350
    [26] Για την κριτική στο βιβλίο του Μάγερ «Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα»: Κανελλόπουλος, Δημήτρης, Οι μυθοπλασίες του Μάγιερ για το Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα: http://www.kalavrytanews.com/2013/05/blog-post_7.html . Από την άλλη πλευρά ο Μάγερ επιχειρεί να ακυρώσει με κομψό τρόπο το συνολικό έργο του Κανελλόπουλου αναφερόμενος απαξιωτικά στο «λεγόμενο Ιστορικό Αρχείο Κανελλόπουλου». Ένα άλλο τυχαίο σημείο «κομψής παρέμβασης» του Μάγερ εντοπίζεται στον υποτιτλισμό του χάρτη με τα αρχηγεία των ανταρτών στην Πελοπόννησο, με εστίαση της εικόνας στην περιοχή ευθύνης του Μίχου: «Η περιοχή δράσης για την επιχείρηση «Καλάβρυτα», με αναφορά στα υποτιθέμενα κεντρικά αρχηγεία των ανταρτών…» (Μάγερ, ό.π, 320). (Η υπογράμμιση δική μας). Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης γίνεται τώρα το ζητούμενο, περισσότερο από ποτέ άλλοτε..
    Ταυτόχρονα όμως, με βάση τη μεταφραστική εμπειρία, και λόγω των λεπτών επιλογών και χειρισμών της γλώσσας κατά τη μετάφραση, τίθεται ένα νέο ζήτημα προς έρευνα, κατά πόσον το πρωτότυπο κείμενο υπέστη στοχευμένες αλλοιώσεις κατά τη μετάφραση.
    [27] Η Δημοτική Βιβλιοθήκη της Βέροιας με τη διεθνή βράβευσή της ας αποτελεί παράδειγμα.
    [28] Σύμφωνα με το Ν. 3218/04 και το Π.Δ. 31/05 η 27η Ιανουαρίου ορίστηκε και ως Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος, με την οποία τιμάται ο Ελληνικός Εβραϊσμός. Επίσης η 2 Αυγούστου είναι η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά. Σημειωτέον επίσης ότι, ενώ για την πρωτεύουσα, με τον εορτασμό της ημέρας της απελευθέρωσής της υπάρχει πλέον η δυνατότητα μιας πανοραμικής ανασκόπησης της ιστορίας της και των δεινών της, δεν υπάρχει μέχρι τώρα τέτοιο βήμα για τη μαρτυρική ελληνική Περιφέρεια.
    [29] Γίνεται πλέον αντιληπτό ότι η διεκδίκηση των αποζημιώσεων για τις πάσης φύσεως γερμανικές Οφειλές δεν είναι θέμα ηθικό, αλλά «πρωτίστως ηθικό».

    http://www.kalavrytanews.com/2016/12/blog-post_403.html

  18. ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ
    ΜΑΖΙΚΗΣ ΒΙΑΣ
    ———————————————————————–

    Αδιάκριτη βία θα συναντήσουμε μόνο στη διάρκεια της Κατοχής από τα γερμανικά στρατεύματα, στις περιπτώσεις των μαζικών αντιποίνων όπου οι Γερμανοί σκοτώνουν όλον τον άρρενα πληθυσμό και σπανιότερα γυναίκες και παιδιά. Όπως και στο ανατολικό μέτωπο, η Βέρμαχτ επειδή δεν είχε επαρκείς δυνάμεις για την αστυνόμευση και έλεγχο των περιοχών όπου δρούσαν αντάρτες, επέλεξε την τακτική των μεγάλων εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, οι οποίες ήταν αιματηρότατες και δεν έκαναν διάκριση μεταξύ ανταρτών και αμάχων. Ο ιδεολογικός παράγοντας διευκόλυνε τη διενέργεια μαζικών αιματηρών αντιποίνων. Η γερμανική ζωή παρέμενε ανώτερη από αυτή των «χασομέρηδων, των λαθρεμπόρων και των διαφθορέων», όπως πίστευε για τους Έλληνες οι Γερμανοί. Η φυλετική θεώρηση του κόσμου ήταν αυτή που μετέτρεπε τον αντίπαλο σε «συμμορίτικη πανούκλα» και τον άμαχο πληθυσμό σε «ελληνικό βρομολαό». Μέσα από μια τέτοια φυλετική θεώρηση του κόσμου, η εξόντωση του άμαχου πληθυσμού δεν ήταν μόνο δυνατή αλλά και επιτρεπτή. Η ναζιστική ιδεολογία μαζί με το συνδυασμό της έλλειψης επαρκών δυνάμεων, του εκτεταμένου εδάφους που έπρεπε να καλύψουν, της έλλειψης μεταφορικών μέσων, της ανάπτυξης αντάρτικης δραστηριότητας και, τέλος, η πίεση της διοίκησης για αποτελεσματική δράση (να αναφέρουν καθημερινά πόσους αντάρτες σκότωσαν, πόσα όπλα ανακάλυψαν, τι πληροφορίες έχουν) οδήγησαν τη Βέρμαχτ σε μια όλο και πιο αιματηρή δράση.[16]

    [16] Ben Shepherd, War in the Wild East. The German Army and Soviet Partisans, Καίμπριτζ, Harvard UP, 2004, σελ. 98, 121—122.

    https://greekcivilwar.wordpress.com/2017/07/05/gcw-1392/

  19. 16 Αυγούστου 1943: Η σφαγή του Κομμένου της Άρτας

    Μιχάλης Στούκας27/08/2017

    Η διαμάχη ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ για την τροφοδοσία τους από το Κομμένο – Το μοιραίο «ατύχημα» των Γερμανών – Το ολοκαύτωμα του Κομμένου – Ο ματωμένος γάμος – Το πλιάτσικο και η απάνθρωπη συμπεριφορά των Ναζί – Οι 317 νεκροί – Τι απέγιναν οι υπεύθυνοι της θηριωδίας;

    Μια από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων στην ιστορία της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα, διαπράχθηκε στις 16 Αυγούστου 1943 στο χωριό Κομμένο του νομού Άρτας. Οι ναζί σκότωσαν 317 άμαχους, ανάμεσά τους γυναίκες, μικρά παιδιά, ακόμα και βρέφη.
    Και, όπως συνήθως, κανείς δεν τιμωρήθηκε για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στο μαρτυρικό χωριό.

    Θα δούμε πώς διαδραματίστηκαν τα γεγονότα, στηριζόμενοι, κυρίως στο βιβλίο «Η Φρίκη του Κομμένου» του Herman Frank Meyer ο οποίος βραβεύτηκε από την Κοινότητα του Κομμένου για το έργο και την έρευνά του, αλλά και σε αναφορές αυτόπτων μαρτύρων, κυρίως του Στέφανου Παππά, συγγραφέα του βιβλίου «Η Σφαγή του Κομμένου» (1996).
    Το χωριό Κομμένο

    Το Κομμένο Άρτας βρίσκεται στην αριστερή όχθη του ποταμού Άραχθου, κοντά στον Αμβρακικό κόλπο. Αποτελεί (από το 2010), ιστορική έδρα του Δήμου Νικολάου Σκουφά. Οι κάτοικοί του ασχολούνται με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την αλιεία. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, είχε 626 κατοίκους. Κατά την απογραφή του 1940, ο πληθυσμός του ήταν 776 άτομα.

    11 Αυγούστου 1943 – Η αρχή της τραγωδίας

    Το μεσημέρι της 11ης Αυγούστου 1943, έφτασαν στο Κομμένο 2 αποστολές ανταρτών (μία του ΕΔΕΣ και μία του ΕΛΑΣ) για να συζητήσουν με τους κατοίκους τις μελλοντικές συνεισφορές τους.

    «Ήρθαν σαν τους κλέφτες, μας εκβίασαν, τονίζοντας ότι δεν θα υπάρξουν διαπραγματεύσεις» (Αλέξανδρος Μάλλιος, κάτοικος του Κομμένου, επιζών της σφαγής, συνέντευξη, Μάιος 1997).
    Στο Κομμένο, έκανε ως τότε «κουμάντο» ο ΕΔΕΣ.

    Οι κάτοικοι του χωριού τροφοδοτούσαν τους αντάρτες με 400 οκάδες όσπρια και σιτηρά (1 οκά ισοδυναμούσε με 1.282 γραμμάρια).

    Οι Ελασίτες που εμφανίστηκαν στις 11 Αυγούστου ζήτησαν να τους παρέχονται 7.000 οκάδες τρόφιμα. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ανταρτών και των κατοίκων του χωριού, μπροστά από μια ταβέρνα, γινόταν όλο και πιο θορυβώδεις.

    Ένας Ελασίτης είχε σκαρφαλώσει στον μεγάλο πλάτανο της πλατείας του χωριού ενώ ένας άλλος είχε ακουμπήσει ένα οπλοπολυβόλο στον τοίχο της ταβέρνας. Ο ιδιοκτήτης της, έβαλε ένα τσουκάλι στη φωτιά προσπαθώντας να κατευνάσει τα πνεύματα.

    Ξαφνικά, ένα ανοιχτό γερμανικό στρατιωτικό όχημα εμφανίστηκε στην πλατεία του χωριού. Ο οδηγός του πανικοβλήθηκε από τη θέα του οπλοπολυβόλου και έχασε τον έλεγχό του. Άλλοι δύο Γερμανοί επέβαιναν στο όχημα. Πριν κατακαθίσει η σκόνη που σήκωσε το όχημα οι κάτοικοι του χωριού και οι αντάρτες διαλύθηκαν. Ορισμένες θαρραλέες γυναίκες πρόλαβαν και έκρυψαν τα όπλα στα χόρτα πίσω από την ταβέρνα. Ο Ελασίτης χειριστής του οπλοπολυβόλου επιχείρησε να σκοτώσει τους τρεις Γερμανούς που επέβαιναν στο ανοιχτό «Φόλκσβαγκεν». Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε. Μάλιστα, οι κάτοικοι του χωριού βοήθησαν τους Γερμανούς να βγάλουν το αμάξι από το χαντάκι και να επιστρέψουν στο στρατόπεδό τους (στις όχθες του ποταμού Λούρου).

    Στο γερμανικό όχημα, επέβαιναν ο συνταγματάρχης Γιόζεφ Ζάλμινγκερ, ένας υπασπιστής του και ο οδηγός, υποδεκανέας Άντον Μπάντερ.

    Ο Ζάλμινγκερ είχε τραυματιστεί συνολικά 14 φορές σε διάφορες μάχες! «Αυτό που τον χαρακτήριζε δεν ήταν μόνο θάρρος και ηγετικές ικανότητες αλλά και υπέρμετρη φιλοδοξία για άνοδο και περισσότερες διακρίσεις» (Έριχ Σίντλερ, συμπολεμιστής του Ζάλμινγκερ, συνέντευξη, 1998).

    Γιόζεφ Ζάλμινγκερ

    Αρκετοί κάτοικοι του Κομμένου, προβλέποντας ότι αυτό το γεγονός θα είχε οδυνηρές επιπτώσεις, εγκατέλειψαν το χωριό και κρύφτηκαν στη βαλτώδη περιοχή του Άραχθου. Παράλληλα, μια αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τον πρόεδρο του χωριού Λάμπρο Ζορμπά, τον ιερέα Λάμπρο Σταμάτη και τον καθηγητή Στέφανο Παππά, πήγαν στην Άρτα για να εξηγήσουν στο ιταλικό αρχηγείο το συμβάν με τους Γερμανούς και το οπλοπολυβόλο. Ανέφεραν ότι οι αντάρτες όχι απλά δεν είχαν προσκληθεί από αυτούς αλλά ότι το χωριό υπέφερε από τις απαιτήσεις τους.

    Κανείς απ’ όσους μετείχαν στη συνάντηση με τους προεστούς του Κομμένου δεν καταγόταν απ’ το χωριό, όλοι ήταν «ξένοι» και ανήκαν είτε στον ΕΛΑΣ είτε στον ΕΔΕΣ. Συνεπώς, δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να τιμωρηθούν οι κάτοικοι του Κομμένου εξαιτίας της συμπεριφοράς των ανταρτών.

    Στις 13 Αυγούστου 1943, η αντιπροσωπεία επέστρεψε στο Κομμένο, φέρνοντας ευχάριστα νέα. Η ιταλική διοίκηση τους διαβεβαίωσε ότι δεν υπήρχε κανένας φόβος για πιθανή αντεκδίκηση ή σκληρά αντίποινα και ότι δεν ευθυνόταν κάποιος απ’ το χωριό για την παρουσία των ανταρτών και του οπλοπολυβόλου στο Κομμένο.
    Ο σχεδιασμός της σφαγής

    Δυστυχώς όμως για τους κατοίκους του μαρτυρικού Κομμένου, οι Γερμανοί είχαν τελείως διαφορετική άποψη απ’ τους συμμάχους τους (ως τότε…) Ιταλούς. Το 98ο Σύνταγμα, υπό τη διοίκηση του συνταγματάρχη Γιόζεφ Ζάλμινγκερ, αποτελούνταν από τρία τάγματα. Το τρίτο βρισκόταν υπό τις διαταγές του 30χρονου ταγματάρχη Ράινχολντ Κλέμπε. Ο 12ος λόχος αποτελούνταν από 120 άνδρες και διοικητής του ήταν ο 29χρονος υπολοχαγός Βίλι Ρέζερ.

    Ράινχολντ Κλέμπε

    Οι άνδρες του Συντάγματος ήταν στην πλειοψηφία τους μπαρουτοκαπνισμένοι, είχαν πολεμήσει στη Ρωσία και προέρχονταν από το Μαυροβούνιο όπου είχαν σκοτώσει «περίπου 10.000 κομμουνιστές ή λήσταρχους» (κατά τη ναζιστική ορολογία).

    Είχαν στρατοπεδεύσει, όπως είπαμε, στις όχθες του Λούρου, στην περιοχή μεταξύ Ιωαννίνων και Άρτας. Πήραν μέρος σε διάφορες «εκκαθαριστικές επιχειρήσεις» (δολοφονίες και σφαγές αμάχων στην πλειοψηφία τους δηλαδή), στη μαρτυρική και αδούλωτη Ήπειρο, από τις αρχές Ιουλίου ως τα μέσα Αυγούστου. Όμως τα αποτελέσματα των επιχειρήσεων αυτών δεν ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητικά για τους αδίστακτους ναζί…

    Η αναφορά της 12ης Αυγούστου, για την περιπέτεια του Ζάλμινγκερ στο Κομμένο, ήταν καταδικαστική για το χωριό (αν και έβριθε ανακριβειών…).

    «Προσωπική αναγνωριστική επιχείρηση διαπίστωσε ότι το Κομμένο (12 χλμ. Ν-ΝΑ της Άρτας) βρίσκεται στα χέρια συμμοριτών, 25-30 άνδρες με στολές ερήμου. Προς το παρόν δεν έχουν σχεδιαστεί αντίποινα» (12.8.43. ΟΑ-ΣΤ Φράιμπουργκ: RH 28-1/ 102).

    Όμως, στις 14 Αυγούστου 1943, η ηγεσία της μεραρχίας αποφάσισε και: «η ομάδα Ζάλμινγκερ έλαβε διαταγή να προετοιμάσει αιφνιδιαστική επιχείρηση κατά της διαπιστωμένης συμμορίας στο Κομμένο» (ΟΑ-ΣΤ Φράιμπουργκ: RH 28-1/ 99 σελ. 88).

    Ο, τότε δεκανέας, Άλμπερτ Τσάντερ, που όπως θα δούμε παρακάτω έπαιξε σημαντικό ρόλο στη σφαγή, μιλώντας στον H.F. Mayer τη δεκαετία του 1990 είπε: «Ολόκληρος ο λόχος (12/98) μας, έπρεπε πρώτα να συγκεντρωθεί στο στρατόπεδο και μετά ο διοικητής του λόχου, Βίλι Ρέζερ, μας εξήγησε τους λόγους για την επιχείρηση εκδίκησης της επόμενης ημέρας. Μέσα στο χωριό δέχτηκε ο διοικητής του συντάγματός μας εχθρικά πυρά και γι’ αυτό έπρεπε να τιμωρηθεί το χωριό. Ο Ζάλμινγκερ το είπε (κατάπτυστο ψέμα όπως προκύπτει απ’ όσα αναφέραμε…). Το χωριό στο οποίο θα γινόταν η επιχείρηση βρισκόταν στα χέρια των ανταρτών. Ναι, και μετά μας είπαν ότι έπρεπε να καταστρέψουμε τα πάντα, επειδή οι Εγγλέζοι είχαν μόλις βομβαρδίσει την Κολωνία και αναρίθμητα γυναικόπαιδα είχαν βρει τον θάνατο κατά τον βομβαρδισμό» (χωρίς σχόλια…).

    Ο Σίγκμουντ Κραν, που ανήκε τότε στο προσωπικό κουζίνας, ανέφερε: «Το πρωί έπρεπε να δώσω καφέ στους στρατιώτες που ήταν έτοιμοι για την πορεία. Τότε, είχε ακουστεί ότι έψαχναν εθελοντές για κάποια ειδική αποστολή. Παρουσιάστηκαν όμως εθελοντικά μόνο 12 με 15 άτομα κι έτσι ακυρώθηκε η πρώτη διαταγή και ύστερα από απόφαση του διοικητή του λόχου έπρεπε να προετοιμαστεί ολόκληρος ο 12ος λόχος του 98ου συντάγματος για την επικείμενη πορεία».
    Προφανώς, οι ελάχιστοι εθελοντές που παρουσιάστηκαν έκαναν τους Ζάλμινγκερ και Κλέμπε να δώσουν εντολή στον Ρέζερ να συμμετέχει με όλο του τον λόχο στην «επιχείρηση εκδίκησης».
    Οι φωτεινές εξαιρέσεις

    Υπήρξε όμως και κάποιος, η συνείδηση του οποίου δεν του επέτρεψε να πάρει μέρος σ’ αυτό το κακούργημα. Ήταν ο Μάρτιν Ίγκελ, αρχηγός διμοιρίας, ο οποίος το 1972, κατέθεσε: «(ο Ρέζερ) με τον οποίο είχα συχνά προβλήματα (…) με απέκλεισε συνειδητά από εκείνη την επιχείρηση εκδίκησης κατά του άμαχου πληθυσμού». Προφανώς ο Ρέζερ πίστευε ότι ο Ίγκελ δεν θα έδειχνε την απαιτούμενη βαρβαρότητα στην σχεδιαζόμενη επιχείρηση και προτίμησε να αφήσει τον, σημαντικό αυτό στρατιώτη, στο στρατόπεδο.

    Ένας ακόμα στρατιώτης του 12ου λόχου, ο τότε νοσοκόμος Γιοχάνες Έκερ, ανέφερε για τον Βίλι Ρέζερ: «Ήταν απάνθρωπος και αμείλικτος. Ήταν επίσης γνωστό ότι ο Ρέζερ ήταν 150% ναζιστής… Εγώ τον φώναζα πάντα «Νέρων του 12/98».

    Ο Έκερ, όπως θα δούμε, ήταν παρών στη σφαγή του Κομμένου, αλλά ως νοσοκόμος, δεν χρειάστηκε να κάνει τίποτα, καθώς κανείς από τους Γερμανούς δεν έπαθε ούτε γρατζουνιά.
    Ο ματωμένος γάμος…

    Τη μέρα της γιορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου του 1943, έγινε στο Κομμένο και ο γάμος της Αλεξάνδρας Μάλλιου που ο πατέρας της Θεόδωρος ήταν ένας από τους πλέον ευκατάστατους κατοίκους του χωριού, με τον Θεοχάρη Καρίνο, από τον γειτονικό Παχυκάλαμο.
    Η τελετή, ξεκίνησε στις 5 το απόγευμα. Ο ιερέας του Κομμένου Λάμπρος Σταμάτης, ήταν αυτός που τέλεσε τον γάμο. Στο χωριό, εκτός από ντόπιους, υπήρχαν και πολλοί συγγενείς του γαμπρού από τον Παχυκάλο.

    Ο ιερέας του Κομμένου Λάμπρος Σταμάτης

    Μια μικρή ορχήστρα, άρχισε να παίζει και οι καλεσμένοι διασκέδαζαν ως το πρωί της 16ης Αυγούστου. Ο Θεοχάρης με την Αλεξάνδρα, δεν μπόρεσαν να φύγουν για τον Παχυκάλαμο, όπως όριζε το έθιμο, αλλά κοιμήθηκαν στο σπίτι του Θεόδωρου Μάλλιου, 13 ετών τότε.
    Δυστυχώς, την ώρα που καλά καλά δεν είχε τελειώσει το γλέντι του γάμου και οι καλεσμένοι δεν είχαν φύγει (οι συγγενείς και οι φίλοι του γαμπρού από τον Παχυκάλο, έμειναν στο Κομμένο) στο γερμανικό στρατόπεδο ξεκινούσε η αντίστροφη μέτρηση για την «εκκαθαριστική επιχείρηση» της Άρτας. Δυστυχώς, όπως θα δούμε, ούτε τους δυο νεόνυμφους δεν σεβάστηκαν οι ναζιστές…

    Η οικογένεια του Θεόδωρου Μάλλιου

    Η σφαγή (η φρίκη) του Κομμένου – Αγριότητες που δεν μπορεί να τις συλλάβει ανθρώπινος νους
    Στο γερμανικό στρατόπεδο, το προσκλητήριο της 16ης Αυγούστου σήμανε στις 5 το πρωί. Οι 120 άνδρες του λόχου 12/98, εμφανίστηκαν εξοπλισμένοι με οβιδοβόλα, οπλοπολυβόλα, πολυβόλα και καραμπίνες τύπου 98 Κ.

    Στα φορτηγά, επιβιβάστηκαν ακόμα και μουλάρια για την μεταφορά των πυρομαχικών στο χωριό. Ο ταγματάρχης Ράινχολντ Κλέμπε, αν και υπέφερε εκείνο το πρωί από το στομάχι του, έδωσε το παρών στο προσκλητήριο και ακολούθησε τη μονάδα, που 1,5 ώρα περίπου αργότερα, έφτασε στο Κομμένο.

    Το χωριό περικυκλώθηκε από τρεις πλευρές. Στα δυτικά, όπου βρισκόταν ο Άραχθος, δεν τοποθετήθηκαν στρατιώτες. Τους στρατιώτες που θα φύλαγαν τον «εξωτερικό κλοιό», διάλεξαν ο υπολοχαγός Βίλι Ρέζερ και ο διμοιρίτης, ανθυπολοχαγός Χέλμουτ Ντόνατ. Ο Ρέζερ έδωσε ξεκάθαρη εντολή. «Κανείς δεν πρέπει να επιζήσει, όλοι στο χωριό πρέπει να εκτελεστούν» (Όσκαρ Γκρούντμαν, Κουρτ Ντρέερ, Ρόμπερτ Φάιστνερ κ.ά., άνδρες του λόχου που πραγματοποίησε την επιχείρηση στο Κομμένο.) Οι στρατιώτες του «εξωτερικού κλοιού», είχαν πάρει εντολή να πυροβολούν όποιον επιχειρούσε να ξεφύγει.

    Σε λίγο, η τρίτη ομάδα των Γερμανών, έριξε τις πρώτες οβίδες στο χωριό. Πυρά από τα όπλα και τα πολυβόλα, διέκοψαν τον ύπνο των κατοίκων. Κάποιοι μόλις είχαν κοιμηθεί, κάποιοι άλλοι ήταν ακόμα ξυπνητοί. Ανάμεσά τους ο ιερέας Λάμπρος Σταμάτης που πήγαινε στην εκκλησία.

    Μόλις είδε τον Ρέζερ, με τον σταυρό στο χέρι κι ένα Ευαγγέλιο προσπάθησε να τον μεταπείσει. Μια σφαίρα από το όπλο του Βίλι Ρέζερ, έκοψε το νήμα της ζωής του ιερέα.
    Το αιματοβαμμένο Ευαγγέλιο, εκτίθεται σήμερα ως ιερό κειμήλιο στην εκκλησία του Κομμένου.

    «Στο χωριό δεν υπήρξε η παραμικρή αντίσταση, ούτε καν ένας πυροβολισμός και από την δική μας πλευρά, δεν υπήρξε ούτε ένας τραυματίας» (Κουρτ Ντρέερ, δεκανέας του 12/98 τότε).
    Σιγά σιγά, η μονάδα άρχισε να μπαίνει στο χωριό.

    Διμοιρίτες και κατώτεροι αξιωματικοί είχαν στη διάθεσή τους οπλοπολυβόλα. Οι απλοί στρατιώτες είχαν μόνο καραμπίνες και χειροβομβίδες. «Πρώτα ρίχνονταν χειροβομβίδες και οπλοπολυβόλα από τις πόρτες. Πολλά πτώματα κάηκαν μέσα στα σπίτια και η μυρωδιά ήταν αφόρητη (Γιοχάνες Ραλ, άνδρας του 12/98 τότε).
    Και όταν κάποιοι έβγαιναν ζωντανοί, οι Γερμανοί έπρεπε να ξαναγεμίσουν τα όπλα τους για να μπορέσουν να τους πυροβολήσουν ξανά.

    Ο νοσοκόμος Έκερ, στον οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω, καθόταν μέσα σ’ ένα φορτηγό χωρίς να κάνει τίποτα, καθώς κανένας από τους Γερμανούς δεν έπαθε τίποτα απολύτως.
    Δίπλα του, ο ταγματάρχης Ράινχολντ Κλέμπε. Ο Έκερ, θυμάται χαρακτηριστικά:
    «Όταν άρχισαν οι πυροβολισμοί άκουσα στην είσοδο του χωριού να φωνάζουν ο ένας στον άλλον: Πυροβόλησε εσύ! Εγώ δεν μπορώ! Εσύ κουβαλάς πολυβόλο και είναι πιο εύκολο, εγώ είμαι αναγκασμένος να σημαδεύω».

    Στα πρώτα σπίτια του χωριού, οι Γερμανοί εξόντωσαν όλα τα μέλη 20 οικογενειών, ανάμεσά τους την οικογένεια του προέδρου Λάμπρου Ζορμπά.
    Τυχεροί ήταν όσοι έμεναν κοντά στον Άραχθο. Όποιοι ήξεραν κολύμπι, γλίτωσαν περνώντας στην απέναντι όχθη του ποταμού. Άλλοι, ανάμεσά τους γυναικόπαιδα, που δεν γνώριζαν κολύμπι, έφτασαν στον Άραχθο και προσπάθησαν να περάσουν στην απέναντι όχθη με πλοιάρια, βάρκες μήκους 5 μέτρων και πλάτους ενός.

    Δύο δρομολόγια πραγματοποιήθηκαν χωρίς προβλήματα. Δυστυχώς στο τρίτο, η βάρκα δεν άντεξε το βάρος 17 ατόμων κα βούλιαξε. Μόνο δύο παιδιά 14 και 16 ετών έφτασαν στην απέναντι όχθη του ποταμού. Σκορπίζοντας τον τρόμο και τον θάνατο, οι Γερμανοί έφτασαν στη δεύτερη πλατεία του χωριού, όπου είχε γιορτάσει η οικογένεια Μάλλιου τους γάμους της Αλεξάνδρας με τον Θεοχάρη.

    Αρκετοί καλεσμένοι και οι μουσικοί δεν είχαν πάει ακόμα για ύπνο. Με την εμφάνιση των Γερμανών και τη ρίψη χειροβομβίδων, άλλοι έτρεχαν έντρομοι να κρυφτούν κι άλλοι έβγαιναν πανικόβλητοι από τα σπίτια για να δουν τι συμβαίνει. Άλλοι σκοτώθηκαν επιτόπου, όπως ο Θεόδωρος Μάλλιος, η σύζυγός του Βασιλική και 4 από τα 7 παιδιά τους: Σπυρίδων 24 ετών, Αύρα 16, Αμαλία 18 και Ανδριάνα 7 ετών. Άλλοι κάηκαν ζωντανοί μέσα στα σπίτια. 19 άτομα, ανάμεσά τους ο γαμπρός, η νύφη, 3-4 μικρά παιδιά και αρκετές γυναίκες συγκεντρώθηκαν στη μικρή πλατεία. Ο Άλμπερτ Τσάντερ έστησε το πολυβόλο 10-15 μέτρα μακριά τους. Ο Βίλι Ρέζερ ή ο 25χρονος ομαδάρχης Χέλμουτ Ντόνατ έδωσε εντολή στον Τσάντερ να αρχίσει να πυρ, απειλώντας τον με στρατοδικείο. Σε ελάχιστο χρόνο και οι 19 ήταν νεκροί…

    Ο Χέλμουτ Ντόνατ, ένας ιδιαίτερα αντιπαθητικός αξιωματικός ανάμεσα στους στρατιώτες του, τραυματίστηκε στη διάρκεια του πολέμου και επικαλέστηκε «κενά μνήμη» για τη σφαγή στο Κομμένο. Τα «κενά» αυτά δεν τον εμπόδισαν να ασκήσει το επάγγελμα του δασκάλου στην Αυστρία, απ’ όπου καταγόταν και να συνταξιοδοτηθεί ως διευθυντής.

    Συνολικά, τουλάχιστον 317 ήταν οι νεκροί της γερμανικής «επιχείρησης» στο Κομμένο.
    Κάποιες ενέργειες των Ναζί στο Κομμένο δεν μπορεί να τις χωρέσει ανθρώπινος νους. Η διαστροφή ορισμένων ξεπέρασε και την πιο αρρωστημένη φαντασία…
    Η Θεοδώρα, σύζυγος του Βασίλειου Σκουραβέλη, παρά τις αγωνιώδεις εκκλήσεις της, πρώτα βιάστηκε από ένα Γερμανό στρατιώτη και έπειτα εκτελέστηκε, από τον ίδιο, με μια σφαίρα στο κεφάλι.
    Ο δεύτερος ιερέας του χωριού Ζώης Παππάς βρέθηκε σκοτωμένος με μαχαίρι και βγαλμένα τα μάτια…

    Τα ηλικίας 7 μηνών βρέφη των Ευστάθιου και Χρήστου Κολιοκώτση βρέθηκαν νεκρά με φρικτά εγκαύματα στο πρόσωπο γύρω από το στόμα τους. Πιθανότερη εκδοχή; Οι Γερμανοί τους έβαλαν στο στόμα βαμβάκι ποτισμένο με βενζίνη, που μετά το άναψαν.
    Η Παναγιώτα Τσιμπούκη, 21 ετών τότε και έγκυος, βρέθηκε νεκρή με την κοιλιά ξεσκισμένη κάτω από τον πλάτανο στην πλατεία του χωριού. Οι «σαδιστές δολοφόνοι», όπως γράφει ο Χ.Φ. Μάγερ, «είχαν τοποθετήσει το έμβρυο στην αγκαλιά της».

    Ο Άλμπερτ Σένγκερ που βρισκόταν σ’ ένα σημείο μαζί με 5 ακόμα στρατιώτες ήταν ανάμεσα σ’ αυτούς που πυροβόλησαν 5 άνδρες και 5 γυναίκες που προσπαθούσαν απεγνωσμένα να ξεφύγουν. Όπως παραδέχτηκε ο ίδιος: «Είδα αργότερα τα πτώματα των εκτελεσθέντων να κείτονται στο χώμα. Ήταν όλοι νεκροί, δεν χωράει καμία αμφιβολία». Ο ίδιος στην κατάθεση του (KY, 508 AR 1462/68, σελ. 164) αναφέρει μεταξύ άλλων: «Κάτι που με έκανε σχεδόν να αηδιάσω ήταν ότι ορισμένοι από τους στρατιώτες του 12ου λόχου έπρατταν αισχρότητες εις βάρος των πτωμάτων.

    Ήμουν αυτόπτης μάρτυρας, όταν κάποιοι στρατιώτες έχωσαν μπουκάλια μπύρας στα γεννητικά όργανα γυναικείων πτωμάτων. Νομίζω ότι είδα και πτώματα με βγαλμένα μάτια…».
    Το φρικιαστικό τέλος της 21χρονης εγκύου, επιβεβαιώνει και ο επιζών της σφαγής Δημήτριος Αποστόλου: «Ναι, πράγματι, τη γυναίκα με το νεκρό έμβρυο στην αγκαλιά την είδα. Βρισκόταν εδώ κάτω απ’ τον πλάτανο».

    Μετά τη σφαγή – Οι Ερινύες που για κάποιους δεν εμφανίστηκαν ποτέ…
    Ανάμεσα στους αδίστακτους δολοφόνους, υπήρξαν και κάποιοι που έδειξαν μια στοιχειώδη ανθρωπιά προς τους άμαχους, αθώους του Κομμένου.
    Κάποιοι στρατιώτες πυροβολούσαν απλώς μπροστά στα πόδια των κατοίκων και τους φώναζαν να τρέξουν να κρυφτούν. Ο Κουρτ Ντρέερ ανέφερε χαρακτηριστικά:
    «Θυμάμαι ακόμη ακριβώς ότι προσπάθησα να σώσω τέσσερα μικρά παιδάκια περίπου τριών μέχρι πέντε ετών. Τα έκρυψα κάτω από μια κουβέρτα. Δεν ξέρω όμως αν τα παιδάκια τελικά ανακαλύφθηκαν αργότερα και πυροβολήθηκαν».

    Η σύζυγος του Ευστάθιου Μαγγιώρου παρακάλεσε με δάκρυα στα μάτια ένα Γερμανό στρατιώτη που ετοιμαζόταν να την εκτελέσει, να τη λυπηθεί. Εκείνος λύγισε και την άφησε να φύγει, λέγοντάς της να κρυφτεί πίσω απ’ το σπίτι.
    Η Ισμήνη Σπυροκώστα γλίτωσε καθώς κρύφτηκε, όπως είπε, πίσω από ένα τειχίο και έμεινε ακίνητη. Ιταλοί όμως δεν πήραν μέρος στην επιχείρηση. Πιθανότατα ήταν κάποιος Γερμανός που συγκινήθηκε και τη βοήθησε να σωθεί.

    Γύρω στις 11 το πρωί, όλα στο Κομμένο είχαν τελειώσει…
    Ένας Γερμανός στρατιώτης, αφού έβαλε φωτιά στο σπίτι του Χρήστου Μπίτση, ο οποίος γλίτωσε από τη σφαγή, αφού όμως ακρωτηριάστηκαν τα δύο του πόδια και έχασε τα υπόλοιπα εννιά μέλη της οικογένειάς του, σκαρφάλωσε σε μια πορτοκαλιά και άρχισε να κόβει φρέσκους καρπούς!

    Όλος ο λόχος συγκεντρώθηκε κάτω απ’ τις πορτοκαλιές στην είσοδο του χωριού και κάτω απ’ τη μουριά στο σπίτι του προέδρου Λάμπρου Ζορμπά. Οι αξιωματικοί έδωσαν άδεια στους στρατιώτες να πάρουν μαζί τους λαφυραγωγημένα αντικείμενα. «Μόνο οι αξιωματικοί φόρτωσαν στα φορτηγά κλεμμένα χαλιά και άλλα πολύτιμα αντικείμενα…» (ΚΥ, 508 AR 1462/1462/68).

    Επίσης: «Είδα με τα μάτια μου στρατιώτες οι οποίοι γελούσαν κι έκαναν αστεία εις βάρος των πτωμάτων» (Άλμπερτ Ζένγκερ).

    Ο νοσοκόμος Γιοχάνες Έκερ θυμάται κάποιον επιλοχία που μετά το τέλος της «επιχείρησης» πέταξε το καπέλο του στα πόδια του υπολοχαγού Βίλι Ρέζερ, λέγοντάς του: «Κύριε υπολοχαγέ, λάβετε υπόψη σας ότι αυτή ήταν η τελευταία φόρα που συμμετείχα σε κάτι τέτοιο. Ήταν ένα κακούργημα χωρίς προηγούμενο και πιστεύω ότι δεν είχε καμία σχέση με πολεμική τακτική».
    Ο Άλμπερτ Ζένγκερ προσθέτει: «Μετά το τέλος της επιχείρησης οργανώθηκε στο στρατόπεδο ένα φαγοπότι από τα τρόφιμα και το κρασί που είχαν αρπαχτεί από το χωριό. Ήπιαν όλο το κρασί και ορισμένοι είχαν μεθύσει. Όμως -και αυτό θα ήθελα να το τονίσω- η πλειοψηφία δεν είχε την παραμικρή διάθεση να διασκεδάσει».

    Από τους 317 νεκρούς, 172 ήταν γυναίκες και 145 άντρες. 97 νεκροί ήταν μικρότεροι των 15 ετών και 14 μεγαλύτεροι των 65.

    Παράλληλα, σύμφωνα με τον Στέφανο Παππά, οι Γερμανοί άρπαξαν 388 βόδια και αγελάδες, 600 γιδοπρόβατα και 64 άλογα!

    Στα πουλερικά είχαν τη συνδρομή των Ιταλών, οι οποίοι στις 17 Αυγούστου πήγαν στο Κομμένο για να θάψουν τους νεκρούς (πιθανότατα μετά από εντολές των Ζάλμινγκερ και Κλέμπε που προσπαθούσαν να κρύψουν τα εγκλήματά τους…).
    Τι απέγιναν οι βασικοί υπεύθυνοι της σφαγής;

    Ο συνταγματάρχης Ζάλμινγκερ που με τη ψεύτικη αναφορά του έγινε αφορμή για τη σφαγή του Κομμένου, σκοτώθηκε μια μέρα πριν φύγει από την Ελλάδα, στην περιοχή του Λούρου όταν το αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε έπεσε σε κορμό που είχαν στήσει στον δρόμο οι αντάρτες του ΕΔΕΣ.

    «Το κεφάλι του… δεν είχε αποκοπεί εντελώς, αλλά κρεμόταν ακόμη στο σώμα από ένα μόνο κομμάτι κρέας στο πίσω μέρος του λαιμού».

    (Ένορκη κατάθεση του Άντον Στανγκλ στις 26/1/1972)
    Ο υπολοχαγός Λούντβιχ Βίλιμπαλντ Ρέζερ σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια αεροπορικού βομβαρδισμού στο Φράιμπουργκ στις 27 Νοεμβρίου 1944.

    Ο ταγματάρχης Κλέμπε, από το 1946 ως το 1950, σπούδασε στο Μόναχο κτηνιατρική και έγινε διδάκτορας. Μετά το 1950, συμμετείχε στην ανασύσταση του γερμανικού στρατού, οργανώνοντας το 114ο τάγμα ορεινών καταδρομών στο Μίτενβαλντ. Το 1969, πήγε στην Αργεντινή, καθώς συνταξιοδοτήθηκε, ενώ το 1973-1974, πήγε στην Κίνα και την Ταϊβάν για να εκπαιδεύσει Κινέζους στρατιώτες στην τακτική των ορεινών καταδρομών. Πέθανε το 1992 σε ηλικία 79 ετών.

    Η «δίκη» για τη σφαγή του Κομμένου

    Στις 3 Δεκεμβρίου 1945, κατέθεσε σχετικά με την υπόθεση Κομμένο ο Ευστάθιος Νησιώτης καταγγέλλοντας ως υπεύθυνο τον στρατηγό φον Στέτνερ, διοικητή της μεραρχίας Εντελβάις, στην οποία ανήκε ο λόχος 12/98. Στις 12 Δεκεμβρίου 1945 και στις 9 Μαρτίου 1946, κατέθεσε ο καθηγητής Στέφανος Παππάς για τη σφαγή.

    Το 1965 (θαυμάστε ταχύτητα…) το ελληνικό ΥΠΕΞ παρέδωσε τις καταθέσεις των Παππά-Νησιώτη στην πρεσβεία της, τότε, Δυτικής Γερμανίας στην Αθήνα. Το 1968, ξεκίνησε μια «δίκη-παρωδία» υπό τη διεύθυνση του πρωτοδικείου Ι του Μονάχου.

    Από τους μάρτυρες που κατέθεσαν, προέκυψε ότι «ο χαρακτηρισμός σφαγή δεν είναι επ’ ουδενί λόγω υπερβολή».
    Ο μοναδικός επιζώ από τους τρεις βασικούς υπεύθυνους της σφαγής, ο Κλέμπε, κατέθεσε το 1968.
    Το πόρισμα της εισαγγελικής έρευνας: «Οι έρευνες έκαναν φανερό ότι ο κατηγορούμενος δρ Κλέμπε μπήκε στο χωριό μόνο μετά την ολοκλήρωση της επιχείρησης». Μάλιστα, ο εισαγγελέας επαίνεσε (!) τον Κλέμπε, γιατί επέπληξε έντονα τον διοικητή του λόχου (τον νεκρό Βίλι Ρέζερ), μετά από όσα είδε! Έτσι… «με βάση τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να διακοπούν οι έρευνες κατά του κατηγορούμενου δρ Κλέμπε ελλείψει αποδείξεων».
    Ο Άλμπερτ Τσάντερ, ο δεινός πυροβολητής που θέρισε τουλάχιστο 19 άτομα στο Κομμένο, ανάμεσά τους και τους νεόνυμφους Θεοχάρη και Αλεξάνδρα, θεωρήθηκε «ότι εξαναγκάστηκε με τη βία να πράξει κατά τον τρόπο αυτό».
    Επίλογος

    Θα κλείσουμε το άρθρο αυτό, με όσα γράφει ο καθηγητής Αθανάσιος Γκότοβος στο βιβλίο του «Τσαμουριά»:

    «Χαρακτηριστικές για τον συνδυασμό φίλτρου, λιτότητας και ψεύδους είναι οι επίσημες αναφορές των γερμανικών υπηρεσιών της εποχής για δύο από τα χειρότερα εγκλήματα πολέμου στην κατεχόμενη Ελλάδα, τη σφαγή στο Κομμένο και τη σφαγή στο Δίστομο. Και για τις δύο περιπτώσεις οι περιγραφές δεν ξεπερνούν τις δέκα γραμμές, εμφανίζουν τη σφαγή ως μάχη που έγινε μετά από επίθεση ένοπλων ανταρτών εναντίων των γερμανικών στρατευμάτων και παρουσιάζουν τους νεκρούς ως πεσόντες στη μάχη αντάρτες μαχητές».

    Τα περισσότερα στοιχεία του άρθρου και οι σπάνιες φωτογραφίες προέρχονται από το δυσεύρετο βιβλίο του Χ.Φ. Μάγερ, «Η Φρίκη του Κομμένου», εκδόσεις ΚΑΛΕΝΤΗΣ 1998, μετάφραση Γιάννης Μυλωνόπουλος.

    Χ.Φ. Μάγερ
    http://www.protothema.gr/stories/article/708391/16-augoustou-1943-i-sfagi-tou-kommenou-tis-artas/


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: