Μεταξύ Οκτωβριανής Επανάστασης και Ανατολικής Μεσογείου

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24/10/2014: Διάλεξη στο Σεμινάριο Ιστορίας της Κηφισιάς του Μάριου Ευρυβιάδη με θέμα «Η γεωστρατηγική σημασία της Μεσογείου και  της Μέσης Ανατολής μεταπολεμικά»

ΚΥΡΙΑΚΗ 26/10/2014: Αφιέρωμα 16 σελίδων για την Οκτωβριανή Επανάσταση στην «Κυρ. Ελευθεροτυπία»

7γ Σέρινταν

περισσότερα:


1) ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Με μια πολύ ενδιαφέρουσα εισήγηση του Μάριου Ευρυβιάδη με τίτλο ««Η γεωστρατηγική σημασία της Μεσογείου και  της Μέσης Ανατολής μεταπολεμικά»   συνεχίζεται το Σεμινάριο Σύγχρονης ιστορίας στην Κηφισιά την Παρασκευή 24 Οκτωρίου 6-8 μ.μ. («Έπαυλη Δροσίνη»-Βιβλιοθήκη Δήμου, Oδός Αγ. Θεοδώρων & Κυριακού).
https://kars1918.wordpress.com/2014/09/28/seminar-2014-2015/

Ο Μάριος Ευρυβιάδης είναι Επίκουρος Καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Διδάσκει διεθνείς σχέσεις και Εφαρμοσμένη Γεωπολιτική Ανάλυση στον Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του.

Η εισήγηση λαμβάνει ιδιαίτερη επικαιρότητα λόγω των ραγδαίων εξελίξεων στην  ανατολική λεκάνη της Μεσογείου με την προκλητική-ιμπεριαλιστική κίνηση της Τουρκίας να αμφισβητήσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου στην ΑΟΖ. Παράλληλα, ο χώρος της Μέσης Ανατολής βρίσκεται σε μια διαδικασία πλήρους γεωπολιτικής αναμόρφωσης  με την εμφάνιση ενός ακραίου τζιχαντιστικού ρεύματος που προσπαθεί να εκφράσει τις σουνιτικές πλειονότητες της περιοχής, με την εμφάνιση και  αναβάθμιση του κουρδικού εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος και την αντίσταση των παραδοσιακών συριακών δυνάμεων στην προσπάθεια ανατροπής του καθεστώτος του Άσαντ.
 
Θα ακολουθήσει συζήτηση.
 
2) ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 
 .
Χρήστος Κεφαλής, «Οκτωβριανή Επανάσταση: Διδάγματα και μαρτυρίες»
Βλάσης Αγτζίδης, «Οι Έλληνες στα επαναστατικά κινήματα της Ρωσίας»
13 KefalisΧαράλαμπος Βασιλειάδης, «Πολεμώντας ενάντια στους μπολσεβίκους» μαρτυρία
Ρόζα Λούξεμπουργκ, για τις συνέπειες της Συνθήκης Μπρεστ Λιτόφσκ
Μπέσι Μπίτι, «Η πτώση των Χειμερινών Ανακτόρων»
Άλμπερτ Ρις Ουίλιαμ, «Θάνατος ή έλεος στους Λευκούς»
Άρθρουρ Ράνσομ, «Συνομιλίες με τον Λένιν»
Ρέιμοντ Ρόμπινς (αφήγηση στον Ουίλιαμ Χαρντ) «Τα σχέδια του Τρότσκι για τη Σοβιετική Ρωσία’
Μόργκαν Φίλιπ Πράις, «Η οικονομική αναδιοργάνωση της Ρωσίας» 
Χένρι Νόελ Μπρεϊλσφορντ, «Η εκπαίδευση στη Ρωσία»
Κλερ Σέρινταν, «Εντυπώσεις από τη Ρωσία»
Ραλφ Άλμπερσον, «Η συμμαχική επέμβαση στη Bόρεια Ρωσία»
Ντιμίτρι Φεντότοφ, «Δημιουργώντας μαρξιστές»
Γιάννης Παρασκευόπουλος, «Επιμύθιον’ από έναν αυτόπτη μάρτυρα»
.
 21 Vlasis

1 comment so far

  1. [Αφιέρωμα στην Οκτωβριανή Επανάσταση] «Από τη Ρωσία σύρνει / πλατύς δρόμος για τη Σμύρνη»

    Η ελληνική συμμετοχή στην εκστρατεία της Αντάντ κατά του νεαρού σοβιετικού κράτους

    Του Φώτη Μπενλίσοϊ

    Υπάρχει η γενική πεποίθηση ότι ο αντιμιλιταρισμός είναι μέρος της δυτικής πολιτικής παράδοσης, συνεπώς υποτίθεται ότι δεν υπήρξε ποτέ τέτοια παράδοση στη Βαλκανική Χερσόνησο [1]. Ωστόσο, ο αντιμιλιταρισμός αποτελούσε μέρος της αριστερής πολιτικής κουλτούρας στα Βαλκάνια ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και την έναρξη του Μεγάλου Πολέμου. Οι σοσιαλιστές στη Βαλκανική Χερσόνησο ήταν ενήμεροι για την αντιμιλιταριστική ιδεολογία και στρατηγική πολύ πριν από τον Μεγάλο Πόλεμο. Έτσι, κατά τη διάρκεια του ιταλο-οθωμανικού πολέμου και των Βαλκανικών έγιναν κάποιες προσπάθειες για τη διακοπή των ένοπλων συγκρούσεων, μέσω της δημιουργίας ενός φιλειρηνικού κινήματος. Η Σοσιαλιστική Εργατική Ομοσπονδία της Θεσσαλονίκης, που αργότερα θα αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά του ΚΚΕ, έπαιξε ενεργό ρόλο στις πρωτοβουλίες αυτές. [2]

    Μετά τη Ρωσική Επανάσταση, η νεοϊδρυθείσα Τρίτη Διεθνής, με τον έντονα αντιπατριωτικό, αντιμιλιταριστικό και διεθνιστικό της λόγο, ασκούσε τεράστια επίδραση στους σοσιαλιστές και, το κυριότερο, στους ίδιους τους στρατιώτες. [3] Είναι ευρέως γνωστό ότι κατά την τελευταία περίοδο του Μεγάλου Πολέμου ξέσπασαν επανειλημμένα ανταρσίες στα στρατεύματα των εμπόλεμων κρατών. Η παραλίγο διάλυση του ρωσικού αυτοκρατορικού στρατού και οι ανταρσίες στο γαλλικό στρατό το 1917 αποτελούν επαρκώς τεκμηριωμένα παραδείγματα. [4] Μετά το Μεγάλο Πόλεμο, η εξάντληση από τις μάχες είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της δημοφιλίας του πασιφισμού και την ενίσχυση του αντιπολεμικού συναισθήματος. Ο ελληνικός στρατός και η ελληνική κοινωνία δεν αποτέλεσαν εξαίρεση σε καμία περίπτωση. Ο «Εθνικός Διχασμός» στο θέμα της εμπλοκής ή μη στο Μεγάλο Πόλεμο οδήγησε σε μια σημαντική πολιτική κρίση στην Ελλάδα. Για την πλειοψηφία του ελληνικού λαού, η συμμετοχή στον παγκόσμιο πόλεμο δεν υπήρξε δημοφιλής επιλογή. Η Ελλάδα κήρυξε τον πόλεμο στη συμμαχία της οποίας ηγείτο η Γερμανία μόνο όταν η παρέμβαση των Συμμάχων και η κινητοποίηση της φιλοπόλεμης βενιζελικής κυβέρνησης συνάντησαν μεγάλες δυσκολίες. Σημειώνονταν μαζικές λιποταξίες και το πλήθος των στασιαστών απειλούσε τη συνοχή πολλών στρατιωτικών μονάδων. [5]

    Ο ελληνικός στρατός, ωστόσο, «επλήγη» κυρίως από την αντιπολεμική «φλόγα» της εποχής και από τον «πολιτικό αντιμιλιταρισμό» κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στην Ουκρανία το 1919, όταν η κυβέρνηση του Βενιζέλου επιδίωξε να υποστηρίξει την προσπάθεια της Αντάντ να διαλύσει τη Ρωσική Επανάσταση. Ο Βενιζέλος πίστευε πως η βοήθεια της Ελλάδας στην επέμβαση της Συμμαχίας θα ενίσχυε τις ελληνικές θέσεις όσον αφορά τις ειρηνευτικές συνθήκες. Έτσι, η ελληνική κυβέρνηση προσέφερε δύο μεραρχίες στη γαλλική εκστρατεία στη Νότια Ρωσία για τη βοήθεια στις αντι-μπολσεβικικές δυνάμεις του Ντενίκιν.[6] Η εκστρατεία στην Ουκρανία και η κατάρρευσή της, θα αποτελέσει αργότερα το «σύμβολο» του κομμουνιστικού αντιμιλιταρισμού στην Ελλάδα. [7]

    Πράγματι, λοιπόν, το νεοϊδρυθέν Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ) αποκήρυξε αποφασιστικά και από την πρώτη στιγμή την ελληνική εμπλοκή στη στρατιωτική επέμβαση των δυνάμεων της Αντάντ στη Ρωσία. Το πρώτο Εθνικό Συμβούλιο του ΣΕΚΕ, που έλαβε χώρα μεταξύ 31ης Μαΐου και 5ης Ιουνίου του 1919, αποφάνθηκε πως ο σκοπός της στρατιωτικής επέμβασης ήταν να καταπνίξει την κοινωνική επανάσταση. [8]

    Η εκστρατεία στην Ουκρανία υπήρξε αποφασιστικό σημείο για την ανάπτυξη μιας συγκεκριμένης κομμουνιστικής πολιτικής σχετικά με τον πόλεμο. Υπήρξε επίσης σημαντική καθώς αποτέλεσε «σχολείο» για τις αντιπολεμικές ιδέες και όσους στρατιώτες πήραν μέρος σε αυτή. Σύμφωνα με τον Philip Carabott, «είναι δελεαστικό να υποστηρίξει κανείς ότι η συμμετοχή τους στην ουκρανική εκστρατεία λειτούργησε, τουλάχιστον για κάποιους, ως ένα «κομμουνιστικό σχολείο», για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία του Λένιν. Το γεγονός πως ο ίδιος ο Βενιζέλος είχε εκφράσει το φόβο μήπως ο ελληνικός στρατός προσβληθεί από επαναστατικές ιδέες είναι κάτι που μάλλον ενισχύει το επιχείρημα αυτό, αν και ο ίδιος είχε μια τάση να μεγαλοποιεί τον κομμουνιστικό κίνδυνο». [9] Σύμφωνα με τον ιστορικό Γεώργιο Μαργαρίτη, η εκστρατεία στην Ουκρανία αποτελούσε συνέχεια του Μεγάλου Πολέμου. Ο πόλεμος υπήρξε ένα «σχολείο νεωτερικότητας» για τον ελληνικό στρατό, λόγω της εισαγωγής πολλών καινοτομιών, τόσο στην οργάνωση του στρατού όσο και στην καθημερινή ζωή των στρατιωτών. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συμπλήρωσε το έργο του προηγούμενου πολέμου φέρνοντας σε επαφή τους στρατιώτες με την επανάσταση και την πολιτική προπαγάνδα. [10] Αλλά και ο Κώστας Αυγητίδης, που μελέτησε την εκστρατεία στην Ουκρανία με βάση σοβιετικά έγγραφα, κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα: οι Έλληνες στρατιώτες στη Ρωσία ήρθαν σε επαφή με τις ιδέες των Μπολσεβίκων για τον πόλεμο, και αυτό σίγουρα επηρέασε τις απόψεις τους για την εκστρατεία στη Μικρά Ασία. [11]

    Αν και το εύρος της αντιπολεμικής προπαγάνδας του ΣΕΚΕ στο στράτευμα ήταν μικρό, ωστόσο οι έλληνες στρατιώτες που βρέθηκαν στην Ουκρανία ήρθαν σε επαφή με την μπολσεβίκικη και την πασιφιστική ιδεολογία. Μπορούμε εύκολα να υποθέσουμε πως η πλειοψηφία των Ελλήνων στρατιωτών που πήραν μέρος στην εκστρατεία ήταν ήδη γνώστες του «μισθοφορικού» χαρακτήρα της ελληνικής παρέμβασης. Πριν τον πόλεμο, βέβαια, έλαβε χώρα μια συστηματική προσπάθεια διαφώτισης των στρατιωτών σχετικά με το «διαβολικό χαρακτήρα» του μπολσεβικισμού. Με εντατική θεωρητική εκπαίδευση, οι στρατιώτες έμαθαν τους σκοπούς της στρατιωτικής επέμβασης. Το παράδειγμα του Αρχιμανδρίτη Παντελέημονα Φωστίνη είναι ενδεικτικό όσον αφορά το περιεχόμενο αυτής της πολιτικής εκπαίδευσης. Τα καθήκοντά του δεν ήταν αυστηρά θρησκευτικά, με την έννοια ότι μιλούσε και «κατηχούσε» τους στρατιώτες σχετικά με τα δικά τους καθήκοντα και το σκοπό της στρατιωτικής εκστρατείας και τον μπολσεβικισμό. Για το Φωστίνη, ο μπολσεβικισμός δεν ήταν τίποτα περισσότερο παρά μια εβραϊκή συνομωσία ενάντια στη Ρωσία και το χριστιανισμό. Τα απομνημονεύματά του είναι χρήσιμα γιατί ο ίδιος δεν ακολουθεί το συμβατικό μονοπάτι της εστίασης στις στρατιωτικές συγκρούσεις, αλλά περιγράφει επίσης την καθημερινή ζωή στην Οδησσό. Επιπλέον, αποτελεί παράδειγμα αντισημιτικού παραληρήματος. [12] Σύμφωνα με τον ιστορικό Γεώργιο Μαργαρίτη, ο λόγος περί εβραϊκής συνομωσίας ήταν ο κοινός τρόπος να εξηγούν οι αξιωματικοί τους σκοπούς της εκστρατείας. [13]

    Οι στρατιώτες, ωστόσο, δεν ανταποκρίνονταν στο κάλεσμα των αξιωματικών. Οι τελευταίοι επιδίωκαν να τους πείσουν ότι ο ρόλος τους στην Ουκρανία θα ήταν αυτός μιας χωροφυλακής εναντίον μιας μειοψηφίας ταραξιών που ήταν οργανωμένοι σε μικρές ομάδες. [14] Ο Νικόλαος Πλαστήρας, που πήρε μέρος στην εκστρατεία ως διοικητής του 5/42 Tάγματος Ευζώνων, αναφέρει στα απομνημονεύματά του πως οι άντρες του έβλεπαν την εκστρατεία ως «τυχοδιωκτικήν επιχείρησιν». Ο Πλαστήρας είχε αναλάβει τη διοίκηση του Συντάγματος ακριβώς πριν την εκστρατεία και επιδίωξε να τους ενθαρρύνει με το να τους εξηγεί τη σημασία της συμμετοχής της Ελλάδας στη Συμμαχική προσπάθεια. Γράφει στα απομνημονεύματά του ότι και οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες αντιμετώπιζαν τα λεγόμενά του με απάθεια και αδιαφορία. [15] Εν προκειμένω, το μόνο αποτελεσματικό επιχείρημα προς υπεράσπιση της εκστρατείας στη Ρωσία ήταν ότι με το να βοηθάμε την Αντάντ, η Ελλάδα στο κοντινό μέλλον θα μπορούσε να απαιτήσει υποχωρήσεις στη Μικρά Ασία ακόμη και να διεκδικήσει την Κωνσταντινούπολη. Είναι χαρακτηριστική η ομιλία προς τους στρατιώτες του πριν την αναχώρηση: «Από τη συμμετοχή μας σ’ αυτή την εκστρατεία θα αποκομίσουμε πολλαπλά οφέλη, δεδομένου ότι θα έχουμε πλέον μεγάλους συμμάχους στις διεκδικήσεις μας στη Θράκη και στη Μικρά Ασία. Ο δρόμος μας προς τη Θράκη και τη Μικρά Ασία περνάει μέσα από τη Ρωσία» [16]. Αυτό το επιχείρημα έγινε τραγούδι στα χείλη των στρατιωτών «Από τη Ρωσία σύρνει / πλατύς δρόμος για τη Σμύρνη» [17]. Φαίνεται, ωστόσο, ότι η εκστρατεία δεν έγινε ποτέ δημοφιλής μεταξύ των στρατιωτών, αφού δεν έβλεπαν τελικά καμία ουσία σ’ αυτή. [18]

    Σε ένα τέτοιο κλίμα, η μπολσεβίκικη προπαγάνδα εναντίον της επέμβασης ήταν αποτελεσματική. Παρότι η εμβέλεια της προπαγάνδας του ΣΕΚΕ κατά του πολέμου και υπέρ της Σοβιετικής Ρωσίας δεν ήταν μεγάλη, η αντιπολεμική στάση του κόμματος ήταν αντίστοιχη με τα αισθήματα που κυριαρχούσαν μεταξύ των περισσότερων στρατιωτών. Ο Χρήστος Καραγιαννίδης, στρατιώτης από το Τρίτο Τάγμα Πεζικού που πήρε μέρος στην εκστρατεία στην Ουκρανία και στη συνέχεια στη Μικρά Ασία, παραθέτει πολλά παραδείγματα όπου μπολσεβίκοι προπαγάνδιζαν στους Έλληνες στρατιώτες τη ματαιοπονία των «ιμπεριαλιστικών πολέμων». [19] Οι μπολσεβίκοι είχαν οργανώσει μια πολύ αποτελεσματική προπαγάνδα που στόχευε στους ξένους στρατιώτες. Ο Στέφανος Σαράφης θυμάται την περίπτωση του καπετάν – Φούλη που σοκαρίστηκε από τις αλλαγές στην ταξική διάρθρωση της ρώσικης κοινωνίας και, όντας υπό την επιρροή των Μπολσεβίκων της περιοχής, παραδέχτηκε ότι η παρουσία του ελληνικού στρατού στην Ουκρανία ήταν ανώφελη. Ο Νεόκοσμος Γρηγοριάδης ήταν ο διοικητής των ελληνικών δυνάμεων στη Σεβαστούπολη και στην Κριμαία. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες του, η προπαγάνδα των μπολσεβίκων είχε ως αποτέλεσμα την εκδήλωση περιστατικών λιποταξίας. Υπήρχαν περιπτώσεις που προκαλούσαν μεγάλη ανησυχία μεταξύ των Ελλήνων αξιωματούχων, καθώς, όπως αναφέρει ο Γρηγοριάδης, τα κρούσματα αυτά ήταν μεταδοτικά, γι’ αυτό και ο ίδιος προσπαθούσε να σταματήσει το φαινόμενο της λιποταξίας με το να διαδίδει τη φήμη ότι όσοι λιποτάχτησαν σκοτώθηκαν βίαια από τους μπολσεβίκους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι Έλληνες στρατιώτες δεν ήταν μόνοι τους απέναντι στον Κόκκινο Στρατό. Γάλλοι και Γερμανοί στρατιώτες που βρίσκονταν ήδη στην Ουκρανία και την Κριμαία ήταν σε κατάσταση κόπωσης από τις εχθροπραξίες, και πολλοί από αυτούς είχαν ήδη «προσβληθεί» από την μπολσεβίκικη προπαγάνδα. [22] Σε επαφές τους με έλληνες στρατιώτες, οι τελευταία μετέδιδαν το μήνυμα ότι η εκστρατεία ενάντια στους μπολσεβίκους ήταν μάταιη. [23]

    Στην Οδησσό και τη Νικολάεφ οι μπολσεβίκοι στρατιώτες έρχονταν πολλές φορές σε επαφή με τους έλληνες, για να τους πείσουν ότι δεν είχαν κανένα πραγματικό συμφέρον γι’ αυτόν τον πόλεμο και ότι υπέφεραν για το τίποτα, ενώ τους μοίραζαν μπροσούρες σχεδόν σε κάθε χωριό ή πόλη απ’ όπου πέρναγαν ελληνικά τάγματα [24]. Η μπολσεβίκικη προπαγάνδα εναντίον της επέμβασης επηρέασε όσους στρατιώτες δεν είχαν κανέναν ενθουσιασμό για τη συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία. Όμως, εκτός από αυτό, οι έλληνες στρατιώτες έβλεπαν την υποστήριξη που η εργατική τάξη και οι φτωχοί έδιναν στους μπολσεβίκους. Όπως προανέφερα, πριν από την εκστρατεία τους είχε διακηρυχτεί ότι οι μπολσεβίκοι ήταν μια διεστραμμένη μειοψηφία που καταπίεζε τους δικούς τους ανθρώπους, αλλά τα πράγματα αποδείχτηκαν πολύ διαφορετικά στην πραγματικότητα. Οι έλληνες στρατιώτες έτυχαν εχθρικής αντιμετώπισης στην Ουκρανία και στην Κριμαία. [25] Παρότι, ειδικά στην Οδησσό, η υποδοχή των ελληνικών δυνάμεων από τον τοπικό ελληνικό πληθυσμό θα έπρεπε να έχει θετικό αντίκτυπο στο ηθικό των στρατιωτών, η αδιαφορία αλλά ακόμα και η εχθρότητα της πλειοψηφίας του τοπικού πληθυσμού είχε επιδεινώσει σημαντικά τη διάθεση των στρατευμάτων για τη μάχη. [26] Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι ανάμεσα στους Έλληνες υπήρχαν μπολσεβίκοι που ζούσαν μόνιμα στην Οδησσό και την Κριμαία, οι οποίοι σίγουρα έπαιξαν κομβικό ρόλο στην προπαγάνδα ενάντια στην επέμβαση. Ο Αρχιμανδρίτης Παντελεήμων Φωστίνης, ιεροκήρυκας του 34ου Τάγματος, θυμάται ότι η ελληνική κοινότητα στην Οδησσό ήταν χωρισμένη σε δύο ομάδες, τους «αριστοκράτες» και τους εργάτες. Οι «αριστοκράτες» κατηγορούσαν κάποιους έλληνες φοιτητές ως μπολσεβίκους και συμβούλευαν το Φωστίνη να εμποδίσει την επικοινωνία τους με τους έλληνες στρατιώτες. Ο Φωστίνης αναφέρει τις προσπάθειές που έκανε το σώμα των αξιωματικών του τάγματός του για να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των δύο προαναφερθεισών ομάδων.

    Σύμφωνα με το Φωστίνη, στην Οδησσό, η πολύ αποτελεσματική μπολσεβίκικη προπαγάνδα δεν είχε καμία επίδραση στους έλληνες στρατιώτες. Η μπολσεβίκικη προπαγάνδα ήταν αποτελεσματική στους αυστριακούς, τους Γερμανούς και τους Γάλλους στρατιώτες, αλλά -σύμφωνα πάντα με τον Αρχιμανδρίτη- δεν μπορούσε να ταρακουνήσει ούτε έναν έλληνα στρατιώτη. Τα εθνικά χαρακτηριστικά των ελλήνων ήταν για τον Φωστίνη σε αντίθεση με την μπολσεβίκικη προπαγάνδα [28]. Ο ίδιος μάλιστα προσθέτει ότι προσωπικά δεν είχε φοβηθεί ποτέ την μπολσεβίκικη προπαγάνδα, εφόσον ήξερε καλά τις καρδιές των Ελλήνων στρατιωτών. [29] «Αυτές οι αναρχικές και μηδενιστικές ιδέες μπορούν να ανθίσουν στις καρδιές ολόκληρου του κόσμου. Μόνο στις ελληνικές καρδιές δεν θα έχουν ποτέ θέση [30]. Σε αντίθεση, όμως, με την αισιοδοξία του Φωστίνη, φαίνεται ότι η προπαγάνδα των Μπολσεβίκων εντός του ελληνικού στρατεύματος που συμμετείχε στην εκστρατεία στη Ρωσία αποτελούσε διαρκή ανησυχία για τις Συμμαχικές δυνάμεις. Σε μια επιστολή του Φόρειν Όφις στις 23 Μαϊου του 1919 (no. 9552) διαβάζουμε: «Φήμες έχουν κυκλοφορήσει πρόσφατα σχετικά με τη διάδοση του μπολσεβικισμού εντός του Ελληνικού Στρατεύματος στην Μπεσαραμπία». Η επιστολή ενημερώνει ότι «έχουν ήδη επισκεφτεί τον Βενιζέλο στο Παρίσι, δια του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Στρατού, και ότι, βάσει του παραπάνω μηνύματος, είναι σε θέση να αρνηθεί αυτές τις φήμες με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο».

    Μετά την αποτυχία της επέμβασης της Αντάντ, οι τρεις ελληνικές μεραρχίες που πήραν μέρος στην εκστρατεία μεταφέρθηκαν για μικρό διάστημα στη Ρουμανία και μετά στη Μικρά Ασία. Στην Ουκρανία δεν υπήρχαν περιπτώσεις ανοιχτής ανυπακοής εντός του ελληνικού στρατεύματος, όπως στο γαλλικό στρατό. Εντούτοις, η μαρτυρία δείχνει ότι η μπολσεβίκικη προπαγάνδα εναντίον της επέμβασης έκανε τους έλληνες στρατιώτες να γνωρίσουν την πολιτική κατάσταση στη Ρωσία. Παρότι μας λείπει το άμεσο αποδεικτικό στοιχείο, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία εξοικείωσε πολλούς στρατιώτες με ένα πολιτικό «λεξικό» για να εκφράσουν την μεταστροφή τους ενάντια στον πόλεμο.

    Μετάφραση από τα αγγλικά: Μιχάλης Βεληζιώτης, Νικόλας Βαγδούτης

    Φωτογραφία: Έλληνες ναύτες στη Σταυρούπολη (πηγή: Ριζοσπάστης)
    _______________

    Σημειώσεις

    [1] Σύμφωνα με τον Erik-Jan Zürcher, για παράδειγμα, «η Οθωμανική αυτοκρατορία δεν είχε καμία γηγενή παράδοση πασιφισμού, είτε μουσουλμανική είτε χριστιανική. Ο σοσιαλισμός ήταν ένα περιθωριακό κίνημα, περιορισμένο σε ένα τμήμα των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων σε λίγες μεγάλες πόλεις. Δεν κάνει λοιπόν εντύπωση πως η έννοια της συνειδητής αντίθεσης ήταν εντελώς ξένη, τόσο στην οθωμανική ελίτ όσο και στους αγρότες που αποτελούσαν το κύριο μέρος του στρατού». Zürcher, Erik-Jan, Refusing by other means: desertion in the late Ottoman Empire, http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003228/refusing_other_means.pdf
    [2] Βλ. για παράδειγμα Μπεναρόγια, Αβραάμ, Η Πρώτη Σταδιοδρομία του Ελληνικού Προλεταριάτου, Αθήνα: Εκδόσεις Ολκός, 1975, σελ.79-115. Βλ. επίσης Λεονταρίτης, Γ.Β. Το ελληνικό σοσιαλιστικό κίνημα κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, Αθήνα: Εξάντας, 1978.
    [3] Το αντιμιλιταριστικό πνεύμα της Σοβιετικής επανάστασης είχε επίσης φτάσει και στον τουρκικό στρατό. Βλ. Karabekir, Kâzım. Paşaların Hesaplaşması, Ιστανμπούλ: Emre Yayınları, 1993, σελ. 97-98.
    [4] Ferro, Marc, “The Russian Soldier in 1917: Undisciplined, Patriotic and Revolutionary”, Slavic Review 30, νο.3 (Σεπτ. 1971), σελ.483-512.
    [5] Βλ. Leontaritis, George B., Greece and the First World War. From Neutrality to Intervention 1917-18, New York: East European Monographs, Columbia University Press, 1990, σελ.149-194.
    [6] Για την «επίσημη» ιστορία του πολέμου στην Ουκρανία, βλ. Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού, Το Ελληνικόν Εκστρατευτικόν Σώμα εις Μεσημβρινήν Ρωσίαν, Αθήνα: 1955. Βλ. επίσης Λιώσης, Ευστάθιος Δ., Πολεμική Ιστορία του 3ου Συντάγματος Πεζικού 1912-1922, Αθήνα: 1928, σελ.246-351.
    [7] Ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του ’30, ο Ριζοσπάστης δημοσίευσε πολλά άρθρα σχετικά με την εκστρατεία, σε μια προσπάθεια να προειδοποιήσει τους αναγνώστες της για μια πιθανή νέα επέμβαση εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Βλ. για παράδειγμα, «Το Ολοκαύτωμα του Αμπαρίου», Ριζοσπάστης, 18 Ιουλίου 1935. Το άρθρο αυτό αναφέρεται στις θηριωδίες του «ελληνικού μιλιταρισμού» στην Ουκρανία.
    [8] Το ΚΚΕ, Επίσημα Κείμενα, τόμος 1, Αθήνα: 1974, σελ.30.
    [9] Carabott, Philip. “The Greek ‘Communists’ and the Asia Minor Campaign”, Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τόμος 9, Αθήνα: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 1992, σελ. 103.
    [10] Μαργαρίτης, Γεώργιος. “Οι Πόλεμοι”, σε Ιστορία της Ελλάδας του 20ού Αιώνα, Α2 Οι Απαρχές 1900-1922, Αθήνα: Βιβλιόραμα, σελ. 177.
    [11] Αυγητίδης, Κώστας. Η Στρατιωτική Επέμβαση των Καπιταλιστικών Χωρών Ενάντια στη Σοβιετική Ρωσία και η Ελλάδα 1918-1920, Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή, 1999, σελ.189.
    [12] Φωστίνης, Παντελέημων. Ο Ελληνικός Στρατός στη Ρωσσία, Ιανουάριος – Ιούνιος 1919, Αθήνα: 1955 (1920), σελ. 49-50.
    [13] Βλέπε Μαργαρίτης, Γεώργιος. “Η Εμπόλεμη Ελλάδα Βαλκανικοί Πόλεμοι, Μακεδονικό Μέτωπο, Ουκρανία”, σε Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 6, Η Εθνική Ολοκλήρωση 1909-1922, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2003, σελ. 81.
    [14] “Ένα Σώμα Ελληνικού Στρατού στην Ουκρανία το 1919 Για Το Πνίξιμο της Ρωσικής Επανάστασης”, Ριζοσπάστης, 27 Ιουλίου 1930. Βλ. επίσης, “Πως οργανώθηκε η Ουκρανική Ιμπεριαλιστική Εκστρατεία”, Ριζοσπάστης, 26 Ιουλίου 1932.
    [15] Πλαστήρας, Νικόλαος. “Εκστρατεία Ουκρανίας 1919”, σε: Αρχείο της Πηνελόπης Δέλτα, τ. 2, Ερμής: Αθήνα, 2007, p. 9.
    [16] Πλαστήρας, σ. 12.
    [17] Σπυρίδωνος, Γ., Πόλεμος και Ελευθερίαι Η Μικρασιατική Εκστρατεία Όπως την Είδα, Αθήνα: 1957, p. 35.
    [18] Κάποιος μπορεί εύκολα να υποθέσει ότι η επέμβαση στην Ουκρανία δεν είχε ποτέ γίνει δημοφιλής μεταξύ των Ελλήνων, όσων ζούσαν τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδος, δεδομένης της δημοφιλίας του Ρώσικου λαού μεταξύ των Ελλήνων. Η αντίδραση του Χάρη Σπατάρη, ενός Έλληνα εφήβου που ζούσε στην Κωνσταντινούπολη εκείνη την περίοδο, μάλλον δεν ήταν εκ των πιο υπερβολικών. «Γιατί ο ελληνικός στρατός πήγε στην Ουκρανία; Οι Ρώσοι πάντα μας προστάτευαν κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Αργότερα μάθαμε τους λόγους, αλλά και πάλι είχαμε δυσκολίες να τους καταλάβουμε» See, Spataris, Haris. Biz İstanbullular Böyleyiz! Fener’den Anılar 1906-1922, İstanbul: Kitap yayınevi, 2004, p. 244.
    [19] Καραγιάννης, Χρήστος, Το Ημερολόγιον του Χρήστου Καραγιάννη 1918-1922, 1976, σσ. 90-92; 117 και 120-121.
    [20] Σαράφης, Στέφανος, Ιστορικές Αναμνήσεις, Αθήνα: Επικαιρότητα, 1980, pp. 161-162.
    [21] Grigoriadis, Neokosmos. “Λεπτομέρειες της εκστρατείας Ρωσίας 1918-19” (Details from the expedition in Russia 1918-19), in Αρχείο της Π.Σ. Δέλτα Δ’ Εκστρατεία στη Μεσημβρινή Ρωσία (The archive of P.S. Delta expedition in Russia), Athens: Ermis, 1982, pp. 151-152.
    [22] Ένας από τους σημαντικούς λόγους της αποτυχίας της επέμβασης της Αντάντ στην Νότια Ρωσία ήταν η κόπωση από τον πόλεμο και οι ανταρσίες εντός των Συμμαχικών δυνάμεων. Οι Γάλλοι στρατιώτες πολλές φορές αρνιόντουσαν να πολεμήσουν και διάφορες ανταρσίες ξεσπούσαν σε διάφορα Γαλλικά πλοία. Από την άλλη, υπήρχαν πολλά περιστατικά αδελφοποίησης μεταξύ Γερμανών στρατιωτών και μπολσεβίκων. See, Kim, Munholland J. “The French army and intervention in Southern Russia, 1918-1919”, Cahiers du monde russe et sovietique, Vol. 1, Janvier-Mars 1981, pp. 43-66.
    [23] “Ένα Σώμα του Ελληνικού Στρατού στην Ουκρανία για Το Πνίξιμο της Ρωσικής Επανάστασης”, Ριζοσπάστης, 27 Ιουλίου 1930.
    [24] “Ένα Σώμα Ελληνικού Στρατού στην Ουκρανία το 1919 Για Το Πνίξιμο της Ρωσικής Επανάστασης”, Ριζοσπάστης, 27 Ιουλίου 1930.
    [25] “Η Ελληνική Εκστρατεία στην Ουκρανία”, Ριζοσπάστης, 31 Μαΐου 1936.
    [26] “Η Ουκρανική Ιμπεριαλιστική Εκστρατεία”, Ριζοσπάστης, 27 Ιουλίου 1932.
    [27] Fostinis, pp. 115-130.
    [28] ibid., pp. 68-69.
    [29] ibid., p. 71.
    [30] ibid., p. 115.
    [31] FO 608/38.

    http://rnbnet.gr/details.php?id=4077


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: