Νησιά του Ιονίου. Μια ιδιαίτερη ιστορική ενότητα

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

Αφιερωμένο στην περίπτωση των ιονίων νήσων και στην ανάπτυξη των κοινωνικών αγώνων σ’ αυτά ήταν οι σελίδες Ιστορίας της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας της 3ης Αυγούστου 2014, με τη συμμετοχή του ιστορικού Γιώργου Ζούμπου και του ερευνητή Σπύρου Καναλιώτη

30-7-2014 5

ΜΙΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ: Το όριο Δύσης και Ανατολής

  • Εφωνάξανε ως τ’ αστέρια του Ιονίου και τα νησιά,
    και εσηκώσανε τα χέρια, για να δείξουνε χαρά.
    Μ’ όλον που ‘ναι αλυσωμένο το καθένα τεχνικά,
    και εις το μέτωπο γραμμένο έχει: Ψεύτρα Ελευθεριά
  • (Διονύσιου Σολωμού, «Υμνος εις την Ελευθερίαν», στροφές 20-21)
  • Τα Ιόνια νησιά συγκροτούν μια ιδιαίτερη ιστορική κατηγορία στο πλαίσιο της νεοελληνικής και ευρωπαϊκής Ιστορίας. Και αυτό όχι μόνο γιατί εκεί ιδρύθηκε το 1800 το πρώτο νεοτερικό ελληνικό κράτος, αναγνωρισμένο ως «Βυζαντινό», που έμεινε γνωστό ως Επτάνησος Πολιτεία. Αλλά κυρίως γιατί για αιώνες τα νησιά αυτά υπήρξαν το όριο μεταξύ του ισλαμικού οθωμανικού κόσμου και της Δύσης.

    Η «Μάντζαρος» στην τοποθεσία Ανάληψη, κατά τη διάρκεια εκδρομής με το σωματείο «Εργατική Αδελφότης», κατά το έτος 1897 ή 1898Η «Μάντζαρος» στην τοποθεσία Ανάληψη, κατά τη διάρκεια εκδρομής με το σωματείο «Εργατική Αδελφότης», κατά το έτος 1897 ή 1898 

  • Ηταν ο μόνος ελληνικός χώρος που απέφυγε την καταλυτική κυριαρχία των Οθωμανών, η οποία επέβαλε στους ελληνορθόδοξους πληθυσμούς μορφές μαζικού εγκλεισμού, όπως τα μιλέτ, και τους απέκοψε από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού.

    Ομως και εκείνα τα τμήματα του ελληνικού κόσμου, που απέφυγαν την ισλαμική καταπίεση, βίωσαν με δραματικό τρόπο τη φεουδαρχία της καθολικής Δύσης, την απάνθρωπη οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική καταπίεση. Η βενετική κατοχή θα πάψει μόνο με την κατάληψη των νησιών από τον Ναπολέοντα (1797-1799), οπότε και θα καταλυθεί η κυριαρχία των φεουδαρχών, την οποία θα αποκαταστήσουν λίγο αργότερα οι Ρώσοι. Από το 1800 και για επτά χρόνια θα υπάρξει η Επτάνησος Πολιτεία, το πρώτο ελληνικό κράτος μετά το 1453. Από το 1807 ώς και το 1814 τα Ιόνια νησιά βρέθηκαν και πάλι υπό τη γαλλική κυριαρχία, για να καταληφθούν από τον αγγλικό στρατό από το 1815 έως το 1864, οπότε τα Επτάνησα ενώθηκαν με την Ελλάδα.

    Οι διαδοχικές κατοχές και η ταύτιση των κυρίαρχων ομάδων των Ιονίων με την ξενοκρατία και τη στυγνή εκμετάλλευση θα οδηγήσουν στην ταύτιση των αιτημάτων της κοινωνικής και εθνικής απελευθέρωσης. Το αίτημα της Ενωσης θα αποτελεί το συγκερασμό των ελπίδων για κοινωνική και εθνική απελευθέρωση.

    * Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός,https://kars1918.wordpress.com/

  • cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

    Η Φιλαρμονική «Μάντζαρος» και οι σοσιαλιστικές ρίζες της

    Η Κέρκυρα, με πληθυσμό 100.000 κατοίκους, κατέχει δίκαια τον τίτλο του νησιού της μουσικής, καθώς στην πόλη και στην ύπαιθρο δραστηριοποιούνται περισσότερες από 20 φιλαρμονικές, στις δράσεις των οποίων συμμετέχουν εκατοντάδες άτομα κάθε ηλικίας.

    Λεωνίδας Ραφαήλοβιτς: ο δεύτερος αρχιμουσικός της «Μάντζαρος» (1891-1898)Λεωνίδας Ραφαήλοβιτς: ο δεύτερος αρχιμουσικός της «Μάντζαρος» (1891-1898)

    Μία από τις φιλαρμονικές αυτές, η δεύτερη σε αρχαιότητα, έχει το όνομα του γενάρχη της Επτανησιακής Μουσικής Σχολής και συνθέτη του «Υμνου εις την Ελευθερίαν», Νικόλαου Χαλικιόπουλου Μάντζαρου, και η ίδρυσή της, πριν από 134 χρόνια, είναι αποτέλεσμα προσπάθειας πολιτιστικής έκφρασης εργατών και επαγγελματιών της πόλης.

    Ο «Ψυχαγωγικός Συνεταιρισμός»

    Ο βασικός πυρήνας των ιδρυτών της «Μάντζαρος» προέρχεται από μια σοσιαλιστική ομάδα, η οποία δραστηριοποιούνταν στην Κέρκυρα στις αρχές του 1890, χωρίς όμως να γνωρίζουμε περισσότερα στοιχεία, πέρα του ότι στεγαζόταν στην οδό Αγίων Πάντων.

    Ο πρώτος πρόεδρος της «Μάντζαρος» Λεωνίδας Βλάχος (συλλογή Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Κέρκυρας)Ο πρώτος πρόεδρος της «Μάντζαρος» Λεωνίδας Βλάχος (συλλογή Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Κέρκυρας)

    Ο πρώτος κανονισμός με 28 άρθρα ψηφίζεται στις 21 Ιούνη 1890, οπότε και εκλέγεται η πρώτη διοίκηση με παρόντες 15 Κερκυραίους, ενώ λίγες μέρες αργότερα εγκρίνεται η σφραγίδα του Συλλόγου, η οποία είχε κυκλικά τις λέξεις «Ψυχαγωγικός Συνεταιρισμός εν Κερκύρα», στη μέση «Ισότης, Αδελφότης»…

    Η πρώτη εμφάνιση του Μουσικού Σώματος, με 30 μουσικούς, πραγματοποιείται το Πρωτοκύριακο του 1890 (1η Κυριακή του Νοέμβρη, 4 του μήνα εκείνη τη χρονιά, οπότε γίνεται στην Κέρκυρα μία από τις λιτανείες του σκηνώματος του Αγίου Σπυρίδωνα), με αρχιμουσικό τον Αναστάσιο Ρινόπουλο. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, κάποιοι από τους μουσικούς πρέπει να προέρχονταν από την πρώτη Φιλαρμονική που είχε ιδρυθεί στα 1840.

    Μία Φιλαρμονική Εταιρεία της εργατικής τάξης

    Στις αρχές Νοέμβρη ο «Ψυχαγωγικός» παίρνει το όνομα «Μουσικός Σύλλογος «Μάντζαρος»» και από τις 18 του ίδιου μήνα την οριστική ονομασία «Φιλαρμονική Εταιρεία «Μάντζαρος»».

    Τότε συζητιέται και ψηφίζεται το νέο καταστατικό με 84 άρθρα, στο 1ο άρθρο του οποίου οριζόταν ως σκοπός της Εταιρείας «η διατήρησις Μουσικού θιάσου προς ψυχαγωγίαν της εργατικής τάξεως». Το 5ο άρθρο εξάλλου όριζε σε 100 τους ιδρυτές, οι οποίοι έπρεπε «…να ανήκωσιν εις την εργατικήν της νήσου Κέρκυρας τάξιν».

    Τον Γενάρη του 1891, με πρόταση του Ρινόπουλου, ο μουσικός Μιχαήλ Παπαδάτος προάγεται σε επαναλήπτορα και η διοίκηση επιφυλάσσεται να ορίσει τα διακριτικά στη στολή του. Η ενέργεια αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις αντιλήψεις που υπάρχουν μεταξύ των μουσικών και το Μουσικό Σώμα αντιδρά στέλνοντας αναφορά προς τη διοίκηση, όπου γράφει: «…άπαντες είσιν ίσοι και ουδείς φέρει βαθμόν διακριτικόν εν τη στολή…». Η διοίκηση, προκειμένου να αποφύγει τη δημιουργία προστριβών, προτιμά να μην αντιδράσει ώστε «…προϊόντος του χρόνου η υπόθεσις αύτη εξομαλυνθεί…».

    Στις αρχές του 1891 παραιτείται ο πρώτος αρχιμουσικός Αναστάσιος Ρινόπουλος και στις 26 Μάρτη 1891 τη θέση καταλαμβάνει ο Λεωνίδας Ραφαήλοβιτς.

    Οι μουσικοί αντιπροσωπεύονταν τότε στις συνεδριάσεις του Σώματος των Ιδρυτών σύμφωνα με το άρθρο 19 του ισχύοντος τότε κανονισμού. Μάλιστα στη συνεδρίαση της 1ης Δεκέμβρη έλαβαν μέρος 42 ιδρυτές και 18 μουσικοί.

    Η αλλοτρίωση αρχίζει…

    Το καταστατικό του 1890 (είναι το δεύτερο από την ίδρυση του «Ψυχαγωγικού») όριζε ότι έπρεπε οι ιδρυτές «...να ανήκωσιν εις την εργατικήν της νήσου Κέρκυρας τάξιν». Ομως με την πάροδο του χρόνου το μέτρο ατονεί σε μεγάλο βαθμό και στις 18 Απρίλη 1893 γίνεται σχετική συζήτηση στο Σώμα των Ιδρυτών, όπου επισημαίνεται ότι: «…δυνάμει των ρηθέντων άρθρων (σ.σ. του Γενικού Κανονισμού) οι ιδρυταί οφείλουσι να ανήκωσιν εις την εργατικήν τάξιν, διότι άλλως η Εταιρία διά της επιψηφίσεως ιδρυτών ανηκόντων εις ανωτέραν τάξιν απόλλυσι τον χαρακτήρα της εργατικής τάξεως ον αναφέρει ο κανονισμός, και ότι ναι μεν μέχρι τούδε παρημελήθη η τοιαύτη διάταξις ένεκεν προσλήψεως πλείστων όσων μη ανηκόντων εις την εργατική τάξιν, λόγω προαγωγής, και διατηρήσεως της Εταιρίας, όμως σήμερον οφείλει να θέση φραγμούς εις το τοιούτον, ίνα μη η ανωτέρα τάξις πλεονάση της εργατικής, και γίνει παράβασις του κυριοτέρου του κανονισμού άρθρου και ούτω τεθώσιν εκ ποδών οι εργατικοί οίτινες και ίδρυσαν την Εταιρίαν. Μετά διαλογικήν συζήτησιν εγένετο δεκτόν παρά του σώματος όπως εκ των 100 Ιδρυτών ους ορίζει ο Κανονισμός τα μεν 2/3 να σύγκεινται εκ της εργατικής τάξεως, το δε έτερον τρίτον εκ της ανωτέρας τάξεως.

    »Ο κ. Γ. Ζαβιτζιάνος προτείνει την μεταρρύθμισιν του 5ου άρθρου του Κανονισμού.

    »Η πρότασις αυτή υποστηριχθείσα συζητηθήσεται εν πρώτη συνεδριάσει».

    Ηταν η πρώτη προσπάθεια να μειωθεί η επιρροή την οποία είχαν τα λαϊκά στρώματα της πόλης στη διοίκηση της «Μάντζαρος». Η επόμενη κίνηση γίνεται μετά λίγους μήνες, αφού λήγει η περίοδος των καλοκαιρινών συναυλιών.

    Μέχρι τότε, οι μουσικοί έχουν δικαίωμα ψήφου στην εκλογή διοίκησης (εκείνη την περίοδο το μουσικό σώμα απαρτίζεται από 40 μουσικούς, εκ των οποίων οι 16 έχουν δικαίωμα ψήφου). Ο ιδρυτής Σπύρος Μπάζιος επισημαίνει ότι «...δεν υπήρξε το αναμενόμενο αποτέλεσμα» και προτείνει την κατάργηση του δικαιώματος αυτού, αναφέροντας παράλληλα ότι οι μουσικοί απείλησαν να κακοποιήσουν όποιον το προτείνει. Παράλληλα πλήττεται και το δικαίωμα των μουσικών να εκλέγονται στο Σώμα των Συνεταίρων με σχετικό άρθρο στον Κανονισμό της Μουσικής. Ηδη όμως έχει εκλεγεί επιτροπή για να συντάξει νέο Γενικό Κανονισμό και η συζήτηση δεν συνεχίζεται

    Συχνά ο «μουσικός θίασος» συμμετέχει σε εξοχικές εξορμήσεις του σωματείου «Εργατική αδελφότης». Σε μία από αυτές (στην Ανάληψη) τραβήχτηκε και η παλιότερη γνωστή φωτογραφία της «Μάντζαρος», το 1898.

    Προς ριζική αλλαγή

    Στη συνεδρίαση του Σώματος Ιδρυτών της 2ας Μάη 1899 προετοιμάζεται τροποποίηση του καταστατικού με αλλαγή του σκοπού της Εταιρείας, κατάργηση των περιορισμών για την ταξική προέλευση των ιδρυτών και απομάκρυνση των μουσικών από τη διοίκηση. Εκφράζονται έντονες διαφωνίες, οι οποίες καταχωρίζονται μεν στα πρακτικά του Σώματος Ιδρυτών, αλλά το σχετικό δισέλιδο αφαιρείται με απόφαση της συνέλευσης στις 14.1.1901, δημιουργώντας ένα μεγάλο κενό στην ιστορία της «Μάντζαρος», σε μία από τις σημαντικότερες στιγμές της.

    Τον Γενάρη του 1901 ψηφίζεται το νέο καταστατικό με 70 άρθρα σε οχτώ κεφάλαια.

    Στο νέο καταστατικό, σκοπός της Εταιρείας είναι πλέον «Η διδασκαλία και διάδοση της Μουσικής Τέχνης» και όχι «η διατήρησις Μουσικού θιάσου προς ψυχαγωγίαν της εργατικής τάξεως», ενώ εξαλείφεται ο περιορισμός για τους ιδρυτές, οι οποίοι αρχικά έπρεπε «…να ανήκωσιν εις την εργατικήν της νήσου Κέρκυρας τάξιν». Οι μουσικοί δεν μπορούν πλέον να συμμετέχουν στη διοίκηση ούτε να εκλέγονται Ιδρυτές.

    Η «Μάντζαρος» άλλαζε οριστικά σελίδα.

    * Διδάκτωρ Τμήματος Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, μαθηματικός,http://bibliokerkyra.blog spot.gr/

    cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

    Η ανάπτυξη των κοινωνικών αγώνων στα Ιόνια νησιά

    Ο λαός των νησιών του Ιονίου γνώρισε μια απάνθρωπη σκλαβιά κατά τη βενετσιάνικη κατοχή (1484-1797), διαφορετική από εκείνη που ζούσαν οι χριστιανικοί πληθυσμοί στη στεριά, κάτω από τους «αλλόθρησκους» και «απολίτιστους» Οθωμανούς.

    Η απάνθρωπη οικονομική εκμετάλλευση ήταν το αποτέλεσμα της τυραννικής καταπίεσης που είχε τη μορφή της βαριάς φορολογίας, της υποχρεωτικής στράτευσης, της επάνδρωσης πολεμικών πλοίων, αλλά και τον τρόπο διοίκησης που επέτρεπε στην κλειστή τάξη των αρχόντων το δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις (σουδίτες, ποπολάροι). Τα ονόματα των αρχόντων ήταν γραμμένα σε τοπικές libro d’oro, που εξασφάλιζαν τα προνόμια. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν ξενόφερτοι τυχοδιώκτες, που συνήθως βοήθησαν πολεμώντας για τη Βενετία.

    Στο ίδιο διάστημα αρχίζει να εμφανίζεται μια πρωτοαστική τάξη με την εμφάνιση βιοτεχνικών μονάδων, όπως υφαντουργία, σαπωνοποιία, τυπογραφία κ.λπ. Οι ευγενείς κατάφεραν να ενσωματώσουν τους αστούς, συμπεριλαμβάνοντας κάποιους από τους πλέον εύπορους στο Συμβούλιο της Κοινότητας.

    Η κατάρρευση της φεουδαρχίας

    Οι ποπολάροι (ο λαός) αποτελούσαν έναν ανομοιογενές κοινωνικό σχηματισμό από μικροαστικά στρώματα επαγγελματιών, όπως μικρέμποροι και τεχνίτες, μέρος του αγροτικού πληθυσμού, μέχρι και εργάτες που δούλευαν σε εργοστάσια και σε καΐκια, χωρίς να μπορέσουν να αποκτήσουν κοινή ταξική συνείδηση.

    Στα μέσα του 18ου αιώνα οι αστοί, γαλουχημένοι από τις Νέες Ιδέες του Διαφωτισμού με την επιστροφή στις αξίες της αρχαίας Αθήνας, της Σπάρτης και της Ρώμης, αναπτύσσουν την ελληνική εθνική συνείδηση και μάλιστα πολύ πριν έρθει στα Ιόνια νησιά η Φιλική Εταιρεία, διαδικασία που πέρασε και στους ποπολάρους.

    Οταν η χρεοκοπημένη δημοκρατία των δόγηδων διαλύθηκε από τον ελευθερωτή Ναπολέοντα, οι αστοί, γαλουχημένοι από τις Νέες Ιδέες, πιστεύοντας στην «Ανάσταση του Γένους», αποθέωσαν τους Γάλλους και μέσα σε πανηγύρια έκαψαν τη «Χρυσή Βίβλο» των αρχόντων. Στα δύο χρόνια που ήταν οι δημοκρατικοί Γάλλοι στα νησιά διαλύθηκαν ολοσχερώς οι φεουδαρχικοί θεσμοί διοίκησης και επικράτησαν νέοι θεσμοί πολιτικής εξουσίας, όπου την πλειοψηφία είχαν οι αστοί. Με την αποχώρηση των γαλλικών δυνάμεων οι αστοί στήνουν το δικό τους κράτος και με το Σύνταγμα του 1800 (και του 1803) προσπαθούν να κατοχυρώσουν τα πολιτικά τους προνόμια έναντι των ευγενών…

    Με την κατοχή των νησιών από τους Αγγλους, που προέρχονταν από μια αναπτυγμένη καπιταλιστική χώρα, οι ντόπιοι αστοί μεν κυριαρχούσαν ιδεολογικά και κοινωνικά, χωρίς όμως να έχουν ουσιαστική πρόσβαση στην πολιτική εξουσία, που την ασκούσε με τη συνδρομή των ντόπιων ευγενών ο Αγγλος αρμοστής με τους ανθρώπους του, που ήταν ξένοι, από τη Μάλτα, τη Σικελία, την Κορσική.

    Οι ντόπιοι αστοί έμποροι και βιοτέχνες ασφυκτιούσαν γιατί δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν το βρετανικό κεφάλαιο ούτε μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στη νεοσύστατη από τους Αγγλους Ιονική Τράπεζα.

    Επειτα από αιματοβαμμένες εξεγέρσεις αγροτών, που ήταν από τα πιο καταπιεσμένα κοινωνικά στρώματα -γιατί τους ανάγκαζαν σε εξευτελιστικές αγγαρείες και γιατί υπέφεραν από την ανηλεή φορολόγηση των αγροτικών προϊόντων τους-, και τον απόηχο από τις κοινωνικές επαναστάσεις που σάρωναν τότε την Ευρώπη, τελικά οι Αγγλοι αναγκάστηκαν να αναβαθμίσουν το Κοινοβούλιο κάνοντάς το ουσιαστικό και λειτουργικό, από Κοινοβούλιο-μαριονέτα που ήταν μέχρι τότε.

    Ετσι η περίοδος λίγο πριν από την ένωση με την Ελλάδα βρίσκει τα Ιόνια νησιά να έχουν μια ταξική διαστρωμάτωση, αποτελούμενη από δύο αστικά κόμματα στη Βουλή (των «Ριζοσπαστών» και των «Μεταρρυθμιστών», που εξέφραζαν τις αντιθέσεις βιοτεχνικού-εμπορικού κεφαλαίου, πόλης-υπαίθρου και επίσης διαφορετικό βαθμό προσέγγισης στο θέμα της ένωσης με την Ελλάδα), μια αγροτική τάξη στην ουσία ηττημένη και φοβισμένη, η οποία μοιράζεται ανάμεσα στα δύο αστικά κόμματα, και μια εργατική τάξη που αρχίζει να αποκτά ταξική συνείδηση και να οργανώνεται στο τέλος του 19ου αιώνα με την εμφάνιση των νέων ιδεολογικών ρευμάτων.

    * Ερευνητής, http://kanali.wordpress.com

    20052010-ΕΠΕΤΕΙΟΣ_ΕΝΩΣΗΣ-3[1]

    cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

3 comments so far

  1. oxtapus on

    Reblogged this on Oxtapus *blueAction.

  2. giorgos on

    Καί μετά τήν «απελευθέρωση» τά επτάνησα έγιναν καλύτερα?

  3. Πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη, μπράβο!


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: