Η Νέα Ιωνία στο μεσοπόλεμο

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

Η συμβολή των προσφύγων του 1922 στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας υπήρξε το αντικείμενο ενός αφιερώματος στις σελίδες ιστορίας που επιμελούμαι (20-10-2013). Στο πλαίσιο του αφιερώματος, οι ερευνητές του Κέντρου Μικρασιατικού Πολιτισμού (Κε.Μι.Πο. Νέας Ιωνίας) Χάρης Σαπουτζάκης και  Λουκάς Χριστοδούλου παρουσιάζουν την περίπτωση της βιομηχανικής ανάπτυξης της Νέας Ιωνίας Αττικής. 

9 2 DSC03248_

 

Μικρασιατική Καταστροφή και νέα οικονομία

  • Τα ελλαδικά κυρίαρχα στρώματα θα εγκατασταθούν σε δικές τους αποκλειστικές συνοικίες, όπως στο Κολωνάκι, το Ψυχικό, την Κηφισιά, τη Φιλοθέη, το κέντρο του Πειραιά κ.α. Αντίθετα οι προσφυγικές συνοικίες, υποβαθμισμένες πολεοδομικά αλλά και από πλευράς υποδομών, θα αποτελέσουν ενιαία συμπλέγματα με τις βιομηχανικές ζώνες
    (ΛΙΛΑ ΛΕΟΝΤΙΔΟΥ)

  • Η Μικρασιατική Καταστροφή υπήρξε ένα σημείο τομής στην ιστορία της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής. Η εποχή του εθνικού κράτους ανέτειλε μαζί με την ολοκληρωτική ένταξη της περιοχής στο πεδίο επιρροής και εξάρτησης από τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις. Τα σύνορα χαράχτηκαν οριστικά και οι πληθυσμοί υποτάχθηκαν στα συμφέροντα των κυρίαρχων ελίτ. Τα πραγματικά θύματα αυτής της εξέλιξης ήταν οι ίδιοι οι πληθυσμοί που βρέθηκαν στις «υπό τακτοποίησιν» περιοχές.

     

    Οι μεγάλοι κερδισμένοι της Μικρασιατικής Καταστροφής ήταν οι Τούρκοι εθνικιστές, γραφειοκράτες και στρατιωτικοί, που βρέθηκαν να κατέχουν τις τεράστιες περιουσίες που εγκατέλειψαν πίσω τους οι Ελληνες της Ανατολής, οι Αρμένιοι και οι υπόλοιπες χριστιανικές ομάδες που υπέστησαν την πολιτική της Γενοκτονίας. Παρότι η κυρίαρχη αντίληψη που έχει επικρατήσει στην ελλαδική ιστοριογραφία αντιμετωπίζει μανιχαϊστικά την Καταστροφή, διαπιστώνεται ότι στην πλευρά των κερδισμένων βρέθηκαν και οι ελλαδικές ελίτ.

    Στην πλευρά των κερδισμένων βρέθηκαν και πληθυσμοί της ελλαδικής επικράτειας (Μακεδονία, Ηπειρος, νησιά Ανατολικού Αιγαίου, Κρήτη) που κατάφεραν να παρακάμψουν τους πραγματικούς δικαιούχους και να οικειοποιηθούν τις περιουσίες των «ανταλλάξιμων» μουσουλμάνων.

    Δημιουργία νέας κοινωνίας

    Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή θα υπάρξει μια άλλη μέρα για την ελλαδική κοινωνία. Ανόμοιοι πληθυσμοί, γηγενείς και πρόσφυγες, θα κληθούν να συνυπάρξουν. Οι δυσκολίες αυτής της συνύπαρξης θα χαρακτηρίσουν όλο το Μεσοπόλεμο και θα επηρεάσουν καθοριστικά την ισορροπία δυνάμεων τη δεκαετία του ’40, της Κατοχής και του Εμφυλίου.

    Οι επενέργειες αυτών των μεταβολών ήταν μεγάλες. Τόσο στον πολιτιστικό, πολιτικό και ιδεολογικό τομέα, όσο και στον οικονομικό. Στην ελλαδική επικράτεια, μαζί με τους εξαθλιωμένους πρόσφυγες θα εισρεύσει και όσος πλούτος διασώθηκε, απ’ αυτόν που είχαν συλλέξει τις προηγούμενες δεκαετίες στις πατρίδες τους. Κάποιοι από τους πλέον εύπορους είχαν καταφέρει να μεταφέρουν εγκαίρως τα κεφάλαιά τους, είτε κατευθείαν στην Ελλάδα είτε μέσω ξένων τραπεζών. Επίσης, αυτοί που κατοικούσαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας, κυρίως στην Καππαδοκία, θα καταφέρουν να φέρουν μαζί τους ένα μεγάλο μέρος της κινητής τους περιουσίας.

    Οι πρόσφυγες θα φέρουν μαζί τους και μια προηγμένη τεχνογνωσία στις αγροτικές καλλιέργειες και στα αστικά επαγγέλματα. Η ίδια η παρουσία των προσφύγων θα επιταχύνει την αγροτική μεταρρύθμιση. Πολύ σύντομα θα αυξηθούν εντυπωσιακά οι καλλιεργούμενες εκτάσεις.

    Αγροτικές παραγωγές

    Η παραγωγή σίτου και δημητριακών θα εκτιναχθεί τα χρόνια που θα ακολουθήσουν τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το ίδιο θα συμβεί και με την καπνοπαραγωγή, την αμπελουργία, τη σηροτροφία, τη ροδοκαλλιέργεια, την ελαιοκομία, την καλλιέργεια λαχανικών. Ειδικά ο καπνός θα αποτελέσει ένα πολύτιμο προϊόν προς εξαγωγή. Το 70% των εξαγωγών θα είναι καπνικά προϊόντα, ενώ έως τότε το κύριο εξαγωγικό προϊόν ήταν η σταφίδα. Οι πρόσφυγες παρήγαν τα δύο τρίτα της παραγωγής του καπνού. Υπολογίστηκε ότι δέκα χρόνια μετά το ’22 η καλλιεργούμενη γη αυξήθηκε κατά 55% και ότι το αγροτικό εισόδημα είχε διπλασιαστεί.

    Θα αναπτυχθεί παράλληλα και ο κτηνοτροφικός κλάδος με την εισαγωγή της εκτροφής μεγάλων ζώων, βοοειδών και μοσχαριών, αλλά και ο αλιευτικός, εφόσον πολλοί πρόσφυγες προέρχονταν από παραθαλάσσιες περιοχές και είχαν εξειδικευτεί στις αλιευτικές διαδικασίες.

    Μέχρι το τέλος του 1930 είχαν εγκατασταθεί σε αγροτικές περιοχές περισσότεροι από 570.000 πρόσφυγες, ενώ είχαν ανεγερθεί 129.934 οικίες, κάτι εντυπωσιακό για εκείνη την εποχή.

    Βιοτεχνία και βιομηχανία

    Ορατές ήταν οι συνέπειες στον τομέα της βιοτεχνίας και της βιομηχανίας. Κάποιοι τομείς αναπτύχθηκαν ραγδαία, όπως η υφαντουργία, η ταπητουργία και οι οικοδομές. Ανάπτυξη είχαν και δραστηριότητες που σχετίζονταν με την κεραμική, τη χαλκουργία, την αργυροχοΐα και τη βυρσοδεψία. Την ανάπτυξη της βιομηχανίας ευνόησε η ύπαρξη ενός προσφυγικού εργατικού δυναμικού, εξειδικευμένου και φθηνού. Το ελληνικό και το διεθνές κεφάλαιο βρήκαν μια «ιδανική περιοχή» για ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων τους. Κατά την περίοδο 1923-1930 οι εμπορικές συναλλαγές της χώρας με το εξωτερικό διπλασιάστηκαν, ενώ ιδρύθηκαν περισσότερες από 900 βιομηχανίες.

    Οι πρόσφυγες με την παρουσία τους συνετέλεσαν στο να διευρυνθεί η εσωτερική αγορά, η οποία τονώθηκε πολύ από την πιστωτική πολιτική που ασκούσαν οι τράπεζες για την προσφυγική αποκατάσταση.

    Κοινωνικός διαχωρισμός

    Για τους ίδιους τους πρόσφυγες οι δεκαετίες που ακολούθησαν τον βίαιο εκπατρισμό τους ήταν τραυματικές. Η ψυχολογική αναστάτωση -έως και κατάρρευση- των προσφύγων λόγω του τραύματος της Γενοκτονίας που είχε προηγηθεί, οι προσωπικές απώλειες, οι άθλιες συνθήκες εργασίας, οι κακουχίες στη «μητέρα-πατρίδα» θα χαρακτηρίσουν την πρώτη δεκαετία της προσφυγιάς. Η εξαθλίωση θα προκαλέσει μαζικούς θανάτους. Η Ρενέ Χίρσον υπολόγισε ότι στη δεκαετία του ’20 αντιστοιχούσαν τρεις θάνατοι σε μία γέννηση.

    Η Λίλα Λεοντίδου στο βιβλίο της «Οι πόλεις της σιωπής» υποστηρίζει ότι η στεγαστική αποκατάσταση των προσφύγων αντανακλά τον ταξικό διαχωρισμό που υπήρχε εντός της ελλαδικής κοινωνίας και σχηματικά εκφράστηκε με το δίπολο γηγενείς/πρόσφυγες. Τα ελλαδικά κυρίαρχα στρώματα θα εγκατασταθούν σε δικές τους αποκλειστικές συνοικίες, όπως στο Κολωνάκι, το Ψυχικό, την Κηφισιά, τη Φιλοθέη, το κέντρο του Πειραιά κ.α.

    Αντίθετα οι προσφυγικές συνοικίες, υποβαθμισμένες πολεοδομικά αλλά και από πλευράς υποδομών, θα αποτελέσουν ενιαία συμπλέγματα με τις βιομηχανικές ζώνες. Ο διαχωρισμός αυτός, σύμφωνα με τη Λεοντίδου, ήταν απόλυτα συνειδητός και επιλεγμένος. Γράφει ότι «οι κυρίαρχες τάξεις, νιώθοντας την απειλή των επικίνδυνων τάξεων, των μαζών, αποσύρθηκαν προσεχτικά στις αποκλειστικές τους συνοικίες. Πολιτική αποκατάστασης των προσφύγων δημιούργησε αμιγείς λαϊκές και εργατικές περιοχές».

    *Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός https://kars1918.wordpress.com/

 

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΥ ΤΑΠΗΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΕΣ

  •  

    Το «μαγικό χαλί» της Νέας Ιωνίας

    Με την εκεχειρία των Μουδανιών, της 11ης Οκτωβρίου 1922, και την ακολουθήσασα Συνθήκη της Λωζάννης «για την ανταλλαγή των πληθυσμών», της 30ής Ιανουαρίου 1923, συντρίφθηκαν όλα τα όνειρα για την Ελλάδα «των 2 ηπείρων και των 5 θαλασσών» του Ελευθερίου Βενιζέλου, που είχε εκθρέψει η Συνθήκη των Σεβρών, τον Αύγουστο του 1920.

  • Eργάτες στα πλεκτήρια Μουταλάσκη, πάνω και δίπλα τα λογότυπα των Πλεκτηρίων Σινάνογλου και της Βαμβακουργίας (φωτ. Αρχείο ΚΕΜΙΠΟEργάτες στα πλεκτήρια Μουταλάσκη, πάνω και δίπλα τα λογότυπα των Πλεκτηρίων Σινάνογλου και της Βαμβακουργίας (φωτ. Αρχείο ΚΕΜΙΠΟ
  • Μετά το πρώτο μεγάλο κύμα των προσφύγων, που με τη φωτιά ακόμη στα μάτια από την καιόμενη Σμύρνη κατέκλυσαν την Ελλάδα, θα ακολουθήσει και το δεύτερο των Ποντίων, των Καππαδοκών, των Κωνσταντινουπολιτών και των Θρακών, μέσα στη διετία 1923-1924.

    Ενάμισι εκατομμύριο πρόσφυγες «αστοί» και «αγρότες» θα πρέπει να ξεκινήσουν από το μηδέν μια καινούργια ζωή στη νέα τους πατρίδα.

    Μεταφορά τεχνογνωσίας

    Εγκαιρα η Επαναστατική Κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα είχε διαβλέψει, με την ίδρυση του Ταμείου Περίθαλψης Προσφύγων (ΤΠΠ), ότι πέρα από την όποια τέλος πάντων πρώτη εγκατάσταση των προσφύγων στα αστικά κέντρα, θα έπρεπε να τους δίνονταν ευκαιρίες να προχωρήσουν στην ίδρυση εργοστασίων και τη λειτουργία βιομηχανιών και βιοτεχνιών. Γνώριζε ότι οι πρόσφυγες μπορεί να μην είχαν λεφτά, είχαν όμως την τεχνογνωσία, είχαν τη διασύνδεση με τις αγορές του εξωτερικού από τις πατρίδες τους, είχαν εμπορική πίστη και αντίκρισμα. Αυτήν την ιδέα το ΤΠΠ, με τα πενιχρά μέσα που διέθετε, δεν θα μπορούσε να την υλοποιήσει. Θα μπορούσε όμως -και μπόρεσε- η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ), με τον πρώτο φιλέλληνα πρόεδρό της, Ερρίκο Μοργκεντάου. Οι προσφυγικές συνοικίες που είχαν αναδειχθεί σαν περιδέραιο γύρω από την Αθήνα και τον Πειραιά -η Καισαριανή, ο Βύρωνας, η Νέα Ιωνία (Ποδαράδες, τότε), η Κοκκινιά κ.λπ.- προσφέρονταν γι’ αυτό το μεγάλο πείραμα.

  • Η ΕΑΠ απαλλοτρίωσε μεγάλες εκτάσεις, που μετά τις προσέφερε δωρεάν σχεδόν σε επιχειρηματίες (1 δρχ. το τ.μ.), προκειμένου να ιδρύσουν και να λειτουργήσουν εργοστάσια, κυρίως κλωστοϋφαντουργίας, εριουργίας και ταπητουργίας. Ετσι διαθέτει 40 οικόπεδα γι’ αυτό το σκοπό: 25 στη Νέα Ιωνία, 7 στην Κοκκινιά (Νίκαια), από 2 στην Καισαριανή και τον Υμηττό, κι από 1 στον Βύρωνα, στα Ταμπούρια του Πειραιά, στη Δραπετσώνα και 1 στον Πειραιά.

    Η γη ουσιαστικά χαριζόταν στους επιχειρηματίες, αλλά με μια ρήτρα: να είχαν αρχίσει τη λειτουργία και παραγωγή μέσα σε μία τριετία, αλλιώς η κυριότητα αφαιρούνταν…

    Μικρασιάτες επιχειρηματίες

    Το κάλεσμα προς τους Μικρασιάτες επιχειρηματίες -και ιδίως τους καταγόμενους από την Καππαδοκία, την Πισιδία και γενικότερα την Ανατολία- βρήκε άμεση ανταπόκριση. Αλλά χρειάζονταν και κεφάλαια. Κι αυτά βρέθηκαν από γηγενείς κεφαλαιούχους που τους κέντριζε το ενδιαφέρον η εξαιρετική προοπτική. Ετσι μέσα σε 3-4 χρόνια, με οδηγό τη Νέα Ιωνία, είχαν αρχίσει να δημιουργούν μεγάλες και μεσαίες κλωστοϋφαντουργικές επιχειρήσεις, που απασχόλησαν αμέσως χιλιάδες εργάτες και εργάτριες από τους πρόσφυγες.

  • Η «Μουταλάσκη», του «Σινάνογλου», η «Ελληνίδα», η «Στερλίνα» (μετά 3Α), η «Νίκη», η «ΕΒΥΠ» κ.ά., για να αναφερθούμε στις μεγαλύτερες, ξεφύτρωσαν δίνοντας μια τελείως διαφορετική όψη στην προσφυγούπολη. Οι Σινιόσογλου, οι Τσαλίκογλου, οι Στύλογλου, οι Εφραίμογλου, ο Μποδοσάκης θα γίνουν τα πρώτα ονόματα πανελλαδικά στο βιομηχανικό χώρο.

    Παράλληλα και η μόνη, προ του 1922, βιομηχανική μονάδα τού εκ της Αρκαδίας ορμώμενου Νικ. Κυρκίνη, η «Ελληνική Εριουργία Α.Ε.», θα γιγαντωθεί με την ίδρυση της «Ελληνικής Μεταξουργίας Α.Ε.», της «Ηλεκτροβιομηχανικής Α.Ε.», της «Βαμβακουργίας» κ.λπ.

    Ο τομέας ωστόσο που η Νέα Ιωνία επιβλήθηκε ως σχεδόν αποκλειστικός χώρος ανάπτυξης, υπήρξε η ταπητουργία.

    Μπορεί στην Τουρκία η ταπητουργία με οδηγό τους Ρωμιούς χαλιτζήδες της Σπάρτης, του Ουσάκ, του Ικονίου κι άλλων μερών της Ανατολίας να γνώριζε στις αρχές του 20ού αιώνα ιδιαίτερη άνθηση, στην Ελλάδα όμως ακόμη και ως λέξη ήταν άγνωστη.

    Yφάντριες δίπλα στους αργαλειούς της Μεταξοϋφα-ντουργικής ΝΙΚΗ το 1935, εργάτριες της Ελληνικής Εριουργίας το 1920 και το κτήριο της Ελληνικής Μεταξουργίας (φωτ. Αρχείο ΚΕΜΙΠΟ)Yφάντριες δίπλα στους αργαλειούς της Μεταξοϋφα-ντουργικής ΝΙΚΗ το 1935, εργάτριες της Ελληνικής Εριουργίας το 1920 και το κτήριο της Ελληνικής Μεταξουργίας (φωτ. Αρχείο ΚΕΜΙΠΟ)

  • Ανάπτυξη ταπητουργίας

    Ομως ήδη το 1928, με σχεδόν αποκλειστική «ευθύνη» των προσφύγων, λειτουργούν στη χώρα 3 κατηγορίες εταιρειών παραγωγής χαλιών:

    * Ανώνυμες εταιρείες που εργάζονται με ελληνικά κεφάλαια.

    Στην κατηγορία αυτή υπάγονταν 5 εταιρείες, 3 στην Αθήνα και 2 στη Θεσσαλονίκη.

    Οι 3 εταιρείες της Αθήνας ήταν όλες στους Ποδαράδες: η «Ανατολική Ταπητουργία Α.Ε.», η «Ελληνική Ταπητουργία Α.Ε.» και η «Ανώνυμη Ταπητουργική Εταιρεία «ΣΠΑΡ-ΤΑΛΗΣ»».

    * Εταιρείες που λειτουργούν με ξένα κεφάλαια.

    «The Oriental Carpet Manufacturing Ltd» και «The Eastern Carpet Ltd, La Graffith».

     

  • Ελεύθεροι ταπητουργοί, Μικρασιάτες και κυρίως Σπαρταλήδες, που ιδρύουν μικρομεσαίες μονάδες (έως 50 αργαλειοί), που παράλληλα στήνουν αργαλειούς και στα σπίτια, όπου στις ελεύθερες ώρες τους εργάζονται προσφυγίνες στη διαδικασία του «φασόν». Είναι οι: Κεχαγιόγλου, Πεσματζόγλου, Τοζάκογλου, Αβραάμ Καχραμάνος, Φίλιππος και Παύλος Καχραμάνογλου, Παύλος Θωμόγλου, Δημ. Εφραίμογλου, Τηλ. Δουρμούσογλου, Σοφία Γαβριηλίδου, Ν. Χατζησταθόγλου και άλλοι.

    Ετσι στις αρχές της 10ετίας του ’30, όταν πια η ταπητουργία θ’ αρχίσει να μην αποδίδει, λόγω του διεθνούς ανταγωνισμού, της αδυναμίας του κράτους να στηρίξει δυναμικά αυτόν τον κλάδο, αλλά και λόγω της παγκόσμιας κρίσης από το «κραχ» της Wall Street, η Νέα Ιωνία θα έχει φτάσει στο σημείο να είναι πραγματικά το ταπητουργικό κέντρο της Ελλάδας, αφού είχε σε λειτουργία 28 ταπητουργεία, με περίπου 800 ιστούς και 1.000 εργάτριες, χωρίς να υπολογίζονται όσοι δούλευαν «φασόν».

  • Προσφορά εκατομμυρίων

    Ο Αιγίδης παραθέτει ένα χαρακτηριστικό στοιχείο: η κλωστοϋφαντουργία στην Ελλάδα το 1921 προσέφερε 36.700.000 δραχμές, αλλά στην Ελλάδα, με τους πρόσφυγες, το 1928 263.700.000 δραχμές!

    Το χειροποίητο χαλί χρειάζεται έμπνευση καλλιτέχνη σχεδιαστή, τεχνικού με γνώσεις στη μίξη των χρωμάτων του μαλλιού, άφθονα νερά και τεχνίτριες με μεράκι και γρηγοράδα στην ύφανση. Είναι ευαίσθητο και πανάκριβο προϊόν. Γι’ αυτό κι εξαιτίας των λόγων που αναφέραμε δεν άντεξε πολύ.

    Μετά το 1930 οι μονάδες, η μία μετά την άλλη, άλλαξαν αντικείμενο. Γίνονται εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας, που κράτησαν, μαζί βέβαια με τις άλλες μεγάλες μονάδες, ζωντανή τη βιομηχανία συμβάλλοντας στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας, ώς τις δεκαετίες του ’70 και του ’80.

    * Ο Χάρης Σαπουντζάκης είναι ιστορικός, πρόεδρος της Ενωσης Σπάρτης Μικράς Ασίας. Ο Λουκάς Χριστοδούλου είναι πρόεδρος στο Κέντρο Μικρασιατικού Πολιτισμού (ΚΕΜΙΠΟ) Νέας Ιωνίας. Έχουν συγγράψει το βιβλίο που μόλις εκδόθηκε με τίτλο «Η Νέα Ιωνία στο Μεσοπόλεμο 1922-1941».

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

3 comments so far

  1. […] Το έργο όμως που μας έκλεψε (για δύο λόγους) την καρδιά -ανάμεσα σε πολλά άλλα εκλεκτά έργα- ήταν το έργο του Στέφανου Ζαννή που έφερε τον τίτλο “Σελίδες βιβλίου-το ταξίδι το μακρύ”. Είναι ένα σύνθετο έργο, πρωτοποριακό, υλοποιημένο με τη μορφή ενός μεγάλου βιβλίου που μπορείς να αγγίξεις και να ξεφυλλίσεις. Έργο εμπνευσμένο από την οδύσσεια της οικογένειας της γιαγιάς του: Αμισός, Μεσόβουνο, Νέα Ιωνία…. […]

  2. Παιδικές αναμνήσεις (Η Νέα Ιωνία στις δεκαετίες 1940-1950) Μέρος 7ο
    ——-
    (Σε συνέχειες – του καλού φίλου της σελίδας Λευτέρη Τσίλογλου – η φωτογραφία του Απόστολου Παρασκευά του επονομαζόμενου Καραμούζα, είναι από το Εν Βόλω τ.29 και είναι του Ιπποκράτη Ζημέρη)

    Τα πρώτα σπίτια που χτίστηκαν στη Νέα Ιωνία ήταν τα «τετράγωνα». Ένα δωμάτιο με ένα μικρό ελεύθερο χώρο, το ένα κολλητό με το διπλανό του και πίσω με κοινό τοίχο μια ίδια σειρά όμοιων σπιτιών. Έτσι σχηματιζόταν το τετράγωνο. Τα σοκάκια που χωρίζανε τα τετράγωνα ήταν πλάτους ενάμιση μέτρου, λες και δεν υπήρχε τότε άλλος ελεύθερος χώρος. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ήταν ότι το ένα τετράγωνο γύρω από τα τέσσερα ήταν ομαδικοί καμπινέδες.

    Στην αρχή η βιασύνη να βάλουν όπως-όπως οι άστεγοι πρόσφυγες τα κεφάλια τους κάτω από ένα κεραμίδι δεν ανέδειξε την τραγικότητα της κατάστασης και μερικά πράγματα κάτω από τις συνθήκες τις εποχής φάνηκαν φυσιολογικά. Όμως με το πέρασμα του χρόνου κάθε οικογένεια μεγάλωσε, ήρθαν παιδιά και μάλιστα άφθονα. Οι προσφυγικές οικογένειες βοήθησαν, ως γνωστόν, αποφασιστικά να μειωθεί το δημογραφικό πρόβλημα που δημιούργησαν οι σημαντικές απώλειες ζωών, κυρίως νέων ανθρώπων, εξαιτίας των διαδοχικών πολέμων που προηγήθηκαν και των ασθενειών που τότε θέριζαν ζωές.

    Η κατάσταση αυτή διατηρήθηκε μέχρι περίπου το 1950, αλλά εκ των πραγμάτων φράκαρε, ιδιαίτερα το πρωί όταν όλοι βιαστικοί ήθελαν να προλάβουν να φτάσουν έγκαιρα στη δουλειά τους. Έτσι στη μικρή αυλή κάθε σπιτιού φτιάχτηκαν οικογενειακοί καμπινέδες με πρωτοβουλία κι έξοδα της κάθε οικογένειας, αφού προηγουμένως ανοίχτηκε για τον καθένα ειδική χαβούζα. Θυμάμαι ακόμα και σήμερα τον άνθρωπο που άνοιγε τους λάκκους. Το κάτω μέρος του λάκκου το περιτριγύριζε με πέτρες και ήταν ο μοναδικός που αργότερα αναλάμβανε και τον περιοδικό καθαρισμό τους. Οι απάνθρωπες συνθήκες εργασίας τον είχαν οδηγήσει στην αυτοαπομόνωση και το είχε ρίξει στο πιοτό. Σερνόταν στους δρόμους και τα άπονα νιάτα τον κορόιδευαν συνεχώς, επαναλαμβάνοντας το απαραίτητο παρατσούκλι, ο «Καραμούζας». Η κεντρική αποχέτευση στη συνοικία ήταν ακόμα ένα μακρινό όνειρο.

    Ένα πρωινό, πάνω στο συνωστισμό και τη βιασύνη, με το σφίξιμο να τελειώσω από πίσω μου πετάχτηκε έξω ένα τμήμα του έντερου. Τρομοκρατήθηκα αλλά από ντροπή ή φόβο δεν είπα κουβέντα σε κανέναν. Ούτε στη μάνα μου. Άλλη εποχή, άλλα ήθη. Ακόμα και σήμερα δεν γνωρίζω τι ήταν στην πραγματικότητα, αφού τώρα για πρώτη φορά το ανασύρω στην επιφάνεια και ποτέ δεν ρώτησα κανέναν. Το πρόβλημα λύθηκε μόνο του μέσα σε λίγες μέρες. Το έντερο γύρισε στη θέση του και το συμβάν το πήρε ο άνεμος. Η τελευταία αναδρομή στα παιδικά μου συμβάντα το επανέφερε στη μνήμη μου.

    Μέχρι το 1949 στο σπίτι ζούσαν ο Πατέρας, η Μάνα και τα πέντε αδέλφια. Λίγο πριν, μπροστά στο παράθυρο του μοναδικού δωματίου είχε βιαστικά χτιστεί ένα δεύτερο μικρό δωμάτιο. Μέσα σ’ αυτό κοιμόνταν κυρίως η μεγάλη μας αδελφή και η γιαγιά, όταν ζούσε μαζί μας, γιατί περιοδικά μοίραζε το χρόνο της ανάμεσα στις δυο της κόρες. Όταν η γιαγιά ήταν στη θεία Παρασκευούλα, στο δωμάτιο αυτό κοιμόταν κι η Μάνα.

    Τα αγόρια κοιμόνταν στρωματσάδα στο ξύλινο πάτωμα, πάνω σε δυο συνεχόμενα στρώματα και σκεπάζονταν με ένα πάπλωμα και κάποιες συμπληρωματικές κουβέρτες. Μια από τις πρώτες παιδικές μου αναμνήσεις, όπως ήδη έχω αναφέρει, είναι το κρύο που συνεχώς ένιωθα στη διάρκεια της νύχτας, κυρίως στη μέση μου που με κρατούσε αρκετές φορές ξάγρυπνο. Φαίνεται τα σκεπάσματα δεν ήταν αρκετά ή εγώ είχα κάποια ιδιαίτερη ευαισθησία. Το γεγονός όμως υπάρχει έντονα αποτυπωμένο στη μνήμη μου.

  3. […] Το έργο όμως που μας έκλεψε (για δύο λόγους) την καρδιά -ανάμεσα σε πολλά άλλα εκλεκτά έργα- ήταν το έργο του Στέφανου Ζαννή που έφερε τον τίτλο“Σελίδες βιβλίου-το ταξίδι το μακρύ”. Είναι ένα σύνθετο έργο, πρωτοποριακό, υλοποιημένο με τη μορφή ενός μεγάλου βιβλίου που μπορείς να αγγίξεις και να ξεφυλλίσεις. Έργο εμπνευσμένο από την οδύσσεια της οικογένειας της γιαγιάς του: Αμισός, Μεσόβουνο, Νέα Ιωνία… […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: