Στη μνήμη της Sano (Ευθυμίας) Halo

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

 

Η ΤΡΑΓΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ

SANO HALO: Η Αννα Φρανκ των προσφύγων του 1922

ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΕ Η ΚΟΡΗ ΤΗΣ, ΤΗΕΑ HALO, ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΤΗΣ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ, ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΙΚΡΟΥ ΚΟΡΙΤΣΙΟΥ

«Οι Τούρκοι μού οφείλουν μια πολύ μεγάλη, πραγματικά μεγάλη συγγνώμη. Ούτε καν μια μικρή συγγνώμη, αλλά μια μεγάλη συγγνώμη, που πήραν μακριά μου όλους όσους αγαπούσα. Ο,τι είχα. Είχαμε τη γη μας, τα ζώα μας, τις αγελάδες μας, τις κότες μας, είχαμε τις δουλειές μας, και όμως μας έκαναν να πεθάνουμε στο δρόμο. Αυτό που έκαναν ήταν θηριώδες, να καταστρέψουν οικογένειες και περιουσίες. Δεν θα μπορούσα ποτέ μου να ξεχάσω. Θέλω να θυμάμαι την οικογένειά μου. Αλλιώς θα ήταν σα να ξεχνούσα τους ανθρώπους μου. Δεν θα το κάνω ποτέ αυτό».

(Sano Halo, συνέντευξη περιοδικό «Πανσέληνος», τ. 88, 13 Μαΐου 2001)

 

Αγιος Αντώνιος Κιλκίς. Αναμνηστική φωτογραφία λίγο πριν από την αναχώρησηΑγιος Αντώνιος Κιλκίς το 2001. Αναμνηστική
φωτογραφία λίγο
πριν από την αναχώρηση

 

Πέθανε στις ΗΠΑ πριν από λίγες μέρες η Sano Halo, που 105 χρόνια πριν είχε γεννηθεί ως Ευθυμία Βαρυτιμίδου (ή Βαρυτιμιάδου) στον Αγιο Αντώνιο Κοτυώρων (Ορντού) του μικρασιατικού Πόντου. Με τη ζωντανή μαρτυρία της έκανε γνωστή διεθνώς τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής που πραγματοποίησαν οι Νεότουρκοι και ολοκλήρωσαν οι κεμαλικοί, επιχειρώντας τη βίαιη μετατροπή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε τουρκικό έθνος-κράτος.

 

Η Ευθυμία Βαρυτιμίδου (Sano Halo) ήταν ένα από τα χιλιάδες παιδιά που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής κατά τις πορείες θανάτους που οργάνωσαν οι κεμαλικοί κατά τη δεύτερη φάση της Γενοκτονίας. Η οικογένειά της, όπως και ολόκληρη η ελληνική κοινότητα του Αγίου Αντωνίου της Κερασούντας, καθώς και τα γειτονικά χωριά, εκτοπίστηκε στο εσωτερικό της Ανατολίας. Δεκάχρονο κορίτσι βρέθηκε στο Κουρδιστάν και τελικά ολομόναχο στο Χαλέπι της Συρίας, όπου την περιέθαλψε μια οικογένεια Ασσυρίων. Παντρεύτηκε έναν Ασσύριο, με τον οποίο μετανάστευσε μέσω Λιβάνου στην Αμερική το 1925.

Η καταστροφή του Αγ. Αντωνίου

 

Χάρη στις προσπάθειες της κόρης της Thea Halo κατάφερε να ξετυλίξει το κουβάρι της προσωπικής ιστορίας και να ανακαλύψει το χωριό τους στην περιοχή μεταξύ Κοτυώρων και Φάτσας. Ηταν ένα από τα εκατοντάδες χωριά που οι τσέτες του Τοπάλ Οσμάν ισοπέδωσαν κατόπιν κεντρικών οδηγιών για να χαθούν τα ρωμαίικα ίχνη στην περιοχή του Πόντου.

Η συγκεκριμένη καταστροφή έγινε το 1921 και ακολούθησε τη μεθοδολογία των Νεότουρκων (1914-1918), στην πολιτική των οποίων αναφέρεται έγγραφο του υπουργείου Εξωτερικών της Αυστρίας: «Η τουρκική πολιτική έχει το χαρακτήρα της ολοκληρωτικής εκδίωξης από την περιοχή, με σκοπό την πλήρη εξαφάνισή τους, με τη δικαιολογία ότι οι Ελληνες της περιοχής αποτελούν κίνδυνο κατά του κράτους, μια μέθοδος που εφαρμόστηκε στο παρελθόν και κατά των Αρμενίων.

 

Οι πρόσφυγες από το χωριό Αγιος Αντώνιος της Sano Halo εγκαταστάθηκαν σε δύο χωριά, στο Κιλκίς και στη Θεσσαλονίκη, που έφεραν το ίδιο όνομα. Στη φωτογραφία, κατά την επίσκεψη στο χωριό της Θεσσαλονίκης, ανοίγοντας φύλλα για πίταΟι πρόσφυγες από το χωριό Αγιος Αντώνιος των Κοτυώρων, εγκαταστάθηκαν σε δύο χωριά, στο Κιλκίς και στη Θεσσαλονίκη, που έφεραν το ίδιο όνομα. Στη φωτογραφία, κατά την επίσκεψη στο χωριό της Θεσσαλονίκης (2001), ανοίγοντας φύλλα για πίτα

Οι Τούρκοι, χωρίς να διακρίνουν καμιά διαφορά στον πληθυσμό και χωρίς να αφήνουν καμιά πιθανότητα στην επιβίωση του πληθυσμού, με την πρόφαση της μετακίνησης σε άλλες περιοχές, δηλαδή τη μετακίνηση από τις παραλίες στα ενδότερα, εγκαταλείποντας αυτούς σε τραγικές, απάνθρωπες συνθήκες στην πείνα τους, τους οδηγούν προς το θάνατο. Τα δε σπίτια τους, αφού καταληφθούν από τους τσετέδες, λεηλατούνται, πυρπολούνται και κατεδαφίζονται. Οποια μέτρα εφαρμόστηκαν κατά των Αρμενίων εφαρμόζονται και κατά του Πόντου».

Κατά τη δεύτερη φάση της Γενοκτονίας (1919-1923) ο Ριζά Νουρ, που υπήρξε και κύριος διαπραγματευτής στη Λωζάννη, αναφέρει στα απομνημονεύματά του τις συνομιλίες του με τον Τοπάλ Οσμάν: «Του λέω: «Αγά καθάρισε τον Πόντο καλά: Μην αφήνεις πέτρα πάνω σε πέτρα στα Ελληνικά χωριά του Πόντου». Μου απάντησε: «Ετσι κάνω, όμως επειδή οι εκκλησίες τους και τα κτήριά τους μπορούν να χρησιμεύσουν, τα φυλάω». Του είπα: «Γκρέμισε και αυτά, μάλιστα σκόρπισε τις πέτρες μακριά. Δεν ξέρεις τι γίνεται, μην πουν κάποτε ότι εδώ υπήρχε εκκλησία». Η απάντηση που έδωσε ο Τοπάλ Οσμάν ήταν: «Πράγματι, έτσι θα κάνω, δεν το σκέφτηκα τόσο καλά»».

Η Sano με την κόρη της TheaΜπορεί ο Τοπάλ Οσμάν να ξεθεμελίωσε αυτά τα χωριά, όμως τα ίχνη αυτά είναι ακόμα ορατά και ζωντανά πάνω στους ανθρώπους που επιβίωσαν από τη Γενοκτονία και από τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους που αρνούνται να ξεχάσουν. Και ένα τέτοιο αδιαμφισβήτητο ίχνος υπήρξε η Sano Halo.

Not even my name

Η τραγική της ιστορία έγινε γνωστή με το βιβλίο «Not even my name» και υπότιτλο «From a death march in Turkey to a new home in America. Α young girl’s true story of genocide and survival» («Ούτε καν το όνομά μου. Από την πορεία θανάτου στην Τουρκία σε ένα νέο σπίτι στην Αμερική. Η αληθινή ιστορία της Γενοκτονίας και της επιβίωσης ενός μικρού κοριτσιού»).

Το βιβλίο, που χαρακτηρίστηκε από λογοτεχνική πληρότητα, γράφτηκε από την κόρη της Thea Halo, εκδόθηκε το 2000 από ένα μεγάλο εκδοτικό οίκο των ΗΠΑ και έγινε σύντομα μπεστ σέλερ. Η δημοσιογράφος Ολγα Τσαντήλα έγραψε στο περιοδικό «Πανσέληνος»: «Η ιστορία της 90χρονης σήμερα Sano Halo θα παρέμενε άγνωστη, αν δεν αποφάσιζε η ζωγράφος Thea να τη γράψει και να επιτύχει την έκδοσή του από τον εκδοτικό κολοσσό των ΗΠΑ «Picador» της St. Martin’s Press. Το βιβλίο έγινε μπεστ σέλερ, πήρε εξαιρετικές κριτικές, επιστολές συμπαράστασης και ορισμένες διαμαρτυρίες. Η συγγραφέας και η μητέρα της αγκαλιάστηκαν με θέρμη από τον κόσμο και άρχισαν να δίνουν ομιλίες και διαλέξεις, ενώ ο κυβερνήτης της Νέας Υόρκης βράβευσε τη Sano Halo για το κουράγιο της και το όραμά της».

Η έκδοση του συγκεκριμένου βιβλίου είχε ιδιαίτερο ρόλο στη δημοσιοποίηση των άγνωστων ιστορικών γεγονότων. Επιπλέον, πρώτη φορά στην Αμερική μια έκδοση, που δεν προέρχεται από τους κύκλους της ελληνοαμερικανικής κοινότητας, μίλησε ανοιχτά για την πολιτική γενοκτονιών που ακολούθησαν οι τουρκικές κυβερνήσεις. Παρ’ ότι αναφέρεται κυρίως στη γενοκτονία του ποντιακού Ελληνισμού, εντούτοις έχει εκτεταμένες αναφορές για τη γενοκτονία του συνόλου των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας και της Ανατολίας.

Αγνοώντας τη Συνθήκη της Λωζάννης

Το 2009 η ελληνική πολιτεία αποφάσισε να επιτρέψει την πολιτογράφηση της Sano Halo και της κόρης της Thea και να αποδώσει σ’ αυτές την ιδιότητα της Ελληνίδας υπηκόου. Αυτή η απόφαση υπήρξε απόρροια των πολύχρονων προσπαθειών των προσφυγικών οργανώσεων, τόσο των ελλαδικών όσο και των αμερικανικών. Η απόφαση των αρμόδιων οργάνων άργησε, παρ’ ότι ήταν αυτονόητη πράξη που απέρρεε από τη Συνθήκη της Λωζάννης και τα αναφαίρετα δικαιώματα των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής, όπως ήταν η Sano Halo.

Ως επιχείρημα της κατ’ εξαίρεσιν πολιτογράφησης θεωρήθηκε η προσφορά ιδιαίτερων υπηρεσιών προς το κράτος. Συγκεκριμένα αναφέρεται στο σχετικό προεδρικό διάταγμα (4 Απριλίου 2009): «Οι αλλοδαπές Χάλο Σάνο και Χάλο Θία-Μάρθα προσέφεραν εξαιρετικές υπηρεσίες στην Ελλάδα…». Στα μέσα του 2009 μητέρα και κόρη ορκίστηκαν στο γενικό προξενείο της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη και έλαβαν την ελληνική ιθαγένεια. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε λίγους μήνες αργότερα με την εγγραφή τους στο Δημοτολόγιο του Δήμου Αθηναίων.

Η δυσανεξία της επίσημης Ελλάδας απέναντι στα γεγονότα που συνέβησαν στην οθωμανική Ανατολή από το 1914 έως το 1923 είναι αντιληπτή σε οποιονδήποτε μελετά την ιστορία των ιδεών του 20ού αιώνα, καθώς και τα κατά καιρούς επίσημα εθνικά αφηγήματα. Είναι γνωστό ότι οι προσπάθειες εξαφάνισης της ιστορικής Μνήμης των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής υπήρξαν κοινό στοιχείο στις μετά το ’22 κυβερνήσεις, είτε αυτές ήταν βενιζελικές και φιλελεύθερες είτε απλώς δεξιές και συντηρητικές είτε ακροδεξιές και φασιστικές.

Το κορυφαίο συμβολικό γεγονός ήταν η μετονομασία της οδού Αποστόλου Παύλου της Θεσσαλονίκης σε οδό Κεμάλ Ατατούρκ από τον ακροδεξιό, εθνικιστή δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά. Το νέο όνομα διατηρήθηκε και από τις μετεμφυλιακές αντικομμουνιστικές κυβερνήσεις και μόλις το 1955 η οδός πήρε και πάλι το παλιό της όνομα. Την ίδια ακριβώς στάση προς τη Μνήμη των προσφύγων είχε και η ελλαδική Αριστερά, μόνο που εδώ το κριτήριο καθορίστηκε από τη φιλοκεμαλική στάση του Λένιν, ο οποίος είχε διεκδικήσει και τον τίτλο του «Νεότουρκου της Ρωσίας».

Παρ’ ότι η παραπάνω θεώρηση προκύπτει από τη μελέτη του παρελθόντος, σήμερα παρατηρείται μια ιδιόμορφη επανεμφάνιση του παλιού αντιπροσφυγικού συναισθήματος.

Η Sano Halo και οι αρνητές της Γενοκτονίας

Ενα από τα πλέον απεχθή σύγχρονα ιδεολογικά ρεύματα είναι αυτό της Αρνησης της Γενοκτονίας, της αιτιολόγησης των πράξεων των δραστών και της συκοφάντησης όσων συμβάλλουν στη διατήρηση της Μνήμης.

Οι εκφραστές του ανιχνεύονται σε ένα ευρύ πολιτικό φάσμα που εκκινεί από τη νεοφιλελεύθερη Δεξιά και φτάνει έως το άλλο άκρο μιας ψευδώνυμης «ελευθεριακής Αριστεράς».

Στη βάση του ρεύματος αυτού εντοπίζεται η ρατσιστική περιφρόνηση προς τους πρόσφυγες και τον αυτόνομο λόγο τους. Με μια έννοια αποτελεί σύγχρονη επιβίωση, μέσα σε μεταμοντέρνα λεοντή, της μεσοπολεμικής απέχθειας που προκαλούσαν στο συντηρητικό κόσμο οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Κύρια ρητορική αυτού του ρεύματος, που εμφανίστηκε κυρίως στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και αποτέλεσε για κάποια χρόνια την καθεστωτική ιδεολογική έκφραση, είναι η αντιδιαστολή εθνικισμού-αντιεθνικισμού.

Κατηγορώντας αυθαιρέτως και υπερβολικά κάθε διαφορετική άποψη ως «εθνικιστική», καπηλεύτηκαν τον όρο του «αντι-εθνικιστή» και κατάφεραν να υπερκεράσουν τους αντιπάλους τους στη διαχείριση τομέων του κράτους αλλά και κονδυλίων. Επί της ουσίας κατασκεύασαν με εντελώς παλιά στοιχεία μια νέα αφήγηση, που έθετε και πάλι εκτός των ορίων της ιδεολογικής νομιμότητας τις ερμηνείες των προσφύγων του 1922.

Στο στόχαστρο του ρεύματος αυτού και της προκατειλημμένης στάσης του, κρυμμένης πίσω από μια ηθικιστική φρασεολογία που βασίζεται στην εξίσωση του αίματος, βρέθηκε και η ιστορία της Sano Halo, έτσι όπως την έγραψε η Thea Halo στο βιβλίο της «Not even my name». Με απίστευτη ευκολία το βιβλίο κατατάχθηκε στην «εθνικιστική εκδοχή της ιστορίας», με το επιχείρημα ότι δεν αναφέρεται στη «Μεγάλη Ιδέα» και στα «εγκλήματα του ελληνικού στρατού κατά των Τούρκων αμάχων» (δες: Δημήτρης Αγγελίδης, «Θέμα: Μνήμες Μικράς Ασίας και Πόντου», περ. Εψιλον, «Κ.Ε.», 29.5.2011).

Παρούσα στη συγκεκριμένη προσέγγιση και η παλιά μέθοδος της διαστρέβλωσης των σημασιών των όρων μέσω της εξαφάνισης του πλαισίου. Ετσι, η λέξη «συνωστισμός», που υπάρχει στην ελληνική έκδοση του βιβλίου της Halo, χρησιμοποιήθηκε από το συντάκτη του κείμενου με τρόπο τέτοιο, ώστε να αιτιολογηθεί η αντίστοιχη χρήση του όρου που προκάλεσε τη σφοδρή σύγκρουση για το βιβλίο ιστορίας της Στ’ Δημοτικού πριν από μερικά χρόνια.

Η όλη παρουσίαση του έργου της Halo στο συγκεκριμένο αφιέρωμα υπακούει στους άγραφους νεοελληνικούς pseudo-αντιεθνικιστικούς κανόνες της Αρνησης της Γενοκτονίας, όπου η Μνήμη για τη μοίρα των απόκληρων πληθυσμών -που αποφασίστηκε από το νεοτουρκικό μιλιταρισμό στις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 20ού αιώνα και μεθοδικά υλοποιήθηκε από το 1914- καθορίζεται από την αυθαίρετη παραδοχή που βασίζεται στη φαντασίωση της ενιαίας μοίρας. Μιας «μοίρας» που ξεκινά αρκετά νοτιότερα από το ακρωτήριο του Μαλέα και τελειώνει στα όρη του Καυκάσου.

Με μια έννοια, η θεώρηση των «αντιεθνικιστών» αποδεικνύεται περισσότερο εθνικιστική στην εθνική της πρόσληψη και από τη θεώρηση που είχαν οι ίδιοι οι Μεγαλοϊδεάτες εκείνης της εποχής. Επίσης τμήμα «μεταμοντέρνας» αφήγησης αποτελεί και η παραδοχή της συλλογικής ευθύνης. Κάτι σαν «καλά να πάθετε ω Πόντιοι και Σμυρνιοί, αφού είστε Ελληνες και ο Ελληνας Μοραΐτης φαντάρος επιτέθηκε στην «ιερή πατρίδα» του εθνικοαπελευθερωτή gazi Μουσταφά Κεμάλ και κατέσφαξε άμαχους Τούρκους».

Ενα άλλο βασικό στοιχείο της ιστορικής αντίληψης των αρνητών της Γενοκτονίας, είναι η παραγνώριση του πραγματικού ιστορικού πλαισίου που σχετίζεται κυρίως με τις ενδοοθωμανικές ταξικές αντιθέσεις και ο υπερτονισμός της ύστερης ελλαδοτουρκικής σύγκρουσης.

Είναι χαρακτηριστικό δείγμα -και αποκαλυπτικό συνάμα- της νεοελληνικής αλλοτρίωσης, το γεγονός ότι ούτε η τραγική εμπειρία της Sano Halo ξέφυγε από τη μνησίκακη στάση που έχει επιφυλάξει ο χώρος των αρνητών της Γενοκτονίας στη Μνήμη των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής.

* Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μαθηματικός, https://kars1918.wordpress.com/

 

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=429643

 Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 11 Μαΐου 2014

 

cf83ceaccf81cf89cf83ceb70005-1

6 comments so far

  1. […] —————– Το παραπάνω κείμενο αποτελεί τμήμα του αφιερώματός που έκανα με αφορμή το θάνατο της Sano Halo στην “Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία” στις 11 Μαϊου 2014: https://kars1918.wordpress.com/2014/05/11/sano-halo-2/ […]

  2. Tim faraos on

    It is sad that some Greek politicians and citizens, deny the greek genocide. Even the school books ignore it! For 400 years we ‘worshipped’ the Turks, under the slavery of the Ottoman empire!! It has to stop! Some turkish tourists saw a beautiful painting in the museum of chios, it was called ‘the massacre of chios’ (which took place under the Turkish invasion). And they complained to the rector of the museum that ‘this painting is an insult to us Turks!’ so he took the painting down and locked it in the cellar…. What a shameful act, treason, towards our murdered forefathers!! Today the turkish government threatens Greece with ‘casius beli’ (they will start a war), if Greece expands it’s territorial waters to 10 nautical miles in the agean sea, which is a legal right under international law! (today we have only 6 n. Miles). Turkish warships and fighter jets violate Greek and Cypriot airspace daily… Turkey wants the petrol in Cyprus’ waters to be shared with Turkey! If Turkey continues like this, and also denies the genocide against millions of innocent people in Turkey, then she shouldn’t be allowed to join the european union! Contact me: timfaraos@gmail.com

  3. B.A. on

    Thea Halo Become a fan

    Author of Not Even My Name, and A Lid for Every Pot, painter, former WBAI news correspondent.

    For Mom on Mother’s Day
    Posted: 05/10/2015

    Excerpt from Chapter 1, Not Even My Name:

    There had always been only us: my mother, my father, my five sisters and four brothers, one uncle, an Armenian aunt — probably with her own sad story to tell — and their daughter who married and moved away too soon. Then a void.

    We lived on West One hundred Second Street in New York City, but it was very different from the way it is now. In the 40s and 50s it was like a page out of West Side Story. We lived in a five-room railroad flat; each room led into the other like boxcars. It was a five-flight walk-up above a half-flight brownstone stoop. For the twenty years that my family lived there, my mother carried bikes and babies, sometimes one on each hip, and groceries and toys, and all the other things one carries up and down, up and down those five flights of stairs.

    We grew up among the Irish mostly, although there were other races and nationalities in the surrounding neighborhoods and in our schools. But our heritage had been a mystery to us as children. We came from two lost civilizations. Both my parents came from Turkey, and their people had been there for thousands of years, but they were not Turks. No one had ever heard of my mother’s people–the Pontic Greeks of Asia Minor (Turkey) — and my father’s people, the Assyrians, were believed to have lived only in ancient times but were no more.

    «They called us Rüm,» my mother would say about her own people, pronouncing the word «room.» And that was even more confusing. What was Rüm? Even my mother’s language was lost to her because she had no one with whom she could speak her ancient Greek. Without even the sound of her Greek language to help me identify with her culture as a child, I was left with nothing but her few stories.

    But Rüm or Pontic Greek, as a child of the 40s and 50s, I had just assumed that all mothers were more or less like mine. Or rather, I would have assumed it had I given it any thought. She had the kind of figure you might expect on a mother in 1950s America; kind of plump but not fat; perfect for those short-sleeved housedresses that buttoned down the front. They were usually full of flowers. She had a sweet, wistful smile and those innocent black eyes — with just a trace of sadness about the brow — that smiled out at you from beneath the rolled wreath of black hair that framed her lovely face.

    As to her birthday, my mother had never known the real date of her birth, so someone somewhere along the line had chosen May 10. It usually coincided with Mother’s Day appropriately enough. With ten kids — I was the eighth — I don’t remember her ever just sitting without doing something. There was always so much that had to be done. She was always cooking or cleaning, baking, making clothes, crocheting. And she was always singing. I could recite her favorite songs: «Blue Skies,» «Little Man You’re Crying,» «Oh, Johnny,» «Paper Moon,» and a hundred more like those, all as American as the proverbial apple pie, which she also baked to perfection.

    Her musical ear gave her an easy grasp of languages so I never really noticed an accent. But there were a few words that made us all laugh, like the way she pronounced «wheat» with a heavy emphasis on the H. Haweet. And her attempts at the American slang of the 50s could have you rolling in the aisles. Each time we laughed at her, all she could do was cover her face with her hands and laugh with embarrassment.

    «Oooooooh sugar!» she’d say.

    Since my mother rarely talked about her childhood there wasn’t too much to remind us that she wasn’t born in America. Considering her circumstances when my father happened upon her, some might say he rescued her from oblivion, but sometimes I wonder who rescued whom.

    She cooked all of America’s traditional fare, and for Christmas there was turkey with rice and chestnut stuffing; sweet potatoes, topped with pineapple and marshmallows; fresh cranberry and walnut sauce; mashed potatoes and gravy; apple and pumpkin pies. But there was also the stuffed grape leaves on holidays, and the meat pies my mother called chamborak, which she fried in a pan, and her special rolls with black seeds. All those exotic scents would mingle to fill the air. My father bought sweets from the Middle Eastern markets: Turkish delight; the pressed sheets of apricot we called garmardine; a sweet made of strung walnuts or pistachios surrounded by a thick grape coating and sprinkled with powdered sugar; and the tins of halvah, and baklava that he’d spread out on the table.

    It was those little things like the words mispronounced, a foreign word thrown in, the stories and songs, and the Turkish delight and stuffed grape leaves that reminded us our parents came from someplace else; that there was something unknown about them; that they were separate from us in some unfathomable way.
    http://www.huffingtonpost.com/thea-halo/for-mom-on-mothers-day_b_7252910.html

  4. B.A. on

    Thea Halo

    Thea Halo’s first career was as a painter. She attended The Cooper Union School of Art and Architecture.
    Ms Halo has also worked as an announcer and producer for Public Radio in Upstate NY and a news correspondent for WBAI in NYC.
    Following a 1989 pilgrimage with her mother to find her mother’s home in the Pontos region of Turkey, Ms Halo began to write poetry and short stories, and soon after commenced the writing of her mother’s memoir, Not Even My Name. She has won numerous awards for her poetry, and her literary and political essays and was a major influence in the passing of a 2007 Resolution at the International Association of Genocide Scholars (IAGS), which acknowledged the concurrent Genocide of the Pontians and other Asia Minor Greeks and Assyrians alongside the Genocide of Armenians.

    http://www.huffingtonpost.com/thea-halo/

  5. […] Μία από τις πλέον άγνωστες πλευρές της Μικρασιατικής Καταστροφής είναι το πέρασμα των Ελλήνων προσφύγων από τη Συρία, η παραμονή τους εκεί και η επιβίωσή τους χάρις στη βοήθεια που τους παρείχε ο ντόπιος πληθυσμός. Υπολογίζεται ότι ένας αριθμός 17.000 προσφύγων από τα βόρεια και νότια παράλια της Μικράς Ασίας βρέθηκε στην περιοχή της Συρίας μετά το τέλος της Μικρασιατικής τραγωδίας. H πλευρά αυτή της μικρασιατικής προσφυγιάς έγινε γνωστή ευρύτερα πριν από μερικά χρόνια με την έκδοση του βιβλίου-μπεστ σέλερ «Not even my name» της Thea Halo στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Halo περιγράφει τη δραματική πορεία της εκτοπισμένης μητέρας της Ευθυμίας Βαρυθιμιάδου, που από τον Αγιο Αντώνιο των Κοτυώρων του Πόντου θα βρεθεί στο Χαλέπι, όπου θα την παντρέψουν με έναν Ασσύριο και τελικά θα βρεθεί μετανάστρια στις ΗΠΑ ως Sano Halo. […]

  6. «Στην Ελλάδα νιώθω σαν μία από εσάς»
    ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 11 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016

    «Οι Τούρκοι μού οφείλουν μια πολύ μεγάλη, πραγματικά μεγάλη συγγνώμη. Ούτε καν μια μικρή συγγνώμη, αλλά μια μεγάλη συγγνώμη, που πήραν μακριά μου όλους όσους αγαπούσα.» Sano Halo (1909-2014), συνέντευξη περιοδικό «Πανσέληνος», τ. 88, 13 Μαΐου 2001

    Της Ελένης Κορόβηλα

    Η Ευθυμία Βαρυτιμίδου (ή Βαρυτιμιάδου), που έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της ως Sano Halo, πέθανε στις ΗΠΑ σε ηλικία 105 ετών. Είχε γεννηθεί στον Άγιο Αντώνιο Κοτυώρων (Ορντού) του μικρασιατικού Πόντου. Το 1919 εκδιώχθηκε μαζί με χιλιάδες Πόντιους από την πατρίδα της και πήρε τον δρόμο της προσφυγιάς. Οι κάτοικοι του δικού της χωριού και των γειτονικών εκτοπίστηκαν, το δεκάχρονο κορίτσι βρέθηκε μόνο στο Κουρδιστάν κι από κει στο Χαλέπι της Συρίας, όπου βρήκε καταφύγιο σε μια οικογένεια Ασσυρίων. Το 1925 μετανάστευσε στην Αμερική με τον σύζυγό της, τον Ασσύριο Αβράαμ Χάλο.

    Με τη μαρτυρία της, που καταγράφηκε στο πολυδιαβασμένο βιβλίο της κόρης της Thea Halo Ούτε το όνομα μου (Γκοβόστης, 2001) συνέβαλε ώστε να γίνει διεθνώς γνωστή και να αναγνωριστεί η γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών που ξεκίνησαν οι Νεότουρκοι και ολοκλήρωσαν οι κεμαλικοί, επιχειρώντας τη βίαιη μετατροπή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε τουρκικό έθνος-κράτος. Το 2009 το ελληνικό κράτος απέδωσε στην Ευθυμία Βαρυτιμιάδου, όπως και στην κόρη της Θία Χάλο, την ελληνική ιθαγένεια. «Οι αλλοδαπές Χάλο Σάνο και Χάλο Θία-Μάρθα προσέφεραν εξαιρετικές υπηρεσίες στην Ελλάδα…». Ορκίστηκαν στο γενικό προξενείο της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη, ενώ η διαδικασία ολοκληρώθηκε λίγους μήνες αργότερα με την εγγραφή τους στο Δημοτολόγιο του Δήμου Αθηναίων.

    Η Θία Χάλο βρίσκεται αυτές τις μέρες στην Αθήνα και είχαμε μαζί της μια σύντομη συνομιλία.

    Το τελευταίο διάστημα έχουμε γίνει μάρτυρες προσφυγικών ροών χωρίς προηγούμενο, ιδίως από τη Μέση Ανατολή. Η Ευρώπη μπροστά σε αυτήν την κρίση εμφανίζεται διχασμένη. Πιστεύετε ότι η Αμερική θα έπρεπε να αναλάβει περισσότερες πρωτοβουλίες σε πολιτικό ή ανθρωπιστικό επίπεδο;

    Η κοινή λογική λέει ότι αν χαλάσεις κάτι, πρέπει να το πληρώσεις. Είναι πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η ΗΠΑ και η Βρετανία είναι οι χώρες που ευθύνονται πρωτίστως για την προσφυγική κρίση και παρ’ όλα αυτά είναι οι χώρες που κατ’ αναλογία με το χάος που έχουν προκαλέσει σε τόσους αθώους στη Μέση Ανατολή αναλαμβάνουν το μικρότερο βάρος από τις συνέπειες των πολεμοκάπηλων αποφάσεών τους. Ας πάρουμε για παράδειγμα την καταστροφή του Ιράκ στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Όταν ρωτήθηκε για τις παρατεταμένες κυρώσεις των Ηνωμένων Εθνών που οδήγησαν στον θάνατο περισσότερα από ένα εκατομμύριο παιδιά στο Ιράκ, η τότε Υπουργός Εξωτερικών, η Madeleine Albright, απάντησε: «Θεωρούμε ότι άξιζε τον κόπο». Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί αν θα ήταν ίδια η απάντησή της αν το δικό της παιδί βρισκόταν ανάμεσα στους νεκρούς. Με μια τέτοια άσπλαχνη απάντηση να βγαίνει από τα χείλη μιας ανώτατης αξιωματούχου των ΗΠΑ, ποιος μπορεί να εκπλαγεί με την οργή και το μίσος που θα ένιωσαν στο άκουσμά της όσοι άμεσα επλήγησαν;

    Οι Έλληνες πρέπει να νιώθουν περηφάνια για την ανθρωπιστική στάση τους σε μια ανθρώπινη τραγωδία για την οποία δεν ευθύνονται καθόλου.

    Ακολούθησε η αδικαιολόγητη εισβολή στο Ιράκ το 2003, η οποία βασίστηκε σε επιπλέον ψευδείς ισχυρισμούς για την ύπαρξη όπλων μαζικής καταστροφής. Ωστόσο, ακόμη και η καταστροφή του Ιράκ δεν είναι ο επίλογος αυτής της ιστορίας. Ο δημοσιογράφος Seymour Hersh αποκάλυψε μια βαθύτερη ιστορία: «μια μυστική συμφωνία διημείφθη μεταξύ των κυβερνήσεων Obama και Erdogan… [μετά την καταστροφή της Λιβύης] η CIA, με την υποστήριξη της ΜI6, θα ήταν υπεύθυνη για την προμήθεια όπλων από το οπλοστάσιο του Καντάφι στη Συρία». Αυτό συνέβη κατά τη θητεία της Hilary Clinton στο Υπουργείο των Εξωτερικών. Στόχος ήταν η αλλαγή του καθεστώτος στη Συρία η οποία θα επιτυγχανόταν με τον εξοπλισμό των επαναστατών που μάχονταν εναντίον της συριακής κυβέρνησης. Το χάος που δημιουργήθηκε άνοιξε τον δρόμο στον ISIS.

    Οπότε, η απάντησή μου στην ερώτησή σας είναι αυτή: Φυσικά οι ΗΠΑ, η Βρετανία, ακόμη και η Τουρκία πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη της στέγασης, της ένδυσης, της σίτισης και της υποδοχής των Σύρων, των Ιρακινών και όλων των προσφύγων που εισρέουν στην Ευρώπη εξαιτίας της αθέμιτης και ανάλγητης πολιτικής τους. Οφείλουν επίσης να ανοικοδομήσουν τις χώρες που κατέστρεψαν ώστε κάποτε αυτοί οι άνθρωποι να είναι σε θέση να γυρίσουν στην πατρίδα τους. Η Ελλάδα όπως και άλλες χώρες που λειτουργούν ως χώρες υποδοχής αντιμετωπίζουν και οι ίδιες τεράστια οικονομικά προβλήματα, και ωστόσο φροντίζουν για τους πρόσφυγες σε πολλά επίπεδα. Πρέπει να νιώθουν περηφάνια για την ανθρωπιστική στάση τους σε μια ανθρώπινη τραγωδία για την οποία δεν ευθύνονται καθόλου. Και, μάλιστα, η Ελλάδα ορισμένες φορές δέχεται επικρίσεις ότι δεν κάνει αρκετά. Μα οι ανάγκες είναι τέτοιες που όλες οι χώρες οφείλουν να συνδράμουν, ανεξαρτήτως ευθυνών.

    Καλό είναι, επίσης, να θυμηθούμε ότι πολλοί από τους πρόσφυγες που εγκαταλείπουν τη Συρία εξαιτίας του πολέμου είναι απόγονοι των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής και Κεμαλικής Τουρκίας οι οποίοι επιβίωσαν από τη γενοκτονία που στοίχισε τη ζωή σε τρία εκατομμύρια Έλληνες, Ασσυρίους και Αρμενίους.

    Από τη συγγραφή του βιβλίου «Ούτε το Όνομά μου», στο οποίο διηγηθήκατε τον ξεριζωμό της μητέρας σας όταν ήταν παιδί, τι έχει αλλάξει στις συνειδήσεις των ανθρώπων όσον αφορά τις σφαγές των χριστιανικών πληθυσμών στην Τουρκία τον περασμένο αιώνα; Έχει επέλθει κάποια ευαισθητοποίηση;

    halo exofylloΠιστεύω πως ναι, ιδίως μετά το ψήφισμα του IAGS το 2007, το οποίο κατέθεσα και υποστήριξα μαζι με τον ακαδημαϊκό Adam Jones. To 2010 η Σουηδία ήταν η πρώτη χώρα που εξέδωσε ψήφισμα με το οποίο η θανάτωση όλων των χριστιανικών πληθυσμών –Ελλήνων, Ασσυρίων και Αρμενίων– αναγνωρίστηκε επισήμως ως γενοκτονία. Το 2013, το Κοινοβούλιο της Ουαλίας έκανε το ίδιο, και ακολούθησαν η Ολλανδία, η Αυστρία και η Αρμενία το 1915. Ακόμη και ο Πάπας έκανε αναφορά στα θύματα της γενοκτονίας. Είναι σίγουρο ότι θα ακολουθήσουν κι άλλες χώρες.

    Τι άνθρωπος ήταν η μητέρα σας; Ως παιδί νιώθατε το βάρος που κουβαλούσε;

    Η μητέρα μου ποτέ δεν ήθελε να μας επιβαρύνει με τη δική της τραγωδία. Φυσικά μας είχε πει ότι έχασε ολόκληρη την οικογένειά της σε πορείες θανάτου έξω από την Τουρκία. Αλλά όταν ήμασταν παιδιά δεν μας έλεγε τις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες. Κυρίως μας μιλούσε για τα ποντιακά ελληνικά έθιμα.

    Πώς και γιατί αποφασίσατε να γράψετε την ιστορία της;

    Όταν ήμουν παιδί έδωσα στη μητέρα μου την υπόσχεση να την πάω στην Τουρκία κάποια μέρα για να βρει το σπίτι της. Το 1989 αποφάσισα να εκπληρώσω την υπόσχεση. Τη στιγμή όμως που πάτησα σε εκείνα τα εδάφη ένιωσα ότι ήμουν συνδεδεμένη με μια κληρονομιά για την οποία αγνοούσα σχεδόν τα πάντα. Και τότε θέλησα να μάθω τα πάντα με κάθε λεπτομέρεια. Η μητέρα μου συνήθιζε να λέει: «Αν μπορούσα να γράψω θα έλεγα σε όλον τον κόσμο τι μας συνέβη». Ήθελε ο κόσμος να γνωρίσει την οικογένεια και τον λαό της γιατί τους αγαπούσε βαθιά. Όταν πάτησα τα χώματα αυτά που κάποτε ήταν το σπίτι της, αποφάσισα να γίνω η φωνή της και να πω την ιστορία της στον κόσμο.

    Επισκεφθήκατε την Τουρκία με τη μητέρα σας, τη Sano Halo. Οι περισσότεροι άνθρωποι που ξεριζώθηκαν βίαια από τα σπίτια τους δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να γυρίσουν πίσω κι έφυγαν με τον καημό των χαμένων πατρίδων. Βοήθησε το ταξίδι της επιστροφής της μητέρα σας και, αν ναι, πώς;

    Πιστεύω ότι ησύχασε κάθε έγνοιά της ότι κάτι μπορεί να υπήρχε πίσω για το οποίο να έπρεπε να γυρίσει. Ήταν πολύ σημαντικό ταξίδι, όχι μόνο για τη μητέρα μου αλλά και για μένα. Αρχικά πίστευα ότι απλώς θα τη συνόδευα σε ένα ταξίδι της. Αλλά όταν πάτησα τη γη αυτή, κατάλαβα για πρώτη φορά ότι το ταξίδι εκείνο ήταν και δικό μου. Χωρίς αυτό το ταξίδι, η ιστορία της, που είναι και ιστορία εκατομμυρίων θυμάτων της ποντιακής και ασσυριακής γενοκτονίας, δεν θα είχε ειπωθεί… τουλάχιστον όχι από εμένα. Η μητέρα μου, επίσης, είχε για πρώτη φορά την ευκαιρία να διηγηθεί με λεπτομέρειες τα όσα είχαν συμβεί κι εγώ με τη σειρά μου να τα πω στον κόσμο.

    Πρόσφατα, ο Υπουργός Παιδείας Νίκος Φίλης έκανε λόγο για εθνοκάθαρση και όχι για γενοκτονία όσον αφορά τον ποντιακό ελληνισμό. Πώς σας κάνουν να νιώθετε δηλώσεις σαν αυτήν;

    Όπως ίσως ήδη γνωρίζετε, έχω ήδη πάρει θέση για την ατυχή διατύπωση του κύριου Φίλη. Είναι κρίμα ο Υπουργός Παιδείας που είναι υπεύθυνος για τη διαπαιδαγώγηση των ελληνόπουλων να δείχνει τόσο βαθιά άγνοια για ένα από τα πιο σπουδαία ιστορικά γεγονότα που κατέστρεψε τις ζωές τόσων Ελλήνων και άλλαξε τον ρουν της ιστορίας. Φανταστείτε μόνο μια υπερδύναμη να αποφασίζει να καταλάβει την Ελλάδα διά της βίας, να εκδιώκει τους Έλληνες από τη γη που για αιώνες είναι η πατρίδα τους και να σφαγιάζει και το μισό πληθυσμό στο μεταξύ. Αυτό συνέβη στους Πόντιους και τους άλλους Έλληνες της Μικράς Ασίας, τους Ασσύριους και τους Αρμένιους που ζούσαν για τρεις και τέσσερις χιλιετίες στα εδάφη της Μικράς Ασίας. Το 1914, 2.500.000 Έλληνες ζούσαν στην Ασιατική Τουρκία. Περίπου 700.000 εξ αυτών ήταν Ελληνοπόντιοι. Τουλάχιστον 1.200.000 Έλληνες της Μικράς Ασίας και της Θράκης δολοφονήθηκαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο – 353.000 εξ αυτών ήταν Ελληνοπόντιοι. Ο μίσος δηλαδή πληθυσμός. Ο Υπουργός Παιδείας της Ελλάδας θα έπρεπε να δέχεται τα ερευνητικά πορίσματα εκατοντάδων κορυφαίων μελετητών γενοκτονίας ανά τον κόσμο. Διαφωνούν αρκετά μαζί του ώστε να έχουν εκδώσει μία διακήρυξη που βεβαιώνει τη γενοκτονία τόσο των Ποντίων όσο και των άλλων Ελλήνων της Μικράς Ασίας και Ασσυρίων στην Οθωμανική Τουρκία μεταξύ 1914 και 1923. Η Σουηδία τα δέχεται. Η Ολλανδία το ίδιο. Η Αυστρία και άλλες χώρες επίσης. Μήπως ο κύριος Φίλης πιστεύει ότι εκείνος είναι μοναδικός γνώστης της πραγματικής ιστορίας;

    Στην Τουρκία, όπως θα γνωρίζετε, πολλοί υποδέχθηκαν ζεστά τη μητέρα μου κι εμένα.

    Πού νιώθετε ότι είναι το «σπίτι» σας;

    Από πολύ μικρή ήθελα να δω τον κόσμο. Και ίσως επειδή δεν γνώριζα ως παιδί και ως έφηβη τα πάντα για την καταγωγή μου, ένιωθα και λίγο πολίτης του κόσμου. Έχω επισκεφθεί πολλές χώρες, όπως την Ελλάδα, τη Ισπανία, το Μαρόκο, την Αίγυπτο, την Τουρκία, την Κίνα και το μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής Ευρώπης. Έχω ζήσει για μεγάλο διάστημα σε πολλές χώρες. Πολλές χώρες είχαν πολύ διαφορετική κουλτούρα από τη δική μου, ωστόσο για διαφορετικούς λόγους σε πολλές απ’ αυτές ένιωθα σαν το σπίτι μου. Πιστεύω ότι τις χώρες τις κάνουν οι άνθρωποι που ζουν σε αυτές. Στα ταξίδια μου ανακάλυψα ότι, παρόλες τις πολιτισμικές διαφορές, οι άνθρωποι λίγο-πολύ νοιαζόμαστε για τα ίδια πράγματα. Ισπανίδες που δεν με γνώριζαν με υπερασπίζονταν, μόνο και μόνο επειδή ήμουν «μια γυναίκα μόνη». Οι Ισπανοί επίσης με βοήθησαν όταν το αμάξι μου χάλασε. Στο Μαρόκο και την Αίγυπτο μού φέρθηκαν σαν να ήμουν αδελφή τους. Συνάδελφοι καλλιτέχνες με φιλοξένησαν στη Γερμανία. Στην Ιταλία, όταν χάλασε το αμάξι μου, ένας άγνωστος βρήκε ένα ασφαλές μέρος για να το αφήσω και μετά οδήγησε για εκατοντάδες χιλιόμετρα προκειμένου να προλάβω το τρένο μου στη Ρώμη και από εκεί το αεροπλάνο για την Κίνα. Στην Κίνα γέλασα με τους Κινέζους που απορούσαν με την άνεσή μου με τα chop sticks. Στην Τουρκία, όπως θα γνωρίζετε, πολλοί υποδέχθηκαν ζεστά τη μητέρα μου κι εμένα. Φυσικά αυτά συνέβαιναν τις δεκαετίες του ’60, του ’70, του ’80, προτού ο κόσμος βυθιστεί στο χάος. Τώρα στην Ελλάδα είμαι ευγνώμων γιατί με κάνετε να νιώθω σαν μία από εσάς.

    Πιστεύω σε αυτό που λέει ο John Donne στο ποίημά του:

    Κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνος του ένα Νησί ακέραιο και ξεχωριστό·
    κάθε άνθρωπος είναι ένα κομμάτι της Ηπείρου, ένα κομμάτι της ενδοχώρας·
    αν η θάλασσα πάρει μαζί της ένα σβόλο χώμα, η Ευρώπη λιγοστεύει, σαν να ήταν ένα Ακρωτήρι ή σαν να ήταν ένας Πύργος, φίλων σου ή δικός σου·
    ο θάνατος του κάθε ανθρώπου με λιγοστεύει, γιατί ανήκω στην Ανθρωπότητα.
    Γι’ αυτό, μη στέλνεις ποτέ να ρωτήσεις για ποιον χτυπά η καμπάνα· για σένα χτυπά.
    John Donne, Λονδίνο 1572 – 1631

    http://www.bookpress.gr/sinenteuxeis/ellines-ii/halo-thea-gkobostis-oute-to-onoma-mou#.VuQhWVvVwVE.facebook


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: