Από το Διχασμό στον Εμφύλιο: Διερευνώντας τη στάση των προσφύγων του ΄22

Ένα πολύ ενδιαφέρον συνέδριο λαμβάνει χώρα στην Πάντειο  (Τετάρτη 17 Απριλίου-Σάββατο 20 Απριλίου 2013) υπό τον τίτλο «Αριστερά και Αστικός Πολιτικός Κόσμος, 1940-1960» (Αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα ΙΙ). Το συνέδριο διοργανώνεται από το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας – Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών.

 Η δική μου παρέμβαση στο συνέδριο έχει ως τίτλο:  Από το Διχασμό στον Εμφύλιο: Διερευνώντας τη στάση των προσφύγων του ΄22 στην Αττική και στη Μακεδονία. 
.
Θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 18 Απριλίου, 10 π.μ.
.
.
Η περίληψη της εισήγησής μου  είναι η παρακάτω: 
.

«Η πλήρης ανατροπή των κοινωνικών και ιδεολογικών παραμέτρων στον ελλαδικό χώρο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, επέτρεψε να δημιουργηθεί μια κρίσιμη μάζα ώστε να εμφανιστούν νέες δυνάμεις και προσεγγίσεις που ανέτρεπαν τις παραδοσιακές κατεστημένες ισορροπίες. Στις κοινωνικοπολιτικές αντιθέσεις του Μεσοπολέμου διακρίνεται μια μετασχηματισμένη επιβίωση του Διχασμού σε συνθήκες ακραίας πόλωσης και αντιπαράθεσης μεταξύ γηγενών και προσφύγων.

Σημαντικό –έως καθοριστικό- ρόλο στη δημιουργία αυτής της κρίσιμης μάζας είχε η παρουσία των προσφύγων του ’22, κοινωνικά  ομογενοποιημένων, απειλούμενων, αποκλεισμένων και περιθωριοποιημένων, που επιζήτησαν την επιβίωση μέσα από την ανάπτυξη νέων συλλογικών μορφών οργάνωσης.  Το περιβάλλον που διαμορφώθηκε με την κατάληψη της Ελλάδας από τον Άξονα, επέτρεψε στις νέες αυτές δυνάμεις να αποκτήσουν ιδιαίτερη ισχύ. Το διαφορετικό περιβάλλον σε Αττική και Μακεδονία θα επηρεάσει με συγκεκριμένο τρόπο και θα λάβει σαφείς πολιτικές μορφές κατά την περίοδο της συγκρότησης των νέων πολιτικών σχηματισμών την περίοδο της Κατοχής.»

———————————————–
————————-
——-

Οι οργανωτές παρουσιάζουν  τη σημασία του συνεδρίου στο παρακάτω εισαγωγικό κείμενο:


Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα τελευταία χρόνια η επιστημονική παραγωγή και η έρευνα αναφορικά  με την Ιστορία της δεκαετίας του 1940 συνεχίζει να προκαλεί το ενδιαφέρον μίας πλειάδας νέων ερευνητών, ενώ το ενδιαφέρον αυτό έχει περάσει και στην δεκαετία του 1950 όπου η αντίστοιχη ενασχόληση παρέμενε μέχρι τώρα πολύ περιορισμένη. Στόχος του Συνεδρίου είναι να αποτυπώσει αυτή την έρευνα.

Παράλληλα έχει επίμονα καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι είναι πλήρης η παραγωγή της ιστορικής γνώσης της περιόδου της Κατοχής και του Εμφυλίου. Στο πλαίσιο αυτό επιχειρήθηκε μια αλλαγή του μεθοδολογικού παραδείγματος και του επιστημονικού προτύπου, στη βάση μεταμοντέρνων προσεγγίσεων, που υποβάθμισαν τον ταξικό παράγοντα και τις σχέσεις πολιτικής εκπροσώπησης, δημιουργώντας παρανοήσεις ή αναπαράγοντας ξεπερασμένα πλαίσια ανάλυσης.

Έτσι, μέσα από τη μονόπλευρη απόδοση ιστορικού βάρους σε δευτερεύουσες αντιθέσεις και βιώματα που αφορούσαν στην ατομική εμπειρία και αποθέωναν ως ιστορική πηγή την «μαρτυρία», αναπαράχθηκε υπόρρητα η λογική των «εγκλημάτων» της Αριστεράς, ανασταίνοντας την εποχή πριν τη μεταπολίτευση, τότε που την παραγωγή του «ιστορικού» λόγου αναλάμβανε ο στρατός και οι κρατικές Επιτροπές Ασφαλείας. Μοναδικός στόχος να αναζητηθούν οι βίαιες επιβεβαιώσεις της λογικής των «τριών γύρων», ώστε να «προστατευθεί» το έθνος και νομιμοποιηθεί ο κατατρεγμός κατά των οπαδών της Αριστεράς.

Ωστόσο, παρά τη σιγουριά κάποιων ότι οι υπάρχουσες ιστορικές αναλύσεις ολοκλήρωσαν την εικόνα της περιόδου, δεκάδες ζητήματα προκαλούν ακόμα την απορία του ιστορικού αλλά και σύγχυση στη δημόσια μνήμη. Είτε δεν επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις είτε αρκούνται σε αντιφατικές εκτιμήσεις που αφορούν στην αναπαραγωγή των παλιών σχημάτων σκέψης. Ζητήματα που αναφέρονται στην πραγματική φύση της Κατοχής από κοινωνική σκοπιά, τον τρόπο που αναπαράχθηκαν διαιωνίστηκαν και επεκτάθηκαν οι ταξικές αντιθέσεις, το πώς συντελέστηκε η παραγωγή νέων αστικών στρωμάτων, το τι εξηγεί  την εμπλοκή στη Δεκεμβριανή σύγκρουση, όταν αυτή έρχεται σε πλήρη ρήξη  με την προγενέστερη πολιτική της ομαλής μετάβασης της εξουσίας που προώθησε η ηγεσία της Αριστεράς, όλα είναι θέματα απολύτως ανοικτά στην έρευνα και την ερμηνεία.

 Κατά τον ίδιο τρόπο, απολύτως ανεπαρκής είναι η εικόνα που διαθέτουμε για το πώς διαμορφώθηκαν οι μεταπολεμικές πολιτικές συμπεριφορές σε συνάρτηση με τις ανάγκες επιβολής των δυνάμεων Κατοχής, το τι επιχείρησε και σε ποιά εσωτερική πολιτική λογική στηρίχθηκε ο Δημοκρατικός Στρατός, καθώς και το πώς σχεδιάστηκε και προέκυψε η μεταπολεμική οικονομική και πολιτική σκηνή αλλά και οι δομές του μετεμφυλιακού κράτους.

Στα πλαίσια ανάδειξης των ζητημάτων και των αποριών που προκύπτουν διεξάγεται και το Συνέδριο «Αριστερά και Αστικός Πολιτικός Κόσμος στις δεκαετίες του 1940 και 1950» που θα πραγματοποιηθεί στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στις 17-20 Απριλίου 2013. Σειρά νέων και παλιότερων ιστορικών θα επιχειρήσουν να θέσουν εκ νέου τα ερωτήματα σε σχέση με την ιστορία της περιόδου, αναδεικνύοντας παράλληλα και την αναγκαιότητα να αναζητήσουμε ξανά το νήμα της ιστοριογραφίας της περιόδου.

Το Συνέδριο θα επιχειρήσει να αναδείξει το ζήτημα της πείνας και της εξαθλίωσης, όχι απομονωμένα, αλλά σε διασύνδεση με τα φαινόμενα πλουτισμού και παραγωγής των νέων αστικών στρωμάτων της χώρας, αναδεικνύοντας την ταξική φύση της Κατοχής. Παράλληλα, θα επιδιώξει  να αναδείξει τους τρόπους που επιχειρήθηκε η διαμόρφωση της αντιστασιακής προσπάθειας στις μικρές αστικές πόλεις και την ύπαιθρο, τα διαφορετικά χαρακτηριστικά που προσέλαβε, τη συμβολή της φοιτητικής νεολαίας σε αυτήν και τις παρακαταθήκες που ενσωματώθηκαν στους μετεμφυλιακούς φοιτητικούς αγώνες. Επιπλέον, και τον τρόπο που τέθηκε μετασχηματισμένο το ζήτημα του πατριωτικού λόγου και της εθνικής ταυτότητας στο πλαίσιο του αντιφασιστικού αγώνα και το οποίο προσδιόρισε μετέπειτα την πολιτική θεωρία της ελληνικής Αριστεράς.

Επιπροσθέτως, το Συνέδριο θα ανατρέξει στις διεθνείς και εγχώριες συγκυρίες που διαμόρφωσαν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού αντιστασιακού φαινομένου, ενώ θα επιχειρήσει να επανατοποθετήσει το ζήτημα «Δεκεμβριανά» και από την οπτική γωνία του διεθνούς δημοσιογραφικού λόγου, και όχι αποκλειστικά και μόνο των πολιτικών παραγόντων που ενεπλάκησαν σε αυτά. Συν τοις άλλοις, θα προσεγγίσει τον Εμφύλιο από τη σκοπιά των μικρών αγροτικών και μεσοαστικών κοινωνιών και θα διερευνήσει τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του ΔΣΕ σε συνάρτηση με τον χαρακτήρα των όποιων πολιτικών στόχων έθεσε. Θα διεκδικήσει να αναλύσει το πρόβλημα της βίας στην Κατοχή και στον Εμφύλιο με άξονα τις εθνικιστικές ιδεολογίες της εποχής. Αλλά και, θα επεκταθεί και στο πώς συγκροτήθηκε το μεταπολεμικό κράτος έκτακτης ανάγκης και διαμορφώθηκαν οι εγχώριοι μεταπολεμικοί πολιτικοί συσχετισμοί, αποψιλώνοντας την εμπειρία λαϊκού κράτους που γέννησε η αντιστασιακή προσπάθεια.

Ειδικά σε σχέση με τη δεκαετία του 1950, έναν σχετικά παρθένο πεδίο έρευνας, το Συνέδριο στοχεύει να προβάλει πλευρές και ιδιαιτερότητες στον τρόπο συγκρότησης του μεταπολεμικού κράτους και της ελληνικής οικονομίας, τον τρόπο συνάρθρωσης των μηχανισμών του  καθώς και τις πλευρές πολιτικής καθυστέρησης που εμφάνισε. Αλλά και τις ιδεολογικές αφηγήσεις που παρήγαγε ακόμα και σε επίπεδο καλλιτεχνικής δημιουργίας, οι οποίες αντανακλούσαν τις απόπειρες αποτίμησης της εαμικής εμπειρίας. Τέλος, θα προτάξει το πώς διαμορφώθηκαν μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά της μετεμφυλιακής Αριστεράς, το πώς αυτά συναρτήθηκαν με σημαντικές εξελίξεις στο επίπεδο της αστικής πολιτικής σκηνής και συνδέθηκαν με τις διεκδικήσεις για το Κυπριακό, την εποχή εκείνη που το μέλλον του νησιού συνήγειρε τα πλήθη στην Ελλάδα και αποτέλεσε το πεδίο άρθρωσης του αντικαπιταλισμού και της διεθνούς αλληλεγγύης που προσδιόρισαν τον μεταπολεμικό λόγο της ελληνικής Αριστεράς.

Μιχάλης Λυμπεράτος, Προκόπης Παπαστράτης

———————————————–
————————-
——-

…προετοιμάζοντας την αίθουσα!

DSC00421

DSC00422

 

3 comments so far

  1. oxtapus on

    Reblogged this on Oxtapus *beta.

  2. Faye A. Walter on

    • Στο δεύτερο ραδιογράφημά του (14 Δεκεμβρίου), ο Δημητρώφ αρνείται απευθείας ραδιοσύνδεση με το ΚΚΕ (κάτι που του ζητούσε επιτακτικά το Κόμμα) λέγοντας στον Κόστωφ πως «το ελληνικό Πολιτικό Γραφείο (Σιάντος) έχει άμεση επαφή μαζί μου» – κάτι που δεν έχει αποδειχθεί ότι αληθεύει και με ποιον τρόπο υπήρξε οιαδήποτε απευθείας σύνδεση, αν υπήρξε. (Αντιθέτως, ο Δημητρώφ στο προσωπικό του ημερολόγιο σημειώνει μονάχα τα δύο ραδιογραφήματα και τίποτε άλλο). Και το ραδιογράφημα της 14ης Δεκεμβρίου προς τον Κόστωφ, συνεχίζει: «Τον αγώνα τους βέβαια πρέπει να τον συνεχίσουν, αλλά προς το παρόν δεν μπορούν να υπολογίζουν σε βοήθεια απέξω».

  3. […] παρέμβασή του μετά την εισήγησή μου στο συνέδριο της Παντείου…  και στη συνέχεια με ένα αντιδραστικό, ηλίθιο, […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: