Η εμπειρία της κατοχής και της αντίστασης στην Αθηνα

Την Παρασκευή 30 Νοεμβρίου 2012, στις 6.30 μμ. στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (αμφιθέατρο Παπαρρηγόπουλου, είσοδος από οδό Σόλωνος), θα παρουσιαστεί το βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη με τίτλο » Η εμπειρία της κατοχης και της αντιστασης στην Αθηνα».

To τμήμα εκείνο της μελέτης που αφορά τη συμμετοχή των προσφύγων του ’22 στην Αντίσταση θα παρουσιαστεί επίσης στο Σεμινάριο Ιστορίας στην Κηφισιά στις 26 Φεβρουαρίου(2013). 
Το βιβλίο αυτό παρακολουθεί τις διαδρομές ανθρώπων από τα χρόνια του Μεσοπολέμου ώς το τέλος της Κατοχής στην Αθήνα. Η εγκατάσταση των μικρασιατών προσφύγων στις παρυφές της πόλης, η οικονομική και κοινωνική τους περιθωριοποίηση, η πολιτική τους συμπεριφορά, τα διαφορετικά πολιτισμικά τους χαρακτηριστικά και οι αντιπαραθέσεις τους με τους γηγενείς κατοίκους της πρωτεύουσας, αποτελούν τα κύρια ζητήματα της πραγμάτευσης που επιχειρεί να αποδώσει το κλίμα της μεσοπολεμικής Αθήνας.

Μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην πρωτεύουσα, η προσοχή στρέφεται στις συνέπειες της Κατοχής. Μέσα από μαρτυρίες καταγράφεται ο αντίκτυπος που είχε στην καθημερινότητα των Αθηναίων η κατάρρευση της οικονομίας, η τρομοκρατία των κατακτητών και ο κατοχικός λιμός. Παράλληλα εξετάζονται οι στρατηγικές που ανέπτυξαν οι κάτοικοι της πόλης στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν και οι πολιτικές, κοινωνικές και ψυχολογικές διεργασίες που τους οδήγησαν στην απόφαση να ενταχθούν στην Αντίσταση.
Η μελέτη εστιάζει στο εαμικό αντιστασιακό κίνημα στην Αθήνα και ιδιαίτερα στις προσφυγικές συνοικίες και εξηγεί γιατί οι πρόσφυγες της Καισαριανής και του Βύρωνα, με τη συνδρομή συναγωνιστών τους από το Παγκράτι, τη Γούβα και τον Υμηττό, μετέτρεψαν τις γειτονιές τους σε προπύργια του ΕΑΜ. Εξετάζει τους λόγους ένταξης στις εαμικές οργανώσεις και τις πρακτικές στρατολόγησης και κινητοποίησης των μαζών που χρησιμοποίησε το ΕΑΜ. Δείχνει πώς μέσα από τις μάχες στους δρόμους ή τη συμμετοχή στις διαδηλώσεις και στα συνεργεία αναγραφής συνθημάτων, η αντιστασιακή εμπειρία συγκροτεί μια νέα πολιτική ταυτότητα και ένα νέο συλλογικό υποκείμενο.
Στη βάση αυτή, η έρευνα του Μενέλαου Χαραλαμπίδη παρακολουθεί τη διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης ολόκληρων κοινωνικών ομάδων (φοιτητές, δημόσιοι υπάλληλοι, εργάτες) και τον τρόπο με τον οποίο αυτή συνέβαλε στη μετατροπή του αγώνα για την επιβίωση σε αντιστασιακό αγώνα. Αναδεικνύει τις οργανωτικές πρακτικές του εαμικού αντιστασιακού κινήματος, την προσαρμογή τους στις εκάστοτε πολιτικές συνθήκες και τους διαφορετικούς τρόπους εκδήλωσης της αντιστασιακής δράσης σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, δημόσιες υπηρεσίες και συνοικίες. Τονίζει τον κεντρικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα συγγενικά ή φιλικά δίκτυα που ενεργοποιήθηκαν στις γειτονιές, η χωροταξία της πόλης, τα δίκτυα πληροφοριών και ο παράνομος Τύπος στην ανάπτυξη της Αντίστασης. Επισημαίνει την τεράστια βαρύτητα που είχε η αντιστασιακή δράση, ως πράξη, στην ενεργοποίηση της νεολαίας και τους τρόπους μέσα από τους οποίους οι νέοι αναδείχτηκαν σε πρωταγωνιστές του αντιστασιακού κινήματος στην Αθήνα.

Το βιβλίο παρακολουθεί τη διαδικασία επέκτασης της πολιτικής επιρροής του ΕΑΜ στην Αθήνα, τις μεγάλες πολιτικές του νίκες με τις μαζικές διαδηλώσεις στο κέντρο της πόλης και την προσπάθειά του να εδραιώσει την εξουσία του στις συνοικίες υποκαθιστώντας τα όργανα της τοπικής αυτοδιοίκησης με τις εαμικές Λαϊκές Επιτροπές. Διερευνά τους λόγους κλιμάκωσης της πολιτικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στο ΕΑΜ, τις γερμανικές αρχές κατοχής και τις διορισμένες από αυτές κυβερνήσεις, τις συγκρούσεις στο εσωτερικό των αντιστασιακών οργανώσεων και τη στάση που τήρησαν τα Σώματα Ασφαλείας. Εξετάζει το ρόλο που διαδραμάτισε η βία στο μετασχηματισμό της πολιτικής σε ένοπλη σύγκρουση και τις πρακτικές που χρησιμοποίησε κάθε πλευρά για να επιτύχει τους στόχους της: τα μπλόκα των Ταγμάτων Ασφαλείας, οι βασανισμοί και οι εκτελέσεις της Ειδικής Ασφάλειας, οι έφοδοι της οργάνωσης «Χ», οι καταδόσεις των μυστικών πρακτόρων των γερμανικών υπηρεσιών ασφαλείας, οι μάχες του ΕΛΑΣ και οι δολοφονίες της ΟΠΛΑ, συνέθεταν την πολυμορφία της βίας που δίχασε την αθηναϊκή κοινωνία.  Μέσα από την οπτική της κοινωνικής ιστορίας, το βιβλίο θέτει στο επίκεντρο τους ανθρώπους και την εμπειρία τους και αναδεικνύει την κατοχική Αθήνα ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς αντιδρά μια κοινωνία σε περιόδους κρίσης.

http://www.in2life.gr/culture/book/articles/252229/article.aspx?m=29
Διαβάστε την παρουσίαση του βιβλίου από τον Πολυμέρη Βόγλη στα Νέα στο παρακάτω link:
http://www.tanea.gr/vivliodromio/?aid=4766228 

Με τον Μ.Χαραλαμπίδη στην ηχογράφιση εκπομπών για την επέτειο
των 90 χρόνων απ΄τη Μικρασιατική Καταστροφή 

http://www.skai.gr/player/Radio/?MMID=233326
http://www.skai.gr/player/Radio/?MMID=233487

Advertisements

1 comment so far

  1. Μαρτυρίες από το Νταχάου

    Μαρία Σαμπατακάκη(*).

    Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης πρωτοεμφανίζονται στα νεότερα χρόνια ως μέθοδος εξόντωσης αντιπάλων στο πλαίσιο διεξαγωγής αποικιοκρατικών πολέμων. Στα τέλη του 19ου -αρχές 20ου– αιώνα οι Βρετανοί θα τα χρησιμοποιήσουν για τον αφανισμό του αμάχου πληθυσμού των Μπόερς στην Αφρική (προκειμένου να οικειοποιηθούν τις πλούσιες σε κοιτάσματα πολύτιμων λίθων περιοχές όπου κατοικούν οι τελευταίοι). Σχεδόν μια δεκαπενταετία αργότερα, κατά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο και πάντοτε στο ίδιο μοτίβο των αποικιοκρατικών ανταγωνισμών, καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία καταρρέει και οι ευρωπαϊκές δυνάμεις ερίζουν για απόκτηση πλουτοπαραγωγικών πηγών και ελέγχου γεωστρατηγικών σημείων, Γερμανοί και Τούρκοι -σύμμαχοι την περίοδο εκείνη- αντιγράφουν τη βρετανική πρακτική και την εφαρμόζουν κατά των αρμενικών και ελληνοποντιακών πληθυσμών. Ο τερματισμός του «μεγάλου πολέμου» δεν θα οδηγήσει σε γενικότερη ειρήνευση. Αντιθέτως, θα αφήσει σοβαρές εκκρεμότητες και θα εξοικειώσει τις ευρωπαϊκές κοινωνίες με τις προαναφερθείσες νοοτροπίες και τον μιλιταρισμό. Το διάστημα που θα ακολουθήσει, η ηττημένη Γερμανία θα βρεθεί στη δίνη μια ισχυρής οικονομικής κρίσης, υπό το βάρος ενός δυσβάστακτου εξωτερικού χρέους και στο έλεος αυτών των ανταγωνιστών της. Η αυξανόμενη ανεργία και η φτώχεια στο εσωτερικό της ευνοούν τη σύσταση «στρατοπέδων φιλοξενίας» ανέργων. Εκεί, βρίσκουν καταφύγιο οι χειμαζόμενοι, θέτουν εαυτόν στην υπηρεσία του γερμανικού κράτους και γίνονται μια εύπλαστη, χειραγωγήσιμη μάζα για τους ανερχόμενους εθνικοσοσιαλιστές (Ναζί). Είναι η εποχή, κατά τη διάρκεια της οποίας συντελούνται ζυμώσεις, διαπλάθονται συνειδήσεις, αλλοιώνονται νοήματα και έννοιες γύρω από την εργασία, την παραγωγή, τον πλούτο και τη διαχείριση του, την οικονομία γενικότερα.

    Το 1933, όταν πλέον ο Αδόλφος Χίτλερ έχει ανέλθει στην εξουσία, η εμφάνιση ενός στρατοπέδου όπως το Νταχάου μοιάζει σαν φυσική εξέλιξη των πραγμάτων. Το ναζιστικό καθεστώς προμοτάρει ως σωτήρια για το γερμανικό έθνος τη στρατευμένη, εκφασισμένη μορφή και λειτουργία της οικονομίας. Το Νταχάου προορίζεται για τον εγκλεισμό όλων όσων έχουν αντίθετη επ’ αυτού άποψη, αντιφρονούντες, κομμουνιστές κλπ κατά κύριο λόγο. Η ρητορική της χιτλερικής προπαγάνδας, από πολύ νωρίς, θα εμπλέξει και τους Εβραίους στα οικονομικά προβλήματα της Γερμανίας. Μέσα σ’ ένα περιβάλλον γενικότερης σύγχυσης, οι Εβραίοι θα δειχθούν ως υπαίτιοι της οικονομικής καταβαράθρωσης της Γερμανίας και θα μετατραπούν σε αποδιοπομπαίους τράγους, πληρώνοντας τον βαρύτερο φόρο αίματος. Ο εναντίον τους ρατσισμός, ο στηριγμένος στα υπολείμματα μεσαιωνικών προκαταλήψεων και απευθυνόμενος στο θυμικό της γερμανικής κοινωνίας, ήλθε σαν ιδεολογικό περίβλημα – δικαιολόγηση μίας εκπονημένης από καιρό πολιτικής στόχευσης με αμιγώς οικονομικά κίνητρα.

    Η περίπτωση του Νταχάου έχει ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση της ιστορίας του Ολοκαυτώματος και τη σύνδεση της με τις διεργασίες και τις πρακτικές που γέννησε η σφοδρή οικονομική κρίση στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Η περίφημη φράση στην πύλη του στρατοπέδου «η εργασία απελευθερώνει» αποτελεί τον συνδετικό κρίκο και αδιάψευστο περί αυτού μάρτυρα.

    Η έρευνα και η μελέτη του Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη που μετασχηματίστηκε στο βιβλίο «Νταχάου, Προφορικές και Επιστολικές Μαρτυρίες» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μένανδρος έρχεται επίκαιρα να καλύψει ένα υπάρχον κενό στην εγχώρια ιστοριογραφία, δίνοντας στοιχεία για την ελληνική «παρουσία» στο Νταχάου. Παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των Ελλήνων Εβραίων κατευθύνθηκε και εξοντώθηκε στα κρεματόρια του Άουσβιτς, στο Νταχάου «φιλοξενήθηκε» πλήθος ανθρώπων, περιλαμβάνοντας και πολιτικούς κρατούμενους όπως τον ηγέτη του ΚΚΕ, Νίκο Ζαχαριάδη και τους ανώτερους αξιωματικούς του ελληνικού στρατού.

    Το βιβλίο του Ιντζέμπελη, προσεκτικά δομημένο, παραθέτει μία συνοπτική όσο και σφαιρική ιστορία του στρατοπέδου και επικεντρώνει στις προσωπικές αφηγήσεις εγκλείστων. Ένα πρωτογενές υλικό από προφορικές συνεντεύξεις και έγγραφα (μεταξύ των οποίων και τα λιγοστά φύλλα της χειρόγραφης ελληνικής εφημερίδας) αποκαλύπτει μικρές και μεγάλες πτυχές των συνθηκών που επικρατούσαν στο Νταχάου. Οι φωτογραφίες που πλαισιώνουν το κείμενο συνδέουν εμφατικά τα γεγονότα με τον τόπο τέλεσης τους. Στα θετικά και ενδιαφέροντα του βιβλίου εντάσσεται η μη αποσιώπηση από πλευράς του συγγραφέα, φαινομένων συνεργασίας και συνέργιας Ελλήνων κρατουμένων με Γερμανούς Ναζί στο Νταχάου. Η δε ταυτόχρονη ύπαρξη και εναλλαγή μαρτυριών Εβραίων και Χριστιανών Ελλήνων πολιτών καθιστά σαφές ότι το ζήτημα του Ολοκαυτώματος αφορά τους πάντες και παράλληλα το εντάσσει ομαλά -και όπως του πρέπει- στην εθνική-συλλογική μας ιστορία και μνήμη.

    INFO: Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης «Νταχάου: Προφορικές και Επιστολικές Μαρτυρίες», Εκδόσεις Μένανδρος

    (*)Η Μαρία Σαμπατακάκη είναι ιστορικός /συγγραφέας

    http://www.oanagnostis.gr/martiries-apo-to-ntachaou/


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: