H απόδοση των τοπωνυμίων στις μεταφράσεις

To πρόβλημα απόδοσης των τοπωνυμίων το είχα εντοπίσει από παλιά. Όταν έβλεπα να χρησιμοποιείται ο όρος Iσταμπούλ αντί του Κωσταντινούπολη, εκτιμούσα  -και ισχυρίζομαι έως και σήμερα- ότι  η πραγματική εξήγηση σχετίζεται με ιδεολογικές εμμονές και ανασφάλειες.

Τα παιδιά του Αχιλλέα Όμως η αφορμή για το σχόλιο αυτό δεν ήταν η γενική άποψη για την υπαρκτή αλλοτρίωση  και τις ιδεοληψίες όσων καταφεύγουν σε τέτοιου είδους χρήσης στο δημόσιο χώρο, αλλά η μετάφραση ενός καλού ιστορικού -με κάποια ελευθεριότητα βέβαια- βιβλίου του (όχι ιστορικού) John Freely με τίτλο «Τα παιδιά του Αχιλλέα», που αναφερόταν στην ιστορία της Μικράς Ασίας από την αρχαιότητα έως και την Έξοδο. Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε λίγο καιρό πριν από τις εκδ. Πατάκη…

Η μετάφραση, που υπογράφει η Τιτίνα Σπερελάκη, είναι πολύ καλή. Το πρόβλημα βρίσκεται στην απόδοση των τοπωνυμίων, όπου από τη στιγμή που μια πόλη περιέρχεται στην κυριαρχία των Οθωμανών χρησιμοποιείται η τουρκική απόδοση. Βέβαια δεν γίνεται το ίδιο όταν μια πόλη περιέρχεται σε ενετική κατοχή (πλην μιας φοράς όπου η Εύβοια αποδίδεται ως Νεγκροπόντε – πιθανόν να υπάρχει ακριβώς έτσι στο πρωτότυπο κείμενο)!

Έτσι, την Αδριανούπολη από τη στιγμή της κατάληψής της απ΄τον Μουράτ, δηλαδή τον 15ο αιώνα και εντεύθεν, την αποδίδει ως «Εντιρνέ» (ακόμα και στην περίοδο που η Ανατολική Θράκη ήταν επισήμως τμήμα της ελληνικής επικράτειας 1921-1922), όπως και την Κωσταντινούπολη ως Ισταμπούλ (και όχι ως Ιστάνπουλ), τη Σμύρνη ως «το Ιζμίρ» (η μετάφραση της έκφρασης «Γκιαβούρ Ιζμίρ» είναι «Άπιστο Ιζμίρ»), τη Σπάρτη της Πισιδίας ως Ισπάρτα, την Κασταμονή ως Κασταμονού (υπάρχει και στην ελληνική), η Μαρμαρίδα ως «το Μαρμαρίς» κ.λπ.

Ενώ ακόμα και την περίοδο της ελληνικής κυριαρχίας 1919-1922 το Αδραμμύτιο αναγράφεται ως Εντρεμίτ, η Πάνορμος ως Μπαντιρμά, η Μαγνησία ως Μανίσα, η Προύσα ως Μπούρσα, ο Σαγγάριος ως Σακάρυα, το Αϊδίνι ως Αϋντίν, η Κίος ως Γκεμλίκ, η Νικομήδεια ως Ιζμίτ, το Ικόνιο, ως Κόνυα, η Σελεύκεια ως Σιλίφκε, η Αττάλεια ως Αντάλυα, η Σεβάστεια ως Σιβάς,

Ειδικά εκεί που αναφέρεται στον «εμπρησμό του Ιζμίρ» ή στην από τους κεμαλικούς «τουρκική κατάληψη του Ιζμίρ» το Σεπτέμβρη του 1922, θεωρώ ότι είναι μάλλον για κλαυσίγελο!!!

Τη γραμμή αυτή όμως δεν την κρατά για μεγάλες γεωγραφικές ενότητες. Την Κρήτη την αποκαλεί συνεχώς με το ελληνικό της όνομα στην εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας, όπως και την Πελοπόννησο (που και που αναφέρεται και ως Μοριά), την Κύπρο, τον Πόντο κ.ά..

Υπάρχουν όμως και κάποιες περιπτώσεις όπου ο κανόνας δεν τηρείται.Η Καλλίπολη άλλοτε αναφέρεται με το ελληνικό της όνομα άλλοτε ως Γκελίμπολού και κάποιες λίγες φορές και η Σμύρνη αναφέρεται ως «Σμύρνη», όπως και η Καισάρεια ή Καϊσερί.

Ενώ η Άγκυρα (Ankara), η Χίος (Sakiz), η Μυτιλήνη (Midili) ο Αίνος (Enez), η Τρίπολη της Λιβύης (Tarablus), η Αθήνα (Atina), η Ρόδος αναφέρονται πάντα με το ελληνικό τους όνομα. H Τραπεζούντα (Trabzon) αναφέρεται επίσης με το ελληνικό της όνομα εκτός από μια φορά που αναφέρεται ως Τραμπζόν με την εξής διατύπωση «…ως επαρχιακός κυβερνήτης στην Τραμπζόν, την ελληνική Τραπεζούντα». Η Κριμαία αναφέρεται έτσι όπως εκφέρεται στην ελληνική και όχι ως Κιρίμ (Qirim), όπως και η Αίγυπτος (Misir)

Διαπίστωσα και κάποια λάθη όπως η χρήση της ορθογραφίας «Αϋβαλίκ» αντί «Αϊβαλίκ», «Αϋντίν» αντί «Αϊντίν», Χατάϋ αντί Χατάι, Χέμινγουέυ αντί Χεμινγουέι, Λοζάννη αντί Λοζάνη ή Λωζάννη, Αντάλυα αντί Αντάλια, Κόνυα αντί Κόνια …

Πιστεύω ότι το πρόβλημα ξεπερνιέται με έναν απλό κανόνα. Οποιοδήποτε τοπωνύμιο υπάρχει καταχωρημένο στην ελληνική γλώσσα χρησιμοποιείται κατά τη μετάφραση. Όταν υπάρχει ιστορικό γεγονός που οδηγεί στην αλλαγή του τοπωνυμίου, ο μεταφραστής βάζει σε παρένθεση κατά την πρώτη φορά τη νέα ονομασία, συνεχίζοντας όμως να χρησιμοποιεί την ελληνική στην μετάφρασή του.

Ειδάλλως πάμε σε ιδεολογικοποιημένες χρήσεις όρων, που είναι ψεύτικες, ανόητες και κακής αισθητικής….

(Η φωτογραφία της αρχής προέρχεται από το περιοδικό «Ενέδρα»,
τεύχ. 40, Οκτώβρης-Νοέμβρης του 2008)

3 comments so far

  1. Βλάσης Αγτζίδης on

    Από:
    http://www.chronosmag.eu/index.php/l-ss-pl-s-plll-pg-pls-g-xgs.html

    Στο άρθρο του Καρακατσάνη υπάρχει μια ασυνέπεια όσον αφορά την ορολογία, η οποία με παρακίνησε να τους θέσω το παρακάτω ερώτημα:

    “Να σας ρωτήσω κάτι που μου κίνησε την περιέργεια για κάποια από τα κριτήρια γλωσσικής αισθητικής;

    Το παρακάτω κείμενο: “Την 1η Ιουνίου, μέρα πολλαπλασιασμού των μαζικών διαδηλώσεων από την Ιστανμπούλ στην Άγκυρα, ο εργάτης Ετχέμ Σαρισουλούκ έπεφτε νεκρός από σφαίρα αστυνομικού, δολοφονία η οποία είχε καταγραφεί από την κάμερα του πρακτορείου D.H.A. και ήταν διαθέσιμη από την επόμενη κιόλας μέρα στο διαδίκτυο. ”

    Γιατί δεν είναι γραμμένο έτσι: Την 1η Ιουνίου, μέρα πολλαπλασιασμού των μαζικών διαδηλώσεων από την Ιστανμπούλ στην Άνκαρα, ο εργάτης Ετχέμ Σαρισουλούκ έπεφτε νεκρός από σφαίρα αστυνομικού, δολοφονία η οποία είχε καταγραφεί από την κάμερα του πρακτορείου D.H.A. και ήταν διαθέσιμη από την επόμενη κιόλας μέρα στο διαδίκτυο. ”

    ή έτσι: “Την 1η Ιουνίου, μέρα πολλαπλασιασμού των μαζικών διαδηλώσεων από την Κωσταντινούπολη στην Άγκυρα, ο εργάτης Ετχέμ Σαρισουλούκ έπεφτε νεκρός από σφαίρα αστυνομικού, δολοφονία η οποία είχε καταγραφεί από την κάμερα του πρακτορείου D.H.A. και ήταν διαθέσιμη από την επόμενη κιόλας μέρα στο διαδίκτυο. ”

    Γιατί είναι ασυνεπές όσον αφορά τους κανόνες για την ορολογία;”

    ———————————————————-

    Αν τυχόν μου απαντήσουν θα σας ενημερώσω!!!!

  2. Κ.Π. on

    Το «πρόβλημα» αυτό δεν υπήρχε μόνο στο άρθρο του Καρακατσάνη αλλά και στους Δ. Κεχριώτη, ο οποίος σε διάφορα σημεία του άρθρου του γράφει:
    http://www.chronosmag.eu/index.php/s-pss-s-ll.html

    «Είναι χαρακτηριστικό ότι οργάνωσε δύο τεράστιες συγκεντρώσεις για το προηγούμενο Σαββατοκύριακο (15-16.6.2013), τη μια στην Άγκυρα, όπου ουσιαστικά έδωσε το σύνθημα για την επέμβαση της αστυνομίας στο Πάρκο Γκεζί, και την άλλη στην Ιστανμπούλ,
    ….
    Ήδη μετά την καταστολή της εξέγερσης και τις αθρόες συλλήψεις, βρήκαν έναν καινούριο τρόπο να διαμαρτυρηθούν: στέκονται ακίνητοι κατά εκατοντάδες στην πλατεία του Τάξιμ αλλά και σε πολλές άλλες πλατείες στην Ιστανμπούλ και σε ολόκληρη την Τουρκία.

    …….
    Ξαφνικά, ξυπνήσαμε ένα πρωί και είδαμε έναν λαό να εξεγείρεται με αίτημα τη δημοκρατία, χωρίς υποθήκες και πατερναλισμούς. Είναι αλήθεια πως σε πολλές γειτονιές της Ιστανμπούλ αλλά και σε άλλες πόλεις-παραδοσιακά κάστρα των κεμαλιστών, όπως η Σμύρνη, το Εσκί Σεχίρ, η Αντάλια, τα πορτρέτα του Κεμάλ έδιναν τον τόνο.

    • Βλάσης Αγτζίδης on

      Έχετε δίκιο. Υπάρχει ακριβώς το ίδιο «πρόβλημα» που εντοπίστηκε στο άρθρο του Καρακατσάνη.
      Πάντως ο Κεχριώτης τονίζει σωστά το «Τάξιμ», κάτι που όλοι μας έχουμε κάνει λάθος γράφοντας συνεχώς «Ταξίμ»!!!! Φανταστείτε ότι ακόμα και σε άρθρο ενός Τούρκου φίλου που δημοσιεύτηκε σε κυριακάτικο φύλλο, ο επιμελητής έκρινε ορθό το λάθος και «κατέβασε» αυθαιρέτως τον τόνο στη λήγουσα.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: