Smyrna ablaze• Stories of massacre

Ψάχνοντας το αρχείο μου βρήκα ένα παλιό μου κείμενο που δημοσιεύτηκε στις  24/09/2000 στην εφημ. «Καθημερινή».  Το άρθρο αυτό βασιζόταν σε ανταπόκριση μιας αυστραλιανής εφημερίδας, που παρουσίαζε τη σφαγή της  Σμύρνης. Οι επιμελητές της «Καθημερινής» έβαλαν στο άρθρο και τον εξής υπέρτιτλο: «Πώς ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας βρέθηκε προδομένος στα χέρια του τουρκικού στρατού που τον κατάσφαξε Σεπτέμβριο του ’22».

Το γεγονός της σφαγής και της πυρπόλησης της Σμύρνης από τους Τούρκους εθνικιστές, είναι ένα γεγονός που αποσιωπήθηκε συνειδητά στην Ελλάδα τόσο από τις δυνάμεις της εξουσίας, όσο και από την όποια αντιπολίτευση. Η περίπτωση της Σμύρνης και η διαχείριση της Μνήμης, δείχνει με τον πιο συμβολικό τρόπο τη μεγάλη απόσταση που χώριζε τις κυρίαρχες δυνάμεις της «μητέρας-πατρίδας» από τον ελληνισμό της Ανατολής.

Το κείμενο αυτό έχει και μια άλλη σημασία εκτός από την προσπάθεια να παρουσιαστεί εκλαϊκευτικά ένα ιστορικό γεγονός. Η σημασία συνδέεται με την επανάκαμψη στο προσκήνιο του παλιού αντιπροσφυγικού θράσους μέσα από τις πολιτικές προσπάθειες των απογόνων (και των «αλληλέγγυων») των ενόχων της Μικρασιατικής Καταστροφής για την αθώωση των προπατόρων τους. Όπως  και με την διάπραξη νομικών ανομιών, σαν την  πρόσφατη οριακή απόφαση του Αρείου Πάγου με την οποία το «ανώτατο όργανο» μετατρέπεται σε ιστορικό που παρεμβαίνει υποκειμενικά ερμηνεύοντας πολιτικά την ιστορία. Και  εν τέλει, καταφεύγοντας σε ανιστόρητες υποθέσεις  αποδέχεται τις  μεθοδεύσεις των απογόνων αλλά και των αλληλέγγυων σ’ αυτούς.

Το άρθρο έχει ως εξής:

Με τον τίτλο «Smyrna ablaze• Stories of massacre» (Η φλεγόμενη Σμύρνη. Ιστορίες από τη σφαγή) η εφημερίδα «Sydney Morning Herald» δημοσίευσε στις 18 Σεπτεμβρίου (ή 2 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο) ένα αποκαλυπτικό άρθρο, λίγες μέρες μετά την είσοδο του τουρκικού στρατού στην πόλη, την πυρπόλησή της και τη σφαγή μεγάλου μέρους του χριστιανικού της πληθυσμού (ελληνικού και αρμενικού), καθώς και των προσφύγων που είχαν συρρεύσει από το εσωτερικό για να αποφύγουν τις διώξεις. Εγραφε λοιπόν ο δημοσιογράφος: 

«Οι φλόγες, την περασμένη νύχτα, ήταν ολοκληρωτικά εκτός ελέγχου και πλησίαζαν το βρετανικό προξενείο. Υπάρχουν 300.000 πρόσφυγες μέσα στην πόλη. Ολα τα συμμαχικά πλοία γέμισαν. Μια αναφορά από την Αθήνα λέει ότι η καταστροφή στη Σμύρνη εκτιμάται από 14 έως 17 εκατομμύρια λίρες. Δεκατέσσερεις Αμερικανοί αγνοούνται. Αναφέρεται ότι οι μαθήτριες του Αμερικανικού Κολεγίου Θηλέων απήχθησαν από τους Τούρκους. Η Σμύρνη αφανίστηκε εκτός από την άθλια τουρκική συνοικία. Οι τράπεζες, οι εμπορικές και κατοικημένες περιοχές κατά μήκος της παραλίας και τα τετράγωνα που κατοικούσαν ξένοι, μετατράπηκαν σε στάχτη. Η φωτιά κάλυψε μια περιοχή δύο τετραγωνικών μιλίων.

Καταθέσεις

Ο σερ Χάρι Λαμπ, ο Βρετανός γενικός πρόξενος, δήλωσε ότι όλα τα ξένα προξενεία κάηκαν εκτός από το βελγικό, το νορβηγικό και το δανέζικο, τα οποία απέχουν τρία μίλια από το κέντρο της πόλης. Η ένορκη κατάθεση Αμερικανών κατοίκων αποδεικνύει ότι Τούρκοι στρατιώτες του τακτικού στρατού, συστηματικά πυρπόλησαν την πόλη, σε αντίποινα της καταστροφής που προκάλεσαν οι Ελληνες (σ.τ.σ. ο στρατός) κατά την αποχώρησή τους και επίσης ότι οι Τούρκοι, με τη φωτιά, θέλησαν να καλύψουν τις σφαγές που σημάδεψαν την είσοδό τους στην πόλη. Αμερικανοί μάρτυρες εκτιμούν ότι ένας μεγάλος αριθμός ατόμων χάθηκε στις φλόγες. Η ελληνική κυβέρνηση διαμαρτυρήθηκε στην Κοινωνία των Εθνών, τους Συμμάχους και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ότι οι Κεμαλικοί έσφαξαν τους πρόσφυγες. Η ελληνική κυβέρνηση δηλώνει ότι πολλοί Ελληνες και Αμερικανοί μαζικά εκτελέστηκαν με την κατηγορία ότι βοήθησαν τον ελληνικό στρατό ή ότι διέπραξαν κατά φαντασίαν εγκλήματα. Ενας Αμερικανός δηλώνει ότι είδε αποκεφαλισμένα κορμιά Ελλήνων στρατιωτών δεμένα μαζί…».

Ο τουρκικός στρατός είχε μπει στις 27 Αυγούστου (10 Σεπτεμβρίου με το νέο) στη Σμύρνη. Αμέσως, ομάδες Τούρκων αρχίζουν να γράφουν με κόκκινη μπογιά τη φράση «Sahibi Islamdir» (μουσουλμανική ιδιοκτησία) στα τουρκικής ιδιοκτησίας κτίρια. Ο στρατηγός Νουρεντίν Πασά, Στρατιωτικός Διοικητής Σμύρνης μετά την κατάληψη από τον τουρκικό στρατό, μετέφερε σε συγκεκριμένες οδηγίες την έγγραφη διαταγή της Κεντρικής Διοίκησης δηλαδή του Κεμάλ Πασά: «Σύμφωνα μ’ έγγραφη διαταγή, που έλαβα από την Κεντρική Διοίκηση, είναι δυνατόν το ελληνικό έθνος, υπό τας παρούσας περιστάσεις ανάγκης, να προβεί σε εκδηλώσεις φανατισμού… Δεν πρέπει να παραμελήσετε το καθήκον σας. Κάθε στρατιώτης είναι υποχρεωμένος να σκοτώσει τέσσερις-πέντε Ελληνες για τη δόξα της χώρας μας…»

Οι σφαγές

Ετσι αρχίζει η σφαγή των Ελλήνων και των Αρμενίων. Στις 11 του μηνός ο Νουρεντίν παραδίδει στον τουρκικό όχλο τον μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο, ο οποίος κυριολεκτικά κατακρεουργείται. Η σφαγή και η πυρπόληση της Σμύρνης -που κορυφώθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1922- υπήρξε η τελική πράξη του τουρκικού εθνικισμού που συμβόλιζε τη γένεση της νέας Τουρκίας στο πλέον προνομιούχο τμήμα της παλιάς πολυεθνικής Αυτοκρατορίας. Μιας Τουρκίας απαλλαγμένης από το βάρος των χριστιανικών ομάδων με μοναδικό κυρίαρχο τον τουρκικό στρατό. Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ έγραψε στα απομνημονεύματά του: «Ο Κεμάλ γιόρτασε το θρίαμβό του με τη μεταβολή της Σμύρνης σε τέφρα και την τεράστια σφαγή του εκεί χριστιανικού πληθυσμού». Ο Κεμάλ Πασά θα λάβει το προσωνύμιο «Ατατούρκ», δηλαδή «Πατέρας των Τούρκων», προσφέροντας στους αναλυτές άλλο ένα τεκμήριο για την κατανόηση της τουρκικής εθνογένεσης.

Ο ελληνισμός στη Μικρά Ασία (Ιωνία, Πόντος, Καππαδοκία) και στην Ανατολική Θράκη υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια του ελληνικού έθνους. Κατοικούσαν εκεί 2.500.000 Ελληνες περίπου, οι οποίοι είχαν 2.177 σχολεία με 177.505 μαθητές και 4.596 δάσκαλοι, καθώς και 2.232 εκκλησίες. Επέζησαν από τη Μικρασιατική Καταστροφή περίπου 1.500.000 άτομα. Οι διασωθέντες έφτασαν στον ελεύθερο χώρο του βαλκανικού Νότου, ως πρόσφυγες και τραγικές αποδείξεις μιας ανολοκλήρωτης πορείας.

Στο βιβλίο του με τίτλο «Η ενοποίηση της Ελλάδας», ο Βρετανός ιστορικός Ντάγκλας Ντέικιν θέτει ένα σαφές και προκλητικό ερώτημα: Πώς ηττήθηκε ο ελληνικός στρατός στο μικρασιατικό μέτωπο, ενώ ήταν πολυαριθμότερος του τουρκικού και καλύτερα εξοπλισμένος;

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό, μπορεί να βρεθεί μόνο εάν δούμε τις ελληνικές ευθύνες, που κατάφεραν να μετατρέψουν το όνειρο σε εφιάλτη.

Η Μικρασιατική Εκστρατεία άρχιζε με τους καλύτερους οιωνούς. Η Ελλάδα βρισκόταν στο στρατόπεδο των νικητών, ενώ η Οθωμανική Αυτοκρατορία, υπό την ηγεσία των νεότουρκων εθνικιστών, ήταν ηττημένη. Η εθνική ολοκλήρωση -που αφορούσε τόσο το κράτος της Ελλάδας, όσο, κυρίως, τους υπόδουλους Ελληνες της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης- φάνηκε ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί.

Στις 2 Μαΐου με το νέο ημερολόγιο τα ελληνικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στη Σμύρνη. Η Σμύρνη ήταν μια πόλη μεγαλύτερη από την Αθήνα, με μεγαλύτερη βιομηχανική υποδομή. Ο ελληνικός της χαρακτήρας ήταν αδιαμφισβήτητος και από τους ίδιους τους Τούρκους, οι οποίοι την αποκαλούσαν «Γκιαβούρ Ιζμίρ» δηλαδή «Σμύρνη των απίστων».

Το πρώτο λάθος στο μικρασιατικό εγχείρημα υπήρξε ο διορισμός του Αρ. Στεργιάδη, ως αρμοστή Σμύρνης. Ο Στεργιάδης -άνθρωπος του Βενιζέλου καταρχάς και των βασιλικών στη συνέχεια- υπήρξε ο κακός δαίμονας των Μικρασιατών. Ηταν αυτός που καταπίεσε τον ελληνικό πληθυσμό, κατέστειλε τις προσπάθειες για δημιουργία μικρασιατικού στρατού, απέτρεψε την ανακήρυξη της Μικράς Ασίας σε αυτόνομο κράτος και, τέλος, παρέδωσε συνειδητά τους κατοίκους της Σμύρνης στα κεμαλικά στρατεύματα. Το δεύτερο μεγάλο λάθος υπήρξε η υποτίμηση του δυναμικού ποντιακού αντάρτικου στο μικρασιατικό Βορρά, το οποίο θα μπορούσε να αποκόψει τις γραμμές εφοδιασμού των Κεμαλικών από τους μπολσεβίκους.

Το μοιραίο όμως «σφάλμα» ήταν η διενέργεια εκλογών τον Νοέμβριο του 1920. Η εξουσία πέρασε πλέον στην αντιπολεμική βασιλική παράταξη. Ο Νίκος Καζαντζάκης, συνεργάτης του Βενιζέλου, υποστήριξε ευθέως ένα χρόνο αργότερα ότι έκανε τις εκλογές γνωρίζοντας ότι θα τις χάσει. Ο Γ. Βεντήρης θεωρεί ότι το λάθος του Βενιζέλου ήταν ότι παραγνώρισε την αναγκαία προϋπόθεση για την εθνική ολοκλήρωση: Τον έστω και με τη βία εξαναγκασμό της Παλαιάς Ελλάδας να πάρει μέρος στην προσπάθεια και να καταβάλει τις απαιτούμενες θυσίες. Οπως γράφει: «Διότι η πλειοψηφία του λαού της Παλαιάς Ελλάδας, συστηματικώς εξαπατηθείσα,παραγνώριζε κατά βάση την πραγματικότητα». Οι βασιλικοί διάδοχοι στην εξουσία κινούνταν περισσότερο από το μίσος για τους βενιζελικούς, ακόμα και για τους Μικρασιάτες, παρά από διάθεση για την ολοκλήρωση του μεγάλου εγχειρήματος. Αποκαλυπτικές είναιοι επιστολές του αυτοεξόριστου στο Παρίσι Ιωνα Δραγούμη, του κορυφαίου διανοητή του παλαιοελλαδικού εθνικισμού: Ο μέγιστος εχθρός ήταν ο Βενιζέλος και οι συμπαραστάτες του, Κρητικοί και Μικρασιάτες. Και όλα αυτά εν μέσω πολέμου! Την ίδια στιγμή, οι ακραίες τάσεις του ελλαδικού κομμουνιστικού κινήματος συμμαχούσαν με τον τουρκικό εθνικισμό και άρχιζαν την υπονόμευση του ελληνικού στρατού.

Εγκατάλειψη του πληθυσμού

Από τις αρχές του 1922 είχε αρχίσει να συζητιέται σε υψηλά κυβερνητικά κλιμάκια η εκκένωση της Μικράς Ασίας από τον ελληνικό στρατό. Παρ’ όλα αυτά, όμως, η ελληνική κυβέρνηση αποφασίζει να απαγορεύσει στον ελληνικό πληθυσμό να εγκαταλείψει τη Μικρά Ασία. Η απόφαση αυτή πήρε τη μορφή του νόμου 2870/22, ο οποίος προέβλεπε αυστηρές πειθαρχικές και χρηματικές ποινές, στην περίπτωση σύλληψης πλοίων που θα μετέφεραν πληθυσμό.

Στις 26 Αυγούστου 1922, ύστερα από τουρκική αντεπίθεση κατέρρευσε το μέτωπο στο Αφιόν Καραχισάρ. Ο ελληνικός στρατός διαλύθηκε μέσα σε λίγες μέρες. Οι υπεύθυνοι δεν είχαν το παραμικρό σχέδιο ανασυγκρότησης και άμυνας. Ο αξιωματικός Σιμιτόπουλος -όπως μας πληροφορεί ο Τάσος Βουρνάς – έγραψε: «Η βλακεία του επιτελείου του στρατού μας ήτο χαρακτηριστικοτάτη».

Δεν υπήρχε καμιά πρόβλεψη για την άμυνα της Σμύρνης. Το μόνο μέλημα των υπευθύνων ήταν να αποκρύψουν την είδηση της κατάρρευσης του μετώπου από τον ελληνικό πληθυσμό και να εμποδίσουν την αναχώρησή του. Υπάρχουν καταγγελίες για βίαιη εμπόδιση της αναχώρησης των Ελλήνων της Ιωνίας από τις ελληνικές αρχές της Σμύρνης, λίγες μόνο ημέρες πριν από την είσοδο σε αυτήν των κεμαλικών στρατευμάτων.

Είναι χαρακτηριστικός -και απίστευτος- ο διάλογος Παπανδρέου-Στεργιάδη, που παραθέτει ο ιστορικός του μεσοπολέμου Γρηγόρης Δαφνής στο δίτομο έργο του «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων». Οταν ο Στεργιάδης ανακοίνωσε στο νεαρό τότε πολιτικό Γεώργιο Παπανδρέου την επερχόμενη καταστροφή, δέχθηκε την ερώτηση: «Γιατί δεν ειδοποιείτε τον κόσμο να φύγει;» Η απάντηση του «Ελληνα αρμοστή Σμύρνης» ήταν η εξής: «Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα!»

Δαφνής
Το κείμενο που δημοσιεύτηκε στην Sydney Morning Herald  είναι το παρακάτω:
                                                                                                                             

SMYRNA ABLAZE.  .

____

STORIES OF MASSACRE

____

The flames last night were entirely beyond control, and were approaching the British Consulate.

There are 300,000 refugees in the city. All the Allied warships have been filled.

A report from Athens says the damage in Smyrna is variously estimated at from £14,000,000 to £17,000,000.

Fourteen Americans are reported missing. Students in the American Girls’ College, it is alleged, have been carried off by the Turks.

Except for the squalid Turkish quarter, Smyrna has ceased to exist. The banks, com-mercial, and residential houses along the quays, and the foreign quarter have been reduced to ashes. The fire swept an area of two square miles.

Sir Harry Lamb, the British Consul-General, has cabled that all the foreign Consulates have been burned, except the Belgian, Norwegian, and Danish, which are three miles from the centre of the city.

The sworn testimony of American residents shows that Turkish regular soldiers syste-matically applied torches, apparently in reprisals for the devastation carried out by the Greeks during their retreat, also that the Turks intended the fire should conceal the massacres which marked their entry into the city.

American witnesses estimate that at least 1000 people were massacred previous to and during the fire; also that a large number perished in the flames.

The Greek Government has protested to the League, the Allies, and the United States that the Kemalists have massacred refugees. It states that many Greeks and Armenians were summarily shot on a charge of having helped the Greek army, or having committed imaginary crimes. An American states that he saw the headless bodies of Greek soldiers tied together.

The Foreign office states that, according to the latest telegrams from Smyrna, there is nothing to indicate any British fatalities there. All the consulates except the Belgian, Norwegian, and Spanish have been destroyed.

________________

Η εικόνα που παρατίθεται είναι φωτογραφία του πρωτοσέλιδου της τουρκικής εφημερίδας Yeni Giun (Gün), που εκδόθηκε στην Πόλη την εποχή της νίκης των κεμαλικών στρατευμάτων τον Αύγουστο του 1922.  Πάνω από τα πορτραίτα των Γούναρη και Στράτου που δημοσιεύει, αναγράφεται ο τίτλος:  “ΓΟΥΝΑΡΗΣ-ΣΤΡΑΤΟΣ: ΟΙ ΣΩΤΗΡΕΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ”

——————————————————————————–

Δες: http://www.arts.yorku.ca/hist/tgallant/documents/kasabaizmir.pdf

 

Advertisements

17 Σχόλια

  1. ΓΙΩΡΓΟΣ on

    «Το μοιραίο όμως «σφάλμα» ήταν η διενέργεια εκλογών τον Νοέμβριο του 1920. Η εξουσία πέρασε πλέον στην αντιπολεμική βασιλική παράταξη. Ο Νίκος Καζαντζάκης, συνεργάτης του Βενιζέλου, υποστήριξε ευθέως ένα χρόνο αργότερα ότι έκανε τις εκλογές γνωρίζοντας ότι θα τις χάσει.»
    Κάποια στιγμή πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα ότι ο Βενιζέλος αποφάσισε να καταστραφεί ο Ελληνισμός της Ανατολής. Γιατί το έκανε; Ποιοι λόγοι τον οδήγησαν στην απόφαση να κάνει εκλογές στη μέση του πολέμου; ΜΗΠΩΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΛΛΑ ΠΡΑΚΤΟΡΑΣ-ΠΡΟΔΟΤΗΣ; ΜΗΠΩΣ ΕΚΤΕΛΟΥΣΕ ΕΝΤΟΛΕΣ ΞΕΝΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΕΞΟΥΣΙΑΣ;
    ΤΟ ΚΥΡΙΑΡΧΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΠΟΥ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΑΣΧΟΛΕΙ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑΤΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΣΕ ΜΟΝΙΜΗ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΗΝ ΕΧΟΥΝ ΕΙΤΕ ΟΙ ΑΝΙΚΑΝΟΙ ΕΙΤΕ ΟΙ ΠΡΟΔΟΤΕΣ; ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ;;;

  2. Βλάσης Αγτζίδης on

    Γιώργο, ο Καζαντζάκης έγραψε τη συγκεκριμένη εκτίμηση όταν πλέον πέρασε στο αντιβενιζελικό στρατόπεδο ως φιλομπολσεβίκος. Δεν είναι αξιόπιστη η μαρτυρία του…

    Και σε παρακαλώ πολύ. Οχι χαρακτηρισμούς! Διάβαζε με περισσότερη προσοχή όλα τα σημεία του συγκεκριμένου άρθρου και μην απομονώνεις μόνο επιλεκτικά εκείνο που έτυχε να ταιριάζει στην αυθαίρετη ερμηνεία της ιστορίας.

    Ο Βενιζέλος είναι το μοιραίο πρόσωπο στην ελληνική πολιτική ζωή, γιατί υπήρξε ο μόνος που κατανόησε τη σημασία των κοσμοϊστορικών μετασχηματισμών και έπραξε ανάλογα. Μόνο που ως κλασικός Έλλην, αφού γέμισε πρώτα την καρδάρα με το γάλα στη συνέχεια το έχυσε..

    Οι αντίπαλοί του που αρνήθηκαν επί της ουσίας τη Μικρασιατική Εκστρατεία και τη βοήθεια προς τον ελληνισμό της Ανατολής, συμβολικά εκφράστηκαν με το προεκλογικό αντιπολεμικό σύνθημα «σφυρί δρεπάνι / ελιά στεφάνι». Και φυσικά έχουν την πλήρη ευθύνη για την ήττα, όση βεβαίως αναλογεί στο θεσμικό ρόλο που είχε η κάθε πολιτική δύναμη εκείνη τη στιγμή της διαμόρφωσης του σύγχρονου κόσμου.

    Για το διεθνές πλαίσιο που υπήρχε την εποχή των μοιραίων εκλογών του Νοεμβρίου του 1920, δες το βιβλίο του Σβολόπουλου:
    https://kars1918.wordpress.com/2010/03/04/svolopoulos-2/

  3. Smyrnios on

    Συγχαρητήρια για το κείμενο. Νομίζω ότι κάποτε θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι συνένοχοι της σφαγής της Σμύρνης ήταν και οι διοικούντες την Ελλάδα. Η συγκλονιστική περιγραφή του Δαφνή και ο νόμος του βασιλέως Κωσταντίνου+Γούναρη δεν αφήνει καμιά απολύτως αμφιβολία περί τούτου.

    Τα χέρια της κυβέρνησης Πρωτοπαπαδάκη βάφτηκαν με το αίμα των Ιώνων. Τι σημασία έχει το γεγονός ότι οι φυσικοί δράστες ήταν οι οπαδοί του Κεμάλ; Ίδια σημασία έχει και το ότι οι ηθικοί αυτουργοί της σφαγής βρίσκονταν εντός των ανακτόρων και του Λαϊκού Κόμματος.

  4. ΓΙΩΡΓΟΣ on

    απο https://kars1918.wordpress.com/2010/03/04/svolopoulos-2/
    Ήταν τόσο ευνοϊκό το κλίμα και τόσο ξεκάθαρη η πολιτική και στρατιωτική προοπτική εκείνη τη στιγμή, ώστε ο Λόιδ Τζόρτζ θα εκφραστεί ως εξής: «Τίποτα λιγότερο της προδοσίας από την ελληνική πλευρά ή ανικανότητας που ισοδυναμεί με προδοσία, δεν θα ήταν δυνατόν να καταστήσει τυς Τούρκους της Ανατολίας ικανούς να επιδράμουν στη Σμύρνη και να ρίξουν τους Έλληνες στη θάλασσα».

    Και αυτός φιλομπολσεβίκος ήταν;))

  5. Smyrnios on

    @Γιώργος Μα όλοι συμφωνούμε ότι η προδοσία ήταν αυτών που διοίκησαν την Ελλάδα από το Νοέμβριο του 1920 έως τον Σεπτέμβριο του 1922. Παρέλαβαν μια ευνοϊκή κατάσταση και κατάφεραν να την μετατρέψουν σε «συνωστισμό».

    Φυσικά και ο Βενιζέλος έχει ευθύνες και συμφωνώ με όσα ειπώθηκαν από τον κ. Αγτζίδη παραπάνω: «Ο Βενιζέλος είναι το μοιραίο πρόσωπο στην ελληνική πολιτική ζωή, γιατί υπήρξε ο μόνος που κατανόησε τη σημασία των κοσμοϊστορικών μετασχηματισμών και έπραξε ανάλογα. Μόνο που ως κλασικός Έλλην, αφού γέμισε πρώτα την καρδάρα με το γάλα στη συνέχεια το έχυσε….»

  6. ΓΙΩΡΓΟΣ on

    Ο Βενιζέλος είναι το μοιραίο πρόσωπο στην ελληνική πολιτική ζωή, γιατί υπήρξε ο μόνος που κατανόησε τη σημασία των κοσμοϊστορικών μετασχηματισμών και έπραξε ανάλογα. Μόνο που ως κλασικός Έλλην, αφού γέμισε πρώτα την καρδάρα με το γάλα στη συνέχεια το έχυσε….”
    Πολλοί «γνήσιοι» Ελληνες έρχονται στην εξουσία , που αφου αδειάσουν την καρδάρα με το γάλα, λένε, ούπς, σόρρυ, έκανα λάθος… εχω πολιτικές ευθύνες και πάω σπίτι μου (με κάτι δις καβάντζα) Ένα ομιχλώδες τοπίο κομματανθρώπων με κληρονομικά δικαιώματα στην εξουσία. Και ο Τσάντ-Μινεϊκο αναφέρεται,που έπαιξε αργότερα τον ρόλο του στον εμφύλιο, και το εγγόνι του που «παλεύει» σήμερα για την Ελλάδα.. ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ;;

  7. Smyrnios on

    Για τον Μινεϊκο υπάρχει πλήρης γνώση της ιστορίας του που είναι τελείως διαφορετική από τις τρέχουσες εντυπώσεις που αφήνουν οι διάφοροι κακοήθεις και επηρεάζουν και τους έχοντες απλώς καλή την πίστιν:

    http://sarantakos.wordpress.com/2011/04/14/mineyko/

  8. ΓΙΩΡΓΟΣ on

    ΟΚ Smyrnios))) καταλάβαμε..)))

  9. […] -Smyrna ablaze• Stories of massacre [https://kars1918.wordpress.com/2011/04/27/smyrna-ablaze%E2%80%A2-stories-of-massacre/] […]

  10. […] δικά μου κείμενα: -Η γενοκτονία και η άρνησή της [] -Smyrna ablaze• Stories of massacre [] Επίσης δείτε:   -Η εκδίκηση των «αυτοχθόνων»  […]

  11. «… μετά την υποχώρηση του στρατού μας … οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη και την καίνε!!! Το τι έγινε δεν περιγράφεται … Σωστή κόλαση …!!! Ο Ελληνικός πληθυσμός έτρεξε στην παραλία, άλλοι σε βάρκες και άλλοι κολυμπώντας πήγαιναν στα πολεμικά πλοία της Γαλλίας, Αγγλίας και Ιταλίας, ζητώντας άσυλο. Αλλά οι ναύτες τους πετούσαν στη θάλασσα, όταν σκαρφάλωναν στα πλοία, και ακόμα του έκοβαν τα χέρια ή τους κλωτσούσαν!!! Οι Τούρκοι έσφαξαν τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο και πολλούς Σμυρνιούς προκρίτους. Θρήνος και κλαυθμός. Οι φλόγες είχαν υψωθεί ως τον ουρανό και το αίμα έτρεχε στους δρόμους της Γκιαούρ Σμύρνης, που ήταν πολλά χρόνια εμπορική και βιοτεχνική πρωτεύουσα της Μικράς Ασίας μας. Στο λιμάνι έπλεαν χιλιάδες πτώματα …».

    Γιάννης Κορδάτος, Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, τόμος 13, σελίδα 577,

  12. Michael Lewellyn Smith. «Το Οραμα της Ιωνιας σελ. 520, 523, Εκδοσεις ΜΙΕΤ

    « Στις 19 Αυγουστου/1 Σεπτεμβρίου ο Στεργιαδης εστειλε τηλεγραφικη εγκυκλιο σε ολους τους εκπροσωπους του στις επαρχιες παραγγελοντας τους να συγκεντρωσουν τα αρχεια τους και τα χαρτια τους και να ετοιμαστουν με απολυτη μυστικοτητα να εγκαταλειψουν τις θεσεις τους και να αποσυρθουν στη Σμυρνη. Ο εκπροσωπος της Κίου […] απαντησε οτι ο ελληνικος πληθυσμος ειχε πανικοβληθει και ζητουσε οδηγιες. Η ουσια της απαντησης του Υπατου Αρμοστη ηταν πως οι εκπροσωποι στις επαρχιες οφειλαν να ενθαρρυνουν τους ελληνικους πληθυσμους να μεινουν στον τοπο τους. Και ολες τις ημερες που ακολουθησαν η Υπατη Αρμοστεια, αντανακλωντας τη διαθεση του Στεργιαδη, φροντιζε ψυχρα και καπως απανθρωπα τις δικες της υποθεσεις και τη μεταφορα των αρχειων…..»
    «Υπο την επιβλεψη του Στεργιαδη, ενα ενα τα τμηματα της Υπατης Αρμοστειας τα μαζευαν με ταξη και εφευγαν. Το ελληνικο κρατος στη Μικρα Ασια ειχε διαλυθει.»

  13. Akόμα έως και σήμερα υπάρχει διαφωνία για την ευθύνη ή μη του Μουσταφά Κεμάλ για τη σφαγή και την πυρπόληση της Σμύρνης.

    Ας δούμε τι απάντησε ο Lou Ureneck στη σχετική ερώτηση: ?

    -Turks have spent a fair amount of time, energy, effort and money trying to convince the world that they weren’t the perpetrators of the fire that burned Smyrna. Is there any doubt in your mind that they started the fire intentionally?

    -No doubt. There are too many American eye-witnesses to Turkish soldiers setting the fire. These were witnesses who had no reason to lie about what they saw. There was also sworn testimony taken in London that established the cause of the fire. At first, the Turks claimed the Armenians started the fire, but when pressed by U.S. naval officers in the city to produce the evidence, the Turkish authorities were unable to supply it. Subsequent scholarship points to a desire to eliminate Smyrna as a western and Christian outpost as the reason the Turkish army burned Smyrna.

    http://www.pappaspost.com/the-word-genocide-first-coined-by-a-jewish-scholar-to-describe-what-transpired-in-turkey-ten-questions-with-author-lou-ureneck/

  14. Λου Γιουρένεκ: «Η Ελλάδα δεν έχει συμβιβαστεί με την καταστροφή της Σμύρνης»

    Εμυ Ντούρου

    Ο Λου Γιουρένεκ είναι συγγραφέας και καθηγητής δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης. Πριν από λίγες ημέρες επισκέφτηκε την Ελλάδα με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του «Η μεγάλη φωτιά» (εκδόσεις Ψυχογιός).

    Το βιβλίο αφορά το χρονικό της διάσωσης εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων κατά την καταστροφή της Σμύρνης από έναν Αμερικανό πάστορα, τον Εϊσα Τζένινγκς, ο οποίος όπως απέδειξε η ιστορία βρέθηκε από τύχη στο σωστό σημείο τη σωστή στιγμή.

    Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την ιστορία του Εϊσα Τζένινγκς;

    Ξεκίνησα το βιβλίο σε μια προσπάθεια να απαντήσω στο ερώτημα ποιος ήταν ο συγκεκριμένος άνθρωπος. Ηταν εκείνος που οργάνωσε τη διάσωση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, κυρίως Ελλήνων, μια ιστορία που ελάχιστοι άνθρωποι γνώριζαν. Μέσα από την έρευνα έμαθα για την εκπληκτική πόλη της Σμύρνης, η οποία είχε τη δική της συναρπαστική και σημαντική θέση στην Ιστορία. Η Σμύρνη ήταν μια ιστορία από μόνη της που έπρεπε να ειπωθεί. Συνεχίζοντας την έρευνά μου σε αρχεία πέντε χωρών και αφού πραγματοποίησα πολλές επισκέψεις στην Τουρκία, είδα τη δράση του Τζένινγκς και τη Σμύρνη στο πλαίσιο εκείνης της εποχής. Πρόκειται για μια ιστορία γενναιότητας, βίας, άτακτης διπλωματίας και επιβίωσης. Το κάψιμο της Σμύρνης ήταν το αποκορύφωμα της δεκαετούς γενοκτονίας εναντίον Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων. Είναι μεγάλη τιμή για μένα να μιλώ γι’ αυτή την ιστορία. Οι λεπτομέρειές της είναι ελάχιστα γνωστές και στην Ελλάδα και την Τουρκία. Ηθελα να αφηγηθώ μια πραγματική ιστορία βασισμένη σε αξιόπιστα έγγραφα. Ελπίζω να τα κατάφερα.

    Πώς θα περιγράφατε τον Εϊσα Τζένινγκς;

    Ηταν μεθοδιστής ιερέας, ένας άνθρωπος θρησκευόμενος που ήθελε να ζήσει μια ζωή προσφοράς στον συνάνθρωπό του. Είχε αίσθηση του χιούμορ και ήταν διασκεδαστικός παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε. Παρά το γεγονός ότι ήταν ελαφρώς παραμορφωμένος και υπέφερε από τις μόνιμες επιπτώσεις της νόσου του Ποτ και της αδύναμης καρδιάς του, υπήρξε θαρραλέος άνθρωπος. Ηταν θέμα συγκυρίας –της μεγαλύτερης στη ζωή του– το ότι βρέθηκε στη Σμύρνη τη στιγμή της καταστροφής. Αξίζει να σημειωθεί ότι ήταν μέλος του αμερικανικού ιεραποστολικού κινήματος που έστειλε πολλούς άντρες και πολλές γυναίκες στην Τουρκία τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα. Ισως να ήταν ο τελευταίος του κινήματος που έδρασε στην Τουρκία.

    Μπορεί μόνο ένας άνθρωπος να σώσει τον κόσμο;

    Ο Τζένινγκς με τη βοήθεια δύο ναυτικών αξιωματικών –ενός Αμερικανού και ενός Ελληνα– απέδειξε ότι μόνο ένας άνθρωπος μπορεί να κάνει διαφορά στην Ιστορία. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι –ίσως εκατομμύρια σήμερα– οφείλουν τη ζωή τους στον Τζένινγκς. Στην περίπτωσή του η πηγή της δύναμης ήταν η πίστη του στον Θεό, ενώ η υπομονή και η βοήθεια της συζύγου του τον γλίτωσαν από μακρά σειρά σοβαρών ασθενειών προτού φτάσει στη Σμύρνη. Εκείνη έσωσε τη ζωή του, δίνοντάς του την ευκαιρία να σώσει ο ίδιος τη ζωή πολλών άλλων ανθρώπων.

    Είναι γνωστή η προσφορά του Εϊσα Τζένινγκς στη χώρα σας;

    Οχι, αυτά που έκανε ο Τζένινγκς δεν είναι γνωστά στις ΗΠΑ και είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι έχει ξεχαστεί το όνομά του. Το επίτευγμά του θα έπρεπε να βρίσκεται στα αμερικανικά βιβλία ιστορίας. Ηταν άνθρωπος υψηλών ιδανικών και ισχυρής πίστης.

    Η προσφορά του Εϊσα Τζένινγκς μου θύμισε εκείνη του Οσκαρ Σίντλερ, του Γερμανού επιχειρηματία που έσωσε 1.200 Εβραίους από το Ολοκαύτωμα.

    Πράγματι. Και οι δύο βρίσκονται στο επίκεντρο ιστοριών που είναι τόσο τρομερά σκληρές και αποτελούν έμπνευση για τους υπόλοιπους ανθρώπους.

    Συνδέεται η αρμενική και ποντιακή γενοκτονία με το Ολοκαύτωμα;

    Ναι. Το γερμανικό Εθνικοσοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα επηρεάστηκε από γεγονότα στην Τουρκία εκείνη την εποχή. Οι γενοκτονίες ακολουθούν ορισμένα πρότυπα και προκύπτουν από ορισμένες αιτίες – και σε αυτό το σημείο οι γενοκτονίες αυτές έχουν ομοιότητες. Η λέξη γενοκτονία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από έναν Εβραίο μελετητή για να περιγράψει την εμπειρία των Ελλήνων στην Τουρκία στις αρχές του 20ού αιώνα.

    Πόσο κράτησε η έρευνά σας;

    Πέντε χρόνια. Μέσα σε αυτό το διάστημα ταξίδεψα πέντε φορές στην Τουρκία. Περπάτησα την προκυμαία της Σμύρνης με οδηγούς παλιούς χάρτες και λεπτομερείς αφηγήσεις και ταξίδεψα στα μεγάλα πεδία μάχης του ελληνοτουρκικού πολέμου. Στάθηκα στην καρβουναποθήκη από την οποία ο Κεμάλ ξεκίνησε την επίθεσή του εναντίον των Ελλήνων στο Αφιόν Καραχισάρ. Έκανα συνεντεύξεις με Τούρκους στρατιωτικούς και μελετητές. Φυσικά έκανα πολλά ταξίδια και στην Ελλάδα και τη Μεγάλη Βρετανία. Πέρασα πολλές εβδομάδες ψάχνοντας στα αρχεία του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ που αφορούσαν την Τουρκία. Τα αρχεία αποτελούν μια πλούσια πηγή πρωτογενών πληροφοριών για το κάψιμο της Σμύρνης. Επίσης ήρθα σε επαφή με την προσωπική αλληλογραφία και τα ημερολόγια των ανθρώπων που έζησαν από κοντά τα γεγονότα.

    Το αμερικανικό αναγνωστικό κοινό έχει την ανάγκη να μάθει για την καταστροφή της Σμύρνης;

    Ο κόσμος πρέπει να γνωρίζει για τη Σμύρνη και τα σημαντικά γεγονότα που οδήγησαν στην καταστροφή της, καθώς και για ό,τι ακολούθησε. Τα γεγονότα της Σμύρνης ήταν το τελευταίο βίαιο επεισόδιο της δεκαετούς γενοκτονίας που κόστισε τη ζωή σε εκατομμύρια Έλληνες, Αρμένιους και Ασσύριους.

    Ποια είναι η εντύπωσή σας σχετικά με τον τρόπο που οι Έλληνες αντιμετωπίζουν την ιστορία της Σμύρνης;

    Ως ξένος παρατηρώ ότι η Ελλάδα δεν έχει συμβιβαστεί πλήρως με τα γεγονότα της Σμύρνης και ό,τι ακολούθησε. Φαίνεται πως υπάρχει μια επιβεβλημένη σιωπή σχετικά με το θέμα και η εθνική συζήτηση για το τι συνέβη, τουλάχιστον κατά την εκτίμησή μου, δεν έχει γίνει ακόμη. Κάποιος παράγοντας, που δεν μπορώ να προσδιορίσω, εμποδίζει να ανοίξει η σχετική συζήτηση στην Ελλάδα. Η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική στην περίπτωση των Εβραίων και των Αρμενίων. Οι γενοκτονίες τους βρίσκονται στο επίκεντρο της ταυτότητάς τους και των σύγχρονων ιστοριών. Ενθαρρύνουν τη μελέτη, τη δημοσίευση και τη συζήτηση των γενοκτονιών τους.

    Πιστεύετε ότι μπορεί να λειτουργήσει μια πολυπολιτισμική κοινωνία όπως η Σμύρνη ή μιλάμε για ουτοπία;

    Η Σμύρνη λειτούργησε ως πολυπολιτισμική κοινωνία για πολύ καιρό, τουλάχιστον πριν από τους Βαλκανικούς Πολέμους. Φαινόταν να διαθέτει ένα παραδοσιακό πνεύμα ανοχής, ευημερίας και φωτισμένης ηγεσίας. Νομίζω ότι ο ρόλος της ευημερίας στη Σμύρνη δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Ηταν μια πλούσια πόλη για τους Ελληνες, τους Τούρκους, τους Αρμένιους και σε μικρότερο βαθμό για τους Εβραίους. Υπήρχε μια ταυτότητα στη Σμύρνη που ενθάρρυνε την ανοχή και τις φιλελεύθερες απόψεις. Η Σμύρνη, ωστόσο, δεν ήταν ουτοπία και θα ήταν εύκολο να μυθολογηθεί ως μια πλήρως ανεκτική κοσμοπολίτικη πόλη. Αντιμετώπιζε προβλήματα που ανέκυπταν ανάμεσα στις θρησκευτικές ομάδες και μερικές φορές τα προβλήματα αυτά ξεσπούσαν βίαια. Αλλά ήταν ως επί το πλείστον μια ανεκτική και εξέχουσα πόλη. Μια πόλη με εξαιρετική ενέργεια.

    Οι καταρρέουσες αυτοκρατορίες έχουν την ανάγκη να τιμωρήσουν τις μειονοτικές κοινότητες;

    Νομίζω ότι οι καταρρέουσες αυτοκρατορίες αντιμετωπίζουν ένα είδος συλλογικής ανησυχίας και στην περίπτωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το άγχος έγινε θανάσιμο όταν άρχισε να αντιμετωπίζει τους χριστιανούς ως αποδιοπομπαίους τράγους.

    http://www.documentonews.gr/article/loy-gioyrenek-h-ellada-den-exei-symbibastei-me-thn-katastrofh-ths-smyrnhs#.WVafAK8HM5o.facebook

  15. Η Σμύρνη υπήρξε ένα από τα κύρια κέντρα του νεοελληνικού διαφωτισμού.

    Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα μισά των αντιτύπων της Χάρτας του Ρήγα, «πρώτον εκδοθείσα παρά του Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού, χάριν των Ελλήνων και φιλελλήνων», στάλθηκαν και πωλήθηκαν στη Σμύρνη.

    Η Χάρτα κυκλοφόρησε το 1797 σε 1.220 αντίτυπα, εκ των οποίων εκτιμάται ότι 624 στάλθηκαν στη Σμύρνη, 300 στο Βουκουρέστι και 296 στη Βιέννη, ενώ η τιμή της είχε οριστεί στα 36 γρόσια, όσο δηλαδή κόστιζε ένα καλό βιβλίο της εποχής……

  16. Σμύρνη, μαργαριτάρι της Ανατολής

    Μαρτυρία – ντοκουμέντο της Νάνσυ Χόρτον, κόρη του Αμερικανού Προξένου στη Σμύρνη Τζορτζ Χόρτον κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Καταστροφής.

    του Θωμά Σίδερη*

    Τη Νάνσυ Χόρτον τη συνάντησα στο σπίτι της στη Βούλα, δύο μήνες πριν συμπληρώσει τα εκατοστά γενέθλιά της. Με κοιτάζει και μου χαμογελά με ένα χαμόγελο άδολο, παιδικό. Της αρέσει πολύ να συζητάμε για ποίηση. Σκύβει, παίρνει ένα βιβλίο από το τραπεζάκι που βρίσκεται μπροστά της και μου το δίνει. Είναι μια συλλογή ποιημάτων της.

    Ο πατέρας της, Τζορτζ Χόρτον, έρχεται στην Αθήνα για πρώτη φορά το 1893 ως διπλωμάτης εκ προσωπικοτήτων. Με την έκρηξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, αναλαμβάνει την εκπροσώπηση των συμφερόντων της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ρωσίας, της Σερβίας, του Μαυροβουνίου και της Ρουμανίας. Αναπτύσσει πλούσια διπλωματική και φιλανθρωπική δράση. Με τη διακοπή των αμερικανοτουρκικών διπλωματικών σχέσεων το 1917, επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη. Λίγες εβδομάδες μετά ξεσπά στο λιμάνι η μεγάλη πυρκαγιά που κατέκαψε την πόλη για τριάντα-δύο ώρες και άφησε πίσω της περισσότερους από εβδομήντα χιλιάδες άστεγους και περίπου δέκα χιλιάδες κατεστραμμένα σπίτια. Ο Χόρτον φροντίζει να αναληφθεί μέριμνα για την ανακούφιση των πληθυσμών της Μακεδονίας από τον Αμερικανικό Ερυθρό Σταυρό, ενώ, παράλληλα, παρακολουθεί τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου. Τον Μάιο του 1919 και ενώ τα ελληνικά στρατεύματα έχουν ήδη αποβιβαστεί στη Σμύρνη, ο Χόρτον επιστρέφει στη θέση του Γενικού Προξένου των Ηνωμένων Πολιτειών και παρακολουθεί την ελληνική μικρασιατική περιπέτεια βήμα προς βήμα.

    Η ζωή στη Σμύρνη, όχι πολύ πριν την Καταστροφή, κυλά στους κανονικούς ρυθμούς της. Όπως αποδεικνύεται και από τις ιστορικές πηγές, οι κάτοικοι της πόλης δεν έχουν αντιληφθεί το αδιέξοδο των ελληνικών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Το Μικρασιατικό Μέτωπο μοιάζει με χάρτινο πύργο σε ένα τοπίο άνυδρο και εντελώς ξένο. Όχι ότι δε γίνονται νύξεις και αναφορές στις εφημερίδες της εποχής ή στις προσωπικές συζητήσεις ^ ο προβληματισμός για το σχεδιασμό της εκστρατείας ήταν έντονος και τα σύννεφα του φόβου έχουν αρχίσει και πυκνώνουν.

    «Μου διάβαζε Πλάτωνα και Θεόκριτο. Και για τη Σαπφώ, ω ναι, για τη Σαπφώ είχε μεγάλη λατρεία.

    »Για μένα ήταν ένας πατέρας, που ήταν πολύ ευχάριστος, είχε πολύ χιούμορ. Όποτε είχε την ευκαιρία να κάνει ένα αστείο το έκανε, πολύ χιούμορ και πολύ ουμανιστής. Πάρα πολλοί άνθρωποι μου είπανε πως τους έσωσε τη ζωή τους στη Σμύρνη.

    »Ήτανε Γενικός Πρόξενος εκεί. Όταν οι Τούρκοι χάλασαν τις σχέσεις τους με την Αμερική, εκείνος αναγκαστικώς έπρεπε, εφόσον η Αμερική ήταν ακόμα ελεύθερη, να πάρει τα συμφέροντα από όλες τις Μεγάλες Δυνάμεις: Αγγλία, Γαλλία, Βέλγιο, Ιταλία… Έπρεπε εκείνος να πάρει την ευθύνη.

    »Η Σμύρνη ήταν μια πολύ ζωντανή πόλη. Διεθνής. Μιλούσαν όλες τις γλώσσες. Είχε πολλά σχολεία. Εγώ πήγα στη Γαλλική Σχολή, στις Καλογριές. Είχε πολλές Ελληνίδες που πηγαίνανε σε αυτό το σχολείο. Θεωρούνταν πρώτης τάξεως δασκάλες.

    »Εγώ όταν έγινε η Καταστροφή δεν ήμουνα στη Σμύρνη. Στις αρχές του καλοκαιριού με πήρε ο θείος μου και πήγαμε στην Ελλάδα, στα βουνά. Στα Καλάβρυτα, συγκεκριμένα. Έμενα εκεί με τις θείες μου.

    »Εμένα ο πατέρας μου δε μου είπε τίποτα τότε. Σε ένα δεκάχρονο παιδί δε μιλάς για σφαγές…

    »Ερχόταν ο τουρκικός στρατός από την Ανατολή και έσπρωχνε συνεχώς τους ανθρώπους προς την παραλία. Υπήρχε πανικός ανάμεσα στον κόσμο. όλοι θέλανε να φύγουνε, μα βέβαια δεν υπήρχαν αρκετά πλοία. Κι από αυτά που υπήρχαν, πολύ λίγα πήραν κόσμο. Αυτό πρέπει να το πω στα αγγλικά… When he saw all the big mother-ships and people swimming in the harbour and only one taking people, he said “I had a feeling of great shame that I belong to human race”… Αισθάνθηκα μεγάλη ντροπή πως ανήκω στο ανθρώπινο γένος.

    »Όλα γίνανε για τα πετρέλαια…

    »Ο πατέρας μου έπρεπε να φροντίσει για όλους αυτούς τους ανθρώπους. Έπρεπε να φροντίσει τους υπηκόους για τους οποίους ήταν υπεύθυνος: να δει αν είχαν αρκετά τρόφιμα να φάνε ή χρήματα για να ζήσουνε. Του έστελνε χρήματα η αμερικανική κυβέρνηση και τα μοίραζε… Αγαπούσε πολύ τους ανθρώπους και βοηθούσε τους φτωχούς. Κάποιος που είχε ένα δωμάτιο κοντά στο προξενείο έλεγε πως κάθε μέρα μπαίνανε άνθρωποι και λέγανε “Ο Χόρτον έσωσε τη ζωή μας”. Τους έδινε
    γράμματα που ανέφεραν ότι εργάζονται για το προξενείο. Και έβαζε τη σφραγίδα του προξενείου από κάτω… Έτσι, δεν μπορούσε να τους πειράξει κανένας. Ήταν φιλάνθρωπος με όλους, βοήθαγε και πολλούς Τούρκους που είχαν ανάγκη. Πολλοί Τούρκοι είπανε πως το μόνο μέρος που είχαν ασφάλεια, όταν ήταν ο ελληνικός στρατός, ήταν το αμερικάνικο προξενείο».

    Στο σημείο αυτό ρωτάω τη Νάνσυ Χόρτον αν ξέρει κάτι περισσότερο για το περιστατικό εκείνο όπου ένα ζευγάρι Αρμενίων είχε πέσει στη θάλασσα για να σωθεί μαζί με το παιδί τους. Το συμβάν το αναφέρει στο βιβλίο του ο Τζωρτζ Χόρτον αλλά η Νάνσυ δεν το θυμάται καθόλου.

    «Ένας σημαίνων Ολλανδός υπήκοος μου διηγήθηκε το εξής περιστατικό το οποίο είδε ο ίδιος απ’ το κατάστρωμα της μικρής ιδιωτικής θαλαμηγού του» σημειώνει ο Χόρτον στο βιβλίο του «Κατάρα της Ασίας». «Επάνω προς το Κορδελιό (προάστιο της Σμύρνης) είδα ένα ζευγάρι να προχωρεί με δυσκολία μέσα στη θάλασσα. Ήταν ένα αξιοπρεπές και χαριτωμένο ζευγάρι και ο άνδρας είχε στην αγκαλιά του ένα μικρό παιδάκι. Ενώ προχωρούσαν τσαλαβουτώντας όλο και βαθύτερα μέσα στο νερό, ωσότου αυτό έφτανε μέχρι τους ώμους τους, ξαφνικά διαπίστωσα ότι θα πνιγόντουσαν. Γι’ αυτό πήγα βιαστικά κοντά τους με μια βάρκα και αφού τους υποσχέθηκα ότι θα έκαμνα ό,τι μπορούσα για να τους σώσω, κατόρθωσα να τους βγάλω στην παραλία. Μου εξήγησαν ότι ήταν Αρμένιοι και επειδή ήξεραν πώς ο άνδρας θα σκοτωνόταν σίγουρα και η γυναίκα πού ήταν όμορφη και νέα η θα βιαζόταν ή θα μεταφερόταν σε χαρέμι και το παιδί τους θα αφηνόταν να πεθάνει, είχαν αποφασίσει να πνίγουν όλοι μαζί. Τους πήγα σε διάφορα μέρη και προσπάθησα να τους βάλω μέσα, χωρίς να κατορθώσω τίποτε. Στο τέλος τους οδήγησα σε ένα μεγάλο σχολείο του οποίου το οίκημα και ο κήπος ήταν γεμάτα από
    κόσμο, χτύπησα το κουδούνι και όταν ήρθε μια αδελφή στην πόρτα, της εξήγησα την κατάσταση. Όταν εκείνη άκουσε πώς ήταν Αρμένιοι, έκλεισε την πόρτα. Τότε έφυγα αφήνοντάς τους να κάθονται στα σκαλιά του σχολείου… Και εκεί θα τους αφήσουμε κι εμείς με την ελπίδα ότι σώθηκαν με ένα θαύμα, πράγμα πολύ απίθανο. Το περιστατικό αυτό δεν το διηγήθηκα για να κατηγορήσω το προσωπικό του ξένου σχολείου. Σκέπτονταν ότι εάν δέχονταν μέσα ένα ζευγάρι Αρμενίων θα έβαζαν σε κίνδυνο την ασφάλεια των εκατοντάδων ανθρώπων, τους οποίους προστάτευαν και οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν της ίδιας θρησκείας με αυτούς και επομένως είχαν ιδιαίτερη ευθύνη γι αυτούς».

    «Αμέσως μετά την Καταστροφή, ο πατέρας μου ήρθε στον Πειραιά», μου λέει η Νάνσυ Χόρτον. «Μια γυναίκα που ήταν υπάλληλος στο αμερικανικό προξενείο και έφυγε με το ίδιο καράβι λέει ότι μόλις φτάσανε στον Πειραιά, εκείνος πήγε στην ελληνική κυβέρνηση, δεν ξέρω σε ποιο υπουργείο, και τους είπε να στείλουν καράβια. Οι πιο πολλοί πρόσφυγες μένανε προσωρινά στο χώρο του Τελωνείου Πειραιά. Έτρεξε να τους βρει φαγητό και τους μοίραζε κάποια χρήματα…»

    «Το αντιτορπιλικό έφθασε στον Πειραιά πολύ νωρίς το πρωί και ύστερα από μερικές διαπραγματεύσεις επέτυχα απ’ τις αρχές την άδεια να αποβιβάσω την παροικία μου», γράφει ο Τζορτζ Χόρτον.
    «Στέγασα τους πρόσφυγες προσωρινά στον περίβολο του Τελωνείου, και κατήρτισα αμέσως μια επιτροπή από τους πιο ικανούς για να φροντίζει τις λεπτομέρειες της προμήθειας τροφίμων αλλά και για να μοιράζει μεταξύ των οικογενειών τα απαιτούμενα χρηματικά ποσά για τις καθημερινές τους ανάγκες, από ένα μικρό χρηματικό ποσό που μου είχε δοθεί στη Σμύρνη από τους αντιπροσώπους της Νίαρ Ήστ Ρελιέφ προκειμένου να αντιμετωπιστούν άμεσες ανάγκες. Γρήγορα έγινε φανερό ότι θα ήταν σχεδόν αδύνατο να βρεθούν καταλύματα για όλες τις καινούργιες εκείνες αφίξεις. Τρέχοντας όμως σχεδόν μανιωδώς όλη τη μέρα επέτυχα κατά το βράδυ την άδεια να χρησιμοποιήσω ένα μεγάλο ατμόπλοιο πού επισκευαζόταν στον λιμένα. Η έκκλησή μου προς την Ουάσιγκτον για οικονομική βοήθεια είχε σαν αποτέλεσμα να μου σταλεί αμέσως τηλεγραφική εντολή για δύο χιλιάδες δολάρια και μετά δυο περίπου εβδομάδες έφτασε απ’ την Κωνσταντινούπολη ο Πρόξενος Όσκαρ Χάιζερ με άφθονα χρήματα. Ένας μικρός χώρος στο κεντρικό οίκημα του Αμερικανικού Προξενείου των Αθηνών παραχωρήθηκε στο προσωπικό του Προξενείου της Σμύρνης. Ο χώρος αυτός γέμιζε κάθε μέρα από πρόσφυγες και από τους αναρίθμητους συγγενείς τους».

    Λίγο πριν αποχαιρετίσω τη Νάνσυ Χόρτον, έγραψε την αφιέρωσή της στο βιβλίο με τα ποιήματά της που μου χάρισε. Τότε, της ζήτησα να μου διαβάσει ένα ποίημα, όποιο ήθελε. Επέλεξε ένα ποίημα του πατέρα της. Είχε τίτλο «Στη γυναίκα μου» και το έγραψε για τη μητέρα της –και τρίτη κατά σειρά σύζυγό του- Αικατερίνη Σακοπούλου.

    «Ο δρόμος είναι μακρύς αγαπημένη μου.
    Σου είπα πως πρέπει να προχωρήσω.
    Πρόκειται για έναν σκονισμένο και κουραστικό δρόμο
    χωρίς ούτε μια στάση ξεγνοιασιάς».

    * Ο Θωμάς Σίδερης είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας

    http://www.24-ores.com/2015/09/blog-post_738.html#.Wsm84I9-rcc


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: