-Αρμένιοι, Σουηδοί και «τουρκόσποροι»

Το παρακάτω κείμενό μου δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» την 1-4-10 με αφορμή την αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, Αρμενίων και Ασσυροχαλδαίων από το Σουηδικό Κοινοβούλιο.

 

 

Μια απρόσμενη είδηση από τη Στοκχόλμη ήλθε να προκαλέσει αμηχανία στα κρατικά ΜΜΕ και στους επίσημους διαμορφωτές της κοινής γνώμης πριν από λίγες μέρες. Με πρωτοβουλία της σουηδικής Αριστεράς –σοσιαλδημοκράτες και οικολόγοι– το σουηδικό Κοινοβούλιο αναγνώρισε στις 11 Μαρτίου τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, μαζί μ’ αυτές των Αρμενίων και των Ασσυροχαλδαίων, προκαλώντας έντονη δυσαρέσκεια στην Τουρκία, δημιουργώντας ρήγμα στις καλές έως εκείνη τη στιγμή σουηδο-τουρκικές σχέσεις.

Για αρκετή ώρα μετά τη γνωστοποίηση της αναγνώρισης, τα ελληνικά κρατικά Μέσα θα αναφέρονται μόνο στην αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων και θα αποκρύπτουν το γεγονός της αναγνώρισης και της γενοκτονίας των Ποντίων.

Με μια πρώτη ανάγνωση, το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευτεί ως μια άρνηση της ελλαδικής κοινωνίας και της κυβέρνησής της να αποδεχτεί ένα πολιτικό γεγονός, απόρροια μιας δυσάρεστης ιστορικής κληρονομιάς, που επιβαρύνει ακόμα περισσότερο τις βεβαρημένες ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ομως, αυτή η διαπίστωση προκύπτει μόνο από την πρώτη επιφανειακή ανάγνωση. Γιατί, μόλις αναλύσεις καλύτερα τη νεοελληνική ιδεολογική συγκρότηση, θα σου αποκαλυφθεί μια κυρίαρχη ιδεολογική κατασκευή, που αμφισβητεί τις γενοκτονίες των χριστιανικών κοινοτήτων από τους Τούρκους εθνικιστές κατά την εποχή της διάλυσης της πολυεθνικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η αντιπροσφυγική κληρονομιά της ελληνικής πολιτικής ζωής από το 1922 δεν εξαλείφθηκε, όπως νομίζουν πολλοί ρομαντικοί. Απλώς μεταλλάχθηκε και πήρε άλλες μορφές εξίσου επώδυνες. Μπορεί να έχει ξεχαστεί ότι ένα μεγάλο μέρος της ελλαδικής πολιτικής ηγεσίας εκφραζόταν κατά το Μεσοπόλεμο με την απαίτηση του φιλομοναρχικού εκδότη του «Πρωινού Τύπου» Νίκου Κρανιωτάκη το 1933, να επιβληθεί στους πρόσφυγες να φορέσουν κίτρινα περιβραχιόνια για να τους διακρίνουν και να τους αποφεύγουν οι «καθαρόαιμοι Ελληνες».

Μπορεί σήμερα η αντιπάθεια προς τους πρόσφυγες να μην εκφράζεται όπως συνέβη το 1935 με την πυρπόληση του προσφυγικού οικισμού στο Βόλο από τις παρακρατικές συμμορίες, όταν, όπως γράφει ο Σπύρος Λιναρδάτος: «Αντιβενιζελικοί μπράβοι βάζουν φωτιά στα προσφυγικά παραπήγματα και γίνεται στάχτη μαζί με την περιουσία των προσφύγων κι ένας νεαρός πρόσφυγας που δεν πρόλαβε να φύγει…».

Σήμερα το αντιπροσφυγικό συναίσθημα εκφράζεται με άλλο τρόπο. Με την υποτίμηση και περιφρόνηση της απόπειρας των προσφυγικών οργανώσεων να ενσωματώσουν στο εθνικό ιστορικό αφήγημα και τη δική τους ιδιαίτερη εμπειρία. Η βιαιότητα της απόρριψης των προσφυγικών απόψεων ανέδειξε τη διαιώνιση της αντίθεσης των «αυτοχθόνων» με τους «πρόσφυγες» και την ανθεκτικότητα των ερμηνειών που διαμορφώθηκαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, τόσο από τους φορείς του κράτους όσο και της Αριστεράς. Η τάση αυτή θα είναι ιδιαιτέρως έντονη στο χώρο της νεοελληνικής ιστοριογραφίας. Ζητήματα όπως η πολιτική του τουρκικού εθνικισμού στην Ανατολή και οι γενοκτονίες των χριστιανικών λαών, καθώς και οι σταλινικές διώξεις, που έγιναν λίγο αργότερα στη Σοβιετική Ενωση, δεν θα απασχολήσουν ούτε κατ’ ελάχιστον τους κυρίαρχους ελλαδικούς ιστοριογραφικούς προσανατολισμούς.

Εξαιρετικά διατύπωσε αυτή τη σχέση η Χρ. Κουλούρη, με αφορμή την εμφάνιση ενός Δεξιού αναθεωρητισμού που αποσκοπούσε στην αποκατάσταση των υπαιτίων της Μικρασιατικής Καταστροφής με την αναψηλάφηση της Δίκης των Εξ: «…ξαναφέρνει στο προσκήνιο τη σύγκρουση Ελλαδιτών και προσφύγων, μια σύγκρουση που έχει καθορίσει την προσφυγική μνήμη, καθώς και το αίσθημα αποκλεισμού της προσφυγικής μνήμης από την επίσημη ιστορία».

Η αναγνώριση του γεγονότος ότι διεπράχθη γενοκτονία κατά των ελληνικών πληθυσμών στην Ανατολή από τον καθ’ ύλην αρμόδιο διεθνή ακαδημαϊκό οργανισμό, τον International Association of Genocide Scholars – IAGS, ή η παραδοχή του ιστορικού αυτού γεγονότος από σημαντικούς Τούρκους ιστορικούς, ελάχιστα άλλαξε τα παραδοσιακά αρνητικά στερεότυπα της ιστοριογραφίας μας.

Με τον ίδιο τρόπο θα παραγνωριστούν υπαρκτά κοινωνικά προβλήματα, όπως αυτό της προσφυγιάς κατά τη δεκαετία του ’90 των δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων προσφύγων από την πρώην Σοβιετική Ενωση.

Προσφύγων, υποκείμενων στις πρόνοιες της Συνθήκης της Λωζάννης, αλλά περιφρονημένων και αγνοημένων τόσο από το κράτος, όσο και από τις ποικίλες «αντιρατσιστικές» οργανώσεις, αλλά και από την Αριστερά, η οποία μετέτρεψε σε ιδεολογικό δόγμα την κυνική εξωτερική πολιτική της Σοβιετικής Ενωσης της περιόδου 1919-1922 και ελάχιστα ξεπέρασε τις φιλοσταλινικές της καθηλώσεις

3 comments so far

  1. π on

    http://www.news21.gr/content.php?cid=120#c8430
    —————————

    Επίσης:

    «Το χριστιανικό Ολοκαύτωμα» στην Ελευθεροτυπία:

    http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=23/04/2010&id=154572

  2. Παντελής Σαββαΐδης on

    Είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο πως εννέα δεκαετίες μετά την εθνοκάθαρση του Ελληνισμού της Ανατολής από το επαναστατικό και εκσυγχρονιστικό ως προς τις μεθόδους κίνημα των Νεοτούρκων, οι πρόσφυγες δεν αφομοιώθηκαν και δεν έγιναν κτήμα στη συλλογική συνείδηση και μνήμη.

    Τα αντιπροσφυγικά αντανακλαστικά της τότε ελληνικής κοινωνίας διαμόρφωσαν συνθήκες σταδιακής ενσωμάτωσης και όχι αφομοίωσης, όπως θεωρητικά θα έπρεπε να συμβεί δεδομένου ότι επρόκειτο για ομοεθνείς, ομόγλωσσους και ομόθρησκους.

    Η μόνη και ουσιαστική διαφορά που αξίζει να αναφερθεί είναι το διαφορετικό κοινωνικό και οικονομικό status των Ελλήνων της Ανατολής που είχαν εξελιχθεί σε μια δυναμικά αναπτυσσόμενη και κοινωνικά εξελισσόμενη αστική τάξη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σε βαθμό που δημιουργούσε έχθρες και αντιπάθειες ακόμα και στου Οθωμανούς υπήκοους και αξιωματούχους.

    Επιπρόσθετα, η διανομή των περιουσιών των Οθωμανών υπηκόοων του ελλαδικού χώρου που εκδιώχθηκαν με την Συνθήκη της Λωζάνης και την ανταλλαγή των πληθυσμών. Περιουσίες που ο ντόπιος πληθυσμός προσδοκούσε να έρθει στην κατοχή του.

    Παρά τα μύρια προβλήματα που αντιμετώπισε ο προσφυγικός Ελληνισμός της Ανατολής, κατάφερε και επιβίωσε. Ενσωματώθηκε στις δομές τις ελληνικής κοινωνίας και προσπάθησε να ανελιχθεί πολιτικά, κοινωνικά, πολιτιστικά.

    Είναι απορίας άξιον – η ερώτηση είναι ρητορική – πως η κρίσιμη αυτή μάζα δεν μπόρεσε να επηρεάσει τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις στο ελληνικό κράτος, στο βαθμό που θα πετύχαινε την ένταξη της προσφυγικής ιστορίας και κουλτούρας στις βαθμίδες εκπαίδευσης, στη δυναμική διεκδίκηση της αναγνώρισης της γενοκτονίας και της ιστορικής αποκατάστασης, στην ανάπτυξη πολιτικών ένταξης και αποκατάσταση των νεοπροσφύγων και άλλα πολλά.

    Η αλήθεια είναι ότι στα πρώτα βήματα οργάνωσης του ο ποντιακός χώρος εγκλωβίστηκε σε μια λογική φολκλορισμού και τυποποίησης της παράδοσης, κύρια της μουσικοχορευτικής. Εν μέρει αυτή η εξέλιξη ήταν φυσιολογική δεδομένης της αναγκαιότητας να διασωθεί και να καταγραφεί η προσφυγική κουλτούρα και παράδοση.
    Βέβαια με κάποια δόση υπερβολής με αποτέλεσμα να βιώνουμε σήμερα τις συνέπειες μιας ανούσιας λαογραφικής διαμάχης, όχι στη βάση της επιστημονικής προσέγγισης αλλά των αυθαίρετων χοροδιδασκαλικών ερμηνειών, της στείρας αναπαραγωγής ενός πραγματικά ένδοξου παρελθόντος και της προσπάθειας νοητικής σύνδεσης με τον αρχαίο κόσμο και την κοινή καταγωγή. Αυτή όμως είναι μια άλλη υπόθεση.

    Ερχόμενος στο σήμερα και κοιτάζοντας πίσω, αναρωτιέμαι αν η βάση της όλης διεκδίκησης είναι ορθή. Μήπως δηλαδή οικοδομήσαμε πάνω σε σαθρά θεμέλια και επενδύσαμε σε λάθος κατεύθυνση. Είναι και τα γεγονότα που επανέφεραν δυναμικά στο προσκήνιο την αντιπροσφυγική θεώρηση των πραγμάτων.

    Δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει ότι οι γενικότερες ανακατατάξεις που συντελούνται στον ευρύτερο γεωπολιτικό μας χώρο διαμορφώνουν ένα ρευστό περιβάλλον, μέσα στο οποίο πρέπει με διορατικότητα και νηφαλιότητα να εκτιμήσουμε τις εξελίξεις.

    Σε αυτή την κατεύθυνση, δεν έχει γίνει καμία σχετική προεργασία από τον οργανωμένο χώρο με αποτέλεσμα να βρισκόμαστε ουραγοί στις εξελίξεις και να τρέχουμε εκ των υστέρων να αμβλύνουμε τις όποιες συνέπειες των συνθηκών που διαμορφώθηκαν και για εμάς αλλά χωρίς εμάς.

    Η επιμονή να επαναπροσδιορίσουμε το περιεχόμενο και το νόημα της γενοκτονίας και της προσπάθειας αναγνώρισης της εδράζεται στο ότι:
    α) δεν διαθέτουμε την πολιτική και οικονομική ισχύ ούτε και τις ομάδες πίεσης (lobbying),
    β)δεν είμαστε ευέλικτοι σε μια επίπονη και μακρόχρονη διαδικασία διαχείρισης συγκρούσεων συμφερόντων,
    γ) δεν έχουμε αναπτύξει μηχανισμούς παρακολούθησης, ερμηνείας και ανάλυσης των γεωπολιτικών και οικονομικών εξελίξεων,
    δ) δεν έχουμε οργανώσει έναν φορέα που θα υποστηρίξει επιστημονικά, νομικά, κοινωνικά και ιδεολογικοπολιτικά να θέλετε το ζήτημα των Ελλήνων της Ανατολής και του τί συνέβει.

    Ότι πετύχαμε τα τελευταία χρόνια είναι αποτέλεσμα αποσπασματικών ενεργειών που δεν εντάσσονταν σε ένα ενιαίο διεκδικητικό πλαίσιο. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει η διαίρεση του οργανωμένου χώρου σε διαφορετικές «σχολές» σύμφωνα με τις διαφορετικές αφετηρίες που ξεκινούσε η καθεμία από αυτές, σε μια λογική ιδεολογικής-πολιτικής-ιστορικής έκφρασης και χειραγώγησης της διεκδίκησης της αναγνώρισης.
    Μια εξέλιξη που αποδόμησε τη δυναμική του χώρου στα μεταβατικά εκείνα χρόνια των δεκαετιών ’80 και ’90 του μετασχηματισμού της ελληνικής κοινωνίας και οδήγησε σε κατακερματισμό.

    Αυτό που απαιτείται να πραξουμε σήμερα είναι να επαναπροσδιορίσουμε τη θέση μας στην κοινωνία με σύγχρονους όρους, να επανακαθορίσουμε το πλαίσιο των διεκδικήσεων μας αξιοποιώντας τα «εργαλεία» που προσφέρει η εποχή της παγκοσμιοποίησης και να διεκδικήσουμε δυναμικά και με ενότητα τη θέση που μας αξίζει στη χώρα και στον κόσμο, έτσι ώστε να έχουμε μέλλον στο αύριο.

  3. geopolitics-gr on

    Δευτέρα, 5 Απριλίου 2010

    Αρμένιοι, Σουηδοί και «τουρκόσποροι»

    http://geopolitics-gr.blogspot.gr/2010/04/blog-post_1741.html


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: