-Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση…

Το κείμενο με τίτλο «Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση« αποτελεί τμήμα του  κεφαλαίου «Πρόσφυγες κι Αριστερά»  από τη μελέτη «Mνήμη, ταυτότητα και ιδεολογία στον ποντιακό ελληνισμό”, που συμπεριλαμβάνεται στο υπό έκδοση βιβλίο: Γιώργος Κόκκινος – Βλάσης Αγτζίδης – Έλλη Λεμονίδου, Tο τραύμα και οι πολιτικές της Μνήμης.  Ενδεικτικές όψεις των συμβολικών πολέμων για την Ιστορία και τη Μνήμη, εκδ. Ταξιδευτής, Αθήνα.

Από το κομμάτι «Πρόσφυγες και Αριστερά» αναρτήθηκε ήδη το «Η Αριστερά και οι πρόσφυγες του ‘22″

Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση

Με τον τρόπο που ερμήνευσε το ΚΚΕ τη διαδικασία της μετάβασης από την πολυεθνική Αυτοκρατορία στο έθνος-κράτος, κατασκευάστηκε μια τεχνητή αντίληψη  πραγματικότητας που βασιζόταν στην παραγνώριση καθοριστικών παραμέτρων από την κρίσιμη περίοδο 1908-1923. Βασικά σημεία της ιδεολογικής κατασκευής ήταν ότι η Ελλάδα, ως όργανο του δυτικού ιμπεριαλισμού ευθύνεται για την επίθεση κατά της Τουρκίας, εδάφη της οποίας και κατέλαβε με την απόβαση στη Σμύρνη, ότι το κεμαλικό κίνημα υπήρξε προοδευτικό εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα και ότι ο τουρκικός λαός αντέδρασε στην ελληνική κατοχή του εδάφους του με έναν εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο. Σε κανένα σημείο της προσέγγισης αυτής δεν τίθεται καν το ερώτημα περί του τι θα έπρεπε να συμβεί σε μια πολυεθνική αυτοκρατορική κοινωνία που διαλυόταν και στην οποία σημαντικοί πληθυσμοί απειλούνταν με φυσική εξαφάνιση από τον κυρίαρχο εθνικισμό.[1]

Αγνοείται τελείως η ανάλυση της Ρόζας Λούξεμπουργκ για το Ανατολικό Ζήτημα και τα καθήκοντα του κομμουνιστικού κινήματος υπέρ των δικαιωμάτων των χριστιανικών εθνών για ελευθερία και ανεξαρτησία. Ούτε επίσης λαμβάνεται υπόψη η σοβιετική εκδοχή η οποία εν τέλει ήταν περισσότερο ήπια και επέτρεπε περισσότερες ερμηνείες, πολύ διαφορετικές από το μανιχαϊστικό σχήμα περί «ιμπεριαλιστών Ελλήνων» και «εθνικοαπελευθερωτών Τούρκων», που τελικά επικράτησε στην ελληνική Αριστερά.  Οι Σοβιετικοί, όπως φαίνεται από τις προσεγγίσεις τους τόσο προς τις ποντιακές οργανώσεις της Νότιας Ρωσίας τον Απρίλιο του ’20 [2], όσο και με τις προτάσεις μέσω του Κορδάτου[3], αντιμετωπίζουν το ζήτημα της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης με όρους εξωτερικής πολιτικής και  εξυπηρέτησης των ιδιαίτερων κρατικών συμφερόντων της νεαρής Σοβιετικής Ένωσης. Καμιά ιδεολογική φόρτιση δεν θα έχουν οι κατά καιρούς επιλογές τους.[4] Η ιδεολογικοποίηση της εξωτερικής πολιτικής της ΕΣΣΔ θα αποτελέσει μια μεταγενέστερη διανοητική κατασκευή της ελληνικής Αριστεράς.

Το συγκεκριμένο παραδοσιακό σύστημα ερμηνείας δεν εμπεριέχει καμιά ταξική ανάλυση της οθωμανικής κοινωνίας, ούτε οι εκφραστές του έχουν καμιά επιθυμία να διερευνήσουν ποιες τάξεις συγκρούστηκαν λόγω ανταγωνιστικών συμφερόντων και επί πλέον παρακάμπτεται πλήρως το γεγονός:

-ότι με το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ηττήθηκε η φεουδαρχική πολυεθνική μουσουλμανική Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία υπό το έλεγχο του εθνικιστικού μιλιταριστικού κινήματος των Νεοτούρκων συμμετείχε στον πόλεμο για λόγους ρεβανσιστικούς και υλοποίησης των παντουρκιστικών οραμάτων τους.

-Ότι φυσιολογική εξέλιξη της κατάρρευσης της πολυεθνικής ισλαμικής Αυτοκρατορίας ήταν η αντικατάστασή της από εθνικά κράτη. Ότι την περίοδο 1919-1922 δεν υπήρχε τουρκικό κράτος, το οποίο ιδρύθηκε το 1923.

-Ότι και η ίδια η επίσημη τουρκική εθνικιστική ιδεολογία δεν θεωρεί το εθνικό τουρκικό κράτος, τη σύγχρονη Τουρκία, ως συνέχεια της πολυεθνικής μουσουλμανικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

-Ότι το κεμαλικό κίνημα δεν εξέφρασε την ανύπαρκτη τουρκική αστική τάξη, αλλά τα στρατιωτικά στρώματα τα οποία οικειοποιήθηκαν τα εδάφη και τον πλούτο των χριστανικών ομάδων που υπέστησαν τη γενοκτονία.

-Ότι η κυριαρχία των Τούρκων εθνικιστών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά το πραξικόπημα του 1908 είχε διαταράξει τις παραδοσιακές ισορροπίες των κοινωνικών και εθνοτικών ομάδων και

-ότι από τον Οκτώβριο του 1911 η τουρκική κυβέρνηση, που συγκρότησε η εθνικιστική οργάνωση “Ένωση και Πρόοδος”, είχε αποφασίσει σε επίσημο συνέδριο την αφομοίωση ή την εξόντωση των χριστιανών της Αυτοκρατορίας από εξοπλισμένες μουσουλμανικές παρακρατικές ομάδες. Επίσης καμιά αναφορά δεν υπήρξε στο γεγονός

-ότι με αφορμή την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου άρχισε η συστηματική εξόντωση των χριστιανικών ομάδων (Ελλήνων, Αρμενίων, Ασσυρίων κ.ά.) με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα και ότι η αποβίβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη τον Μάϊο του 1919 ήταν συνέχεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της αναπόφευκτης διευθέτησης των μεταπολεμικών γεωπολιτικών ισορροπιών• κατά συνέπεια, ο ελληνοτουρκικός πόλεμος δεν προκλήθηκε από την Ελλάδα.

-Ότι οι Έλληνες αποτελούσαν σημαντικές πολυάνθρωπες κοινότητες και όχι απλά μειονότητες σε συγκεκριμένα σημεία του οθωμανικού εδάφους, όπως η Σμύρνη, η Κωνσταντινούπολη με την Ανατολική Θράκη και ο Πόντος στον μικρασιατικό βορρά.

-Ότι οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχαν δικές τους αυτόνομες πολιτικές εκφράσεις (Μικρασιατική Άμυνα στην Ιωνία και Εθνοσυνέλευση του Πόντου στον Βορρά), μέσω των οποίων διεκδικούσαν τη χειραφέτηση από την οθωμανική απολυταρχία και το νεοτουρκικό εθνικισμό.

-Ότι μετά το τέλος του πολέμου, με δεδομένο την πραγματοποίηση γενοκτονίας την περίοδο 1914-1918, δεν υπήρχε καμιά περίπτωση να νιώσουν ασφαλείς οι Έλληνες της Ανατολής σ’ ένα τουρκικό εθνικό κράτος ως μειονότητες και ότι η Ελλάδα, δεν μπορούσε να αδιαφορεί για την πολιτική μοίρα των πολυάνθρωπων ελληνικών κοινοτήτων, τη στιγμή που ο γεωπολιτικός χάρτης βρισκόταν υπό διαμόρφωση.

Στο δύσκολο  ελλαδικό τοπίο, ο προσφυγικός κόσμος είχε να αντιμετωπίσει από τη μια την κρατική καταστολή κι απ’ την άλλη τον ιδεολογικό πειθαναγκασμό απ’ την Αριστερά. Αυτή η ιδεολογική κατασκευή βαθμιαία θα επηρεάσει και τους πρόσφυγες που εντάσσονται στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Η αμηχανία των Μικρασιατών αριστερών διανοουμένων να αρθρώσουν έναν δικό τους λόγο είναι εμφανής. Η αναπαραγωγή της  επίσημης ερμηνείας αποτελεί κομματική υποχρέωση. Χαρακτηριστικό δείγμα και αποτέλεσμα αυτής της στάσης είναι το έργο της Διδώς Σωτηρίου.

Η ένταξη προσφύγων στην Αριστερά θα είναι σημαντική κατά τις δεκαετίες ’20 και ‘30, ειδικά στα αστικά κέντρα και στις περιοχές τη Μακεδονίας, όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες  από τον Καύκασο. Φυσικά το βασικό στοιχείο της ένταξης δεν ήταν η διατήρηση της ιστορικής μνήμης, ούτε η συμφωνία πάνω σε ιστορικές ερμηνείες. Το βασικό στοιχείο ήταν η άμεση ανάγκη κοινωνικής οργάνωσης για την αντιμετώπιση των σκληρών συνθηκών που επικρατούσαν στο εργασιακό πεδίο.


[1] Το παραδοσιακό αυτό ιδεολογικό σύστημα, που καθόρισε βαθύτατα τη ματιά της ελληνικής Αριστεράς θα αμφισβητηθεί ριζικά τη δεκαετία του ’80 και του ’90 από τον προσφυγικό χώρο. Όλες του οι συνισταμένες θα τύχουν πλήρους κριτικής και θα προκαλέσουν έντονη αμηχανία  για την ιδεολογική αυτονόμηση μιας κοινωνικής ομάδας, κάτι που επέτρεψαν να γίνει οι πολιτικές συνθήκες μετά τη μεταπολίτευση και η διεύρυνση της κοινωνίας των πολιτών.

[2] Α.Υ.Ε, Υ.Α.Κ. Φάκελος Α/4Α Διάφορα Πόντου αρ. πρωτ. 3105, τηλεγράφημα, Τόπος Προελεύσεως Τιφλίς

[3] Την Άνοιξη του ΄22 στάλθηκε στην Αθήνα ένας σοβιετικός απεσταλμένος, που κάποιοι πιθανολογούν ότι ίσως ήταν ο Καρλ Ράντεκ, για να μεταφέρει μέσω του Γιάννη Κορδάτο μια πρόταση προς την ελληνική κυβέρνηση. Οι σοβιετικοί δήλωναν ότι ήθελαν να παρέμβουν στην ελληνοτουρκική διένεξη  με στόχο να παραμείνουν οι Έλληνες στην Ιωνία με καθεστώς αυτονομίας. Όπως γράφει ο Γ. Κορδάτος, ο σοβιετικός απεσταλμένος τόνισε μεταξύ άλλων: «Γι’ αυτό θέλουμε να μείνουνε οι Έλληνες στην Μικρασία, όχι από κούφιο συναισθηματισμό, αλλά από ρεαλιστική αντίληψη για το αύριο και μεθαύριο. Οι μειονότητες στην Τουρκία στάθηκαν από τη μία μεριά τροχοπέδη στον ολοκληρωτικό εξισλαμισμό της Βαλκανικής και Ανατολής και από την άλλη έγιναν η πηγή που τροφοδότησε τα εθνικά απελευθερωτικά κινήματα των λαών της Βαλκανικής από το 1770 ως τα χτες.» (Γιάννης Κορδάτος, Ιστορία της Ελλάδας, τομ. 13, εκδ. 20ος Αιώνας, 1958, σελ. 567).

[4] Στη 18η Συνεδρίαση του Συνεδρίου της Κομιντέρν θα δηλωθεί: «Μετά τις Συνθήκες του Λονδίνου, η κυβέρνηση της Άγκυρας  Είναι κυβέρνηση προδοτική». (Ορχάν Κοττά,  «Κεμαλισμός και κουρδικό ζήτημα», περ. Λαοί, τεύχ. 1, Μάιος 1987, σελ. 70.)

10 comments so far

  1. […] είχε απορροφηθεί σε μεγάλο μέρος από το ΚΚΕ και είχε ενστερνιστεί  πλήρως τις ερμηνείες του για τα Μικ… δηλαδή τη μη ύπαρξη δικαιωμάτων στις πατρίδες τους. […]

  2. […] Ιδεολογικές κατασκευές και […]

  3. […] -Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση… « -Παρουσίαση του “Κόκκινου Καπνά” στον Ιανό […]

  4. […] -Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση… […]

  5. […] -Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση… […]

  6. […] 2.3. Πρόσφυγες και Αριστερά 2.3.1. Αντιμετώπιση 2.3.2. Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση 2.3.3. Πώς «αποφύγαμε» την παλαιστινιοποίηση; 2.3.4. Η […]

  7. […] 2.3. Πρόσφυγες και Αριστερά 2.3.1. Αντιμετώπιση 2.3.2. Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση 2.3.3. Πώς «αποφύγαμε» την παλαιστινιοποίηση; 2.3.4. Η […]

  8. […] 2.3. Πρόσφυγες και Αριστερά 2.3.1. Αντιμετώπιση 2.3.2. Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση 2.3.3. Πώς «αποφύγαμε» την παλαιστινιοποίηση; 2.3.4. Η […]

  9. […] 2.3. Πρόσφυγες και Αριστερά 2.3.1. Αντιμετώπιση 2.3.2. Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση 2.3.3. Πώς «αποφύγαμε» την παλαιστινιοποίηση; 2.3.4. Η […]

  10. […] 2.3. Πρόσφυγες και Αριστερά 2.3.1. Αντιμετώπιση 2.3.2. Ιδεολογικές κατασκευές και αλλοτρίωση 2.3.3. Πώς «αποφύγαμε» την παλαιστινιοποίηση; 2.3.4. Η […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: