-Oι δηλώσεις Ερντογάν και ο νεοελληνικός αναθεωρητισμός

0004Σε αντίθεση με την Ελλάδα που έχει μπει σε μια παρατεταμένη περίοδο εσωστρέφειας, η Τουρκία συνεχίζει να μας εκπλήσσει θετικά. Μετά από την εμφάνιση της νέας τάσης στο χώρο της τουρκικής ιστοριογραφίας, που ερευνά τις λευκές σελίδες της ιστορίας και μιλά ανοιχτά για το ιστορικό γεγονός της Γενοκτονίας των χριστιανικών κοινοτήτων της Ανατολής από τον τουρκικό εθνικισμό,  η έκπληξη ήρθε από τον ίδιο τον Τούρκο πρωθυπουργό. Η δήλωση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ότι εκδιώχθηκαν από την Τουρκία όσοι από τους πολίτες «…είχαν διαφορετική εθνική ταυτότητα» ως «αποτέλεσμα φασιστοειδούς αντίληψης » ανατρέπει άρδην τη βασική επιχειρηματολογία του τουρκικού εθνικισμού και του βαθέως κράτους.

 Η υποδοχή αυτών των αυτοκριτικών δηλώσεων ήταν εξαιρετικά θετική. Στην εφημερίδα «Vatan», σε άρθρο με τίτλο «Φασιστική εκκαθάριση» untitledδίνονται συγχαρητήρια στον Ερντογάν για το θάρρος του. Αναφέρεται επίσης ότι: «O εκτουρκισμός της Μικράς Ασίας ξεκίνησε το 1915 με τον εκτοπισμό των Αρμενίων.. »  Με αφορμή τις δηλώσεις αυτές έγινε κριτική στην πολιτική του τουρκικού κράτους, που με τον φόρο Varlik Vergisi του 1942, κατέστρεψε οικονομικά τις μειονότητες και ειδικά τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης.  Ο αρθρογράφος σημειώνει: «Οσοι ετοιμάζονται να επικρίνουν τον Ερντογάν, ας θυμηθούν όλα αυτά τα γεγονότα. Ας ρίξουν μια ματιά στις δημογραφικές στατιστικές των απαρχών της Τουρκικής Δημοκρατίας και στις σημερινές. Και ας αναλογιστούν: για ποιον λόγο εγκατέλειψαν τη χώρα τους εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι;»

 Την ίδια προσέγγιση είχε και ο Σάμι Κόεν, γνωστός αρθρογράφος στην εφημερίδα «Μilliyet»:  «Για πρώτη φορά» γράφει «έχετε έναν πρωθυπουργό που επιθυμεί να παραδεχτεί ότι έγιναν λάθη στη μεταχείριση των θρησκευτικών μειονοτήτων. Αυτό είναι ιστορικό γεγονός».

armgeno1Εξαίρεση αποτέλεσαν οι σκληροί κεμαλιστές και οι ακροδεξιοί Γκρίζοι Λύκοι  του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης. Νοιώθωντας ότι η κριτική αγγίζει τους πολιτικούς τους προγόνους  αμφισβήτησαν τα συμπεράσματα του Ερντογάν. Ο πολιτικός αυτός χώρος δεν έχανε ποτέ ευκαιρία να επιτεθεί και να αμφισβητήσει τον ισλαμιστή πρωθυπουργό. Χαρακτηριστική ήταν η επίθεση που δέχτηκε από τους ακροδεξιούς ο Ερντογάν πριν από μερικούς μήνες, όταν επισκέφτηκε το χωριό των γονιών του στην περιοχή του Rize (Ρίζαιον) της βορειοανατολικής Τουρκίας (ανατολικός Πόντος). Οι κάτοικοι τον υποδέχτηκαν με ένα πανό που έγραφε: «Ρotamya-ya-hosgeldin» δηλαδή «Η Ποταμιά  σε καλωσορίζει». Το γεγονός ότι οι κάτοικοι χρησιμοποίησαν το παλιό ελληνικό όνομα του χωριού και όχι το νεότερο τουρκικό, οι ακροδεξιοί το αντιμετώπισαν ως έγκλημα καθοσιώσεως με αποτέλεσμα να αρχίσουν μια  έντονη δυσφημιστική εκστρατεία κατά του Ερντογάν.

           Σε καμιά περίπτωση βέβαια, το παραπάνω γεγονός δε σημαίνει ότι ο Ερντογάν δεν είναι ένας αποτελεσματικός Τούρκος πολιτικός. Φαίνεται ότι εκφράζει τις σύγχρονες τάσεις μεγέθυνσης και επέκτασης της γειτονικής χώρας και διαμόρφωσης μιας νέας εσωτερικής σύμβασης, που κάποιοι βιαστικοί Έλληνες αναλυτές έσπευσαν να χαρακτηρίσουν «νέο-οθωμανισμό.»

 

Η ελλαδική εσωστρέφεια

 Η Ελλάδα δείχνει σα να μην μπορεί να παρακολουθήσει τις εξελίξεις αυτές. Ειδικά η νεοελληνική ιστοριογραφία βιώνει την αμφισβήτηση των βασικών της παραδοχών που ήταν συμβατές και αντίστοιχες με τις κεμαλικές ερμηνείες. Και η αμφισβήτηση δεν προκύπτει πλέον ως αποτέλεσμα την εμφάνισης της προσφυγικής ιστοριογραφίας, αλλά ως απότοκος των μεγάλων ανακατατάξεων που συμβαίνουν στην άλλη πλευρά του Αιγαίου και εκφράζονται ακόμα και δια στόματος του Τούρκου πρωθυπουργού.

 Η Ελλάδα φαίνεται να βρίσκεται ακόμα στον αστερισμό της απόδοσης ευθυνών για τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον απολογισμό της τότε πολιτικής των μοναρχικών, των βενιζελικών και των κομμουνιστών. Ζητήματα που θα έπρεπε να έχουν λυθεί από δεκαετίες συνεχίζουν να επιβιώνουν και να εμποδίζουν την ενασχόληση με τα σοβαρά. Ακόμα διατυπώνονται απόψεις του τύπου «τι δουλειά είχαμε στη Σμύρνη;» και εμφανίζονται ακόμα και θέσεις που αιτιολογούν την ήττα με το επιχείρημα «δεν χάθηκε και τίποτα, έτσι κι αλλιώς η Σμύρνη ήταν καταδικασμένη να μαραθεί εάν έμενε υπό ελληνικό έλεγχο».  Όμως οι φορείς των απόψεων αυτών αγνοούν ότι οι απόψεις αυτές έχουν άριστη εφαρμογή και στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, τα οποία χωρίς την περιοχή της Σμύρνης είναι περιοχές καταδικασμένες σε απόλυτο μαρασμό. Όπως φυσικά και οι Νέες Χώρες με τη Θεσσαλονίκη, οι οποίες είναι μια απλή λωρίδα εδάφους, στενότερη απ’ αυτήν που είχε το Σαντζάκιον Σμύρνης. Για 70 χρόνια –έως την κομμουνιστική κατάρρευση- δεν διέθεταν  κανένα γεωγραφικό και στρατηγικό βάθος, απειλούμενες από την βαλκανική ενδοχώρα και πλημμυρίδα. Με βάση τη συγκεκριμένη γεωπολιτική αντίληψη τα φυσικά όρια της Ελλάδας ταυτίζονται με τη Γραμμή Μεταξά του Ολύμπου και το πολύ να εμπεριέχουν Κυκλάδες και Κρήτη.  Όμως η ιστορία δεν γράφεται έτσι!

 Παράλληλα, ένα από τα ζητήματα που ήρθε να ταλαιπωρήσει τους προβληματισμούς μας στην Ελλάδα είναι εάν οι ‘Εξη, που εκτελέστηκαν στο Γουδί ως υπαίτιοι της Μεγάλης Καταστροφής, ήταν ένοχοι ή όχι. 004-1___2 Σήμερα, με την ραγδαία οικονομική και πληθυσμιακή ανάπτυξη της Τουρκίας –η οποία μετατρέπεται πλέον από ασιατικό κράτος σε κράτος του Αιγαίου- αντιλαμβανόμαστε τις συνέπειες της ανορθολογικής τους πολιτικής που επέφερε τη συντριπτική ήττα. Κατανοητή είναι φυσικά η ανθρώπινη πλευρά των απογόνων, που ζητούν τον αποχαρακτηρισμό των προγόνων τους. Όμως τέτοιες μεγάλες Τραγωδίες, όπως η Μικρασιατική Καταστροφή, εμπεριέχουν και το στοιχείο της Κάθαρσης. Και η Εκτέλεση των Εξ είχε μια τέτοια λειτουργία.

 Φυσικά η τάση της αρνητικής αναθεώρησης της Ιστορίας είναι μια πανευρωπαϊκή τάση που ξεκίνησε με τους Αρνητές του Ολοκαυτώματος. Στα καθ’ ημάς το ζήσαμε με την απόπειρα  αποκατάστασης των αυθεντικών δωσίλογων της Κατοχής, την προσπάθεια  για αποκατάσταση του Αρ. Στεργιάδη, του  Δημητρίου Γούναρη, του Στάλιν στο 18ο Συνέδριο του ΚΚΕ, την πρόταση αναψηλάφησης της Δίκης των Εξ, καθώς και με την αμφισβήτηση του ιστορικού γεγονότος της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής.

 Τη στιγμή λοιπόν που στην Τουρκία πραγματοποιούνται μοναδικές αλλαγές σε ιδεολογικό και κοινωνικό επίπεδο, η Ελλάδα κλείνεται για άλλη μια φορά στον εαυτό της. Προσπαθεί να επιλύσει –ιδεολογικά πλέον- τους εσωτερικούς λογαριασμούς με καθυστέρηση ενενήντα ετών και να κατανείμει τις ευθύνες για πολιτικές που την οδήγησαν σε μια γεωπολιτική υποβάθμιση.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα: «Μικρασιατική Ηχώ», αριθ. φυλ. 400, Μάιος-Ιούνιος 2009, σελ. 5.

0002

1 comment so far

  1. Βλάσης Αγτζίδης on

    Πάντως όλη αυτή η συζήτηση περί νεο-οθωμανισμού νομίζω ότι ξεκίνησε άποσπασματικά και επιπόλαια, μη λαμβάνοντας υπ’ όψιν το ιστορικό παρελθόν της περιοχής και ιδεολογικοποιώντας την πραγματικότητα με εργαλεία που σχετίζονται περισσότερο με το θυμικό.

    Η «αντι-ερντογανική σχολή», θεωρεί ότι είναι απολύτως παγιωμένη στην Τουρκία η νέα μετα-κεμαλική τάξη πραγμάτων και θεωρεί ότι η γραμμή Ερντογάν-Νταβούτογλου είναι πλέον κυρίαρχη. Υποτιμά έτσι την εσωτερική εν δυνάμει ισχύ του κεμαλισμού που εκφράζεται με το στρατό. Ο οποίος στρατός παραμένει ξεχωριστός συγκροτημένος και ισχυρός θεσμός, τον οποίο ελάχιστα μπορούν να επηρρεάσουν οι πολιτικοί. Η προσπάθεια του Ερντογάν να εκτινάξει οικονομικά και πολιτικά την Τουρκία οφείλεται εν πολλοίς και στη μόνη δυνατότητα που έχει να ανταγωνιστεί τη μόνη υπαρκτή δύναμη που ενυπάρχει στο εσωτερικό της τουρκικής κοινωνίας, το στρατό. Δηλαδή η μοναδική δυνατότητα πολιτικής (και όχι μόνο) επιβίωσης του Ερντογάν και της ομάδας σχετίζεται με την απόδοσή του. Και η απόδοσή του είναι αυτή που αποτρέπει οποιαδήποτε σκέψη ανατροπής του…

    Σε ιδεολογικό επίπεδο, το πάλαι ποτέ κυρίαρχο στην καθ’ ημάς Ανατολή ισλάμ, καταπιεσμένο από τον κοσμικό κεμαλισμό και το στρατό, επιχειρεί να αναδείξει την βιαίως απωθημένη λαϊκή ταυτότητα. Η αναφορά του στην προνεωτερική οθωμανική εποχή, βασίζεται στην απόλυτη σχέση που έχει μαζί της. Με μια έννοια, οι αντι-ισλαμιστές κεμαλικοί που αποτόλμησαν -σε ιδεολογικό και πραγματολογικό επίπεδο- την ύψιστη ύβρι για το ισλάμ, δηλαδή την κατάργηση του χαλιφάτου, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την ανάθεση της εξουσίας στους «γκιαούρηδες» (άπιστους) είναι ο βασικός εσωτερικός εχθρός των ισλαμιστών. Φυσικά οι αλλαγές στο εσωτερικό της τουρκικής κοινωνίας, η εμφάνιση ισχυρών μεσαίων στρωμάτων, αλλά και μιας αστικής τάξης που είτε στην κοσμική είτε στην ισλαμική της μορφή επιδιώκει την ανεξαρτησία από το στρατό, επηρεάζουν τους συσχετισμούς δυνάμεων.

    Σίγουρα, για πρώτη φορά στην Τουρκία, το παλιό προνεωτερικό παρελθόν (οθωμανικό, πολυεθνοτικό) φαίνεται να επανέρχεται ιδεολογικά. Σ’ αυτή τη διαδικασία οφείλεται ο ριζοσπαστικός λόγος του Ερντογάν σε ζητήματα μειονοτήτων ή ιστορικών γεγονότων του παρελθόντος.

    Αντιθέτως, η «φιλο-ερντογανική σχολή» προέρχεται είτε από διανοούμενους που γοητεύονται από το προ-νεωτερικό πολυεθνικό παρελθόν, είτε από άλλους που θεωρούν ως πανάκεια την πολιτική Ερντογάν και πιστεύουν ότι θα εξουδετερώσει τον ακραίο εθνικισμό που εκφράζει ο κεμαλισμός και ο στρατός, παίρνοντας έτσι τη ρεβάνς για τα δεινά και τις Γενοκτονίες που προκάλεσε στις χριστιανικές κοινότητες.

    Η τελική κατάληξη αυτής της πολύ ενδιαφέρουσας -ίσως και επικίνδυνης- διαδικασίας θα αργήσει να φανεί.

    Νομίζω ότι και οι δύο σχολές σκέψεις που εμφανίζονται χαρακτηρίζονται από αχρείαστη βιασύνη (που οδηγεί σε ατοπήματα όπως αυτό του αγαπητού Γιώργου με τις «παραινέσεις προς Ποντίους») και ακατανόητη προσήλωση στην αλήθεια που θεωρούν ότι εκφράζουν (Γιανναράς, με την πλήρη απαξίωση του έθνους-κράτους και την εξιδανίκευση των προνεωτερικών μορφών).

    Απλώς… ας περιμένουμε!


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: