-Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας

 Μια πολιτιστική πρόκληση:  Η διατήρηση των διαλέκτων μας

 Η 21η Φεβρουαρίου, ως Διεθνής Hμέρα Μητρικής Γλώσσας καθιερώθηκε το 1999 από τη Γενική Συνέλευση της ΟΥΝΕΣΚΟ με κύριο στόχο την προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας, καθώς και τη 0001διάσωση των ολιγότερο ομιλουμένων γλωσσών. Στην ελληνική περίπτωση υπάρχει ακόμα το ζήτημα προστασίας των ελληνικών διαλέκτων που βρίσκονται εν ζωή και κινδυνεύουν άμεσα να εξαφανιστούν. Διάλεκτοι και ντοπιολαλιές, όπως η ποντιακή (Ελλάδα, Τουρκία, πρώην ΕΣΣΔ), η τσακωνική (Ελλάδα), τα γκρεκάνικα (Ιταλία), τα μαριουπολίτικα (Ουκρανία), τα κυπριακά (Κύπρος, διασπορά) υφίστανται τις άμεσες συνέπειες της πολιτισμικής ομογενοποίησης που χαρακτήρισε το έθνος-κράτος, προκρίνοντας και ευνοώντας την κυριαρχία μιας γλωσσικής μορφής. 

Ίσως έχει έρθει η ώρα να αντιληφθούμε ότι θα πρέπει και ‘μεις να συμβάλλουμε στους προβληματισμούς, ενισχύοντας τη διδασκαλία των ελληνικών αυτών γλωσσικών μορφών, δημιουργώντας θεατρικές σκηνές που υπηρετούν τις διαλέκτους,  αποκρούοντας το γλωσσικό ρατσισμό και την υπεροψία της κυρίαρχης μορφής, δίνοντας χώρο τουλάχιστον στα κρατικά ΜΜΕ.  

Η αντίσταση της ποντιακή διαλέκτου στην Ελλάδα…. 

Μια ελληνική διάλεκτος που αντιστέκεται στην ισοπέδωση και τη γλωσσική αλλοτρίωση είναι η ποντιακή. Τη συναντούμε ακόμα να ομιλείται σε κοινότητες στην Ελλάδα, στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και στη βόρεια Τουρκία. Με ιστορικά αξιοσημείωτη λογοτεχνική παραγωγή στον Πόντο έως το ΄22, στην Ελλάδα μετά το ’22 και στη Σοβιετική Ένωση του μεσοπολέμου, η ποντιακή συνεχίζει να ανθίσταται . 

Ένας από τους σημαντικούς σύγχρονους λογοτέχνες είναι ο Κώστας Διαμαντίδης, ο οποίος επιμένει να γράφει στην ποντιακή διάλεκτο.  Τα έργα του «Τα’ αναντί του ρου», η «Λυσιστράτη», το «Ροδάφνον», και η ποιητική συλλογή «Ονέρτα πόνια τάματα» έχουν βγει έξω από τα στενά όρια της εθνικοτοπικής ομάδας. Με αφορμή τη σημερινή Διεθνή Ημέρα Μητρικής Γλώσσας έγραψε: «H γλώσσα, η ιστορία,  τα ονόματα φέρνουν μαζί τους το φορτίο των αιώνων όχι για να διατηρήσουν τη συντηρητική του φόρμα, αλλά για να κρατήσουν ζωντανή τη συνέχεια και την επίτευξη της όποιας προόδου. Ωστόσο η αποικιοκρατία, παλαιά και σύγχρονη, με εκστρατευτική σώματα ή με σύγχρονη τεχνολογία, με στρατούς κατοχής και παραχαράκτες γεωγραφικών ορίων ή με Μέσα Μαζικής Ενημέρωση  επιβάλλει την ομογενοποίηση των πολιτισμών. Η εξανδραποδισμοί έχουν γίνει πλέον πιο μεθοδικοί και αποτελεσματικοί, λιγότερο βίαιη από άποψη φυσικής βίας αν και όχι πάντα, αλλά περισσότερο αδυσώπητοι από ηθικής και πνευματικής άποψης.  

Η παράδοση, όχι με την έννοια που πάει να γίνει κυρίαρχη, της εκχώρησης, της υποταγής, της υποτέλειας, αλλά με την έννοια της μεταβίβασης από τη μια γενιά στην άλλη αυτή είναι η ζωντανή και ζέουσα μνήμη, Δεν ξέρω τι θα φέρει ο χρόνος και πόσο η ιστορία θα ανταποκριθεί στις θελήσεις των καλύτερων παιδιών της. Εγώ πάντως θα επιμένω να γράφω στη γλώσσα της γιαγιάς μου που με γοητεύει ιδιαίτερα και θα μιλάω πάντοτε για κείνη τη γη. Τη γη του Πόντου. Για την χαμένη πατρίδα μου. Όχι των εδαφών αλλά εκείνη της ιστορίας του πολιτισμού και της μνήμης. όπως και ο Κωστής Μοσκώφ που λέει: Αρνούμαι την Ανταλλαγή. Οι πρόγονοί μου θα μείνουν για πάντα στον Πόντο, ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τις κορφές του Τσάμπασιν. Αρνούμαι και ‘γω την Ανταλλαγή και κρατάω την πιο ανθεκτική σημαία αντίστασης, τη γλώσσα. Σαν τα ποτάμια που τρελάθηκαν και αποφάσισαν αντί να κατεβούν από τις πηγές στη θάλασσα να ανεβούν αντίστροφα το ρεύμα, ψάχνοντας να δώσουν ζωή στις ρίζες που έχει ξεράνει ο καιρός. » 

…και στην Τουρκία

 Και στην Τουρκία όμως, οι δεκάδες χιλιάδες ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι που κατοικούν στα βορειανατολικά της συνεχίζουν να επικοινωνούν στην ποντιακή διάλεκτο. Ένας απ’ αυτούς ο Vahit Tursun, δημοσίευσε στην εφημερίδα ‘Radikal στις 11 Νοεμβρίου του 2007 ένα 0040σημαντικό άρθρο με τίτλο «Dilin bedeli» (Το τίμημα της γλώσσας), για την ποντιακή γλώσσα που χάνεται στους ελληνόφωνους πληθυσμούς της Τουρκίας. Το άρθρο τελείωνε ως εξής:  «…Στο σήμερα που φτάσαμε, ο Ελληνόφωνος πληθυσμός του Πόντου, που πιάστηκε στη μέγκενη ανάμεσα στην αγάπη προς τη μητρική του γλώσσα και σε μια καταραμένη ταυτότητα, αδυνατεί πια να αντεπεξέλθει. Ηδη αρκετοί συμπολίτες μας άρχισαν να μαθαίνουν Τουρκικά στα παιδιά τους από τη γέννησή τους. Ακόμη και τα ρατσιστικά λόγια, συνθήματα και οι εθνικιστικές προπαγάνδες που έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, κοντεύουν να σβήσουν από την ιστορία έναν ολόκληρο λαό, με έναν πανάρχαιο πολιτισμό. Το να εξαφανίζεται ένας πολιτισμός, ισούται με το να εξαφανίζεται ένας λαός. Ποιος θα πληρώσει μπροστά στην ιστορία γι’ αυτό το έγκλημα δεν ξέρω.» 

  ————————————————————————————

-Αποσπάσματα του παραπάνω άρθρου δημοσιεύτηκαν στην «Ελευθεροτυπία», 27-2-2009

-Όλο το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Εύξεινος Πόντος», αριθ. 146, Μάρτιος 2009, σελ. 3

 ————————————————————————————

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ  ΕΚΔΟΣΕΙΣ  ΓΙΑ  ΤΗΝ  ΠΟΝΤΙΑΚΗ  ΔΙΑΛΕΚΤΟ

Η εν Πόντω ελληνική γλώσσα« του Π. Μελανοφρύδη εκδόθηκε στο Βατούμι του Καυκάσου το 1910, (επανεκδόθηκε το 1987 από τις εκδ. Κυριακίδη)

«Ιστορική Γραμματική της Ποντικής Διαλέκτου» του Άνθιμ0υ Παπαδόπουλου εκδόθηκε στην Αθήνα το 1955 και θεωρείται η πληρέστερη καταγραφή της διαλέκτου,

-Οικονομίδης, Δ.Η.  Γραμματική της Ελληνικής Διαλέκτου του Πόντου. Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, 1958.

Η αρχαία προφορά της ποντιακής διαλέκτου¨ του Αριστοφάνη Σαββίδη εκδόθηκε το 1983 στην Αθήνα,

«Ι Γραματικι τι Ρομεικυ τι Ποντεικυ τι γλοςας» (Η γραμματική της ρωμαίικης ποντιακής γλώσσας), του Κώστα  Τοπχαρά εκδόθηκε σε φωνητική γραφή στο Ροστόβ επί του Ντον της Ν. Ρωσίας (ΕΣΣΔ) από τις εκδόσεις Κομυνιςτις (Κομμουνιστής) το 1932

Pontos Kulturu»  (Ο Πολιτισμός του Πόντου) του  Omer Asan εκδόθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1996 από τις εκδόσεις Belge 

Georges Drettas, Aspects pontiques, ARP, 1997,

-Özhan Öztürk, Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul, 2005. ISBN 975-6121-00-9
 

 

 Για την ποντιακή δείτε επίσης:

http://wiki.phantis.com/index.php/Pontic_language

http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pnt

 http://en.wikipedia.org/wiki/Pontic_Greek

0002

0001

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0013

 00211

 

00331

0037

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 0038

 0034

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 0035

00401

0041

0042

 

00360039

0043

Συμπληρωματική βιβλιογραφία

  • Georges Drettas, Aspects pontiques, ARP, 1997, ISBN 2-9510349-0-3. « … marque le début d’une nouvelle ère dans la dialectologie grecque. C’est non seulement la première grammaire compréhensive du pontique qui n’est pas écrite en grec, mais c’est aussi la première grammaire complète sur un dialecte grec écrite, selon les mots de Bloomfield, «en termes de sa propre structure». »
  • Özhan Öztürk, Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul, 2005. ISBN 975-6121-00-9
  • Mackridge, P. 1987. Greek-Speaking Moslems of North-East Turkey: Prolegomena to Study of the Ophitic Sub-Dialect of Pontic. Byzantine and Modern Greek Studies 11: 115-137.
  • Dr. Gheorghe Sarafidi, Dictionar român-pontic, Ed. D.S.Garofil, Constanta 1999
  • Τομπαΐδης, Δ.Ε. ϗ Συμεωνίδης, Χ.Π. 2002. Συμπλήρωμα στο Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντικής Διαλέκτου του Α.Α. Παπαδόπουλου. Αθήνα: Αρχείον Πόντου. (Tompaḯdis, D.E. and Simeonídis, C.P. 2002. Suppléments au Dictionnaire historique du dialecte pontique d’A.A. Papadópoulos. Athènes : Archeíon Póntou.)
  • Παπαδόπουλος, Α.Α. 1958-61. Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντικής Διαλέκτου. 2 τόμ. Αθήνα: Μυρτίδης. (Papadópoulos, A.A. 1958-61. Dictionnaire historique du dialecte pontique. 2 volumes. Athènes : Mirtídis.)
  • Οικονομίδης, Δ.Η. 1958. Γραμματική της Ελληνικής Διαλέκτου του Πόντου. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. (Oikonomídis, D.I. 1958. Grammaire du dialecte grec du Pont. Athènes : Académie d’Athènes.)
  • -Mackridge,  Greek-Speaking Moslems of North-East Turkey: Prolegomena to Study of the Ophitic Sub-Dialect of Pontic. Byzantine and Modern Greek Studies, 1987

    7 comments so far

    1. Οι Λαζοί «φιμώνουν» τους Πόντιους

      Του ΣΥΜΕΩΝ ΣΟΛΤΑΡΙΔΗ

      Λαζοί που ζουν στη Γερμανία ζήτησαν με επιστολή τους που έστειλαν στον Τούρκο πρωθυπουργό Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να προστατευτεί η λαζική γλώσσα και να επιτραπεί η ελεύθερη χρήση της, σε μια κίνηση που ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί από τις τουρκικές αρχές για να εμποδίσει αντίστοιχες επιδιώξεις των Ποντίων.

      Στην επιστολή που έστειλαν στον Ταγίπ Ερντογάν επικεντρώνουν το θέμα στο μέλλον της γλώσσας των Λαζών, στο πλαίσιο των δημοκρατικών δικαιωμάτων και των μητρικών γλωσσών και σημειώνουν την ιστορική της εξέλιξη, καθώς και το γεγονός ότι σήμερα ομιλείται περίπου από 500.000 ανθρώπους που κατοικούν από τον Ανατολικό Πόντο, και συγκεκριμένα από το Ριζαίον, μέχρι τη Χόπα και σε όλη την Τουρκία.

      Τονίζοντας ότι «η λαζική περιλαμβάνεται στις γλώσσες που κινδυνεύουν να χαθούν» υποστηρίζουν ότι δεν επιθυμούν να χαθεί η γλώσσα τους, ότι πρέπει να προστατευτεί και δηλώνουν ότι «η χρησιμοποίηση της μητρικής γλώσσας, που είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, καθώς και η πρόοδός της, πρέπει συνταγματικά να κατοχυρωθεί, γεγονός που θα αποδείξει τον εκδημοκρατισμό της χώρας». Σε άλλο σημείο τονίζουν ότι η γλώσσα των Λαζών καθώς και οι άλλες γλώσσες που ομιλούνται στην Ανατολή, πρέπει να ενταχθούν στο καθεστώς των μητρικών γλωσσών και να λάβουν δυναμική παγκόσμια. Τέλος, ζητούν να εφαρμοστεί η καμπάνια που γίνεται για την εκμάθηση της τουρκικής και στη λαζική γλώσσα, να αρθούν όλα τα φυσικά εμπόδια και να διοργανωθούν εκδηλώσεις που σκοπό θα έχουν την εκμάθηση τής κυρίως στις περιοχές όπου κατοικούν Λαζοί.

      Στο πλαίσιο λοιπόν του εκσυγχρονισμού και εκδημοκρατισμού της γείτονος, είναι σωστό να αναγνωριστεί το δικαίωμα της εκμάθησης της γλώσσας, αφού όπως είναι γνωστό «οι γλώσσες είναι αρχικοί φορείς των πολιτιστικών εκφράσεων και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, ουσιαστικοί στην ταυτότητα των ατόμων και των ομάδων». Στο σημείο όμως αυτό θα πρέπει να κάνουμε τον διαχωρισμό μεταξύ Λαζών και Ποντίων όχι μόνο για να μην υπάρξει πρόβλημα, αλλά και για να μην υπάρξει παρανόηση των ιστορικών δεδομένων. Πρωτίστως, όπως γράφει ο καθηγητής Κώστας Φωτιάδης, δεν υπάρχει καμία φυλετική σχέση ανάμεσα στους Λαζούς και στους Ποντίους, αφού οι Πόντιοι είναι άποικοι από την Ιωνία και μάλιστα προέρχονται από τη Μίλητο, ενώ οι Λαζοί κατά μία εκδοχή προέρχονται από την Ασία και εγκαταστάθηκαν στη Λαζική.

      Προσχώρησαν μεν τον 6ο αιώνα στον χριστιανισμό και ξανά επιστρέφουν επί σουλτάνου Μεχμέτ του Δ’στον ισλαμισμό, οπότε και διαφοροποιήθηκαν και θρησκευτικά από τους Ελληνοπόντιους.

      Η γλώσσα τους είναι μάλλον γεωργιανή διάλεκτος με συγγενικά στοιχεία της ιβηρικής γλωσσικής οικογένειας, ενώ ο καθηγητής Βλάσης Αγτζίδης σημειώνει ότι «η λαζική γλώσσα είναι διάλεκτος του Καυκάσου».

      Επειδή όμως σήμερα στον Πόντο έχει δημιουργηθεί ένα οξύ πρόβλημα μεταξύ των Ρωμιών (Ποντίων) και των Λαζών, όπου παρατηρεί κανείς τη διαμάχη που υπάρχει μεταξύ των δύο ομάδων, τον εθνικισμό των Λαζών σε αντίθεση με τη μετριοπάθεια των Ρωμιών, οι οποίοι αγωνίζονται για να διατηρήσουν τα ποντιακά ήθη και έθιμα, θα πρέπει οι ασχολούμενοι με τα ποντιακά δρώμενα να μην αναμιγνύουν τα ποντιακά με τα λαζικά. Και αυτό γιατί μέσα στο ιστορικό διάβα οι μεν Λαζοί δέχτηκαν τα εθνικιστικά μηνύματα που διοχετεύθηκαν και μέσω της θρησκείας καλλιεργήθηκαν, σε αντίθεση με τους Ρωμιούς (Ποντίους), οι οποίοι όχι μόνο δεν έδειξαν εθνικιστικές διαθέσεις, αλλά γνωρίζοντας οι αρχές την ιστορική τους καταβολή δεν τους πλησίασαν.

      Μετά λοιπόν την επιστολή των μουσουλμάνων Λαζών προς τον Τούρκο πρωθυπουργό με σκοπό να διαφυλαχθεί και να προστατευτεί η λαζική γλώσσα γιατί να μη διερωτηθεί κανείς αν αυτό έγινε με σκοπό -μέσω της σκοπίμως καλλιεργούμενης σύγχυσης μεταξύ Λαζών και Ποντίων- να προληφθεί ενδεχόμενο αίτημα των Ρωμιών (Ποντίων) που ζουν στον Πόντο για την προστασία της ποντιακής γλώσσας, αφού η ποντιακή γλώσσα είναι αποδεδειγμένα μεταξύ των 18 γλωσσών που κινδυνεύουν να χαθούν στην Τουρκία, με βάση τον Ατλαντα των γλωσσών του πλανήτη.

      soltaridis@enet.gr

      ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 23/03/2009

      http://www.enet.gr/online/online_text/c=111,id=96986724

    2. «Έναυσμα για τις πρώτες συλλογές γλωσσικού και λαογραφικού υλικού στον Πόντο έδωσε το κλίμα πολιτιστικής
      αναγέννησης που διαμορφώθηκε με τη συγκρότηση μιας σχετικά ευημερούσας εμπορικής αστικής τάξης,3στο πλαίσιο του
      Τανζιμάτ, και με ιδεολογικό άξονα την εδραίωση της ιδέας του «ελληνισμού» μέσω της πνευματικής εξόρμησης των
      αλύτρωτων Ελλήνων. Οι κυριότεροι φορείς μέσω των οποίων υλοποιήθηκε η εν λόγω κίνηση ήταν ο «Ελληνικός
      Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως» και ο «Σύλλογος προς διάδοσιν των ελληνικών γραμμάτων». Το ενδιαφέρον
      όσων ενεπλάκησαν, οι οποίοι ήταν κυρίως μέλη των αστικών ελίτ, συγκεντρώθηκε πρώτα στη γενέτειρά τους και
      εκδηλώθηκε με υλικές και πνευματικές παροχές: ίδρυση ή επανασύσταση σχολείων (Φροντιστήριο Τραπεζούντας, «Μεγάλο
      Σχολείο» Κερασούντας), φιλανθρωπικών φσυιλλαλνόθγρωωνπ ικών και φιλεκπαιδευτικών («Φιλόπτωχος Αδελφότης Τραπεζούντος»,
      «Ξενοφών», «Επί των έξω Σχολείων Επιτροπή»), και παράλληλη ανάπτυξη μεγάλης συγγραφικής δραστηριότητας, αρχικά με
      τη μορφή μεμονωμένων μελετών, αργότερα όμως και με τη μορφή άρθρων,4με επίκεντρο τον τόπο. Οι φιλοπάτριδες λόγιοι
      εξέταζαν την περιοχή καταγωγής τους από την άποψη του χώρου (γεωγραφία, χωρογραφία, τοπογραφία), του χρόνου
      (ιστορίες «από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι των καθ’ ημάς») και της εθνολογικής και ποσοτικής σύστασης των κατοίκων
      της (στατιστική).5Σκοπός των συγγραφέων ήταν να μεταδώσουν τη γνώση του τόπου τους στους συμπατριώτες τους: «είναι
      λυπηρόν, οι μεν ξένοι να περιτρέχωσι την χώραν ημών και να μανθάνωσι τα κατά ταύτην, […] ημείς δε, οι εν αυτή
      γεννηθέντες, να ευρισκόμεθα εις παντελή τοιαύτης άγνοιαν, και να μην ερευνήσομεν αυτήν, […] αφού μάλιστα σήμερον και
      σύλλογοι υποστηρίζουσι τα τοιαύτα, και η κοινή του έθνους γνώμη τα επιζητεί» γράφει ενδεικτικά ο Σάββας Ιωαννίδης στην
      εισαγωγή του πονήματός του Ιστορία και Στατιστική της Τραπεζούντος.6Αλλά οι λόγιοι αυτοί απευθύνονταν και στον «έξω
      κόσμο», επιδιώκοντας να κάνουν γνωστή την ιδιαίτερη πατρίδα τους και τα προβλήματά της. Ο Περικλής Τριανταφυλλίδης
      μάλιστα στα προλεγόμενα των Ποντικών,7αφού ασκεί αυστηρή κριτική στην αδιαφορία της Ελλάδας απέναντι στους εκτός
      επικράτειας Έλληνες, ζητεί άμεση βοήθεια για την ανάπτυξη της παιδείας «των εν μέσω της βαρβάρου Ασίας ομογενών».

      Summary :
      Από τα μέσα του 19ου αιώνα και ύστερα ξεκινά η συλλογή λαογραφικού και γλωσσικού υλικού στον Πόντο στο πλαίσιο της συλλογής υλικού για την
      «απόδειξη της ελληνικότητας». Η προσπάθεια αυτή υποκινείται και υποστηρίζεται με κάθε τρόπο από τον «Ελληνικό Φιλολογικό Σύλλογο
      Κωνσταντινουπόλεως». Πρωτοπόροι διανοούμενοι στην προσπάθεια αυτή υπήρξαν ο Περικλής Τριανταφυλλίδης και ο Σάββας Ιωαννίδης.

      3. Οι πρωτοπόροι: επιλογές

      Το γεγονός ότι οι λόγιοι αυτοί συλλέκτες ήταν παράλληλα και φιλόλογοι, δάσκαλοι με πλούσια εκπαιδευτική δράση, οι
      οποίοι είχαν συχνά «γαλουχηθεί» στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας και έπειτα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών μέσα σε ένα
      γενικότερο κλίμα γλωσσικού αρχαϊσμού,8οπωσδήποτε επηρέασε τη δράση τους και κατέστη κριτήριο επιλογής αλλά και
      διαπραγμάτευσης u964 του υλικού που είχε συλλεχθεί. Έτσι, το ενδιαφέρον τους στράφηκε κυρίως στη λαϊκή γλώσσα και
      λογοτεχνία (άσματα, παραμύθια, παροιμίες κ.ά.) και στο μέτρο που αυτές πρόσφεραν τεκμήρια για την ιστορική συνέχεια
      του ελληνικού στοιχείου του Πόντου και την καθαρότητα της ελληνικής καταγωγής του. Στο κεφάλαιό του το σχετιζόμενο με
      την «περί την Τραπεζούντα διάλεκτο», ο Σ. Ιωαννίδης ανέφερε χαρακτηριστικά: «Πολλοί μεν των ξένων […] παριστάνουσιν
      αυτήν μίγματι τουρκικών, περσικών και άλλων βαρβαρικών λέξεων, μετά τινών παρεφθαρμένων ελληνικών. […] Ηδύνατο
      τις να είπη πολλά και περί της προφοράς και της γνησιότητος της διαλέκτου, ελληνιζούσης υπέρ πάσαν άλλην δημώδη των
      αλλαχού Ελλήνων. Επειδή όμως θα εθεωρούντο μάλλον εγκώμια αυτής, μόνον αρκείτω να παραθέσω μικράν αυτής
      γραμματικήν, διηγήματα δημώδη και μύθους […] κατά την επιτόπιον, όσον ένεστι, προφοράν».9Η τάση αυτή, καθορίζοντας
      το αντικείμενο και τα όρια της παρατήρησης των πρώτων συλλεκτών αλλά σε μεγάλο βαθμό και των συνεχιστών τους,
      συντέλεσε «ώστε να διαθέτουμε σήμερα μονομερή και εν μέρει τυχαία εικόνα του ποντιακού λαϊκού πολιτισμού».10Έτσι,
      στις μελέτες τους οι Πόντιοι συλλέκτες όχι μόνο δεν ενδιαφέρθηκαν για θέματα πρωτεύουσας σημασίας, όπως οι
      επιδράσεις του τουρκικού στοιχείου πάνω στο ποντιακό, αλλά ως ένα βαθμό προέβησαν σε λεξιλογικό και θεματικό
      «καθαρισμό» του συγκεντρωμένου γλωσσικού και λαογραφικού υλικού. Εξάλλου, στον πρώτο τόμο του Αρχείου Πόντου, ο
      Γ. Σουμελίδης ανέφερε ότι «ο Τριανταφυλλίδης και ο Ιωαννίδης είναι οι πρώτοι οι οποίοι σπουδαίως ησχολήθησαν με τα
      άσματα του Πόντου και κατέστησαν αυτά γνωστά εις τον φιλολογικόν κόσμον. Αλλά […] η γλωσσική απόδοσις των
      κειμένων πολλάκις (ιδία παρά του Σ. Ιωαννίδη) είναι πλημμελής. Αι Παραλλαγαί είναι ατελείς, έχουν χάσματα ή προσθήκας
      από άλλα άσματα και η ερμηνεία ή λείπει ή δεν είναι πάντοτε εύστοχος».11
      4. Διγενής Ακρίτας
      Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση των επιπτώσεων της έκδοσης του Διγενή Ακρίτα στην ελληνική και στην
      ποντιακή λαογραφία αντίστοιχα. Ο Ακρίτας, αποσπώντας την προσοχή των ελληνιστών λογίων από τα «πατριωτικού
      ενδιαφέροντος» κλέφτικα της Ηπείρου και u964 της Στερεάς, άνοιξε νέους ορίζοντες στην ελληνική λαογραφία. Με τη συρροή
      ασμάτων από τη Μικρά Ασία και τα νησιά του Αιγαίου δημιουργήθηκαν κατά τον Dawkins12οι κατάλληλες συνθήκες για την
      ανάπτυξη μιας οπτικής που διαφοροποιήθηκε από την εθνική-πατριωτική, θέτοντας πλέον ζητήματα καθαρού λαογραφικού
      ενδιαφέροντος, όπως η μετάδοση και η διάδοση της προφορικής παράδοσης. Στην περίπτωση όμως του Πόντου δεν
      παρατηρούνται αξιοσημείωτες μεταβολές προς την κατεύθυνση αυτή. Αντίθετα, το έπος ερμηνεύτηκε ως μαρτυρία του
      εθνικού πνεύματος, της ανδρείας και της μαχητικότητας του ελληνικού στοιχείου ενάντια στον κατακτητή, μια
      ολοκληρωμένη μαρτυρία της οποίας αποσπάσματα σώζονταν ακόμη υπό τη μορφή ασμάτων «και ελέγοντο υπό
      εσχατογήρων αγροτών».13Ενδεικτική είναι η ερμηνεία ενός ακριτικού άσματος από τον Π. Τριανταφυλλίδη•14ενώ το άσμα
      εστιάζεται ξεκάθαρα στο Χάροντα και στην αδυναμία του θνητού –ακόμα και του πιο υπερφυσικά προικισμένου– να ξεφύγει
      από αυτόν, ο Τριανταφυλλίδης το αναλύει ως ύμνο σε άνδρα ατρόμητο, πρόμαχο της ελευθερίας «περί τα πρώτα έτη της
      τουρκικής κυριαρχίας […] εις ον, ως τον εξοχώτατον, [αι παραδόσεις] απέδωκαν μετά τόκου ό,τι κατά μέρος επράχθη».
      Έτσι, οι επιδράσεις του Ακρίτα υπήρξαν στον Πόντο περισσότερο ποσοτικής παρά ποιοτικής φύσης• όπως παρατηρεί και οA.

      Bryer15«το ακριτικό έπος έδωσε απλώς μια περαιτέρω ώθηση στη συλλογή κυρίως γλωσσικού υλικού και αυτό σε πνεύμα
      επείγουσας διάσωσης της ιστορίας και του “αληθινού” πολιτισμού όχι μόνο του Πόντου αλλά και ολοκλήρου του
      έθνους».16

      Οι αλλαγές που σημειώθηκαν από το 1880 και ύστερα στον Πόντο στις κατευθύνσεις και στο ύφος
      συγκεκριμένων συλλεκτών δε συνδέονται άμεσα με την ανακάλυψη του Διγενή αλλά με ευρύτερα κοινωνικά φαινόμενα που
      αγγίζουν κυρίως την αστική τάξη.
      5. Η δεύτερη γενιά
      Από το 1880 και ύστερα παρατηρείται, κυρίως από την πλευρά των συλλεκτών γλωσσικού υλικού, η ανάπτυξη μιας τάσης
      που διαφοροποιείται από αυτή των προδρόμων, με την έννοια ότι είναι λιγότερο προσηλωμένη στην πάση θυσία τεκμηρίωση
      της γνησιότητας του ποντιακού ελληνισμού. Η μέθοδος συλλογής γίνεται πιο συστηματική και η απόδοση πιο ακριβής και
      συνεπής με την πραγματικότητα. Διαφορά παρουσιάζεται επίσης και στη χρήση του συλλεγμένου υλικού: δεν καταχωρίζεται
      αποσπασματικά σε έργα-ανθολογίες γενικού περιεχομένου αλλά συνιστά ένα corpus μελετών επιστημονικού χαρακτήρα.
      Κύριοι αντιπρόσωποι της τάσης αυτής υπήρξαν ο Ιωάννης Παρχαρίδηςκαι ο Δημοσθένης Οικονομίδης. Ο πρώτος υπέβαλε
      το 1880 Γραμματικήν της διαλέκτου Τραπεζούντος, για την οποία και βραβεύτηκε στο γλωσσικό διαγωνισμό του «Ελληνικού
      Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως». Ο δεύτερος κατέθεσε το 1887 στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου
      της Λιψίας διδακτορική διατριβή με τίτλοLautlehre des Pontischen (Φωνητική της Ποντιακής). Η διατριβή του βραβεύτηκε
      με τη χορήγηση τριακοσίων χρυσών μάρκων από το ίδρυμα του γλωσσολόγου Γ. Κούρτη. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι η
      νέα τάση αντικατοπτρίζεται και έξω από το έργο των συλλεκτών, στην ευρύτερη κοινωνία. Έτσι, από το 1890 και ύστερα
      παρατηρείται αύξηση του ποσοστού εκπαιδευτικών, προξενικών υπαλλήλων, ιατρών και δικηγόρων στα μέλη του
      «Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως» και παράλληλη μείωση του ποσοστού εμπόρων και
      μεσιτών.17Προς το επιστημονικότερο λοιπόν φαίνεται να στρέφεται η «δεύτερη γενιά» συλλεκτών ζώντων μνημείων, χωρίς
      αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για επιστημολογική τομή: οι δύο μορφές ενασχόλησης με το γλωσσικό και λαογραφικό υλικό
      συμβίωσαν αρμονικά, συχνά μάλιστα μέσα στο έργο του ίδιου λογίου. Έτσι, ο Δ. Οικονομίδης, ενώ «ηγωνίσθη εις την
      πρώτην γραμμήν με επιστημονικάς μελέτας, διαλέξεις και εισηγήσεις, αίτινες αποτελούν μνημεία επιστημονικότητος και
      εμβριθείας»18και άφησε σοβαρότατα έργα όπως τη Γραμματική της ελληνικής διαλέκτου του Πόντου,19δημοσίευσε και άρθρα,
      όπως την «Ανέκδοτον ποντικήν παράδοσιν» στο τόμο Ζ΄ της Λαογραφίας, όπου μετέφερε απλά, χωρίς επεξεργασία ή
      ερμηνεία, ένα παραμύθι που είχε καταγράψει στην Αργυρούπολη….»

      asiaminor.ehw.gr/forms/filePage.aspx?lemmaId=6258 –

    3. Δείτε μια αφήγηση για το Ολοκαύτωμα του Μεσόβουνου Κοζάνης στην ποντιακή διάλεκτο:

      http://pontosandaristera.wordpress.com/2009/04/22/mesovouno/

    4. […] ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας […]

    5. Γιάννης Δημητριάδης on

      Βλάση γεια σου. Που μπορώ να βρω το βιβλίο του Αριστοφάνη Σαββίδη;

    6. Γιάνη, το όντως πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Σαββίδη με τίτλο «Η αρχαία προφορά και η ποντιακή διάλεκτος» εκδόθηκε το 1983 από τον ίδιο. Στο βιβλίο του αναφέρεται η τότε διεύθυνσή του: Προύσης 48, Νέα Σμύρνη….

      Πιθανόν να ζουν ακόμα εκεί οι απόγονοί του και να έχουν ακόμα κάποια αντίτυπα.. Το βιβλίο αυτό μπορείς να το βρεις μόνο σε κάποια βιβλιοθήκη, όπως αυτή της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών ή των Αργοναυτών-Κομνηνών ή σε κάποιες -ελάχιστες φαντάζομαι- ιδιωτικές βιβλιοθήκες…

    7. Οι Δάσκαλοι στη Σαντά..!!!!

      …….Τα βιβλία που χρησιμοποιούνταν ήταν τα ίδια με το δημοτικό της Τραπεζούντας, που ήταν γραμμέ­να στην καθαρεύουσα, με την διαφορά ότι ενώ στην Τραπε­ζούντα η μετάφραση γινόταν από την καθαρεύουσα στην δημοτική, στην Σαντά γινόταν από την καθαρεύουσα στην ποντιακή.
      Αναφέρω ένα σχετικό περιστατικό που έγινε στο χω­ριό Ισχανάντων.

      Κάποτε στην ενορία αυτή διορίστηκε δάσκαλος ένας τελειόφοιτος γυμνασίου. Θέλησε λοιπόν να καινοτομήσει και σκέφθηκε να συγκεντρώσει τους κατοίκους, ιδιαίτερα τους γονείς των μαθητών, για να τους ανακοινώσει μερικές καινοτομίες, σχετικά με το εκπαιδευτικό σύστημα.
      Γι’ αυτό έγραψε μία πρόσκληση με επικεφαλίδα «Κοινοποίησις» και την κάρφωσε στην πόρτα του καφε­νείου.

      Η γλώσσα που χρησιμοποίησε ήταν καθαρεύου­σα και έτσι την άλλη μέρα το πρωί μερικοί βλέποντας την κοινοποίηση και επειδή δεν κατάλαβαν το περιεχόμενο της, πήγαν και ρώτησαν τον καφεπώλη: Χρύσιο (έτσι λεγόταν) ντο εν κοινοποίηση; και ο Χρύσιον απάντησε αφού την διάβασε: κοινοποίηση εν το κονοπίασμαν!! «Ο δάσκαλον θέλ’ να κουμουλιάζ μας όλτσ σό σκολείον και να λέγμας να μην κονοπίονταν τα χάταλα απές σα στράτας και παλιώνε τα φορεσιάς ατούν»».

      Χρύσιο τι θα πει κοινοποίηση· και εκείνος αφού διάβασε την κοινοποίηση είπε: Ο δάσκαλος θέλει να μας συγκεντρώ­σει στο σχολείο και να μας πει να μην σέρνονται τα παιδιά μέσα στους δρόμους και καταστρέφουν τα ρούχα τους «…..

      περισσσότερα:http://santeos.blogspot.gr/2016/11/blog-post_43.html


    Σχολιάστε

    Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

    Λογότυπο WordPress.com

    Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

    Φωτογραφία Twitter

    Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

    Φωτογραφία Facebook

    Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

    Φωτογραφία Google+

    Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

    Σύνδεση με %s

    Αρέσει σε %d bloggers: