-Το εθνικό ζήτημα στον Καύκασο

promitheas.jpgΟ Καύκασος ιστορικά υπήρξε κοιτίδα των πολλών λαών και σημαντικός χώρος μυθολογικής αναφοράς. Ακόμα και στο ερώτημα περί του τόπου γένεσης των λεγόμενων ινδοευρωπαϊκών λαών, η πλέον σύγχρονη επιστημονική εκδοχή προτείνει τον Καύκασο ως αρχέγονη κοιτίδα.  

Όμως ανεξάρτητα από τα ερωτήματα  των 0055__επιστημόνων και τους κληρονομημένους μύθους, ο Καύκασος παραμένει μια πολυεθνική περιοχή που παράγει διαρκώς ένταση  και συγκρούσεις. Η μετάβαση από την πολυεθνική σοβιετική δομή, στο μετασοβιετικό έθνος-κράτος δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Ειδικά, όταν οι ενεργειακοί παράμετροι καθορίζουν τις συμπεριφορές των μεγάλων δυνάμεων. 

Την προσοβιετική εποχή το πρόβλημα της πολυμορφίας αντιμετωπίστηκε με τη δοκιμασμένη συνταγή του μεγαλορωσικού 0047__πανσλαβισμού: βίαιη αφομοίωση. Την περίοδο που μεσολάβησε μεταξύ της αντι-τσαρικής  επανάστασης του Φεβρουαρίου του ’17 και της μπολσεβικικής του Οκτωβρίου, οι εξελίξεις στον Καύκασο κινήθηκαν στην κατεύθυνση δημιουργίας εθνών-κρατών. Οι σημερινές εθνικές αντιπαραθέσεις εμφανίστηκαν και τότε με ιδιαίτερη ένταση. Κάθε εθνική ομάδα προσπάθησε με πολιτικά και στρατιωτικά μέσα να εξασφαλίσει την κυριαρχία της επί του εδάφους που θεωρούσε ότι της ανήκει. Ακόμα και οι πολυάριθμες ελληνικές κοινότητες θα οργανώσουν τα δικά τους ένοπλα τμήματα, θα διατυπώσουν αξιώσεις αυτονομίας και θα συγκρουστούν με τα κυρίαρχα έθνη της περιοχής, Γεωργιανούς και Αρμένιους, στην προσπάθεια να κατοχυρώσουν τα δικά τους συμφέροντα. 

Οι μπάμπουσκες του Λένιν

Η επανάσταση των μπολσεβίκων θα βάλει τέλος στις διεργασίες αυτές, θα ενσωματώσει βίαια τις ανεξάρτητες αστικές Δημοκρατίες (αρμενική και γεωργιανική) του Καυκάσου και θα επιχειρήσει να επιλύσει το εθνικό rusrussianrevbookζήτημα με νέους τρόπους. Κατά τις πρώτες δεκαετίες, οι μπολσεβίκοι θα κινηθούν στην αντίθετη κατεύθυνση απ’ αυτή της τσαρικής Ρωσίας. Ο Λένιν στην πολιτική του αντίληψη θεωρούσε ότι οι εθνικοί-δημοκρατικοί αγώνες και η σοσιαλιστική επανάσταση συνδέονταν με μια βαθύτατη διαλεκτική σχέση. Σε αντίθεση με τον Στάλιν, αντιλαμβανόταν τη σημασία του εθνικού συναισθήματος των καταπιεσμένων πληθυσμιακών ομάδων. Κατά τα πρώτα έτη της εξουσίας του έγινε προσπάθεια να εφαρμόσει ένα σύστημα που θα επέτρεπε αφενός να ανθίσει ο πολιτισμός των εθνοτήτων στο συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο και αφετέρου να εξασφαλιστούν τα δικαιώματά τους μέσα από μια συγκεκριμένη διοικητική δομή. Στη βάση αυτή δημιουργήθηκε το σοβιετικό διοικητικό σύστημα που έμοιαζε, λίγο ή πολύ, με τις μπάμπουσκες. Δηλαδή με το ρωσικό παιχνίδι, όπου πολλές κούκλες βρίσκονται η μια μέσα στην άλλη. Έτσι,  μέσα στη Σοβιετική Ένωση δημιουργήθηκαν  οι Σοβιετικές Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες, οι οποίες περιείχαν τις Αυτόνομες Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες, που με τη σειρά τους περιείχαν Αυτόνομες Περιοχές. Ακόμα και οι Έλληνες της ΕΣΣΔ διέθεταν τέσσερεις Αυτόνομες Περιοχές μέχρι το 1937. Τρεις στην Ουκρανία, μία στη Νότια Ρωσία και ετοιμάζονταν να ιδρύσουν και πέμπτη στην περιφέρεια του Σοχούμι, στην Αμπχαζία. 

Στην εποχή του Στάλιν θα αλλάξουν πολλές από τις λενινιστικές 2050777951_d8729168ec_mσταθερές. Στη θέση της ανάπτυξης των εθνικών πολιτισμών θα προωθηθεί ο εκρωσισμός. Πολλές μικρές εθνότητες, που οι σταλινικοί θεωρούσαν ότι διέθεταν «μητέρα-πατρίδα» κάπου στη Δύση θα αντιμετωπιστούν συλλήβδην ως «εχθροί του κράτους» με τραγικές επιπτώσεις στη φυσική τους υπόσταση. Στην περιοχή του Καυκάσου θα βρεθούν στο στόχαστρο της ρατσιστικής πολιτικής των σταλινικών, οι μουσουλμανικές πληθυσμιακές ομάδες (Τσετσένοι, Μεσχετίνοι, Ιγκουσέτιοι κ.ά), καθώς και οι Έλληνες. Μόνο ο θάνατος του Στάλιν απέτρεψε τις προσπάθειες βίαιης καταστολής και μεγαλύτερων εθνικών ομάδων, όπως οι Ουκρανοί ή οι Αμπχάζιοι. 

Η εκτόπιση πολλών εθνικών ομάδων στη Σιβηρία και στην Κεντρική Ασία και η απόδοση των περιουσιών τους και των εδαφών τους σε άλλες εθνότητες διατηρεί μέχρι και σήμερα πολλούς λόγους για την εμφάνιση εθνικών αντιδικιών και συγκρούσεων. Έτσι, οι εθνικές εκκρεμότητες παρέμειναν και εμφανίστηκαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα τη μετασοβιετική εποχή. 

Όμως, η κύρια αιτία που συντηρεί τις σύγχρονες εθνικές συγκρούσεις, είναι η προσπάθεια των κυριάρχων εθνικών ομάδων να επιβάλλουν ένα caucas3ssitjne1καθεστώς απόλυτου ελέγχου σε μια πολυεθνική περιοχή. Οι περιοχές άλλων εθνοτήτων που ως Αυτόνομες Δημοκρατίες βρέθηκαν μέσα στην επικράτεια της παλιάς Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας που τώρα μεταλλαχθηκε σε έθνος-κράτος, βρέθηκαν στο στόχαστρο των νέων εθνικιστικών γραφειοκρατιών. Έτσι μια σειρά από συγκρούσεις ξέσπασαν σ’ όλη την έκταση της Σοβιετικής Ένωσης. Από την περιοχή των Γκαγκαούζων στη Μολδαβία και την Υπερδνειστερία, μέχρι την Κριμαία, την Τσετσενία, την Οσετία, το Ναγκόρνο Καραμπάχ, την Αμπχαζία επαναλήφθηκε ακριβώς το  ίδιο σκηνικό. 

Σίγουρα αποτελεί «ιστορική φάρσα» το γεγονός ότι ενώ η Δύση εγκαταλείπει τη μορφή του έθνους-κράτους ως μη παραγωγική και διαμορφώνει νέες πολυεθνικές δομές τύπου Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ίδια στιγμή στην Ανατολή αρχίζει η εποχή του έθνους-κράτους. Στα παλιά πολυεθνικά κομμουνιστικά κράτη που κατέρρευσαν -κυρίως Σοβιετική Ένωση και Γιουγκοσλαβία- δρομολογήθηκε στη δεκαετία του ’90 η διαδικασία διαμόρφωσης έθνους-κράτους. Είναι μια μοναδική αντινομία, όπου ενώ ο φυσικός χρόνος μεταξύ Δύσης και Ανατολής είναι ο ίδιος, εν τούτοις ο ιστορικός χρόνος  διαφέρει κατά πολύ. 

Στη Γεωργία 

          Οι Γεωργιανοί υπήρξαν ένας από τους λαούς που διεκδικούσε έντονα την ανεξαρτησία του κατά τα τελευταία χρόνια της σοβιετικής κυριαρχίας. Μόνιμο μέλημα των μετασοβιετικών ηγεσιών ήταν η υποταγή του 30% περίπου του πληθυσμού που δεν είχε γεωργιανική καταγωγή. Από τα 5,6 εκατομμύρια των κατοίκων οι Αρμένιοι ανέρχονται σε μισό εκατομμύριο, ενώ 400.000 είναι Αζέροι. Παράλληλα, τρεις περιοχές της είχαν καθεστώς αυτονομίας: η Αμπχαζία, η Νότια Οσετία και η Ατζαρία, όπου κατοικούσαν μουσουλμάνοι Γεωργιανοί.

          Οι Γεωργιανοί έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη σοβιετική ιστορία. Δίπλα στον Λένιν υπήρχαν κορυφαίοι επαναστάτες, όπως ο Στάλιν, ο Ορτζονικίτζε κ.ά. Κατά την εποχή του Στάλιν, την αυταρχική σοβιετική εξουσία άρχισαν να την ασκεί κατά το δοκούν η γεωργιανική ομάδα εξουσίας. Ο Λαυρέντι Μπέρια, δεξί χέρι του Στάλιν και επίδοξος διάδοχός του, θεωρείται υπεύθυνος για πολλά εθνικά εγκλήματα κυρίως κατά των Ελλήνων και των Αμπχαζίων. 

          Η ιδιαίτερη αυτή θέση των Γεωργιανών στη σοβιετική ιστορία _44904633_-2φαίνεται ότι εμφύσησε ένα αυξημένο συναίσθημα εθνικής υπερηφάνειας, το οποίο κατά τις εποχές της κατάρρευσης θα διοχετευτεί από επιδέξιους δημαγωγούς σε ακραίο εθνικισμό. Ο Γκαμσαχουρντία θα προσπαθήσει να εμφυσήσει στο γεωργιανό λαό ρατσιστικά συναισθήματα κατά των «ξένων» και θα οδηγήσει τη νεαρή Γεωργία σε μια ανοιχτή αμφισβήτηση της αυτόνομης υπόστασης της Οσετίας, της Αμπχαζίας και της Ατζαρίας. Αποτέλεσμα ήταν οι διαδοχικοί πόλεμοι, πρώτα με τους Οσετίνους και στη συνέχεια με τους Αμπχάζιους. 

          Ο ανορθολογισμός των Γεωργιανών και η υποτίμηση της γεωπολιτικής θέσης της χώρας τους θα τους οδηγήσει σε διαδοχικές ήττες. Η ανατροπή του Γκαμσαχουρντία και η ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Σεβαρνάτζε θα επιτρέψει να σταθεροποιηθεί κάπως η ρεαλιστική πολιτική διαχείριση. Όμως η ανατροπή του Σεβαρνάτζε από τους αμερικανόφιλους υποστηρικτές του Σαακασβίλι, επανέφερε τη Γεωργία στην εποχή του Γκαμσαχουρντία. Η υπερτίμηση των δυνατοτήτων οδήγησε στην πρόσφατη ήττα και, ουσιαστικά, απώλεσε οριστικά την Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία. Από την άλλη, επέτρεψε την επανεμφάνιση του παραδοσιακού ρωσικού ιμπεριαλισμού, ο οποίος ενώ στην περίπτωση της Τσετσενίας αμφισβήτησε με τον πλέον αιματηρό τρόπο το ίδιο το δικαίωμα που υπεράσπισε στην περίπτωση των Οσετίνων και των Αμπχαζίων. 

Η αυτή κρίση αποτυπώνεται και στην πορεία της ελληνικής κοινότητας της Γεωργίας. Οι περισσότεροι από τους 100.000 πολίτες που ανήκαν στην αναγνωρισμένη ελληνική μειονότητα,  κατέφυγαν στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Νότια Ρωσία. Σήμερα ο αριθμός αυτών που παραμένει στη Γεωργία δεν ξεπερνά τους 10.000 

————————————

(1) Ο  Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για τη συγγραφή της ιστορίας των Ελλήνων στη Μαύρη Θάλασσα.  

Πρωτοδημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή» στις 17 Αυγούστου 2008.

Αναδημοσιεύτηκε:

-στο περιοδικό «Ποντιακά», Θεσσαλονίκη, τεύχ. 13, Nοέμβριος 2008, σελ. 14-15

-στην εφημερίδα «Ποντιακή Φωνή», Αθήνα, αρ. φ. 7, Σεπτέμβριος 2008, σελ. 16 

p1010082__

από τη δημοσίευση στο περ. «Ποντιακά»

3 comments so far

  1. […] -Το εθνικό ζήτημα στον Καύκασο […]

  2. Ο Τσετσένος αντάρτης, οι ισλαμιστές και το «βιλαέτι του Καυκάσου»

    ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ

    «Πολέμησα δέκα χρόνια στα βουνά της Τσετσενίας. Σταδιακά όμως ο πόλεμος υπέρ της ανεξαρτησίας άρχισε να μετατρέπεται σε θρησκευτικό πόλεμο. Κυριάρχησαν ακραίοι μουσουλμάνοι που ονειρεύονταν ένα Χαλιφάτο στον Καύκασο. Στο μεταξύ, οι ρωσικές δυνάμεις κέρδιζαν έδαφος. Τότε, θεώρησα απαραίτητο να εγκαταλείψω τη χώρα».

    Ο Τσετσένος αντάρτης Amaev Khavazi συνελήφθη τον Οκτώβριο του 2014 με παράτυπους μετανάστες ανοικτά της Χίου. Θεωρήθηκε ύποπτος για διασυνδέσεις με το «Ισλαμικό Κράτος», ενώ κατά την ανάκριση αποκαλύφθηκε ότι σε βάρος του εκκρεμούσε διεθνές ένταλμα σύλληψης των ρωσικών αρχών για δολοφονίες αστυνομικών. Εκτοτε, κρατείται στις φυλακές Κορυδαλλού. Περιμένοντας την τελική απόφαση σχετικά με το αίτημα έκδοσής του, ο 35χρονος αντάρτης μίλησε στην «Κ» για τη δράση των ακραίων ισλαμιστών στον Καύκασο και την ανάμειξή τους στον πόλεμο της Συρίας.

    Ο Khavazi στην πρώτη σειρά δεύτερος από αριστερά μαζί με άλλους Τσετσένους αντάρτες στον Καύκασο.

    «Υπάρχουν δύο κατηγορίες Τσετσένων στο στρατό του Ισλαμικού Κράτους. Αυτοί που πράγματι υποστηρίζουν τον ακραίο ισλαμισμό και άλλοι που θεώρησαν ότι μάχονται ενάντια στην καταπίεση των μουσουλμάνων από τη Δύση. Εγώ δεν ταξίδεψα ποτέ εκεί. Μου έφτασε ο δικός μας πόλεμος» λέει.

    Υπαρκτή απειλή
    Οι διασυνδέσεις των Τσετσένων ανταρτών με το Ισλαμικό Κράτος συνιστούν υπαρκτή απειλή για τη Ρωσία, που απαντά εντείνοντας τις πολεμικές επιχειρήσεις της στη Συρία. Τον περασμένο Ιούνιο οι υποστηρικτές του Ι.Κ. στον Βόρειο Καύκασο δήλωσαν πίστη και υποταγή στον «χαλίφη» Αμπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι ανακηρύσσοντας την ίδρυση του «Βιλαγιάτ Καφκάζ» (βιλαέτι του Καυκάσου). Στο μεταξύ, το φως της δημοσιότητας βλέπουν σε τακτά χρονικά διαστήματα βίντεο του Ισλαμικού Κράτους, στα οποία Τσετσένοι εξτρεμιστές καλούν σε τρομοκρατικές επιθέσεις κατά της Ρωσίας. «Βλάντιμιρ Πούτιν, αυτά είναι τα αεροπλάνα που έστειλες στον Μπασάρ (αλ Ασαντ). Αν θέλει ο Αλλάχ, θα τα πάρουμε και θα απελευθερώσουμε την Τσετσενία και τον Καύκασο. Ο θρόνος σου απειλείται από εμάς. Ο Αλλάχ θα μας χαρίσει την επιτυχία, ερχόμαστε» ακούγεται να λέει σε ένα από αυτά Τσετσένος μαχητής του Ι.Κ.

    Ο Khavazi (αριστερά) μαζί με έναν συμπολεμιστή του που κρατάει το Κοράνι.

    Ο Khavazi εντοπίστηκε την 1η Οκτωβρίου 2014 μέσα σε βάρκα με άλλους 45 μετανάστες μεταξύ Χίου και Οινουσσών. Υπέβαλε αίτημα πολιτικού ασύλου χρησιμοποιώντας πλαστά στοιχεία (Umar Shamaev), ωστόσο μετά τη λήψη των δακτυλικών του αποτυπωμάτων αποκαλύφθηκε η πραγματική του ταυτότητα καθώς και ότι σε βάρος του εκκρεμούσε διεθνές ένταλμα σύλληψης των ρωσικών αρχών. O 35χρονος κατηγορείται ότι πήρε μέρος σε δύο ένοπλες επιθέσεις που στοίχισαν τη ζωή σε συνολικά δέκα Ρώσους ή φιλορώσους στρατιώτες και αστυνομικούς.

    «Στις 5 μ.μ. της 2ας Αυγούστου 2009, στο 21ο χιλιόμετρο του αυτοκινητόδρομου Τάζμπιτσι – Σαρόι της Δημοκρατίας της Τσετσενίας, ο Amaev Khavazi ενεργώντας στην ομάδα του Ταρχάν Γκαζίεβ μέσω χρήσης αυτόματων όπλων επιτέθηκε σε αξιωματικούς επιβολής του νόμου που μετακινούνταν με τρία αυτοκίνητα με συνέπεια τον θανάσιμο τραυματισμό πέντε εξ αυτών και τον τραυματισμό άλλων πέντε» αναφέρει το διεθνές ένταλμα που είναι εν γνώσει της «Κ».

    Το Νοέμβριο του 2014 το Εφετείο Βορείου Αιγαίου αποφάσισε την έκδοση του Khavazi στη Ρωσία καθώς έκρινε ότι «το αίτημα δεν υποβλήθηκε με σκοπό να διωχθεί για τα πολιτικά του φρονήματα ή την καταγωγή του». Την απόφαση έκδοσής του επικύρωσε τον περασμένο Φεβρουάριο ο Αρειος Πάγος. «Το συμβούλιο δεν πείστηκε ότι στην αίτηση έκδοσής του υποκρύπτεται η εκδικητική βούληση των ρωσικών αρχών να τον τιμωρήσουν για τη συμμετοχή του στην ένοπλη αντίσταση κατά των στρατιωτικών δυνάμεων της Ρωσικής Ομοσπονδίας» αποφάσισε το Συμβούλιο.

    Τι λέει ο Khavazi
    Ο Khavazi λέει στην «Κ» ότι το σημερινό καθεστώς της Τσετσενίας εξοντώνει τους αυτονομιστές αντάρτες και υποστηρίζει ότι ένας από τους «συντρόφους» του είχε δεχθεί ένοπλη επίθεση από μυστικούς πράκτορες το διάστημα που και οι δύο παρέμεναν κρυμμένοι στη Γιάλοβα της Τουρκίας (2012 – 2014). Αποκαλύπτει ακόμα ότι το διάστημα παραμονής του στις ελληνικές φυλακές ανακρίθηκε από Ελληνες αξιωματούχους, οι οποίοι του υπέβαλαν ερωτήσεις σχετικά με τους λόγους που τον οδήγησαν στη φυγή του από την Τσετσενία, τη δραστηριότητά του στην Τουρκία κ.ά.

    Στις 22 Απριλίου ο 35χρονος Τσετσένος προσέφυγε (μέσω του συνηγόρου του κ. Γιάννη Λαυρεντιάδη) στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατά των αποφάσεων έκδοσής του, ενώ κατέθεσε αίτημα οικογενειακής επανένωσης στις γαλλικές αρχές (η 38χρονη σύζυγός του ζει στο Παρίσι και τον Οκτώβριο του 2014 είχε μιλήσει στην «Κ»), το οποίο απορρίφθηκε.

    Ο Khavazi μαζί με τη σύζυγό του.

    Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο υπέδειξε (σε επιστολή του) στην ελληνική κυβέρνηση να μην εκδώσει τον Khavazi πριν την ολοκλήρωση της διαδικασίας επικαλούμενο «το συμφέρον των διαδίκων» και «την εύρυθμη διεξαγωγή της διαδικασίας». Μετά και σχετική εισήγηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ο αρμόδιος υπουργός Δικαιοσύνης κ. Νίκος Παρασκευόπουλος επιφυλάχθηκε να υπογράψει την απόφαση για έκδοση του Τσετσένου περιμένοντας –έως σήμερα– την ετυμηγορία από το Στρασβούργο.

    http://www.kathimerini.gr/841909/gallery/epikairothta/ereynes/o-tsetsenos-antarths-oi-islamistes-kai-to-vilaeti-toy-kaykasoy


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: